ค่าทนายฟ้องหย่า ให้อีกฝ่ายจ่ายได้ไหม? ค่าฤชาธรรมเนียม ใครแพ้ใครจ่าย

เมื่อคิดจะฟ้องหย่า คำถามเรื่องเงินมักมาก่อนเรื่องอื่น โดยเฉพาะคำถามว่าถ้าอีกฝ่ายเป็นคนผิด จะให้เขาจ่ายค่าทนายฟ้องหย่าแทนได้หรือไม่ บทความนี้แยกให้เห็นว่าเงินในคดีหย่ามีกี่ก้อน ก้อนไหนศาลสั่งให้ฝ่ายแพ้ใช้แทนได้ ก้อนไหนเป็นภาระของคุณเอง และถ้าไม่มีเงินพอจะขอความช่วยเหลือได้ทางใด

บทความนี้ไม่ระบุตัวเลขค่าจ้างทนาย เพราะข้อบังคับสภาทนายความว่าด้วยมรรยาททนายความ พ.ศ. 2529 ห้ามทนายประกาศโฆษณาอัตราค่าจ้างว่าความ และค่าจ้างของแต่ละคดีขึ้นกับความยากง่ายและงานที่ต้องทำจริง

ค่าทนายฟ้องหย่ามีกี่แบบ และต่างกันอย่างไร

คำว่า "ค่าทนาย" ในคดีหย่าใช้เรียกเงินสองก้อนที่ไม่เหมือนกัน ก้อนแรกคือค่าจ้างที่คุณตกลงจ่ายให้ทนายของคุณตามสัญญาจ้าง ก้อนที่สองคือ "ค่าทนายความ" ที่ศาลกำหนดในคำพิพากษาให้คู่ความฝ่ายหนึ่งใช้แทนอีกฝ่าย ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของค่าฤชาธรรมเนียม

ค่าฤชาธรรมเนียม คือ ค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดีตามที่กฎหมายกำหนด ซึ่งรวมค่าทนายความที่ศาลกำหนดด้วย ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 149 ระบุว่าค่าฤชาธรรมเนียมได้แก่ ค่าธรรมเนียมศาล ค่าสืบพยานหลักฐานนอกศาล ค่าป่วยการ ค่าพาหนะเดินทาง และค่าเช่าที่พักของพยาน ผู้เชี่ยวชาญ ล่าม และเจ้าพนักงานศาล ค่าทนายความ ค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดี และค่าใช้จ่ายอื่นที่กฎหมายบังคับให้ชำระ

เงินก้อนนี้คืออะไรใครจ่ายก่อนให้อีกฝ่ายใช้แทนได้ไหม
ค่าจ้างทนายของคุณค่าตอบแทนตามสัญญาจ้างระหว่างคุณกับทนายคุณ ตามที่ตกลงในสัญญาไม่ได้ทั้งก้อนโดยตรง ส่วนที่เกินจากที่ศาลสั่งโดยหลักเป็นภาระของผู้ว่าจ้าง
ค่าทนายความที่ศาลสั่งจำนวนที่ศาลกำหนดในคำพิพากษาให้คู่ความฝ่ายหนึ่งใช้แทนไม่มีการจ่ายล่วงหน้าได้ ตามจำนวนที่ศาลสั่ง
ค่าขึ้นศาลค่าธรรมเนียมศาลที่ชำระเมื่อยื่นคำฟ้องผู้ยื่นคำฟ้องอาจได้ ถ้าศาลสั่งให้อีกฝ่ายรับผิดค่าฤชาธรรมเนียม
ค่าล่าม ค่าพยาน ค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดีส่วนหนึ่งของค่าฤชาธรรมเนียมตามมาตรา 149ฝ่ายที่จัดหาล่ามหรือนำพยานมาอาจได้ ตามที่ศาลสั่งในแต่ละคดี

ถ้าทั้งสองฝ่ายตกลงหย่ากันได้ การจดทะเบียนหย่าโดยความยินยอมไม่ต้องผ่านศาล จึงไม่มีเรื่องค่าฤชาธรรมเนียมในศาลให้ต้องคิด แต่ควรตกลงเรื่องค่าเลี้ยงชีพ ค่าทดแทน และทรัพย์สินให้ครบก่อนจดทะเบียน เพราะภายหลังอาจเรียกไม่ได้ ดูขั้นตอนและสถานที่ได้ใน จดทะเบียนหย่าที่ไหนได้บ้าง ครบขั้นตอน 2569

ใครแพ้คดีหย่าต้องจ่ายค่าฤชาธรรมเนียมหรือไม่

โดยหลักใช่ ป.วิ.พ. มาตรา 161 ให้คู่ความฝ่ายที่แพ้คดีเป็นผู้รับผิดในชั้นที่สุดสำหรับค่าฤชาธรรมเนียมทั้งปวง แต่มาตราเดียวกันให้ศาลมีอำนาจสั่งเป็นอย่างอื่นได้ ไม่ว่าฝ่ายใดจะชนะเต็มตามข้อหาหรือชนะบางส่วน ศาลอาจให้ฝ่ายชนะรับผิดบางส่วนหรือทั้งหมด หรือให้แต่ละฝ่ายรับผิดค่าฤชาธรรมเนียมส่วนของตน โดยคำนึงถึงเหตุสมควรและความสุจริตในการดำเนินคดี

ในคดีครอบครัว ศาลอาจสั่งให้ฝ่ายแพ้รับผิดทั้งหมด บางส่วน หรือให้ต่างฝ่ายรับผิดส่วนของตน โดยดูเหตุสมควรและความสุจริตของการดำเนินคดี ไม่มีสูตรตายตัวว่าคดีหย่าต้องออกมาแบบใด ศาลต้องสั่งเรื่องค่าฤชาธรรมเนียมไว้ในคำพิพากษาเสมอ ไม่ว่าคู่ความจะขอหรือไม่ (มาตรา 167) แต่ในทางปฏิบัติคำฟ้องมักขอเรื่องนี้ไว้ด้วยเพื่อให้ประเด็นชัด

ฝ่ายที่ประวิงคดีต้องรับผิดแม้ชนะหรือไม่

อาจต้องรับผิด ป.วิ.พ. มาตรา 166 ให้คู่ความฝ่ายที่ทำให้เกิดค่าฤชาธรรมเนียมโดยไม่จำเป็น มีลักษณะประวิงคดี หรือเพราะความผิดหรือความประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง ต้องรับผิดในค่าฤชาธรรมเนียมส่วนนั้น ไม่ว่าจะชนะคดีหรือไม่ หลักนี้ใช้กับทั้งสองฝ่าย การดำเนินคดีของคุณเองจึงควรสุจริตและไม่ยืดเยื้อเกินจำเป็นเช่นกัน

ค่าทนายความที่ศาลสั่งให้ฝ่ายแพ้จ่าย คิดอย่างไร

ศาลกำหนดค่าทนายความที่ให้ฝ่ายแพ้ใช้แทนตามที่เห็นสมควร ภายในเพดานตามตารางท้ายประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง โดยพิจารณาความยากง่ายของคดี เวลา และงานที่ทนายต้องทำในคดีนั้น ตารางนี้เป็นกรอบของจำนวนที่คู่ความต้องรับผิดต่อกัน ไม่ใช่อัตราค่าจ้างระหว่างลูกความกับทนาย

ผลในทางปฏิบัติคือ จำนวนที่ศาลสั่งอาจไม่เท่ากับค่าจ้างทนายที่คุณจ่ายจริง และส่วนต่างโดยหลักเป็นภาระของผู้ว่าจ้าง ถ้ามีใครบอกว่าชนะคดีแล้วจะได้ค่าทนายคืนครบ ควรขอให้อธิบายว่าอ้างอิงจากอะไร การวางแผนค่าใช้จ่ายจึงควรตั้งต้นจากสมมติฐานว่าคุณอาจต้องรับภาระค่าจ้างทนายของตัวเองเป็นหลัก

ฟ้องทั้งคู่สมรสและบุคคลภายนอกในคดีเดียว ใครรับผิดเท่าไร

ในคดีหย่าเพราะนอกใจ บางคดีฟ้องคู่สมรสและบุคคลภายนอกที่เป็นเหตุแห่งการหย่าเป็นจำเลยร่วมกัน ป.วิ.พ. มาตรา 162 วางหลักว่าผู้ที่เป็นจำเลยร่วมกันไม่ต้องรับผิดร่วมกันในค่าฤชาธรรมเนียม แต่รับผิดเป็นส่วนเท่า ๆ กัน เว้นแต่เป็นลูกหนี้ร่วมหรือศาลสั่งเป็นอย่างอื่น ผลในแต่ละคดีจึงขึ้นกับคำสั่งของศาล ภาพรวมสิทธิในคดีนอกใจอยู่ใน ฟ้องหย่าสามีนอกใจ เรียกอะไรได้บ้าง

ค่าขึ้นศาลคดีหย่า ใครจ่าย และคิดอย่างไร

ค่าขึ้นศาลเป็นค่าธรรมเนียมศาลที่ผู้ยื่นคำฟ้องต้องชำระเมื่อยื่นคำฟ้อง (ป.วิ.พ. มาตรา 149 วรรคสอง) คำขอให้หย่าอย่างเดียวเป็นคำขอที่ไม่มีทุนทรัพย์ แต่ถ้าในคดีเดียวกันมีคำขอเป็นเงินหรือทรัพย์สิน เช่น ค่าทดแทนหรือแบ่งสินสมรส ค่าขึ้นศาลจะคิดตามทุนทรัพย์ในส่วนนั้น ควรให้ทนายประเมินก่อนยื่น เพราะยอดที่ต้องเตรียมขึ้นกับว่าขออะไรบ้าง รายการค่าใช้จ่ายแต่ละอย่างอยู่ใน ฟ้องหย่าค่าใช้จ่ายเท่าไหร่ ค่าขึ้นศาล ค่านำหมาย

มีข้อยกเว้นสำคัญหนึ่งข้อ พระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 มาตรา 155 ให้การฟ้องหรือยื่นคำร้องในคดีครอบครัวเพื่อเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดูหรือค่าเลี้ยงชีพได้รับยกเว้นค่าขึ้นศาลและค่าฤชาธรรมเนียม ข้อยกเว้นนี้ใช้กับส่วนค่าอุปการะเลี้ยงดูหรือค่าเลี้ยงชีพเท่านั้น ไม่ได้แปลว่าฟ้องหย่าทั้งคดีไม่ต้องเสียค่าขึ้นศาล

ไม่มีเงินจ่าย ขอยกเว้นค่าธรรมเนียมหรือขอทนายได้ไหม

ได้ ถ้าเข้าเงื่อนไข ป.วิ.พ. มาตรา 155 และ 156 ให้คู่ความที่ไม่สามารถเสียค่าธรรมเนียมศาลยื่นคำร้องขอยกเว้นต่อศาลชั้นต้นพร้อมคำฟ้องหรือคำให้การ ถ้าตกเป็นผู้ไม่สามารถภายหลังก็ยื่นได้ในเวลาใด ๆ เกณฑ์ตามมาตรา 156/1 คือไม่มีทรัพย์สินพอจะเสียค่าธรรมเนียม หรือจะได้รับความเดือดร้อนเกินสมควรถ้าต้องเสีย และถ้าเป็นโจทก์ การฟ้องต้องมีเหตุผลอันสมควรด้วย ศาลอาจไต่สวนแล้วอนุญาตทั้งหมด บางส่วน หรือยกคำร้อง และอุทธรณ์คำสั่งได้ภายในเจ็ดวัน

การได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลไม่ได้แปลว่าแพ้แล้วไม่ต้องจ่ายอะไร ถ้าแพ้คดี ศาลยังอาจสั่งให้คุณรับผิดค่าฤชาธรรมเนียมของอีกฝ่าย รวมถึงค่าทนายความที่ศาลกำหนด และถ้าปรากฏภายหลังว่าผู้ได้รับยกเว้นสามารถจ่ายได้ ศาลอาจสั่งให้ชำระ ในทางกลับกัน ถ้าศาลเห็นว่าอีกฝ่ายต้องรับผิดค่าฤชาธรรมเนียม ศาลจะสั่งให้อีกฝ่ายชำระค่าธรรมเนียมส่วนที่คุณได้รับยกเว้นต่อศาล (มาตรา 158)

ช่องทางช่วยเหลือเรื่องทนายมีหลายทาง แต่ละทางมีหลักเกณฑ์ของตัวเองและไม่มีทางใดรับประกันว่าจะได้รับ

  • สภาทนายความ มีคณะกรรมการช่วยเหลือประชาชนทางกฎหมาย ผู้มีสิทธิต้องเป็นผู้ยากไร้และไม่ได้รับความเป็นธรรม ตามหลักเกณฑ์ของสภาทนายความ
  • ขอให้ศาลตั้งทนาย ในคดีครอบครัว คู่ความที่ไม่มีทนายความขอให้ศาลแต่งตั้งให้ได้ (พ.ร.บ.ศาลเยาวชนและครอบครัวฯ มาตรา 158) ศาลจะพิจารณาเป็นรายคดี
  • กองทุนยุติธรรม ยื่นขอความช่วยเหลือค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดีได้ตามหลักเกณฑ์ของกองทุน

รายละเอียดการขอความช่วยเหลือแต่ละช่องทางอยู่ใน ไม่มีเงินจ้างทนายฟ้องหย่า ทำอย่างไรได้บ้าง

ชนะคดีแล้ว อีกฝ่ายไม่ยอมจ่าย ทำอย่างไร

ค่าฤชาธรรมเนียมที่ศาลสั่งให้อีกฝ่ายใช้แทนเป็นส่วนหนึ่งของคำพิพากษา ถ้าอีกฝ่ายไม่ชำระ ผู้ชนะร้องขอให้บังคับคดีได้ภายในสิบปีนับแต่วันที่มีคำพิพากษาหรือคำสั่ง (ป.วิ.พ. มาตรา 274) การบังคับคดีมีขั้นตอนของตัวเอง ทนายจะช่วยประเมินว่าอีกฝ่ายมีทรัพย์ที่บังคับได้หรือไม่ก่อนตัดสินใจดำเนินการ

ตัวอย่างสมมติ: ชนะคดีหย่า แต่ได้ค่าทนายคืนไม่เท่าที่จ่าย

ตัวอย่างสมมติ นางบีฟ้องหย่านายเอเพราะนายเอทำร้ายร่างกายอย่างร้ายแรง และขอแบ่งสินสมรสกับค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร ศาลพิพากษาให้หย่าและสั่งให้นายเอใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทน รวมถึงค่าทนายความตามจำนวนที่ศาลกำหนด จำนวนนั้นน้อยกว่าค่าจ้างที่นางบีจ่ายทนายของตนตามสัญญา ส่วนต่างจึงเป็นภาระของนางบีเอง

ถ้าในคดีเดียวกันศาลเห็นว่าแต่ละฝ่ายมีส่วนทำให้คดียืดเยื้อ ศาลอาจสั่งให้ต่างฝ่ายรับผิดค่าฤชาธรรมเนียมส่วนของตนแทน ตัวอย่างนี้แสดงว่าการวางแผนค่าใช้จ่ายควรเผื่อทั้งสองกรณี และผลจริงขึ้นกับการพิจารณาของศาลในแต่ละคดี

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเรื่องค่าใช้จ่ายคดีหย่า

  1. เชื่อว่าชนะแล้วได้ค่าทนายคืนครบ ศาลกำหนดค่าทนายความตามดุลพินิจภายในเพดาน ซึ่งอาจไม่เท่าที่จ่ายจริง
  2. ไม่ทำสัญญาจ้างเป็นหนังสือ ค่าจ้างตกลงกันตามสัญญาจ้าง ควรขอให้ระบุขอบเขตงาน วิธีคิดค่าจ้าง และค่าใช้จ่ายที่แยกต่างหากเป็นหนังสือ
  3. ตกลงค่าจ้างเป็นส่วนแบ่งทรัพย์โดยไม่เข้าใจ ควรระวังข้อตกลงค่าจ้างที่คิดเป็นส่วนแบ่งของทรัพย์ที่ได้จากคดี และให้ทนายอธิบายวิธีคิดค่าจ้างเป็นหนังสือ
  4. ไม่ถามค่าใช้จ่ายที่แยกจากค่าจ้าง เช่น ค่าขึ้นศาลในส่วนที่มีทุนทรัพย์ ค่าส่งหมาย ค่าแปล ค่าล่าม
  5. คิดว่าฟ้องหย่าไม่เสียค่าขึ้นศาลเลย ข้อยกเว้นตามกฎหมายศาลเยาวชนและครอบครัวใช้เฉพาะส่วนค่าอุปการะเลี้ยงดูหรือค่าเลี้ยงชีพ
  6. ลืมขอบางเรื่องในคำฟ้องเพื่อประหยัด แล้วเสียสิทธิที่มีค่ามากกว่า เช่น ค่าเลี้ยงชีพที่ต้องขอในคดีหย่า ดูข้อผิดพลาดอื่นใน ฟ้องหย่าเอง พลาดตรงไหนบ่อย

ก่อนตัดสินใจฟ้อง ควรขอให้ทนายประเมินว่าคดีของคุณมีคำขออะไรบ้าง ส่วนใดมีทุนทรัพย์ และมีค่าใช้จ่ายใดแยกจากค่าจ้าง แล้วขอให้ระบุเป็นหนังสือ หากต้องการให้ช่วยประเมินคดีและค่าใช้จ่ายโดยรวม ติดต่อสำนักงาน พร้อมทะเบียนสมรสและรายการทรัพย์สินที่มี

คำถามที่พบบ่อย

ชนะคดีหย่าแล้ว อีกฝ่ายต้องจ่ายค่าทนายที่เราจ่ายไปทั้งหมดไหม?

ไม่จำเป็น ศาลกำหนดค่าทนายความที่ให้ฝ่ายแพ้ใช้แทนตามที่เห็นสมควรภายในเพดานตามตารางท้าย ป.วิ.พ. ซึ่งอาจไม่เท่ากับค่าจ้างที่คุณจ่ายจริง ส่วนต่างโดยหลักเป็นภาระของผู้ว่าจ้าง

ฟ้องหย่าต้องเสียค่าขึ้นศาลหรือไม่?

ต้องเสีย เว้นแต่ได้รับยกเว้น ผู้ยื่นคำฟ้องชำระค่าขึ้นศาลเมื่อยื่นคำฟ้อง ส่วนคำขอค่าอุปการะเลี้ยงดูหรือค่าเลี้ยงชีพในคดีครอบครัวได้รับยกเว้นตามกฎหมายศาลเยาวชนและครอบครัว และผู้ที่ไม่สามารถเสียค่าธรรมเนียมยื่นคำร้องขอยกเว้นต่อศาลได้

ศาลจะสั่งให้ใครจ่ายค่าฤชาธรรมเนียมในคดีหย่า?

โดยหลักคือฝ่ายที่แพ้คดี (ป.วิ.พ. มาตรา 161) แต่ศาลมีดุลพินิจให้ฝ่ายชนะรับผิดบางส่วน หรือให้แต่ละฝ่ายรับผิดส่วนของตน โดยดูเหตุสมควรและความสุจริตในการดำเนินคดี

ได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลแล้ว ถ้าแพ้ต้องจ่ายอะไรอีกไหม?

อาจต้องจ่าย การยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลไม่ได้ตัดอำนาจศาลที่จะสั่งให้คุณรับผิดค่าฤชาธรรมเนียมของอีกฝ่าย รวมถึงค่าทนายความที่ศาลกำหนด และถ้าปรากฏว่าคุณจ่ายได้ ศาลอาจสั่งให้ชำระค่าธรรมเนียมที่ยกเว้นไว้

ค่าจ้างทนายฟ้องหย่ามีอัตรากลางที่กฎหมายกำหนดหรือไม่?

ไม่พบกฎหมายที่กำหนดอัตรากลางไว้ ค่าจ้างเป็นเรื่องที่ตกลงกันตามสัญญาจ้าง ขึ้นกับความยากง่ายและงานที่ต้องทำ ควรขอให้ระบุขอบเขตงาน วิธีคิด และค่าใช้จ่ายที่แยกต่างหากเป็นหนังสือก่อนเริ่มงาน

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ