คดีทำร้ายร่างกาย อุทธรณ์ขอลดโทษได้อย่างไร เมื่อมีบันดาลโทสะหรือได้เยียวยาผู้บาดเจ็บ

คดีทำร้ายร่างกายหลายคดีเริ่มจากเหตุการณ์ไม่กี่นาที เช่น การทะเลาะในวงเหล้า การโต้เถียงเรื่องที่จอดรถ หรือความขัดแย้งในครอบครัว เมื่อศาลชั้นต้นพิพากษาจำคุก ผู้ต้องโทษจำนวนมากรู้สึกว่าโทษหนักเกินกว่าสิ่งที่เกิดขึ้นจริง บทความนี้อธิบายว่าในชั้นอุทธรณ์ควรยกเหตุใดขึ้นขอลดโทษ การถูกยั่วยุและการเยียวยาผู้บาดเจ็บมีน้ำหนักแค่ไหน และหลักฐานทางการแพทย์สำคัญอย่างไร

คดีทำร้ายร่างกาย ลดโทษในชั้นอุทธรณ์ได้หรือไม่

ได้ การอุทธรณ์ขอลดโทษในคดีทำร้ายร่างกาย คือการขอให้ศาลอุทธรณ์ใช้ดุลพินิจกำหนดโทษใหม่ให้เบาลง หรือให้รอการลงโทษ โดยชี้ให้เห็นพฤติการณ์และเหตุอันควรปรานีที่ศาลชั้นต้นอาจยังไม่ได้ให้น้ำหนักเพียงพอ ผลเป็นดุลพินิจของศาลเสมอ ไม่มีเหตุใดที่ทำให้ได้ลดโทษโดยอัตโนมัติ

สิ่งที่ต้องเข้าใจก่อนคือ ทำร้ายร่างกายตามประมวลกฎหมายอาญา (ป.อ.) มาตรา 295 และทำร้ายร่างกายสาหัสตามมาตรา 297 ไม่ใช่ความผิดอันยอมความได้ ความผิดอันยอมความได้ หมายถึงความผิดที่ผู้เสียหายตัดสินใจระงับคดีได้เอง แต่ในคดีทำร้ายร่างกาย แม้ผู้บาดเจ็บจะได้รับการเยียวยาและไม่ติดใจแล้ว คดีก็ไม่ระงับ การเยียวยาจึงทำหน้าที่เป็นเหตุให้ศาลพิจารณาลดโทษหรือรอการลงโทษ ไม่ใช่ทางปิดคดี

มาตรา 295 กับมาตรา 297 ต่างกันอย่างไร

ความต่างหลักอยู่ที่ผลของการกระทำ ถ้าผู้เสียหายได้รับอันตรายแก่กายหรือจิตใจ เป็นความผิดตามมาตรา 295 ถ้าถึงขั้นรับอันตรายสาหัส เป็นความผิดตามมาตรา 297 ซึ่งโทษหนักกว่ามาก และถ้าเป็นการกระทำโดยประมาท ไม่ได้ตั้งใจทำร้าย จะเป็นอีกมาตราหนึ่ง

มาตรา	ลักษณะ	อัตราโทษ	เข้าเกณฑ์ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง (ป.วิ.อ. ม.193 ทวิ)
ป.อ. ม.295	ทำร้ายร่างกายจนเกิดอันตรายแก่กายหรือจิตใจ	จำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือปรับไม่เกิน 40,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ	เข้า แต่จำเลยที่ถูกจำคุก ถูกจำคุกแต่รอการลงโทษ หรือถูกปรับเกิน 1,000 บาท ยังอุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้
ป.อ. ม.297	ทำร้ายร่างกายจนได้รับอันตรายสาหัส	จำคุก 6 เดือนถึง 10 ปี และปรับ 10,000–200,000 บาท	ไม่เข้า
ป.อ. ม.300	กระทำโดยประมาทเป็นเหตุให้ผู้อื่นรับอันตรายสาหัส	จำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ	เข้า

คำว่าข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงตามมาตรา 193 ทวิ แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ป.วิ.อ.) ดูจากอัตราโทษสูงสุดที่กฎหมายกำหนด ไม่ใช่โทษที่ศาลลงจริง สำหรับคดีมาตรา 295 ที่คุณถูกจำคุก แม้ศาลรอการลงโทษไว้ คุณยังอุทธรณ์ขอลดโทษได้

หลักฐานทางการแพทย์ชี้ขาดระดับความผิด

การที่บาดแผลเข้าลักษณะอันตรายสาหัสหรือไม่ กฎหมายกำหนดลักษณะไว้โดยเฉพาะ และศาลวินิจฉัยจากความเห็นแพทย์และพยานหลักฐานในสำนวน ประเด็นนี้สำคัญมาก เพราะทำให้อัตราโทษต่างกันหลายเท่า ทนายควรอ่านใบรับรองแพทย์ บันทึกการรักษา และคำเบิกความของแพทย์ในสำนวนอย่างละเอียด ว่าข้อเท็จจริงที่ศาลชั้นต้นรับฟังสอดคล้องกับเอกสารหรือไม่ ถ้าไม่สอดคล้อง ประเด็นนี้เป็นการโต้แย้งการวินิจฉัยของศาล ซึ่งต่างจากการขอความปรานี อ่านความต่างของสองแนวทางได้ที่ อุทธรณ์ขอให้ยกฟ้อง กับ อุทธรณ์ขอลดโทษ ต่างกันอย่างไร

บันดาลโทสะ ลดโทษได้อย่างไร

บันดาลโทสะ คือภาวะที่ผู้กระทำถูกอีกฝ่ายข่มเหงอย่างร้ายแรงด้วยเหตุอันไม่เป็นธรรม จนโกรธและกระทำความผิดไปในขณะนั้น ประมวลกฎหมายอาญามีบทบัญญัติเฉพาะสำหรับกรณีนี้ที่เปิดให้ศาลลงโทษเบากว่าปกติได้ แต่การจะได้ประโยชน์ต้องมีข้อเท็จจริงในสำนวนที่แสดงว่าอีกฝ่ายข่มเหงจริง และการกระทำเกิดขึ้นในขณะที่ยังโกรธอยู่ ไม่ใช่กลับไปทำร้ายภายหลังเมื่อมีเวลาคิดแล้ว ขอบเขตและเงื่อนไขของบทบัญญัตินี้ต้องให้ทนายตรวจกับตัวบทและข้อเท็จจริงของคดี

ป้องกันตัวแต่เกินสมควรแก่เหตุ

อีกกรณีที่ใกล้เคียงกันคือการป้องกันตัวจากภยันตรายที่อีกฝ่ายก่อขึ้น แต่ทำรุนแรงเกินกว่าที่จำเป็น กฎหมายมีบทบัญญัติแยกไว้สำหรับกรณีนี้เช่นกัน ซึ่งศาลอาจลงโทษน้อยลงได้ ข้อต่อสู้ทั้งสองแบบนี้ไม่ใช่การขอความเมตตาเพียงอย่างเดียว แต่เป็นการโต้แย้งว่าศาลชั้นต้นยังไม่ได้ปรับข้อเท็จจริงเข้ากับบทกฎหมายอย่างครบถ้วน จึงต้องอาศัยพยานในสำนวน เช่น คำเบิกความของพยานที่เห็นเหตุการณ์ ภาพจากกล้องวงจรปิด หรือบาดแผลของจำเลยเอง

ถ้าข้อเท็จจริงไม่ถึงขั้นบันดาลโทสะ

แม้ข้อเท็จจริงไม่เข้าบทบันดาลโทสะหรือป้องกันเกินสมควร การที่ผู้เสียหายมีส่วนก่อเหตุ เช่น เป็นฝ่ายเริ่มต่อว่าหรือผลักก่อน ก็ยังเป็นพฤติการณ์ที่ศาลอาจนำมาประกอบการกำหนดโทษได้ ควรเขียนอย่างระมัดระวัง ไม่โยนความผิดทั้งหมดให้ผู้เสียหาย เพราะศาลจะมองว่าจำเลยไม่สำนึก

การเยียวยาผู้บาดเจ็บช่วยอะไรได้บ้าง

การชดใช้ค่ารักษาพยาบาล ค่าขาดรายได้ หรือค่าเสียหายอื่นให้ผู้บาดเจ็บ ศาลอาจถือว่าเป็นการรู้สึกความผิดและพยายามบรรเทาผลร้าย ซึ่งเป็นเหตุบรรเทาโทษตาม ป.อ. มาตรา 78 ที่ศาลลดโทษได้ไม่เกินกึ่งหนึ่งถ้าเห็นสมควร และเป็นปัจจัยหนึ่งที่ศาลคำนึงถึงในการรอการลงโทษตามมาตรา 56 ศาลยังกำหนดเงื่อนไขคุมความประพฤติให้จำเลยชดใช้หรือเยียวยาผู้เสียหายตามที่ตกลงกันได้

เอกสารที่ควรได้จากการเยียวยามีสองส่วน ส่วนแรกคือหลักฐานการชำระเงิน ส่วนที่สองคือหนังสือของผู้เสียหายที่ยืนยันว่าได้รับการเยียวยาแล้ว ผู้เสียหายจะระบุด้วยว่าไม่คัดค้านหากศาลจะปรานีก็ได้ แต่ต้องเป็นความสมัครใจ ห้ามกดดันหรือตั้งเงื่อนไขให้เปลี่ยนคำเบิกความ รายละเอียดการทำข้อตกลงอยู่ใน ชดใช้ค่าเสียหายหรือตกลงกับผู้เสียหายระหว่างอุทธรณ์

หลักฐานที่ควรแนบกับอุทธรณ์ขอลดโทษคดีทำร้ายร่างกาย

เอกสาร	ใช้แสดงอะไร
หลักฐานการจ่ายค่ารักษาหรือค่าเสียหาย และหนังสือของผู้เสียหาย	พยายามบรรเทาผลร้าย
ภาพจากกล้องวงจรปิดหรือคำให้การพยานที่อยู่ในสำนวน	ผู้เสียหายมีส่วนก่อเหตุ หรือถูกยั่วยุ
ใบรับรองแพทย์ของจำเลย ถ้าจำเลยบาดเจ็บด้วย	เหตุการณ์เป็นการทะเลาะวิวาทหรือการป้องกันตัว
หนังสือรับรองจากนายจ้าง ผู้นำชุมชน หรือสถานศึกษา	ประวัติและความประพฤติที่ดีมาก่อน
หลักฐานเข้ารับการบำบัด เช่น เลิกสุรา หรือการอบรมควบคุมอารมณ์	โอกาสกลับตัวและความเสี่ยงที่จะทำผิดซ้ำลดลง
หลักฐานภาระครอบครัว	ผลกระทบต่อผู้อื่นหากจำเลยถูกจำคุก

เช็กลิสต์เอกสารแบบละเอียดและวิธีขอเอกสารแต่ละชนิด อยู่ใน เอกสารประกอบอุทธรณ์ขอลดโทษ ต้องเตรียมอะไรบ้าง

ทางเลือกโทษที่เบากว่าการจำคุก

ในคำขอท้ายอุทธรณ์ ควรขอเป็นลำดับ เช่น ขอให้รอการลงโทษ ถ้าศาลไม่รอ ขอให้ลดโทษจำคุกลง ป.อ. มาตรา 56 ให้ศาลรอการลงโทษได้เมื่อจะลงโทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี และจำเลยเข้าเงื่อนไขเรื่องประวัติการรับโทษจำคุก แม้มาตรา 297 จะมีโทษขั้นต่ำ 6 เดือน ก็ยังอยู่ในขอบเขตที่ศาลอาจรอการลงโทษได้ อีกทางหนึ่งคือมาตรา 23 ถ้าศาลจะลงโทษจำคุกไม่เกิน 3 เดือน และจำเลยไม่เคยรับโทษจำคุกมาก่อน หรือเคยแต่เป็นความผิดโดยประมาทหรือลหุโทษ ศาลอาจให้กักขังแทน ซึ่งเบากว่าจำคุก ทางเลือกเหล่านี้อธิบายไว้ใน ขอเปลี่ยนโทษจำคุกเป็นกักขัง ปรับ หรือคุมประพฤติ

ตัวอย่างสมมติ: ทะเลาะกันหน้าร้านอาหาร

ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ นาย ค. ทะเลาะกับลูกค้าอีกโต๊ะที่ต่อว่าครอบครัวของเขาด้วยถ้อยคำรุนแรงและผลักภรรยาของเขาล้ม นาย ค. ชกสวนจนอีกฝ่ายฟันหักและต้องรักษาหลายสัปดาห์ ศาลชั้นต้นพิพากษาว่ามีความผิดและจำคุกโดยไม่รอการลงโทษ

ทนายของนาย ค. ตรวจสำนวนแล้วพบว่ามีคำเบิกความของพนักงานร้านว่าอีกฝ่ายเป็นผู้เริ่มก่อน จึงอุทธรณ์ว่าศาลชั้นต้นยังไม่ได้ให้น้ำหนักกับพฤติการณ์ที่ผู้เสียหายข่มเหงก่อน และขอให้รอการลงโทษ พร้อมแนบหลักฐานว่านาย ค. จ่ายค่ารักษาฟันให้ผู้เสียหายแล้ว หนังสือของผู้เสียหายที่ยืนยันว่าได้รับเงินแล้ว และหนังสือรับรองจากนายจ้าง ศาลอุทธรณ์จะรับฟังมากน้อยเพียงใดเป็นดุลพินิจ แต่อุทธรณ์ฉบับนี้มีทั้งข้อเท็จจริงในสำนวนและหลักฐานใหม่ที่สนับสนุนคำขอ

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในคดีทำร้ายร่างกาย

• เข้าใจว่าผู้เสียหายไม่ติดใจแล้วคดีจะจบ ทำร้ายร่างกายยอมความไม่ได้ ต้องยื่นอุทธรณ์ให้ทันกำหนดหนึ่งเดือนตาม ป.วิ.อ. มาตรา 198 อยู่ดี
• อ้างว่าถูกยั่วยุโดยไม่มีพยานในสำนวน ข้อเท็จจริงที่ไม่มีหลักฐานรองรับมักไม่มีน้ำหนัก
• เขียนอุทธรณ์โทษผู้เสียหายทั้งหมด ทำให้ศาลมองว่าไม่สำนึกผิด ซึ่งขัดกับคำขอให้ปรานี
• สัญญาว่าจะเยียวยาแต่ไม่จ่ายจริง ทำให้ทั้งผู้เสียหายและศาลเสียความเชื่อถือ
• ติดต่อผู้เสียหายเองซ้ำ ๆ อาจถูกมองว่าเป็นการกดดัน ควรให้ทนายหรือคนกลางเป็นผู้ติดต่อ

ขั้นตอนอุทธรณ์ทั้งหมดตั้งแต่ฟังคำพิพากษาจนถึงวันที่ศาลอุทธรณ์ตัดสิน สรุปไว้ใน คู่มืออุทธรณ์ขอลดโทษคดีอาญาฉบับสมบูรณ์

คดีทำร้ายร่างกายมีรายละเอียดเชิงข้อเท็จจริงมาก ทั้งระดับบาดแผล พฤติการณ์ของทั้งสองฝ่าย และการเยียวยา ถ้าคุณอยู่ในอายุอุทธรณ์ ควรให้ทนายอ่านสำนวนและคำพิพากษาก่อนครบกำหนดหนึ่งเดือน หรือติดต่อสำนักงานเพื่อประเมินว่าควรยกประเด็นใดขึ้นอุทธรณ์

คำถามที่พบบ่อย

ทำร้ายร่างกายยอมความได้ไหม

ไม่ได้ ทำร้ายร่างกายตาม ป.อ. มาตรา 295 และ 297 ไม่ใช่ความผิดอันยอมความได้ แม้ผู้เสียหายจะได้รับการเยียวยาแล้ว คดีก็ยังดำเนินต่อ การเยียวยาเป็นเหตุที่ศาลอาจใช้ลดโทษหรือรอการลงโทษ

ผู้เสียหายไม่ติดใจแล้ว ทำไมศาลยังลงโทษ

เพราะความผิดที่ยอมความไม่ได้ถือเป็นเรื่องของส่วนรวม ศาลจึงต้องพิพากษาตามพยานหลักฐาน แต่หนังสือของผู้เสียหายที่ยืนยันว่าได้รับการเยียวยาแล้วเป็นข้อเท็จจริงที่ศาลนำมาประกอบการกำหนดโทษได้

ทำร้ายร่างกายสาหัส รอลงอาญาได้ไหม

ได้ ถ้าศาลจะลงโทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี และจำเลยเข้าเงื่อนไขตาม ป.อ. มาตรา 56 เช่น ไม่เคยรับโทษจำคุกมาก่อน ทั้งนี้ศาลชั่งน้ำหนักความร้ายแรงของบาดแผล พฤติการณ์ และการเยียวยาประกอบกัน จึงไม่มีอะไรรับประกันผลได้

ต่างฝ่ายต่างชกกัน ใช้เป็นเหตุลดโทษได้ไหม

อาจได้ ถ้ามีพยานหลักฐานในสำนวนว่าผู้เสียหายมีส่วนก่อเหตุ ศาลอาจนำมาประกอบการกำหนดโทษ ส่วนจะเข้าบทบันดาลโทสะหรือป้องกันเกินสมควรหรือไม่ ขึ้นกับรายละเอียดของข้อเท็จจริงที่ทนายต้องตรวจ

คดีทำร้ายร่างกายโทษไม่เกิน 2 ปี อุทธรณ์ได้ไหม

ได้ ถ้าคุณถูกพิพากษาจำคุก ถูกจำคุกแต่รอการลงโทษ หรือถูกปรับเกิน 1,000 บาท แม้มาตรา 295 เข้าเกณฑ์ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงตาม ป.วิ.อ. มาตรา 193 ทวิ ส่วนปัญหาข้อกฎหมายอุทธรณ์ได้เสมอ