ไม่มีเงินจ้างทนายฟ้องหย่า ทำอย่างไรได้บ้าง ขอยกเว้นค่าศาลได้ไหม

ไม่มีเงินจ้างทนายก็ยังฟ้องหย่าได้ ช่องทางหลักคือ ขอให้ศาลยกเว้นค่าธรรมเนียมศาล (ดำเนินคดีอย่างคนอนาถา) และขอความช่วยเหลือเรื่องทนายจากกองทุนยุติธรรม สำนักงานอัยการ หรือสภาทนายความ แต่ละช่องทางช่วยคนละส่วน จึงมักต้องใช้ควบคู่กัน

ไม่มีเงินจ้างทนาย ฟ้องหย่าได้ไหม

ได้ คดีหย่าเป็นคดีแพ่ง กฎหมายไม่ได้บังคับว่าต้องมีทนาย คู่ความดำเนินคดีด้วยตนเองได้ แต่คดีหย่าที่อีกฝ่ายไม่ยินยอมต้องพิสูจน์เหตุหย่าในศาล การมีผู้ช่วยที่รู้ขั้นตอนจึงช่วยได้มาก

ค่าใช้จ่ายของคดีแยกได้เป็นสองก้อน คือ ค่าธรรมเนียมศาลที่จ่ายให้ศาล กับค่าทนายความ ซึ่งแต่ละก้อนมีช่องทางช่วยเหลือต่างกัน

ถ้าขอหย่าอย่างเดียว ค่าขึ้นศาลไม่สูง คือคำขอที่คิดเป็นเงินไม่ได้เรื่องละ 200 บาท แต่ถ้าขอแบ่งสินสมรสหรือเรียกเงินด้วย จะคิดตามทุนทรัพย์ คือร้อยละ 2 สำหรับทุนทรัพย์ไม่เกิน 50 ล้านบาท แต่ไม่เกิน 200,000 บาท ดูรายละเอียดได้ที่ ฟ้องหย่าค่าใช้จ่ายเท่าไหร่

ขอดำเนินคดีอย่างคนอนาถา ต้องมีคุณสมบัติอย่างไร

ต้องทำให้ศาลเชื่อได้ว่า ไม่มีทรัพย์สินพอจะเสียค่าธรรมเนียมศาล หรือถ้าไม่ได้รับยกเว้นจะได้รับความเดือดร้อนเกินสมควรเมื่อดูจากฐานะของตน ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 156/1

ถ้าเราเป็นฝ่ายฟ้อง ศาลจะดูเพิ่มด้วยว่าคดีมีเหตุผลอันสมควร ไม่ใช่ฟ้องโดยไม่มีมูล ส่วนฝ่ายที่ถูกฟ้องและขอยกเว้นเพื่อต่อสู้คดี กฎหมายไม่ได้ตั้งเงื่อนไขข้อนี้ไว้

มาตรา 155 เปิดให้ขอยกเว้นได้ทั้งในการฟ้องและการต่อสู้คดี และใช้ได้ทั้งศาลชั้นต้น ชั้นอุทธรณ์ และชั้นฎีกา

1. ยื่นคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลพร้อมคำฟ้อง (มาตรา 156) ถ้าเพิ่งกลายเป็นผู้ไม่มีเงินในภายหลัง ยื่นระหว่างคดีได้
2. แนบพยานหลักฐานเรื่องฐานะ เช่น หลักฐานรายได้ ภาระเลี้ยงดู และหนี้สิน
3. มาศาลตามนัดไต่สวนคำร้อง ถ้าไม่มา ศาลอาจยกคำร้องและสั่งให้ชำระค่าธรรมเนียมภายในเวลาที่กำหนด
4. ศาลอาจอนุญาตทั้งหมด อนุญาตบางส่วน หรือยกคำร้อง
5. ถ้าไม่เห็นด้วยกับคำสั่งยกคำร้องหรืออนุญาตบางส่วน อุทธรณ์ได้ภายใน 7 วันนับแต่วันมีคำสั่ง และคำสั่งของศาลอุทธรณ์ในเรื่องนี้เป็นที่สุด

กองทุนยุติธรรมช่วยค่าทนายฟ้องหย่าได้ไหม

อาจช่วยได้ กองทุนยุติธรรม ตามพระราชบัญญัติกองทุนยุติธรรม พ.ศ. 2558 ให้ความช่วยเหลือในการดำเนินคดี เช่น ค่าจ้างทนายความ ค่าธรรมเนียมศาล และค่าใช้จ่ายอื่นอย่างค่าเดินทางและที่พัก

คำถามที่พบบ่อยของสำนักงานกองทุนยุติธรรมระบุว่า การพิจารณาดูจากพฤติการณ์และข้อเท็จจริงของเรื่อง ฐานะทางเศรษฐกิจของผู้ขอซึ่งดูจากรายได้ ภาระค่าใช้จ่าย และหนี้สิน รวมถึงโอกาสได้รับความช่วยเหลือตามกฎหมายอื่น ส่วนโอกาสแพ้หรือชนะคดีไม่ใช่เกณฑ์

• ยื่นคำขอได้ทางเว็บไซต์ของกองทุน ที่สำนักงานกองทุนยุติธรรม หรือที่สำนักงานยุติธรรมจังหวัด
• เอกสารพื้นฐาน ได้แก่ สำเนาบัตรประชาชน สำเนาทะเบียนบ้าน และเอกสารที่แสดงพฤติการณ์แห่งคดี
• เอกสารยังไม่ครบ ส่งเพิ่มได้ภายใน 15 วันนับแต่ได้รับแจ้ง
• เมื่อได้รับอนุมัติ ต้องมาทำสัญญาภายใน 30 วันนับแต่ได้รับแจ้งผล และถ้าไม่เห็นด้วยกับผล ขอทบทวนได้ภายใน 30 วัน
• ถ้าภายหลังศาลสั่งให้อีกฝ่ายชดใช้ค่าธรรมเนียมหรือค่าทนายให้เรา ต้องคืนกองทุนภายใน 15 วันนับแต่ได้รับเงิน ไม่เกินจำนวนที่ได้รับช่วยเหลือ

อัยการและสภาทนายความช่วยอะไรได้บ้าง

ทั้งสองหน่วยงาน ให้คำปรึกษากฎหมายโดยไม่มีค่าใช้จ่าย และอาจจัดทนายช่วยดำเนินคดีให้ผู้ที่เข้าเงื่อนไข

สำนักงานอัยการมีสำนักงานคุ้มครองสิทธิและช่วยเหลือทางกฎหมายแก่ประชาชน (สคช.) ในทุกจังหวัด ซึ่งระบุว่าช่วยเหลือทางคดีแพ่งแก่ผู้ที่ยากจนหรือไม่ได้รับความเป็นธรรม ทั้งในฐานะโจทก์และจำเลย และรับประนอมข้อพิพาททางแพ่งด้วย

สภาทนายความมีหน้าที่ช่วยเหลือประชาชนทางกฎหมายตามพระราชบัญญัติทนายความ พ.ศ. 2528 โดยมีทนายอาสาให้คำปรึกษา และอาจรับช่วยว่าความตามข้อบังคับของสภาทนายความ คุณสมบัติผู้มีสิทธิควรสอบถามสำนักงานในจังหวัดของตน

การได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลไม่ได้แปลว่าได้ทนายฟรี และการได้ทนายจากหน่วยงานก็ไม่ได้ทำให้ค่าศาลหายไปเอง ถ้าต้องการทั้งสองอย่าง ควรยื่นทั้งสองทางให้ทันก่อนวันยื่นฟ้อง

ก่อนไปขอความช่วยเหลือ ต้องเตรียมเอกสารอะไรบ้าง

ควรเตรียม เอกสารสองชุด คือชุดที่ใช้ในคดีหย่า และชุดที่แสดงฐานะของตน เพราะทุกช่องทางต้องดูทั้งเรื่องคดีและเรื่องความเดือดร้อน

• บัตรประชาชน ทะเบียนบ้าน และทะเบียนสมรส
• สูติบัตรของลูก ถ้าจะขออำนาจปกครองหรือค่าเลี้ยงดูบุตรด้วย
• หลักฐานเหตุหย่า เช่น ใบรับรองแพทย์ บันทึกประจำวันตำรวจ ข้อความ หรือหลักฐานการแยกกันอยู่
• หลักฐานรายได้ เช่น สลิปเงินเดือน หรือหนังสือรับรองรายได้ ถ้าไม่มีรายได้ประจำให้เขียนชี้แจง
• หลักฐานภาระ เช่น ค่าเช่าบ้าน ค่าเทอมลูก หนี้สินที่ต้องผ่อน
• สรุปเหตุการณ์สั้น ๆ เรียงตามวันที่ ซึ่งช่วยให้เจ้าหน้าที่และทนายเข้าใจเรื่องได้เร็ว

ถ้ายังไม่แน่ใจว่าจะเลือกเหตุหย่าข้อใด หรือคดีควรเริ่มอย่างไร อ่านภาพรวมได้ที่ ฟ้องหย่าต้องมีทนายไหม

ควรเริ่มอย่างไร

เริ่มจากรวบรวมเอกสารคดีและเอกสารฐานะให้ครบ แล้วขอคำปรึกษาจาก สคช. ในจังหวัดหรือทนายอาสาก่อน เพื่อให้รู้ว่าเหตุหย่าของเราหนักแน่นพอหรือไม่ และควรขอเรื่องลูกหรือทรัพย์สินพร้อมกันด้วยหรือเปล่า

เมื่อรู้แผนคดีแล้ว จึงยื่นขอความช่วยเหลือเรื่องทนายและเตรียมคำร้องยกเว้นค่าธรรมเนียมไปพร้อมคำฟ้อง หากมีงบประมาณบางส่วน การปรึกษาทนายความด้านครอบครัวเพื่อวางแผนก็อาจช่วยประหยัดเวลาและค่าใช้จ่ายโดยรวมได้