ฝากลูกให้ยายเลี้ยง ไม่ได้ทำให้อำนาจปกครองโอนไปเป็นของยาย พ่อแม่ยังเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองและผู้แทนโดยชอบธรรมของลูกตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1566 และ 1569 สิ่งที่ควรทำคือหนังสือยินยอมหรือหนังสือมอบอำนาจเฉพาะเรื่อง ส่วนการตั้งผู้ปกครองโดยศาลใช้เมื่อไม่มีพ่อแม่หรือถูกถอนอำนาจปกครอง
หลายครอบครัวฝากลูกไว้กับยายหรือญาติเพราะต้องไปทำงานต่างจังหวัดหรือต่างประเทศ ปัญหามักเกิดในวันที่โรงเรียน โรงพยาบาล หรือกรมการกงสุลถามว่า "ใครมีสิทธิลงชื่อแทนเด็ก"
ฝากลูกให้ยายเลี้ยง ยายมีสิทธิอะไรตามกฎหมาย
ยายเป็น ผู้ดูแลในทางปฏิบัติ แต่สิทธิตามกฎหมายของผู้ใช้อำนาจปกครองยังอยู่กับพ่อแม่ มาตรา 1567 ให้ผู้ใช้อำนาจปกครองกำหนดที่อยู่ของลูก ทำโทษตามสมควรเพื่อว่ากล่าวสั่งสอน ให้ทำการงานตามควรแก่ความสามารถ และเรียกลูกคืนจากผู้ที่กักตัวไว้โดยไม่ชอบ
| เรื่อง | พ่อแม่ (ผู้ใช้อำนาจปกครอง) | ยายที่ได้รับฝาก |
|---|---|---|
| กำหนดที่อยู่ของลูก | มีสิทธิตามมาตรา 1567 | ดูแลตามที่พ่อแม่ตกลงไว้ |
| ลงนามแทนลูกในเรื่องทางกฎหมาย | เป็นผู้แทนโดยชอบธรรมตามมาตรา 1569 | ทำได้เฉพาะเรื่องที่ได้รับมอบอำนาจ และหน่วยงานยอมรับ |
| หนังสือเดินทางของลูก | ต้องให้ความยินยอม | พาไปยื่นแทนได้ตามเงื่อนไขของกรมการกงสุล |
| ค่าเลี้ยงดู | มีหน้าที่ตามมาตรา 1564 | ไม่มีหน้าที่ตามกฎหมาย แม้จะช่วยออกเงินให้จริง |
| เลิกการฝากเลี้ยง | ขอรับลูกคืนได้ | ต้องคืนเด็กเมื่อผู้ใช้อำนาจปกครองต้องการ |
ต้องทำหนังสืออะไรบ้าง แยกตามเรื่อง
ไม่มีแบบฟอร์มเดียวที่ใช้ได้ทุกที่ ควรทำ หนังสือแยกตามเรื่อง และถามหน่วยงานปลายทางก่อนว่ามีแบบของตนเองหรือไม่
- หนังสือยินยอมให้ยายดูแลและให้เด็กพักอาศัยด้วย ระบุช่วงเวลา และเรื่องที่ยายตัดสินใจแทนได้
- หนังสือมอบอำนาจติดต่อโรงเรียน เช่น สมัครเรียน รับเอกสาร และเข้าประชุมผู้ปกครอง หลายโรงเรียนมีแบบฟอร์มของตนเอง
- หนังสือยินยอมด้านการรักษาพยาบาล ให้ยายพาไปรักษาและลงนามในเรื่องทั่วไป โรงพยาบาลแต่ละแห่งอาจขอให้ติดต่อพ่อแม่ในเรื่องสำคัญ
- หนังสือยินยอมให้ทำหนังสือเดินทาง และหนังสือยินยอมให้เดินทางไปต่างประเทศ ซึ่งต้องทำต่อหน้าเจ้าหน้าที่ตามที่กรมการกงสุลกำหนด
- สำเนาเอกสารแนบ เช่น บัตรประชาชนของพ่อแม่ สูติบัตรของลูก และบันทึกการหย่าหรือคำสั่งศาลเรื่องอำนาจปกครอง ถ้ามี
ยายพาหลานไปทำหนังสือเดินทางหรือไปต่างประเทศ ต้องใช้อะไร
คู่มือของกรมการกงสุลกำหนดว่า พ่อและแม่ต้องลงนามให้ความยินยอมต่อหน้าเจ้าหน้าที่ ในวันยื่นคำร้อง ถ้ามาไม่ได้ ให้ทำหนังสือยินยอมให้ผู้เยาว์ทำหนังสือเดินทางที่อำเภอ สำนักงานเขต หรือสำนักทะเบียนท้องถิ่น หรือที่สถานทูตหรือสถานกงสุลไทยถ้าอยู่ต่างประเทศ
- พ่อแม่ไปทำหนังสือยินยอมที่อำเภอ เขต หรือสถานทูตไทย พร้อมบัตรประชาชนหรือสำเนาที่รับรองแล้ว
- ถ้าลูกอายุต่ำกว่า 15 ปี ต้องทำหนังสือมอบอำนาจเพิ่ม ให้ผู้บรรลุนิติภาวะ เช่น ยาย เป็นผู้พาเด็กไปยื่นคำร้อง
- ยายนำเด็ก หนังสือยินยอม หนังสือมอบอำนาจ สูติบัตร และบัตรประชาชนของเด็กถ้าอายุ 7 ปีขึ้นไป ไปยื่นคำร้อง
- ถ้าจะให้ยายพาเด็กเดินทางไปต่างประเทศ ให้ทำหนังสือยินยอมให้ผู้เยาว์เดินทางไปต่างประเทศ ตามแบบของกรมการกงสุล และพกติดตัวไว้ระหว่างเดินทาง
ถ้าพ่อแม่หย่ากัน ฝ่ายที่บันทึกการหย่าระบุว่าใช้อำนาจปกครองแต่ผู้เดียวลงนามฝ่ายเดียวได้ ถ้าไม่ได้ระบุไว้ ต้องลงนามทั้งสองฝ่าย ถ้าพ่อแม่ไม่ได้สมรสกันและเด็กอยู่ในความปกครองของแม่ แม่ลงนามฝ่ายเดียวได้โดยแสดงหลักฐานการปกครองบุตร (ป.ค.14) การพาเด็กไปต่างประเทศในระยะยาว ควรอ่าน อำนาจปกครองบุตร หย่ากับชาวต่างชาติ ใครได้ลูก พาไปต่างประเทศได้ไหม
หนังสือยินยอมควรเขียนอะไรให้ครบ
หนังสือที่ใช้ได้จริงต้อง ตอบได้ว่าใคร ทำอะไร ถึงเมื่อไร โดยไม่ต้องโทรถามพ่อแม่ทุกครั้ง
- ชื่อ นามสกุล เลขประจำตัวประชาชน และที่อยู่ของพ่อแม่และยาย
- ชื่อ วันเกิด และเลขประจำตัวประชาชนของเด็ก
- เรื่องที่มอบให้ทำ เช่น ติดต่อโรงเรียน พาไปรักษา หรือรับเอกสาร
- ระยะเวลา เช่น ตั้งแต่วันที่เท่าไรถึงวันที่เท่าไร และทบทวนทุกปีการศึกษา
- ช่องทางติดต่อพ่อแม่ในกรณีฉุกเฉิน
- ลายมือชื่อของผู้ใช้อำนาจปกครองทุกคน พร้อมพยาน และสำเนาบัตรที่รับรองแล้ว
หนังสือมอบอำนาจหรือหนังสือยินยอมไม่ใช่การโอนอำนาจปกครอง พ่อแม่ยกเลิกเมื่อใดก็ได้ และยังมีหน้าที่อุปการะเลี้ยงดูลูกตามมาตรา 1564 ครบถ้วน ยายจึงไม่ควรถือว่าหนังสือนี้ทำให้ตัดสินใจทุกเรื่องแทนพ่อแม่ได้
เมื่อไรต้องให้ศาลตั้งยายเป็นผู้ปกครอง
มาตรา 1585 ให้ตั้งผู้ปกครองเมื่อ เด็กไม่มีพ่อแม่ หรือพ่อแม่ถูกถอนอำนาจปกครอง ถ้าพ่อแม่ยังมีชีวิตและยังมีอำนาจปกครอง แม้จะไปทำงานไกล ก็ไม่ใช่กรณีตั้งผู้ปกครอง
เมื่อเข้าเงื่อนไข ยายซึ่งเป็นญาติของผู้เยาว์ยื่นคำร้องต่อศาลได้ตามมาตรา 1586 ศาลจะดูว่ายายไม่เป็นบุคคลต้องห้ามตามมาตรา 1587 และคู่มือของกรมการกงสุลก็ระบุว่ากรณีพ่อแม่เสียชีวิตทั้งคู่ ผู้ลงนามแทนเด็กคือผู้ปกครองที่มีชื่อตามคำสั่งศาล
- รวบรวมสูติบัตรของเด็ก มรณบัตรของพ่อแม่ หรือคำพิพากษาถอนอำนาจปกครอง
- เตรียมหลักฐานความเป็นญาติ เช่น ทะเบียนบ้าน และเอกสารที่เชื่อมยายกับแม่หรือพ่อของเด็ก
- ยื่นคำร้องขอตั้งผู้ปกครองต่อศาลเยาวชนและครอบครัวที่มีเขตอำนาจ
- เมื่อได้รับแต่งตั้ง ให้ทำบัญชีทรัพย์สินของเด็กให้เสร็จภายในสามเดือนนับแต่รู้คำสั่ง ตามมาตรา 1592
ถ้าพ่อแม่ติดต่อไม่ได้เลยเป็นเวลานาน ทางที่เหมาะอาจเป็นอย่างอื่น เช่น การรับบุตรบุญธรรม ดูตัวอย่างได้ที่ ติดต่อบิดา/มารดาผู้เยาว์ไม่ได้ จดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมได้หรือไม่
คำถามที่พบบ่อย
ย้ายชื่อหลานเข้าทะเบียนบ้านยาย ทำให้ยายมีอำนาจปกครองไหม
ไม่ ทะเบียนบ้านเป็นหลักฐานที่อยู่ ไม่ได้เปลี่ยนตัวผู้ใช้อำนาจปกครอง อำนาจปกครองเปลี่ยนได้ตามที่กฎหมายกำหนด เช่น โดยคำสั่งศาล
หนังสือมอบอำนาจต้องไปทำที่อำเภอทุกฉบับไหม
ไม่ทุกฉบับ เรื่องหนังสือเดินทางและการเดินทางไปต่างประเทศต้องทำต่อหน้าเจ้าหน้าที่ตามที่กรมการกงสุลกำหนด ส่วนหนังสือสำหรับโรงเรียนหรือโรงพยาบาล ให้ถามหน่วยงานนั้นว่ารับแบบใด
ถ้าพ่อแม่หย่ากัน ต้องให้ทั้งสองคนเซ็นไหม
ขึ้นกับบันทึกการหย่าหรือคำสั่งศาล ถ้าระบุให้ฝ่ายหนึ่งใช้อำนาจปกครองแต่ผู้เดียว ฝ่ายนั้นลงนามได้ ถ้าไม่ได้ระบุ โดยหลักพ่อแม่ยังใช้อำนาจปกครองร่วมกัน ควรให้ลงนามทั้งสองฝ่าย ดูความต่างได้ที่ อำนาจปกครองบุตรหลังหย่า ร่วมกันหรือคนเดียว
พ่อแม่อยากรับลูกคืน แต่ยายไม่ยอม ทำอย่างไร
มาตรา 1567 ให้ผู้ใช้อำนาจปกครองเรียกลูกคืนจากผู้ที่กักไว้โดยไม่ชอบ แต่เรื่องในครอบครัวควรเริ่มจากการพูดคุย และคำนึงถึงความรู้สึกของเด็กที่ผูกพันกับยาย ถ้าตกลงไม่ได้ ควรปรึกษาทนายก่อนใช้สิทธิทางศาล
ควรเริ่มอย่างไร
เริ่มจาก ทำรายการเรื่องที่ยายต้องจัดการแทน ในหนึ่งปี เช่น โรงเรียน หมอ และการเดินทาง แล้วทำหนังสือให้ครอบคลุมเรื่องเหล่านั้น พร้อมถามโรงเรียนและโรงพยาบาลว่ามีแบบฟอร์มของตนเองหรือไม่
ถ้าสถานการณ์ซับซ้อน เช่น พ่อแม่หย่ากัน ฝ่ายหนึ่งอยู่ต่างประเทศ หรือคิดว่าอาจต้องตั้งผู้ปกครองหรือรับบุตรบุญธรรม ทนายความด้านครอบครัวช่วยเลือกเอกสารที่ถูกต้องและลดปัญหากับหน่วยงานในอนาคต
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ