ลูกครึ่งที่ถือสองสัญชาติไม่เสียสัญชาติไทยเพราะพ่อแม่หย่ากัน และกฎหมายไทยไม่ได้บังคับให้เลือกสัญชาติเดียว ส่วนการทำหรือต่อหนังสือเดินทางไทยของลูก ต้องให้ผู้ใช้อำนาจปกครองยินยอม ซึ่งหลังหย่าดูจากบันทึกการหย่าหรือคำสั่งศาล
พ่อแม่หย่ากันแล้ว สัญชาติไทยของลูกเปลี่ยนไหม
ไม่เปลี่ยน เพราะสัญชาติไทยของลูกได้มาโดยการเกิด ไม่ได้ขึ้นกับการสมรสของพ่อแม่
พระราชบัญญัติสัญชาติ พ.ศ. 2508 มาตรา 7 (1) บัญญัติให้ผู้เกิดโดยบิดาหรือมารดาเป็นผู้มีสัญชาติไทย ไม่ว่าจะเกิดในหรือนอกราชอาณาจักรไทย ได้สัญชาติไทยโดยการเกิด การหย่าภายหลังจึงไม่กระทบสัญชาตินี้
ส่วนสัญชาติของประเทศพ่อหรือแม่ที่เป็นชาวต่างชาติ เป็นไปตามกฎหมายของประเทศนั้น บางประเทศมีเงื่อนไขเรื่องการแจ้งเกิดหรือการรักษาสัญชาติที่ต้องทำภายในเวลาที่กำหนด ควรตรวจกับสถานทูตของประเทศนั้น
โตแล้วลูกต้องเลือกสัญชาติไหม
ตามกฎหมายไทยปัจจุบัน ไม่มีบทบังคับให้ต้องเลือก แต่มีช่องทางให้สละสัญชาติไทยได้ถ้าต้องการ
มาตรา 14 ของพระราชบัญญัติสัญชาติ ตามที่แก้ไขโดยพระราชบัญญัติสัญชาติ (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2551 ให้ผู้มีสัญชาติไทยซึ่งเกิดในขณะที่บิดาหรือมารดาเป็นคนต่างด้าว ยื่นแสดงความจำนงสละสัญชาติไทยได้ภายในหนึ่งปีนับแต่วันที่มีอายุครบยี่สิบปีบริบูรณ์ ตามแบบและวิธีการในกฎกระทรวง โดยรัฐมนตรีเป็นผู้อนุญาต
ตัวบทฉบับนี้ไม่ได้กำหนดว่าถ้าไม่ยื่นแล้วจะเสียสัญชาติไทยโดยอัตโนมัติ ต่างจากถ้อยคำฉบับเก่าที่เคยกำหนดให้ต้องเลือก ข้อมูลเก่าที่ยังเผยแพร่อยู่ทางออนไลน์จึงอาจทำให้เข้าใจผิด
| คำถาม | ฝั่งกฎหมายไทย | ฝั่งกฎหมายประเทศอื่น |
|---|---|---|
| หย่าแล้วเสียสัญชาติไหม | ไม่เสีย สัญชาติโดยการเกิดตามมาตรา 7 (1) | ขึ้นกับกฎหมายประเทศนั้น |
| ต้องเลือกสัญชาติเมื่อโตไหม | ไม่บังคับ แต่สละได้ภายใน 1 ปีหลังอายุครบ 20 ปี ตามมาตรา 14 | บางประเทศไม่ยอมรับการถือหลายสัญชาติ ต้องตรวจเป็นรายประเทศ |
| ใครตัดสินใจแทนลูกที่ยังเป็นผู้เยาว์ | ผู้ใช้อำนาจปกครอง | ตามกฎหมายประเทศนั้น |
ทำหรือต่อพาสปอร์ตไทยของลูก ต้องให้ใครยินยอม
คู่มือการออกหนังสือเดินทางของกรมการกงสุลวางหลักว่า ผู้เยาว์อายุต่ำกว่า 20 ปี บิดาและมารดาต้องมาลงนามให้ความยินยอมต่อหน้าเจ้าหน้าที่ เว้นแต่เข้ากรณียกเว้น ถ้าพ่อหรือแม่เป็นชาวต่างชาติ ใช้หนังสือเดินทางฉบับจริงของฝ่ายนั้นแทนบัตรประชาชน
- หย่าแล้วและบันทึกการหย่าระบุให้ฝ่ายหนึ่งใช้อำนาจปกครองแต่ผู้เดียว: ฝ่ายนั้นลงนามได้ฝ่ายเดียว
- หย่าแล้วแต่ไม่ได้ระบุผู้ใช้อำนาจปกครอง: ถือว่าทั้งสองฝ่ายมีอำนาจปกครองร่วมกัน ต้องลงนามทั้งคู่
- พ่อหรือแม่ไปลงนามไม่ได้: ทำหนังสือยินยอมให้ผู้เยาว์ทำหนังสือเดินทางที่อำเภอ เขต หรือสถานทูตไทยในประเทศที่อยู่
- ติดตามอีกฝ่ายไม่ได้ในบางกรณี: ต้องมีคำสั่งศาลระบุชื่อผู้มีอำนาจปกครอง
ผู้เยาว์ขอได้เฉพาะเล่มที่มีอายุไม่เกิน 5 ปี ค่าธรรมเนียมเล่มปกติ 1,000 บาท ตามประกาศกระทรวงการต่างประเทศ ฉบับวันที่ 23 กุมภาพันธ์ 2564
พาสปอร์ตต่างประเทศของลูก ใช้กติกาของใคร
พาสปอร์ตต่างประเทศใช้กฎหมายและระเบียบของประเทศที่ออก ไม่ใช่ของไทย หลายประเทศกำหนดให้พ่อแม่ทั้งสองยินยอมเมื่อทำหนังสือเดินทางให้เด็ก หรือขอเอกสารแสดงอำนาจปกครองเมื่อมีฝ่ายเดียวยื่น
ถ้าบันทึกการหย่าหรือคำพิพากษาของไทยให้ฝ่ายหนึ่งปกครองแต่ผู้เดียว สถานทูตต่างประเทศมักขอคำแปลและการรับรองเอกสาร บางประเทศอาจมีขั้นตอนรับรองคำพิพากษาต่างประเทศของตัวเอง ควรสอบถามสถานทูตก่อนยื่น
เอกสารอะไรบ้างที่ควรจัดการหลังหย่า
หลังหย่า ปัญหาที่พบบ่อยคือข้อมูลในเอกสารสองประเทศไม่ตรงกัน ซึ่งทำให้ต่อพาสปอร์ตหรือเดินทางติดขัด รายการที่ควรตรวจมีดังนี้
- ตรวจการสะกดชื่อและนามสกุลของลูกในสูติบัตรไทย พาสปอร์ตไทย และเอกสารของอีกประเทศให้ตรงกัน
- เก็บทะเบียนหย่า บันทึกการหย่า หรือคำพิพากษาฉบับจริง พร้อมคำแปลที่รับรองแล้ว
- ตรวจว่าการแจ้งเกิดหรือการบันทึกสัญชาติของลูกในประเทศของอีกฝ่ายทำครบแล้วหรือยัง
- ตกลงกันให้ชัดว่าใครเก็บพาสปอร์ตเล่มไหน และต้องแจ้งอีกฝ่ายล่วงหน้าเมื่อจะพาลูกเดินทาง
- เขียนเรื่องการเดินทางต่างประเทศไว้ในข้อตกลงหย่าหรือขอให้ศาลกำหนด
เรื่องที่ทำให้ครอบครัวสองสัญชาติขัดแย้งกันมากที่สุดหลังหย่า คือการพาลูกไปต่างประเทศ ควรเขียนให้ชัดตั้งแต่วันหย่าว่าใครพาลูกไปได้ ไปได้นานเท่าไร ต้องแจ้งล่วงหน้ากี่วัน และใครเก็บพาสปอร์ต
คำถามที่พบบ่อย
ลูกสองสัญชาติ เข้าออกประเทศไทยควรใช้พาสปอร์ตเล่มไหน
ในทางปฏิบัติผู้มีสัญชาติไทยมักใช้หนังสือเดินทางไทยเมื่อเข้าออกประเทศไทย และใช้อีกเล่มกับประเทศของอีกฝ่าย เพื่อไม่ให้ติดเรื่องวีซ่าหรือการอยู่เกินกำหนด แนวปฏิบัติที่ด่านอาจเปลี่ยนได้ ควรตรวจกับตรวจคนเข้าเมืองก่อนเดินทาง
พ่อชาวต่างชาติไม่ยอมเซ็นพาสปอร์ตต่างประเทศให้ลูก ทำอย่างไร
ขึ้นกับกฎหมายของประเทศนั้น บางประเทศรับคำพิพากษาไทยที่ให้แม่ปกครองแต่ผู้เดียวเมื่อแปลและรับรองแล้ว บางประเทศต้องใช้คำสั่งศาลของตัวเอง ควรปรึกษาทนายที่เข้าใจทั้งสองระบบ
ลูกเกิดต่างประเทศ ยังไม่เคยแจ้งเกิดในไทย มีสัญชาติไทยไหม
ถ้าพ่อหรือแม่มีสัญชาติไทย ลูกได้สัญชาติไทยโดยการเกิดตามมาตรา 7 (1) แม้เกิดนอกราชอาณาจักร แต่ต้องแจ้งเกิดที่สถานทูตหรือสถานกงสุลไทยเพื่อให้มีหลักฐาน ก่อนจึงจะทำบัตรประชาชนหรือพาสปอร์ตไทยได้
ศาลไทยตัดสินเรื่องอำนาจปกครองแล้ว ประเทศของพ่อจะยอมรับไหม
ไม่มีคำตอบเดียวสำหรับทุกประเทศ การยอมรับคำพิพากษาต่างประเทศเป็นเรื่องของกฎหมายแต่ละประเทศ อ่านภาพรวมเรื่องอำนาจปกครองเมื่อหย่ากับชาวต่างชาติได้ที่ อำนาจปกครองบุตร หย่ากับชาวต่างชาติ ใครได้ลูก
ควรเริ่มอย่างไร
เริ่มจากรวบรวมเอกสารของลูกจากทั้งสองประเทศไว้ที่เดียว แล้วตรวจว่าใครมีอำนาจปกครองตามเอกสารไทย และกฎหมายของอีกประเทศกำหนดอะไรไว้บ้าง
ถ้ากำลังจะหย่า ควรให้ทนายความด้านครอบครัวช่วยเขียนข้อตกลงเรื่องพาสปอร์ตและการเดินทางของลูกให้ละเอียด สำหรับพ่อหรือแม่ชาวต่างชาติ มีคู่มือภาษาอังกฤษที่ Child Custody in Thailand After Divorce: Guide for Foreigners และเรื่องค่าเลี้ยงดูเมื่อพ่ออยู่ต่างประเทศอ่านได้ที่ ค่าเลี้ยงดูบุตร พ่อชาวต่างชาติอยู่ต่างประเทศ เรียกได้ไหม
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ