ถูกตัดโดยผลของกฎหมาย ป.พ.พ. มาตรา 1608 วรรคท้าย ถือว่าเมื่อเจ้ามรดกทำพินัยกรรมจำหน่ายทรัพย์มรดกทั้งหมดแล้ว ทายาทโดยธรรมที่ไม่ได้รับประโยชน์จากพินัยกรรมเป็นผู้ถูกตัดมิให้รับมรดก แม้ไม่ได้เขียนคำว่าตัดไว้ แต่ต้องครอบคลุมทรัพย์ทั้งหมดจริง ทรัพย์นอกพินัยกรรมยังตกแก่ทายาทโดยธรรมทุกคน
เมื่อเปิดพินัยกรรมของพ่อหรือแม่แล้วพบว่ายกทรัพย์ทั้งหมดให้ลูกคนเดียว หรือให้คู่สมรสใหม่ ลูกคนอื่นมักถามว่าตนยังมีสิทธิอะไรเหลืออยู่หรือไม่ ในอีกด้านหนึ่ง ผู้ที่กำลังจะทำพินัยกรรมก็อยากรู้ว่าต้องเขียนคำว่าตัดมรดกลงไปด้วยหรือเปล่า บทความนี้ตอบเฉพาะเรื่องการตัดมิให้รับมรดกที่เกิดจากพินัยกรรมยกทรัพย์ทั้งหมด ถ้อยคำแบบใดที่ศาลถือว่าเป็นการตัดโดยชัดแจ้ง และกรณีใดที่ลูกซึ่งไม่มีชื่อในพินัยกรรมยังได้ทรัพย์
การตัดมิให้รับมรดกโดยปริยาย คืออะไร?
การตัดมิให้รับมรดกโดยปริยาย คือการที่ทายาทโดยธรรมหมดสิทธิรับมรดกเพราะเจ้ามรดกทำพินัยกรรมยกทรัพย์ทั้งหมดให้ผู้อื่น โดยไม่ต้องมีข้อความตัดทายาทคนนั้นโดยตรง ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1608 วรรคท้าย บัญญัติว่าเมื่อบุคคลใดทำพินัยกรรมจำหน่ายทรัพย์มรดกเสียทั้งหมดแล้ว ให้ถือว่าบรรดาทายาทโดยธรรมผู้ที่มิได้รับประโยชน์จากพินัยกรรมเป็นผู้ถูกตัดมิให้รับมรดก
ต่างจากการตัดโดยชัดแจ้งตามมาตรา 1608 วรรคหนึ่ง ซึ่งเจ้ามรดกต้องแสดงเจตนาตัดไว้ในพินัยกรรม หรือทำหนังสือมอบไว้แก่พนักงานเจ้าหน้าที่ และต้องระบุตัวผู้ถูกตัด วิธีทำโดยละเอียดอยู่ใน ตัดลูกออกจากกองมรดกทำอย่างไร มาตรา 1608
กฎหมายมรดกไทยไม่มีส่วนแบ่งขั้นต่ำที่สงวนไว้ให้ลูก เจ้ามรดกจึงยกทรัพย์ของตนทั้งหมดให้ใครก็ได้ รวมถึงคนนอกครอบครัว
พินัยกรรมยกทรัพย์ทั้งหมดให้คนเดียว ลูกคนอื่นถูกตัดมรดกไหม?
ถูกตัด ถ้าพินัยกรรมนั้นสมบูรณ์และจำหน่ายทรัพย์มรดกทั้งหมดจริง ลูกที่ไม่มีชื่อเป็นผู้รับประโยชน์ไม่มีสิทธิเรียกส่วนแบ่งในฐานะทายาทโดยธรรม
เงื่อนไขที่ต้องครบมี 3 ข้อ
- พินัยกรรมทำถูกต้องตามแบบและมีผลบังคับ ถ้าเป็นโมฆะเพราะผิดแบบ มรดกทั้งหมดกลับไปแบ่งตามกฎหมาย
- ข้อความในพินัยกรรมชัดว่าไม่มีทรัพย์ใดเหลืออยู่นอกพินัยกรรม เช่น ยกทรัพย์สินทั้งหมดที่มีอยู่ในปัจจุบันและที่จะมีในอนาคต
- ทายาทคนนั้นไม่ได้รับประโยชน์ใดจากพินัยกรรมเลย ถ้าได้รับทรัพย์บางรายการ เขาเป็นผู้รับพินัยกรรมในส่วนนั้น
ผลในสถานการณ์ต่าง ๆ สรุปได้ดังนี้
| ข้อความในพินัยกรรม | ผลต่อลูกที่ไม่มีชื่อ |
|---|---|
| ยกทรัพย์สินทั้งหมดให้บุคคลเดียวหรือหลายคน | ถูกตัดโดยปริยายตามมาตรา 1608 วรรคท้าย |
| ยกทรัพย์ให้บางคน และเขียนว่านอกจากนี้ไม่ให้ผู้ใดอีก | เป็นการตัดโดยชัดแจ้ง ตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 577/2488 |
| ยกเฉพาะทรัพย์บางรายการ ไม่มีข้อความครอบคลุมทรัพย์อื่น | ไม่ถูกตัด ทรัพย์นอกพินัยกรรมแบ่งแก่ทายาทโดยธรรมทุกคน |
| ยกทรัพย์ทั้งหมด แต่พินัยกรรมเป็นโมฆะหรือถูกเพิกถอน | ไม่ถูกตัด มรดกแบ่งตามกฎหมาย |
ศาลฎีกาเคยตัดสินเรื่องนี้ไว้อย่างไร?
ศาลฎีกาเคยวินิจฉัยเรื่องถ้อยคำในพินัยกรรมไว้ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 577/2488 ว่าการเขียนไม่ให้ทายาทคนอื่นได้รับ แม้ไม่ใช้คำว่าตัดมรดก ก็เป็นการตัดทายาทโดยธรรมแล้ว ข้อเท็จจริงโดยย่อคือ เจ้ามรดกทำพินัยกรรมยกทรัพย์ให้ภริยากับบุตรที่เกิดจากภริยาคนนั้น แล้วเขียนต่อท้ายว่านอกจากสองคนนี้ไม่ประสงค์ยกให้ญาติพี่น้องหรือบุตรคนใดเป็นอันขาด ปัญหาคือทายาทโดยธรรมคนอื่นยังมีสิทธิรับมรดกหรือไม่
ศาลฎีกาเห็นว่าข้อความดังกล่าวแสดงเจตนาชัดแจ้งแล้วว่าไม่ให้ทายาทโดยธรรมคนอื่นรับมรดก จึงเป็นการตัดมิให้รับมรดก ทายาทอื่นไม่มีสิทธิ
ประโยชน์ของคำพิพากษานี้อยู่ที่ 2 จุด จุดแรก กฎหมายไม่บังคับถ้อยคำ ขอเพียงอ่านแล้วหยั่งทราบเจตนาได้ชัด จุดที่สอง ข้อความปิดท้ายลักษณะนี้ทำหน้าที่เป็นหลักประกันเพิ่มจากการตัดโดยปริยาย เพราะถ้ามีทรัพย์ตกหล่นนอกพินัยกรรม ผู้รับพินัยกรรมยังอ้างได้ว่าทายาทอื่นถูกตัดโดยชัดแจ้งแล้ว อย่างไรก็ตาม ข้อความที่ไม่ระบุชื่อผู้ถูกตัดอาจถูกโต้แย้งเรื่องการระบุตัวตามมาตรา 1608 วรรคสอง ดู หนังสือตัดมรดกเขียนนามสกุลผิด ยังมีผลตัดมรดกอยู่ไหม
กรณีใดที่ลูกซึ่งไม่มีชื่อในพินัยกรรมยังมีสิทธิได้ทรัพย์?
ลูกยังมีสิทธิเมื่อมีทรัพย์มรดกอยู่นอกพินัยกรรม หรือเมื่อพินัยกรรมไม่มีผลบังคับทั้งหมดหรือบางส่วน มาตรา 1620 วรรคสอง กำหนดว่าถ้าพินัยกรรมจำหน่ายทรัพย์หรือมีผลบังคับได้เพียงบางส่วน ส่วนที่เหลือให้แบ่งแก่ทายาทโดยธรรมตามกฎหมาย สิ่งที่ควรตรวจมีดังนี้
- อ่านพินัยกรรมทั้งฉบับว่าใช้คำว่าทรัพย์สินทั้งหมด หรือระบุทรัพย์เป็นรายการ
- ทำบัญชีทรัพย์ของผู้ตาย ณ วันตาย ได้แก่ ที่ดิน ห้องชุด เงินฝากทุกบัญชี หุ้น รถยนต์ และสิทธิเรียกร้อง แล้วเทียบกับรายการในพินัยกรรม
- ตรวจว่ามีทรัพย์ที่ได้มาหลังวันทำพินัยกรรมหรือไม่ และพินัยกรรมมีข้อความครอบคลุมทรัพย์ในอนาคตหรือไม่
- ตรวจแบบของพินัยกรรม เช่น พยาน 2 คน ลายมือชื่อ วันที่ และความสามารถของผู้ทำในวันนั้น
- ตรวจว่าผู้รับพินัยกรรมยังมีชีวิตอยู่ในวันที่เจ้ามรดกตายหรือไม่
ข้อ 5 เกี่ยวกับกรณีผู้รับพินัยกรรมตายก่อนเจ้ามรดก ซึ่งทำให้ข้อกำหนดนั้นตกไปและทรัพย์กลับมาสู่ทายาทโดยธรรม ดู ผู้รับพินัยกรรมตายก่อนเจ้ามรดก ทรัพย์ตกแก่ใคร ในกรณีเช่นนี้ ลูกที่ไม่มีชื่อในพินัยกรรมจะยังถือว่าถูกตัดโดยปริยายหรือไม่ เป็นประเด็นที่ต้องดูข้อเท็จจริงและถ้อยคำในพินัยกรรมเป็นรายคดี
อีกเรื่องที่พบบ่อยคือสินสมรส เจ้ามรดกทำพินัยกรรมได้เฉพาะส่วนของตน ทรัพย์ทั้งหมดในพินัยกรรมจึงไม่รวมครึ่งของคู่สมรสที่ยังมีชีวิต ดู สามีทำพินัยกรรมยกสินสมรสทั้งหมดให้คนอื่น ภรรยาต้องทำอย่างไร
ผู้ที่ได้รับทรัพย์บางรายการตามพินัยกรรมและสงสัยว่าจะขอแบ่งทรัพย์นอกพินัยกรรมได้อีกหรือไม่ ดู ได้ทรัพย์ตามพินัยกรรมแล้ว ขอแบ่งมรดกส่วนที่เหลืออีกได้ไหม
ตัวอย่างสมมติ: พินัยกรรมของนายมานพ
ตัวอย่างสมมติ นายมานพเป็นหม้าย มีบุตร 3 คน คือ ศิริพร สมชาติ และสุนันทา ปี 2561 เขาทำพินัยกรรมแบบธรรมดา มีพยาน 2 คน ข้อความว่า ขอยกทรัพย์สินทั้งหมดที่มีอยู่ในขณะนี้และที่จะมีต่อไปในภายหน้าให้แก่ศิริพรแต่ผู้เดียว นายมานพเสียชีวิตในปี 2568 มีบ้านพร้อมที่ดิน เงินฝาก 2 บัญชี และรถยนต์ที่ซื้อในปี 2565
พินัยกรรมครอบคลุมทรัพย์ทั้งหมดรวมถึงรถยนต์ที่ได้มาภายหลัง สมชาติและสุนันทาไม่ได้รับประโยชน์ใด จึงถูกตัดมิให้รับมรดกตามมาตรา 1608 วรรคท้าย ศิริพรได้ทรัพย์ทั้งหมด และต้องรับภาระหนี้ของกองมรดกไม่เกินทรัพย์ที่ได้รับ
เปลี่ยนข้อเท็จจริงว่า พินัยกรรมเขียนเพียง ขอยกบ้านพร้อมที่ดินโฉนดเลขที่หนึ่งและเงินฝากธนาคารบัญชีหนึ่งให้ศิริพร โดยไม่มีข้อความอื่น กรณีนี้พินัยกรรมไม่ได้จำหน่ายทรัพย์ทั้งหมด เงินฝากอีกบัญชีและรถยนต์เป็นทรัพย์นอกพินัยกรรม ต้องแบ่งแก่ทายาทโดยธรรมตามกฎหมาย สมชาติและสุนันทาจึงยังมีส่วนในทรัพย์สองรายการนี้
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- ระบุทรัพย์เป็นรายการแล้วเชื่อว่ายกทั้งหมดแล้ว ทรัพย์ที่ลืมใส่หรือได้มาภายหลังจะตกแก่ทายาทโดยธรรมทุกคน รวมถึงคนที่ไม่ต้องการให้ได้
- ลูกที่ไม่มีชื่อยอมรับผลทันทีโดยไม่ตรวจ ทั้งที่ยังไม่ได้ตรวจแบบของพินัยกรรม บัญชีทรัพย์ และส่วนที่เป็นสินสมรส
- ผู้รับพินัยกรรมโอนทรัพย์นอกพินัยกรรมเป็นของตนไปด้วย การรวบทรัพย์ที่ตนไม่มีสิทธิอาจนำไปสู่ข้อพิพาทและข้อกล่าวหาเรื่องปิดบังทรัพย์มรดก
ทนายช่วยอะไรได้บ้างในเรื่องพินัยกรรมยกทรัพย์ทั้งหมด
ฝั่งผู้ทำพินัยกรรม ความผิดพลาดด้านถ้อยคำและแบบจะปรากฏเมื่อแก้ไขไม่ได้แล้ว ฝั่งทายาท คนที่ดำเนินการเองมักไม่รู้ว่าทรัพย์ใดอยู่นอกพินัยกรรม และปล่อยให้อายุความมรดกผ่านไป งานที่ทนายทำได้ เช่น
- ร่างพินัยกรรมให้ครอบคลุมทรัพย์ปัจจุบันและอนาคต ใส่ข้อกำหนดตัดโดยชัดแจ้งพร้อมระบุตัว และกำหนดผู้รับสำรอง
- ตรวจพินัยกรรมของผู้ตายว่าถูกแบบหรือไม่ และจำหน่ายทรัพย์ทั้งหมดจริงหรือเพียงบางส่วน
- สืบและจัดทำบัญชีทรัพย์มรดก แยกสินสมรส และระบุทรัพย์ที่ทายาทโดยธรรมยังมีสิทธิ
- ยื่นคำร้องตั้งผู้จัดการมรดก คัดค้าน หรือฟ้องแบ่งทรัพย์นอกพินัยกรรมภายในกำหนดเวลา
หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
พ่อทำพินัยกรรมยกทรัพย์ทั้งหมดให้พี่คนเดียว ลูกคนอื่นฟ้องขอแบ่งได้ไหม?
โดยหลักไม่ได้ ถ้าพินัยกรรมสมบูรณ์และครอบคลุมทรัพย์ทั้งหมด ลูกคนอื่นถือว่าถูกตัดมิให้รับมรดกตามมาตรา 1608 วรรคท้าย สิ่งที่ยังตรวจและโต้แย้งได้คือความสมบูรณ์ของพินัยกรรมและทรัพย์ที่อยู่นอกพินัยกรรม
พินัยกรรมต้องเขียนคำว่าตัดมรดกไหม จึงจะตัดลูกคนอื่นได้?
ไม่จำเป็น เมื่อพินัยกรรมจำหน่ายทรัพย์ทั้งหมด กฎหมายถือว่าทายาทที่ไม่ได้รับประโยชน์ถูกตัดไปเอง แต่การเขียนข้อกำหนดตัดไว้ชัดแจ้งและระบุตัว ช่วยป้องกันปัญหากรณีมีทรัพย์ตกหล่น
ทรัพย์ที่พ่อได้มาหลังทำพินัยกรรมเป็นของใคร?
ขึ้นกับถ้อยคำในพินัยกรรม ถ้าเขียนครอบคลุมทรัพย์ที่จะมีในอนาคต ทรัพย์นั้นตกแก่ผู้รับพินัยกรรม ถ้าพินัยกรรมระบุเฉพาะทรัพย์บางรายการ ทรัพย์ที่ได้มาภายหลังเป็นทรัพย์นอกพินัยกรรมและแบ่งแก่ทายาทโดยธรรม
ลูกที่ไม่ได้อะไรจากพินัยกรรมเรียกร้องส่วนขั้นต่ำตามกฎหมายได้ไหม?
ไม่ได้ กฎหมายมรดกไทยไม่มีส่วนแบ่งขั้นต่ำที่บังคับให้ต้องเหลือไว้แก่ลูก เจ้ามรดกมีอิสระยกทรัพย์ของตนทั้งหมดให้ผู้ใดก็ได้
พินัยกรรมยกทรัพย์ทั้งหมดให้ลูกคนเดียว แต่ทรัพย์เป็นสินสมรส แม่ยังได้ส่วนไหม?
ได้ส่วนที่เป็นของแม่เอง สินสมรสครึ่งหนึ่งเป็นของคู่สมรสที่ยังมีชีวิตและไม่ใช่มรดกของผู้ตาย พินัยกรรมจึงมีผลเฉพาะครึ่งที่เป็นของผู้ตาย
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
