ที่ดินได้มาก่อนบวชแต่โอนชื่อหลังบวช พระมรณภาพตกเป็นของวัดไหม?

กฎหมายดูว่าพระภิกษุได้ทรัพย์มาเมื่อใด ไม่ได้ดูวันที่ชื่อปรากฏในโฉนด ที่ดินที่ท่านรับมรดกไว้ก่อนบวช หรือเช่าซื้อและชำระครบก่อนบวช แม้จดทะเบียนโอนระหว่างครองสมณเพศ ศาลฎีกาถือเป็นทรัพย์ที่มีอยู่ก่อนอุปสมบทตาม ป.พ.พ. มาตรา 1624 เมื่อท่านมรณภาพจึงตกแก่ทายาทโดยธรรม ไม่ตกเป็นของวัด

เมื่อพระภิกษุมรณภาพและมีที่ดินอยู่ในชื่อของท่าน วัดกับญาติมักเห็นไม่ตรงกันว่าที่ดินเป็นของใคร โดยเฉพาะเมื่อวันที่จดทะเบียนในโฉนดอยู่หลังวันอุปสมบท ฝ่ายวัดมองว่าได้มาระหว่างบวช ฝ่ายญาติยืนยันว่าท่านมีสิทธิในที่ดินมาตั้งแต่เป็นฆราวาส บทความนี้ตอบเฉพาะกรณีนี้ คือได้ทรัพย์มาก่อนบวชแต่ทางทะเบียนเสร็จหลังบวช พร้อมหลักฐานที่ทายาทต้องเตรียม

ทรัพย์สินที่ได้มาก่อนอุปสมบทคืออะไร?

ทรัพย์สินที่ได้มาก่อนอุปสมบทคือทรัพย์ที่เป็นของบุคคลนั้นอยู่แล้วก่อนบวชเป็นพระภิกษุ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1624 กำหนดว่าทรัพย์กลุ่มนี้ไม่ตกเป็นสมบัติของวัด แต่เป็นมรดกตกทอดแก่ทายาทโดยธรรมของท่าน และท่านจะจำหน่ายอย่างไรก็ได้

ตรงข้ามกับมาตรา 1623 ซึ่งใช้กับทรัพย์ที่ได้มาระหว่างอยู่ในสมณเพศ ทรัพย์กลุ่มหลังนี้เมื่อพระมรณภาพจะตกเป็นสมบัติของวัดที่เป็นภูมิลำเนา เว้นแต่ท่านจำหน่ายไประหว่างมีชีวิตหรือโดยพินัยกรรม ภาพรวมของสองมาตรานี้อยู่ใน พระมรณภาพ ทรัพย์สินตกแก่วัดหรือญาติ

ข้อพิพาทจึงมักลงเอยที่คำถามเดียวว่า ท่านได้ทรัพย์ชิ้นนั้นมาเมื่อใด

ที่ดินได้มาก่อนบวชแต่โอนชื่อหลังบวช ตกเป็นของวัดไหม?

ไม่ตก หากสิทธิในที่ดินเกิดขึ้นครบถ้วนก่อนวันอุปสมบท การจดทะเบียนภายหลังเป็นเพียงขั้นตอนทางทะเบียน ไม่ได้เปลี่ยนวันที่ได้ทรัพย์มา แนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่มีอยู่ครอบคลุมสองสถานการณ์

  • รับมรดกก่อนบวช มรดกตกทอดแก่ทายาทตั้งแต่เจ้ามรดกตาย ถ้าเจ้ามรดกตายก่อนวันอุปสมบท ท่านได้ที่ดินมาแล้วตั้งแต่วันนั้น แม้ไปจดทะเบียนรับโอนมรดกหลังบวช
  • เช่าซื้อและชำระครบก่อนบวช เมื่อชำระค่าเช่าซื้อครบ ถือว่าได้ที่ดินมาแล้ว การที่ผู้ให้เช่าซื้อจดทะเบียนโอนให้ระหว่างบวชเป็นเพียงการทำให้การได้มาสมบูรณ์ทางทะเบียน
ข้อเท็จจริงถือว่าได้มาเมื่อใดเมื่อพระมรณภาพตกแก่ใคร
เจ้ามรดกตายก่อนบวช จดทะเบียนรับมรดกหลังบวชก่อนอุปสมบททายาทโดยธรรมของพระ ตามมาตรา 1624
เช่าซื้อและชำระครบก่อนบวช ผู้ให้เช่าซื้อโอนให้หลังบวชก่อนอุปสมบททายาทโดยธรรมของพระ ตามมาตรา 1624
เจ้ามรดกตายหลังจากท่านบวชแล้วระหว่างอยู่ในสมณเพศวัดที่เป็นภูมิลำเนา ตามมาตรา 1623
มีผู้ยกที่ดินให้ระหว่างบวชระหว่างอยู่ในสมณเพศวัดที่เป็นภูมิลำเนา ตามมาตรา 1623
ชำระราคาบางส่วนก่อนบวช ที่เหลือชำระหลังบวชยังไม่มีคำตอบชัดจากแนวคำพิพากษาที่อ้างได้ขึ้นกับข้อเท็จจริง ศาลพิจารณาเป็นรายคดี

กรณีพ่อแม่ยกที่ดินให้ลูกที่บวชอยู่เป็นอีกเรื่องหนึ่งซึ่งผลกลับกัน อ่านได้ใน พ่อแม่ยกที่ดินให้ลูกที่บวชเป็นพระ พระมรณภาพแล้วเป็นของใคร

ศาลฎีกาเคยตัดสินเรื่องนี้ไว้อย่างไร?

ศาลฎีกาตัดสินไว้สองคดีในทางเดียวกันว่า ที่ดินที่ได้สิทธิมาก่อนบวชไม่ตกเป็นของวัด แม้ชื่อในเอกสารสิทธิจะเปลี่ยนหลังบวช

คดีแรก คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 273-274/2475 พระภิกษุได้รับมรดกที่ดินก่อนอุปสมบท แต่มาโอนใส่ชื่อในโฉนดเมื่ออุปสมบทแล้ว ศาลวินิจฉัยว่าเมื่อท่านมรณภาพ ที่ดินไม่ตกเป็นของวัด คดีนี้ตัดสินก่อนใช้ ป.พ.พ. บรรพ 6 แต่ตำรากฎหมายยังอ้างเป็นแนวอธิบายมาตรา 1624

คดีที่สอง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 903/2536 ผู้ตายทำสัญญาเช่าซื้อที่ดินและชำระค่าเช่าซื้อครบถ้วนตั้งแต่ก่อนบวช ต่อมาผู้ให้เช่าซื้อจดทะเบียนโอนที่ดินให้ในขณะที่ท่านเป็นพระภิกษุ และท่านถึงแก่ความตายระหว่างอยู่ในสมณเพศ ศาลฎีกาเห็นว่าต้องถือว่าท่านได้ที่ดินมาแล้วก่อนบวช การจดทะเบียนภายหลังเพียงทำให้การได้มาสมบูรณ์ตามมาตรา 1299 วรรคหนึ่ง ที่ดินจึงไม่ตกเป็นสมบัติของวัดตามมาตรา 1623

เหตุผลร่วมของทั้งสองคดีคือ มาตรา 1623 ใช้คำว่าทรัพย์สินที่ได้มาในระหว่างเวลาที่อยู่ในสมณเพศ ศาลจึงมองที่เหตุแห่งการได้มา ไม่ได้มองที่วันจดทะเบียน

ทายาทต้องเตรียมหลักฐานและดำเนินการอย่างไร?

ทายาทต้องพิสูจน์ลำดับเวลาให้ได้ว่าเหตุที่ทำให้ท่านได้ที่ดินเกิดขึ้นก่อนวันอุปสมบท เพราะเอกสารทางทะเบียนเพียงอย่างเดียวจะชี้ไปในทางที่เป็นคุณแก่วัด

เอกสารที่ควรรวบรวม

  • หลักฐานวันอุปสมบท เช่น หนังสือสุทธิ หรือหนังสือรับรองจากวัด
  • กรณีรับมรดก ใบมรณบัตรของเจ้ามรดกเดิมที่แสดงวันตายก่อนวันบวช และเอกสารแสดงความเป็นทายาท
  • กรณีเช่าซื้อ สัญญาเช่าซื้อ ใบเสร็จรับเงินทุกงวด และหลักฐานว่างวดสุดท้ายชำระก่อนวันบวช
  • สำเนาโฉนดและสารบบจดทะเบียนจากสำนักงานที่ดิน ซึ่งระบุประเภทนิติกรรมและที่มาของการโอน
  • พยานบุคคลที่รู้เห็นการครอบครองที่ดินก่อนบวช

ขั้นตอนโดยทั่วไป

  1. ตรวจว่าท่านทำพินัยกรรมไว้หรือไม่ เพราะท่านมีสิทธิทำพินัยกรรมยกทรัพย์ทั้งสองกลุ่มให้ผู้ใดก็ได้
  2. แจ้งวัดเป็นหนังสือว่าที่ดินเป็นทรัพย์ก่อนอุปสมบท พร้อมสำเนาหลักฐาน เพื่อหาข้อยุติโดยไม่ต้องเป็นคดี
  3. ยื่นคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกต่อศาลที่ท่านมีภูมิลำเนาขณะมรณภาพ โดยระบุให้ชัดว่าเป็นทรัพย์ตามมาตรา 1624
  4. หากวัดคัดค้าน เตรียมพยานหลักฐานเรื่องวันได้มาเพื่อนำสืบในชั้นไต่สวน
  5. เมื่อศาลมีคำสั่งแล้ว ผู้จัดการมรดกนำคำสั่งไปจดทะเบียนที่สำนักงานที่ดินและแบ่งแก่ทายาท ดู ผู้จัดการมรดกมีหน้าที่อะไรบ้าง

ไม่ควรปล่อยเรื่องค้างไว้ เพราะถ้าข้อเท็จจริงกลับเป็นว่าที่ดินเป็นทรัพย์ที่ได้มาระหว่างบวช ศาลฎีกาเคยวางหลักว่าญาติจะอ้างการครอบครองเป็นเวลานานมายันวัดไม่ได้ ดู ญาติครอบครองที่ดินของพระที่มรณภาพเกิน 10 ปี วัดเรียกคืนได้ไหม

ตัวอย่างสมมติ: ที่ดินสองแปลงของพระมานพ

ตัวอย่างสมมติ นายมานพทำสัญญาเช่าซื้อที่ดินจัดสรรแปลงหนึ่งเมื่อปี 2548 และผ่อนงวดสุดท้ายเดือนมกราคม 2556 เดือนกรกฎาคม 2556 เขาอุปสมบท บริษัทผู้ให้เช่าซื้อจดทะเบียนโอนโฉนดให้ในปี 2557 ขณะท่านเป็นพระแล้ว ต่อมาปี 2560 มารดาของท่านเสียชีวิต ท่านได้รับมรดกเป็นที่นาอีกแปลงหนึ่งและจดทะเบียนใส่ชื่อปี 2561 พระมานพมรณภาพปี 2569 ไม่ได้ทำพินัยกรรม มีน้องสาวหนึ่งคนเป็นทายาทโดยธรรม

ที่ดินจัดสรรชำระครบก่อนบวช จึงเป็นทรัพย์ก่อนอุปสมบท ตกแก่น้องสาวตามมาตรา 1624 แม้โฉนดจะลงวันที่หลังบวช ส่วนที่นาเป็นมรดกที่ได้รับเมื่อมารดาตายระหว่างที่ท่านบวชอยู่ จึงเป็นทรัพย์ที่ได้มาระหว่างอยู่ในสมณเพศ ตกเป็นสมบัติของวัดตามมาตรา 1623 น้องสาวต้องมีใบเสร็จงวดสุดท้ายและหลักฐานวันบวชเพื่อยืนยันแปลงแรก

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • ดูแต่วันที่ในโฉนด แล้วสรุปว่าที่ดินเป็นของวัด หรือฝ่ายญาติยอมสละสิทธิไปโดยไม่ตรวจที่มาของการได้ทรัพย์
  • ทิ้งใบเสร็จและสัญญาเช่าซื้อ เมื่อผ่อนครบแล้ว ทำให้พิสูจน์วันชำระงวดสุดท้ายไม่ได้
  • เหมารวมว่ามรดกทุกชิ้นของพระเป็นทรัพย์ก่อนบวช ทั้งที่มรดกซึ่งเจ้ามรดกตายหลังวันบวชเป็นทรัพย์ที่ได้มาระหว่างสมณเพศ
  • ญาติเข้าครอบครองที่ดินเฉย ๆ โดยไม่ตั้งผู้จัดการมรดก ทำให้ชื่อในโฉนดค้างเป็นชื่อพระและเกิดข้อพิพาทกับวัดภายหลัง

ทนายช่วยอะไรได้บ้างเมื่อวัดกับญาติเห็นไม่ตรงกัน

คดีลักษณะนี้ตัดสินกันด้วยเอกสารเก่าและลำดับวันที่ ซึ่งญาติมักรวบรวมได้ไม่ครบเมื่อทำเอง งานที่ทนายช่วยได้

  • คัดสารบบที่ดินและไล่ลำดับเหตุการณ์เทียบกับวันอุปสมบท เพื่อชี้ว่าที่ดินแต่ละแปลงอยู่ใต้มาตรา 1623 หรือมาตรา 1624
  • ติดตามหลักฐานการชำระเงินจากผู้ให้เช่าซื้อหรือสถาบันการเงินเมื่อใบเสร็จสูญหาย
  • เจรจากับวัดและจัดทำบันทึกข้อตกลงเมื่อหาข้อยุติได้
  • ยื่นขอตั้งผู้จัดการมรดก นำสืบพยานในกรณีวัดคัดค้าน และดำเนินการจดทะเบียนจนเสร็จ

หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน

คำถามที่พบบ่อย

พระรับมรดกที่ดินก่อนบวช แต่ใส่ชื่อในโฉนดหลังบวช มรณภาพแล้วเป็นของวัดไหม?

ไม่เป็นของวัด คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 273-274/2475 วินิจฉัยว่าที่ดินที่รับมรดกก่อนอุปสมบทแต่โอนใส่ชื่อหลังอุปสมบทไม่ตกเป็นของวัด ที่ดินเป็นมรดกตกแก่ทายาทโดยธรรมของท่านตามมาตรา 1624

ผ่อนเช่าซื้อที่ดินครบก่อนบวช ได้โฉนดตอนเป็นพระ ที่ดินเป็นของใครเมื่อมรณภาพ?

เป็นของทายาทโดยธรรม คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 903/2536 ถือว่าเมื่อชำระค่าเช่าซื้อครบก่อนบวช ท่านได้ที่ดินมาแล้วก่อนบวช การจดทะเบียนภายหลังไม่ทำให้ที่ดินกลายเป็นทรัพย์ที่ได้มาระหว่างสมณเพศ

พ่อแม่ตายหลังจากลูกบวชแล้ว ที่ดินมรดกที่พระได้รับเป็นของวัดไหม?

โดยหลักเป็นของวัดเมื่อท่านมรณภาพ เพราะเป็นทรัพย์ที่ได้มาระหว่างอยู่ในสมณเพศตามมาตรา 1623 เว้นแต่ท่านจำหน่ายไประหว่างมีชีวิตหรือทำพินัยกรรมยกให้ผู้อื่นไว้

ทายาทต้องใช้หลักฐานอะไรพิสูจน์ว่าที่ดินได้มาก่อนบวช?

หลักฐานสำคัญคือเอกสารที่แสดงวันอุปสมบทเทียบกับวันที่เกิดสิทธิในที่ดิน เช่น ใบมรณบัตรของเจ้ามรดกเดิม สัญญาเช่าซื้อและใบเสร็จงวดสุดท้าย รวมถึงสารบบจดทะเบียนของสำนักงานที่ดิน

พระทำพินัยกรรมยกที่ดินที่ได้มาก่อนบวชให้คนอื่นได้ไหม?

ได้ มาตรา 1624 ให้ท่านจำหน่ายทรัพย์ที่มีอยู่ก่อนอุปสมบทได้ตามกฎหมาย รวมถึงโดยพินัยกรรม ที่ดินจะตกแก่ผู้รับพินัยกรรมแทนทายาทโดยธรรม

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ