ฟ้องหย่าได้ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1516 (10) เมื่อคู่สมรสมีสภาพแห่งกายที่ทำให้ไม่อาจมีเพศสัมพันธ์กับอีกฝ่ายได้ตลอดกาล และตามมาตรา 1516 (9) เมื่อเป็นโรคติดต่ออย่างร้ายแรงที่เรื้อรังและไม่มีทางหาย ทั้งสองเหตุต้องพิสูจน์ด้วยหลักฐานทางการแพทย์ ไม่ใช่กรณีที่อีกฝ่ายเพียงไม่ยอม
เหตุหย่าตามมาตรา 1516 (10) คืออะไร
ตัวบทปัจจุบันบัญญัติว่า คู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง มีสภาพแห่งกายทำให้ไม่อาจร่วมประเวณี หรือไม่อาจกระทำการหรือยอมรับการกระทำเพื่อสนองความใคร่ของอีกฝ่ายได้ตลอดกาล อีกฝ่ายฟ้องหย่าได้
ถ้อยคำนี้เป็นฉบับที่ปรับตาม พ.ร.บ.แก้ไขเพิ่มเติม ป.พ.พ. (ฉบับที่ 24) พ.ศ. 2567 จึงใช้กับคู่สมรสทุกเพศ ไม่จำกัดเฉพาะการร่วมประเวณีระหว่างชายหญิง
คำที่ชี้ขาดคือ "ตลอดกาล" สภาพที่เป็นชั่วคราว หรือรักษาให้กลับมาเป็นปกติได้ จึงมักไม่เข้าเหตุนี้
มาตรา 1517 วรรคสองยังกำหนดว่า ถ้าสภาพตาม (10) เกิดจากการกระทำของอีกฝ่าย ฝ่ายนั้นจะยกขึ้นเป็นเหตุฟ้องหย่าไม่ได้ เช่น ผู้ฟ้องเป็นคนทำร้ายจนอีกฝ่ายเกิดสภาพนั้นเอง
"มีเพศสัมพันธ์ไม่ได้" ต่างจาก "ไม่ยอมมีเพศสัมพันธ์" อย่างไร
สองกรณีนี้ ใช้เหตุหย่าคนละข้อ และพิสูจน์คนละแบบ การเลือกผิดข้อทำให้แพ้คดีได้แม้ข้อเท็จจริงจะน่าเห็นใจ
| ประเด็น | มีเพศสัมพันธ์ไม่ได้ | ไม่ยอมมีเพศสัมพันธ์ |
|---|---|---|
| สาเหตุ | สภาพร่างกายที่เป็นอยู่ถาวร | ความไม่สมัครใจหรือความสัมพันธ์ที่ร้าวฉาน |
| เหตุหย่าที่เกี่ยวข้อง | มาตรา 1516 (10) | อาจพิจารณาตามเหตุอื่น เช่น มาตรา 1516 (6) ขึ้นกับพฤติการณ์ |
| หลักฐานหลัก | ความเห็นแพทย์ว่าเป็นสภาพถาวร | พฤติการณ์ในชีวิตคู่และพยานแวดล้อม |
| ความผิดของอีกฝ่าย | ไม่ต้องพิสูจน์ว่าใครผิด | มักต้องแสดงพฤติการณ์ที่ร้ายแรงพอ |
| กำหนดหนึ่งปีตามมาตรา 1529 | ไม่อยู่ในรายการ | ถ้าใช้ (6) อยู่ในรายการ |
กรณีไม่ยอมมีเพศสัมพันธ์ อ่านแนวทางได้ที่ สามีไม่ทำงานบ้าน ไม่ยอมมีเพศสัมพันธ์ ฟ้องหย่าได้ไหม
โรคติดต่ออย่างร้ายแรง ฟ้องหย่าได้เมื่อไร
มาตรา 1516 (9) ต้องครบ สามเงื่อนไขพร้อมกัน คือเป็นโรคติดต่ออย่างร้ายแรง อาจเป็นภัยแก่อีกฝ่าย และโรคมีลักษณะเรื้อรังไม่มีทางที่จะหายได้
- โรคติดต่อที่รักษาหายได้ ไม่เข้าเงื่อนไขข้อสุดท้าย
- โรคที่ไม่ร้ายแรงหรือไม่ติดต่อถึงคู่สมรส ไม่เข้าเงื่อนไขข้อแรกหรือข้อที่สอง
- ความรู้ทางการแพทย์เปลี่ยนไปตามเวลา ศาลจะพิจารณาจากความเห็นแพทย์ในขณะพิจารณาคดี
เหตุนี้ไม่ได้ตั้งอยู่บนความผิดของผู้ป่วย จึงควรใช้อย่างระมัดระวังและเคารพศักดิ์ศรีของอีกฝ่าย
ข้อมูลสุขภาพของคู่สมรสเป็นข้อมูลอ่อนไหว อย่านำไปเปิดเผยกับบุคคลอื่นหรือโพสต์ในโซเชียลมีเดีย ให้ใช้เฉพาะในกระบวนการของศาลผ่านทนายความเท่านั้น
ต้องใช้ความเห็นแพทย์อย่างไร
หลักฐานที่ชี้ขาดคดีประเภทนี้คือ ความเห็นของแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ ว่าเป็นสภาพหรือโรคอะไร และมีโอกาสรักษาให้หายหรือไม่
- รวบรวมเอกสารทางการแพทย์ที่ได้มาโดยชอบ เช่น เอกสารที่คู่สมรสให้มาเองหรือที่ผู้ฟ้องมีสิทธิได้รับ
- ปรึกษาทนายว่าควรขอให้ศาลเรียกเวชระเบียนจากโรงพยาบาลหรือไม่ แทนการไปเอามาเอง
- ให้แพทย์ทำความเห็นที่ระบุการวินิจฉัย ระยะเวลาที่เป็น การรักษาที่ผ่านมา และการพยากรณ์โรค
- เตรียมแพทย์มาเบิกความเป็นพยานผู้เชี่ยวชาญ เพราะความเห็นที่อธิบายต่อหน้าศาลมีน้ำหนักกว่าเอกสารลำพัง
- ถ้าข้อเท็จจริงยังโต้แย้งกัน ขอให้ศาลสั่งตรวจพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 128/1
มาตรา 128/1 กำหนดว่าการเก็บตัวอย่างจากร่างกายต้องได้รับความยินยอมจากผู้ถูกตรวจ แต่ถ้าคู่ความฝ่ายใดไม่ยอมให้ตรวจหรือขัดขวางการตรวจ ศาลสันนิษฐานข้อเท็จจริงตามที่อีกฝ่ายกล่าวอ้างได้ ดูหลักฐานสำหรับเหตุอื่นเพิ่มเติมที่ หลักฐานฟ้องหย่าแยกตามเหตุ
ฟ้องหย่าหรือจดทะเบียนหย่า ทางไหนเหมาะกว่า
ถ้าทั้งสองฝ่ายยังคุยกันได้ การจดทะเบียนหย่าโดยความยินยอม มักเจ็บปวดน้อยกว่า เพราะไม่ต้องนำเรื่องสุขภาพและชีวิตทางเพศไปพิสูจน์ในศาล
การฟ้องตามมาตรา 1516 (9) หรือ (10) เหมาะเมื่ออีกฝ่ายไม่ยอมหย่า และผู้ฟ้องมีหลักฐานทางการแพทย์ที่ชัดเจนพอ ทั้งสองทางยังต้องตกลงหรือให้ศาลชี้เรื่องลูกและทรัพย์สินเช่นเดียวกับการหย่าทั่วไป
คำถามที่พบบ่อย
เสื่อมสมรรถภาพทางเพศ ฟ้องหย่าได้ไหม
ขึ้นกับว่าเป็นสภาพถาวรหรือไม่ ถ้าแพทย์ยืนยันว่าไม่อาจรักษาได้และทำให้ไม่อาจมีเพศสัมพันธ์ได้ตลอดกาล อาจเข้ามาตรา 1516 (10) แต่ถ้ายังรักษาได้ มักไม่เข้าเหตุนี้
รู้อยู่แล้วตั้งแต่ก่อนแต่งงาน ยังฟ้องได้ไหม
ตัวบทยกเว้นไว้ชัดเฉพาะกรณีที่สภาพนั้นเกิดจากการกระทำของผู้ฟ้องเองตามมาตรา 1517 วรรคสอง ส่วนกรณีรู้มาก่อนสมรส ศาลอาจพิจารณาพฤติการณ์ประกอบ ควรให้ทนายประเมินก่อนฟ้อง
เหตุนี้มีอายุความไหม
เหตุตามมาตรา 1516 (9) และ (10) ไม่อยู่ในรายการเหตุที่ต้องฟ้องภายในหนึ่งปีตามมาตรา 1529 แต่การรอนานอาจทำให้หลักฐานทางการแพทย์และพยานหายไป
อีกฝ่ายไม่ยอมไปตรวจร่างกาย ทำอย่างไร
ศาลบังคับเก็บตัวอย่างจากร่างกายโดยไม่ยินยอมไม่ได้ แต่ถ้าอีกฝ่ายปฏิเสธหรือขัดขวางการตรวจ ศาลอาจสันนิษฐานข้อเท็จจริงตามที่ผู้ฟ้องกล่าวอ้างตามมาตรา 128/1
สภาพนี้เกิดขึ้นหลังอุบัติเหตุระหว่างสมรส ฟ้องได้ไหม
ฟ้องได้ถ้าเป็นสภาพถาวรตามมาตรา 1516 (10) และไม่ได้เกิดจากการกระทำของผู้ฟ้อง แต่ควรคิดถึงหน้าที่ช่วยเหลือดูแลกันระหว่างคู่สมรส และทางเลือกที่ประนีประนอมกว่าด้วย
ควรเริ่มอย่างไร
เริ่มจากทำความเข้าใจสภาพทางการแพทย์ให้ชัด โดยคุยกับคู่สมรสและแพทย์ถ้าทำได้ แล้วแยกให้ออกว่าปัญหาคือสภาพร่างกายที่ถาวร หรือเป็นปัญหาความสัมพันธ์ที่อาจใช้เหตุอื่นใน มาตรา 1516
จากนั้นปรึกษาทนายความด้านครอบครัวแบบเป็นความลับ เพื่อวางวิธีได้มาซึ่งหลักฐานทางการแพทย์อย่างถูกกฎหมาย และพิจารณาว่าการเจรจาจดทะเบียนหย่าเป็นทางที่ดีกว่าหรือไม่
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ