ลูกฟ้องพ่อเรียกค่าเลี้ยงดูเองได้ไหม รู้จักคดีอุทลุมและทางออก

ลูกฟ้องพ่อของตนเองเป็นคดีแพ่งไม่ได้ เพราะประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1562 ห้ามฟ้องบุพการี ที่เรียกกันว่าคดีอุทลุม แต่สิทธิได้ค่าเลี้ยงดูไม่ได้หายไป แม่หรือผู้ดูแลฟ้องพ่อได้ในนามของตนเอง หรือขอให้อัยการยกคดีขึ้นว่ากล่าวแทนได้

คดีอุทลุมคืออะไร ทำไมลูกฟ้องพ่อเองไม่ได้

คดีอุทลุมคือคดีที่ผู้สืบสันดานฟ้องบุพการีของตน เช่น ลูกฟ้องพ่อแม่ หรือหลานฟ้องปู่ย่าตายาย มาตรา 1562 ห้ามทั้งคดีแพ่งและคดีอาญา

แต่มาตราเดียวกันเปิดทางไว้ว่า เมื่อผู้นั้นหรือญาติสนิทร้องขอ พนักงานอัยการจะยกคดีขึ้นว่ากล่าวก็ได้ กฎหมายจึงไม่ได้ปิดสิทธิของลูก เพียงแต่ไม่ให้ลูกเป็นคนฟ้องพ่อแม่เอง

ข้อห้ามนี้ห้ามเฉพาะทิศทางเดียว คือลูกฟ้องพ่อแม่ ส่วนพ่อหรือแม่ฟ้องอีกฝ่ายหนึ่งเรื่องค่าเลี้ยงดูลูก ไม่ใช่การฟ้องบุพการีของตน จึงไม่ติดมาตรา 1562

ลูกยังเป็นผู้เยาว์ ใครฟ้องเรียกค่าเลี้ยงดูจากพ่อได้

มาตรา 1564 ให้พ่อและแม่มีหน้าที่ร่วมกันอุปการะเลี้ยงดูและให้การศึกษาตามสมควรแก่ลูกระหว่างเป็นผู้เยาว์ ฝ่ายที่เลี้ยงลูกอยู่จึงฟ้องให้อีกฝ่ายรับภาระส่วนของตนได้

ถ้าเขียนคำฟ้องให้ลูกเป็นโจทก์ โดยมีแม่ลงชื่อในฐานะผู้แทนโดยชอบธรรม อีกฝ่ายอาจยกขึ้นต่อสู้ว่าเป็นการที่ลูกฟ้องบุพการี ควรให้ทนายตรวจว่าใครควรเป็นโจทก์ก่อนยื่นฟ้อง เพราะความผิดพลาดตรงนี้อาจทำให้เสียเวลาทั้งคดี

ในคดีค่าเลี้ยงดู ศาลกำหนดจำนวนตามความสามารถของผู้จ่าย ฐานะของผู้รับ และพฤติการณ์ตามมาตรา 1598/38 และถ้าภายหลังสถานการณ์เปลี่ยน ก็ขอเพิ่ม ลด หรืองดได้ตามมาตรา 1598/39 อ่านวิธีคิดจำนวนเงินได้ที่ ค่าเลี้ยงดูบุตรต่อเดือนเท่าไร ศาลคิดจากอะไร

พ่อไม่ได้จดทะเบียนกับแม่ ต้องทำอะไรก่อน

ถ้าพ่อแม่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส และพ่อยังไม่ได้จดทะเบียนรับรองบุตร พ่อยังไม่ใช่บิดาตามกฎหมายของลูก หน้าที่อุปการะตามมาตรา 1564 จึงยังไม่เกิด ต้องทำให้เป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายก่อน

• ถ้าลูกอายุไม่ถึง 15 ปี ผู้แทนโดยชอบธรรมฟ้องคดีขอให้รับเด็กเป็นบุตรแทน ตามมาตรา 1556
• ถ้าลูกอายุ 15 ปีขึ้นไป ลูกต้องฟ้องเอง โดยไม่ต้องได้รับความยินยอมของผู้แทนโดยชอบธรรม
• ถ้าไม่มีผู้แทนโดยชอบธรรม หรือผู้แทนทำหน้าที่ไม่ได้ ญาติสนิทหรืออัยการขอให้ศาลตั้งผู้แทนเฉพาะคดีได้
• เมื่อบรรลุนิติภาวะแล้ว ต้องฟ้องภายใน 1 ปีนับแต่วันบรรลุนิติภาวะ

ในทางปฏิบัติ ทนายมักขอเรียกค่าเลี้ยงดูไปพร้อมกันในคดีเดียว อ่านเพิ่มได้ที่ คดีฟ้องให้รับรองบุตร และฟ้องเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดู ฟ้องเป็นคดีเดียวกันได้หรือไม่

ขอให้อัยการยกคดีขึ้นว่ากล่าวแทน ต้องทำอย่างไร

ทางนี้ใช้เมื่อไม่มีใครฟ้องในนามตนเองได้ เช่น ลูกบรรลุนิติภาวะแล้ว หรือคนที่เลี้ยงลูกไม่ใช่พ่อแม่ เพราะมาตรา 1562 ให้ผู้นั้นหรือญาติสนิทร้องขอต่ออัยการได้

1. ติดต่อสำนักงานอัยการ ซึ่งมีหน่วยงานด้านคุ้มครองสิทธิและช่วยเหลือทางกฎหมายแก่ประชาชนในส่วนกลางและจังหวัด
2. เล่าข้อเท็จจริง และยื่นคำร้องขอให้อัยการยกคดีขึ้นว่ากล่าว
3. เตรียมสูติบัตร หลักฐานความเป็นบิดาตามกฎหมาย และหลักฐานค่าใช้จ่ายจริงของลูก
4. ให้ข้อมูลรายได้และทรัพย์สินของพ่อเท่าที่รู้ เช่น ที่ทำงาน หรือธุรกิจ
5. อัยการพิจารณาว่าจะยกคดีขึ้นว่ากล่าวหรือไม่ แล้วแจ้งผลให้ทราบ

คำว่า "อัยการจะยกคดีขึ้นว่ากล่าวก็ได้" หมายความว่าอัยการมีดุลพินิจ ไม่ได้รับประกันว่าจะฟ้องทุกเรื่อง จึงควรเตรียมข้อเท็จจริงและเอกสารให้ครบที่สุดตั้งแต่ครั้งแรก

ลูกโตแล้ว ยังเรียกค่าเลี้ยงดูจากพ่อได้ไหม

โดยหลักไม่ได้ เพราะหน้าที่ตามมาตรา 1564 สิ้นสุดเมื่อลูกบรรลุนิติภาวะ ข้อยกเว้นคือลูกที่บรรลุนิติภาวะแล้วแต่ทุพพลภาพและหาเลี้ยงตนเองไม่ได้ ซึ่งพ่อแม่ยังต้องอุปการะต่อไป

• ลูกพิการหรือป่วยจนเลี้ยงตัวเองไม่ได้ ยังมีสิทธิ แต่ลูกฟ้องพ่อเองไม่ได้ ต้องใช้ทางอัยการตามมาตรา 1562
• เรียนต่อมหาวิทยาลัย การเรียนต่ออย่างเดียวไม่ทำให้หน้าที่ตามกฎหมายขยายออกไป เว้นแต่พ่อแม่ทำข้อตกลงไว้
• ค่าเลี้ยงดูที่ค้างตอนลูกยังเล็ก แม่ที่ออกเงินแทนไปก่อน อาจมีสิทธิเรียกส่วนของพ่อในนามตนเอง ซึ่งขึ้นกับข้อเท็จจริงและอายุความ ควรให้ทนายตรวจเป็นรายกรณี

ถ้ามีคำพิพากษาให้จ่ายแล้วแต่พ่อไม่จ่าย เรื่องจะเป็นการบังคับคดี ไม่ใช่การฟ้องใหม่ อ่านต่อได้ที่ ฟ้องค่าเลี้ยงดูบุตรย้อนหลังได้ไหม และถ้าไม่จ่ายบังคับคดีอย่างไร

ควรเริ่มอย่างไร

เริ่มจากตรวจให้ชัดสองเรื่อง คือ พ่อเป็นบิดาตามกฎหมายแล้วหรือยัง และลูกยังเป็นผู้เยาว์หรือไม่ สองข้อนี้บอกได้ว่าควรให้แม่ฟ้องเอง ฟ้องรับรองบุตรก่อน หรือใช้ทางอัยการ จากนั้นรวบรวมหลักฐานค่าใช้จ่ายของลูกและข้อมูลรายได้ของพ่อ แล้วปรึกษาทนายเพื่อเลือกโจทก์และศาลให้ถูกตั้งแต่ครั้งแรก