เจ้ามรดกตัดทายาทโดยธรรมคนใดมิให้รับมรดกก็ได้ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1608 โดยแสดงเจตนาชัดแจ้งในพินัยกรรม หรือทำหนังสือมอบไว้แก่พนักงานเจ้าหน้าที่ และต้องระบุตัวผู้ถูกตัดให้ชัด การประกาศตัดขาดด้วยวาจาไม่มีผล ส่วนพินัยกรรมที่ยกทรัพย์ทั้งหมดให้ผู้อื่นถือเป็นการตัดทายาทที่ไม่ได้รับประโยชน์ไปในตัว
พ่อแม่บางคนไม่ต้องการให้ลูกคนใดคนหนึ่งได้รับมรดก อาจเพราะขาดการติดต่อกันมานาน มีปัญหาหนี้สิน หรือได้ให้ทรัพย์ไปมากแล้วขณะมีชีวิต ถ้าไม่ทำอะไรเลย ลูกทุกคนมีสิทธิรับมรดกเท่ากันตามกฎหมาย บทความนี้อธิบายวิธีตัดทายาทให้มีผลจริง ข้อความที่ต้องมี การถอนการตัดเมื่อเปลี่ยนใจ และความต่างจากการถูกกำจัดโดยกฎหมาย
การตัดมิให้รับมรดก คืออะไร?
การตัดมิให้รับมรดก คือการที่เจ้ามรดกแสดงเจตนาขณะมีชีวิตว่าไม่ให้ทายาทโดยธรรมคนใดคนหนึ่งรับมรดกของตน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1608 เจ้ามรดกไม่ต้องให้เหตุผล และกฎหมายไทยไม่มีส่วนแบ่งขั้นต่ำที่บังคับให้ต้องเหลือไว้แก่ลูก
การตัดใช้กับ "ทายาทโดยธรรม" เท่านั้น คือผู้ที่จะได้มรดกตามกฎหมายเมื่อไม่มีพินัยกรรม เช่น ลูก พ่อแม่ พี่น้อง ลำดับของทายาทดูได้ใน ไม่มีลูกไม่มีพินัยกรรม ใครรับมรดก ลำดับทายาท 6 ลำดับ ส่วนผู้รับพินัยกรรมไม่ต้องใช้วิธีตัด เพราะเจ้ามรดกเพียงไม่ยกทรัพย์ให้ หรือเพิกถอนพินัยกรรมเดิมก็พอ
มีผลข้างเคียงที่ควรรู้ 2 ข้อ
- ถ้าลูกที่ถูกตัดมีชื่อเป็นผู้รับทรัพย์ในพินัยกรรมอยู่ด้วย การตัดกระทบเฉพาะสิทธิในฐานะทายาทโดยธรรม เขายังรับทรัพย์ตามพินัยกรรมได้จนกว่าพินัยกรรมนั้นจะถูกเพิกถอน
- ตามแนวที่ศาลและตำรายึดถือ ลูกของผู้ถูกตัดไม่เข้ามารับมรดกแทนที่ เพราะการรับมรดกแทนที่ใช้เมื่อทายาทตายก่อนหรือถูกกำจัดก่อนเจ้ามรดกตาย ถ้าต้องการให้หลานได้ ควรทำพินัยกรรมยกให้หลานโดยตรง
ตัดลูกออกจากกองมรดกทำได้กี่วิธี?
ทำได้ 2 วิธีตามมาตรา 1608 วรรคหนึ่ง คือโดยพินัยกรรม หรือโดยทำเป็นหนังสือมอบไว้แก่พนักงานเจ้าหน้าที่ ทั้งสองวิธีต้องแสดงเจตนาชัดแจ้ง และต้องระบุตัวทายาทผู้ถูกตัดให้ชัดเจน
วิธีที่ 1 ตัดโดยพินัยกรรม เขียนข้อกำหนดตัดไว้ในพินัยกรรมที่ทำถูกต้องตามแบบ ถ้าพินัยกรรมผิดแบบจนเป็นโมฆะ ข้อกำหนดตัดก็ไม่มีผลไปด้วย กฎหมายไม่บังคับถ้อยคำ ขอเพียงอ่านแล้วเข้าใจเจตนาได้ชัด คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 577/2488 ถือว่าพินัยกรรมที่ยกทรัพย์ให้ภริยากับบุตรคนหนึ่ง แล้วเขียนต่อว่านอกจากสองคนนี้ไม่ประสงค์ยกให้ญาติพี่น้องหรือบุตรคนใดเป็นอันขาด เป็นการตัดทายาทอื่นแล้ว
วิธีที่ 2 ทำหนังสือมอบไว้แก่พนักงานเจ้าหน้าที่ คือนายอำเภอ หรือผู้อำนวยการเขตในกรุงเทพมหานคร ขั้นตอนโดยทั่วไปมีดังนี้
- เตรียมบัตรประชาชน ทะเบียนบ้าน และข้อมูลของผู้ที่จะตัด คือชื่อ นามสกุล และความสัมพันธ์กับคุณ
- ไปที่ที่ว่าการอำเภอหรือสำนักงานเขต แจ้งความประสงค์ทำหนังสือตัดทายาทโดยธรรมมิให้รับมรดก
- ตรวจข้อความในหนังสือว่าระบุชื่อผู้ถูกตัดถูกต้อง แล้วลงลายมือชื่อต่อหน้าเจ้าหน้าที่
- ขอสำเนาหรือหลักฐานการรับมอบเก็บไว้ และแจ้งให้ผู้ที่ไว้ใจทราบว่าหนังสืออยู่ที่ใด
แนวคำพิพากษาเกี่ยวกับวิธีที่ 2 มีดังนี้
- คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 178/2520 ปลัดอำเภอออกไปทำหนังสือตัดมิให้รับมรดกให้ที่บ้านของเจ้ามรดกในวันหยุดราชการ หนังสือใช้บังคับได้ เพราะไม่มีกฎหมายบังคับว่าต้องทำ ณ สถานที่ราชการ
- คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5619-5620/2539 ทำต่อหน้าผู้ช่วยผู้อำนวยการเขตซึ่งรักษาราชการแทนผู้อำนวยการเขต ชอบด้วยมาตรา 1608 แล้ว
- คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6175/2534 หนังสือเขียนนามสกุลของผู้ถูกตัดผิดไปเล็กน้อย ไม่ทำให้หนังสือเสียไป
แม้ศาลจะผ่อนปรนเรื่องข้อผิดพลาดเล็กน้อย แต่การระบุตัวไม่ชัดเป็นช่องให้โต้แย้งได้ และหนังสือที่มอบแก่เจ้าหน้าที่หน่วยงานอื่น เช่น เจ้าพนักงานที่ดิน เสี่ยงที่จะไม่มีผล เพราะไม่ใช่พนักงานเจ้าหน้าที่ตามที่กฎหมายมรดกกำหนด
ทำพินัยกรรมยกทรัพย์ทั้งหมดให้คนอื่น ถือว่าตัดลูกแล้วหรือไม่?
ถือว่าตัดแล้วโดยผลของกฎหมาย มาตรา 1608 วรรคท้าย กำหนดว่าเมื่อทำพินัยกรรมจำหน่ายทรัพย์มรดกทั้งหมดแล้ว ทายาทโดยธรรมที่ไม่ได้รับประโยชน์จากพินัยกรรมเป็นผู้ถูกตัดมิให้รับมรดก แม้ไม่ได้เขียนคำว่าตัดไว้เลย
เงื่อนไขสำคัญคือพินัยกรรมต้องครอบคลุมทรัพย์ทั้งหมดจริง ถ้ายกเพียงบางรายการ เช่น บ้านและเงินฝากบัญชีหนึ่ง แต่มีที่ดินอีกแปลงที่ไม่ได้กล่าวถึง หรือได้ทรัพย์มาเพิ่มหลังทำพินัยกรรม ทรัพย์นอกพินัยกรรมจะตกแก่ทายาทโดยธรรมทุกคนตามกฎหมาย รวมถึงลูกคนที่คุณไม่ต้องการให้ได้ ผู้ที่ตั้งใจตัดจริงจึงควรเขียนให้ครอบคลุมทรัพย์ที่มีอยู่และที่จะมีในอนาคต และระบุข้อกำหนดตัดไว้ชัดแจ้งควบคู่กัน
ถ้าทรัพย์ที่จะยกให้เป็นสินสมรส ต้องระวังว่าคุณยกได้เฉพาะส่วนของตน ดู สามีทำพินัยกรรมยกบ้านสินสมรสให้บุคคลอื่นได้หรือไม่
ตัดแล้วถอนได้ไหม และต่างจากการถูกกำจัดอย่างไร?
ถอนได้ตามมาตรา 1609 แต่ต้องถอนให้ถูกวิธี ถ้าตัดไว้โดยพินัยกรรม ต้องถอนโดยพินัยกรรมเท่านั้น ถ้าตัดไว้โดยหนังสือมอบแก่พนักงานเจ้าหน้าที่ จะถอนโดยพินัยกรรมหรือโดยทำหนังสือมอบแก่พนักงานเจ้าหน้าที่ก็ได้ การกลับมาคืนดีกันเฉย ๆ ไม่ทำให้การตัดสิ้นผล
การตัดมิให้รับมรดกมักถูกสับสนกับการถูกกำจัดมิให้รับมรดก ซึ่งเกิดจากกฎหมาย ไม่ได้เกิดจากเจตนาของเจ้ามรดก
| ประเด็น | ตัดมิให้รับมรดก (มาตรา 1608) | ถูกกำจัดมิให้รับมรดก (มาตรา 1605 และ 1606) |
|---|---|---|
| ใครเป็นผู้ทำให้เสียสิทธิ | เจ้ามรดกแสดงเจตนาเอง | กฎหมาย เพราะการกระทำของทายาท |
| ต้องมีเหตุหรือไม่ | ไม่ต้องมีเหตุ | ต้องเข้าเหตุที่กฎหมายระบุ |
| ใช้กับใคร | ทายาทโดยธรรมเท่านั้น | ทายาทโดยธรรมและผู้รับพินัยกรรม |
| แบบที่ต้องทำ | พินัยกรรม หรือหนังสือมอบแก่พนักงานเจ้าหน้าที่ | ไม่มีแบบ แต่ต้องพิสูจน์ข้อเท็จจริงในศาล |
| การคืนสิทธิ | ถอนการตัดตามมาตรา 1609 | ให้อภัยเป็นหนังสือได้เฉพาะมาตรา 1606 |
| ลูกของผู้เสียสิทธิ | โดยหลักไม่รับมรดกแทนที่ | มีช่องทางรับแทนที่หรือสืบมรดกต่อ |
เหตุถูกกำจัดแต่ละแบบอ่านได้ใน ทายาทแบบไหนถูกกำจัดมิให้รับมรดก 5 กรณีตามมาตรา 1606 และ พี่น้องปิดบังทรัพย์มรดก ถูกกำจัดได้ไหม ส่วนกรณีที่ทายาทเป็นฝ่ายไม่รับเอง เป็นเรื่องการสละมรดก ดู สละมรดกแล้วลูกของผู้สละรับได้ไหม
ตัวอย่างสมมติ: นายวิชัยกับลูกสามคน
ตัวอย่างสมมติ นายวิชัยอายุ 68 ปี เป็นหม้าย มีบุตร 3 คน คือ ปกรณ์ ปวีณา และปิยะ เขาไม่ต้องการให้ปกรณ์ได้รับมรดก จึงไปที่ว่าการอำเภอ ทำหนังสือตัดปกรณ์มิให้รับมรดก ระบุชื่อ นามสกุล และฐานะบุตรไว้ชัดเจน แล้วมอบไว้แก่นายอำเภอ ถ้านายวิชัยเสียชีวิตโดยไม่มีพินัยกรรม มรดกตกแก่ปวีณาและปิยะคนละครึ่ง ปกรณ์ไม่ได้รับ และบุตรของปกรณ์ก็ไม่เข้ามารับแทนที่
สมมติต่อว่า 3 ปีต่อมาทั้งสองคืนดีกัน นายวิชัยถอนการตัดได้โดยทำหนังสือมอบแก่นายอำเภออีกฉบับ หรือเขียนไว้ในพินัยกรรม แต่ถ้าครั้งแรกเขาตัดปกรณ์ไว้ในพินัยกรรม การไปทำหนังสือถอนที่อำเภอจะไม่พอ ต้องทำพินัยกรรมถอนเท่านั้น
อีกทางหนึ่ง ถ้านายวิชัยทำพินัยกรรมยกทรัพย์ทั้งหมดให้ปวีณาและปิยะ ปกรณ์ถูกตัดไปโดยปริยาย แต่ถ้าหลังจากนั้นนายวิชัยซื้อคอนโดเพิ่มและพินัยกรรมไม่มีข้อความครอบคลุมทรัพย์ที่ได้มาภายหลัง ปกรณ์อาจมีสิทธิในคอนโดนั้นในฐานะทายาทโดยธรรม
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- ประกาศตัดขาดทางหนังสือพิมพ์หรือสื่อสังคม ไม่ใช่วิธีที่กฎหมายรับรอง ลูกยังมีสิทธิรับมรดกตามเดิม
- เขียนตัดแบบกว้างโดยไม่ระบุตัว เช่น เขียนว่าไม่ให้ลูกที่ไม่ดูแล กฎหมายต้องการให้ระบุตัวผู้ถูกตัดชัดเจน
- ทำพินัยกรรมยกทรัพย์เพียงบางรายการแล้วเข้าใจว่าตัดแล้ว ทรัพย์ที่ตกหล่นยังแบ่งให้ทายาทโดยธรรมทุกคน
- ถอนการตัดผิดวิธี ตัดโดยพินัยกรรมแต่ไปถอนด้วยหนังสือธรรมดาหรือด้วยวาจา ทำให้การตัดยังมีผลอยู่
ทนายช่วยอะไรได้บ้างเมื่อต้องการตัดทายาทมิให้รับมรดก
เอกสารตัดทายาทจะถูกนำออกมาใช้เมื่อผู้ทำเสียชีวิตแล้ว ซึ่งแก้ไขอะไรไม่ได้อีก ข้อบกพร่องที่พบในเอกสารที่ทำเอง คือพินัยกรรมผิดแบบ ระบุตัวหรือทรัพย์ไม่ครบ และไม่มีใครรู้ว่าเอกสารอยู่ที่ใด ทำให้ผู้ที่ถูกตัดกลับได้มรดก หรือเกิดคดีระหว่างพี่น้อง งานที่ทนายทำได้ เช่น
- แนะนำว่าควรตัดโดยพินัยกรรม โดยหนังสือที่อำเภอ หรือใช้ทั้งสองทางตามสภาพทรัพย์สินและครอบครัว
- ร่างพินัยกรรมให้ถูกแบบ ครอบคลุมทรัพย์ทั้งหมด แยกสินสมรส และกำหนดผู้รับสำรองไว้
- ตรวจผลต่อทายาทคนอื่น เช่น หลานที่คุณยังต้องการให้ได้รับ และพินัยกรรมฉบับเก่าที่ยังมีผล
- เมื่อเจ้ามรดกเสียชีวิต ตรวจความสมบูรณ์ของหนังสือตัดหรือการถอน และว่าความในคดีที่มีการโต้แย้ง
หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
ตัดลูกออกจากกองมรดกต้องบอกเหตุผลไหม?
ไม่ต้อง มาตรา 1608 ให้เจ้ามรดกตัดทายาทโดยธรรมคนใดก็ได้ ขอเพียงแสดงเจตนาชัดแจ้งตามวิธีที่กฎหมายกำหนดและระบุตัวผู้ถูกตัดให้ชัดเจน การเขียนเหตุผลไว้ทำได้ แต่ไม่ใช่เงื่อนไขของความสมบูรณ์
ทำหนังสือตัดลูกมิให้รับมรดกเองที่บ้าน มีผลไหม?
ไม่มีผล ถ้าเป็นเพียงหนังสือธรรมดาที่เก็บไว้เอง กฎหมายต้องการให้มอบไว้แก่พนักงานเจ้าหน้าที่ คือนายอำเภอหรือผู้อำนวยการเขต เว้นแต่หนังสือนั้นทำถูกต้องตามแบบของพินัยกรรม จึงจะมีผลในฐานะการตัดโดยพินัยกรรม
ลูกที่ถูกตัดมิให้รับมรดก ฟ้องขอส่วนแบ่งขั้นต่ำได้ไหม?
ไม่ได้ กฎหมายมรดกไทยไม่มีส่วนแบ่งขั้นต่ำที่สงวนไว้ให้ลูก เมื่อการตัดทำถูกต้อง ลูกคนนั้นไม่มีสิทธิในฐานะทายาทโดยธรรม สิ่งที่เขาโต้แย้งได้คือความสมบูรณ์ของเอกสาร เช่น พินัยกรรมผิดแบบ หรือผู้ทำไม่มีความสามารถในขณะทำ
ตัดลูกแล้ว หลานที่เป็นลูกของคนนั้นยังได้มรดกไหม?
โดยหลักไม่ได้ในฐานะรับมรดกแทนที่ เพราะการรับมรดกแทนที่ใช้กับกรณีพ่อแม่ตายก่อนหรือถูกกำจัดก่อนเจ้ามรดกตาย ถ้าคุณต้องการให้หลานได้รับ ควรทำพินัยกรรมยกทรัพย์ให้หลานโดยตรง
เปลี่ยนใจภายหลัง ถอนการตัดมิให้รับมรดกได้อย่างไร?
ถอนได้ตามมาตรา 1609 ถ้าตัดโดยพินัยกรรม ต้องทำพินัยกรรมถอน ถ้าตัดโดยหนังสือมอบแก่พนักงานเจ้าหน้าที่ จะถอนโดยพินัยกรรมหรือทำหนังสือมอบแก่พนักงานเจ้าหน้าที่ก็ได้ ควรเก็บหลักฐานการถอนไว้กับเอกสารสำคัญอื่น
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
