ทายาทถูกกำจัดมิให้รับมรดกฐานเป็นผู้ไม่สมควรตาม ป.พ.พ. มาตรา 1606 เมื่อมีพฤติการณ์ร้ายแรงต่อเจ้ามรดกหรือต่อพินัยกรรมรวม 5 กรณี เช่น ต้องคำพิพากษาถึงที่สุดว่าเจตนาฆ่าเจ้ามรดก หรือปลอมและทำลายพินัยกรรม ผู้ถูกกำจัดเสียสิทธิรับมรดกทั้งหมด เว้นแต่เจ้ามรดกให้อภัยไว้เป็นลายลักษณ์อักษร
ในครอบครัวที่มีความขัดแย้งรุนแรง มักมีคำถามว่าลูกที่ทำร้ายพ่อแม่ หรือญาติที่แอบแก้พินัยกรรม ยังมีสิทธิรับมรดกอยู่หรือไม่ กฎหมายมรดกมีบทที่ตัดสิทธิทายาทซึ่งประพฤติไม่สมควรไว้โดยตรง แต่จำกัดเฉพาะเหตุที่กฎหมายระบุ บทความนี้อธิบายเหตุทั้ง 5 กรณี ข้อยกเว้น ผลต่อลูกของผู้ถูกกำจัด และการให้อภัยของเจ้ามรดก
ผู้ไม่สมควรรับมรดก คืออะไร?
ผู้ไม่สมควรรับมรดก คือบุคคลที่มีสิทธิรับมรดกอยู่ แต่กฎหมายกำจัดสิทธินั้นเพราะความประพฤติของตนเองต่อเจ้ามรดกหรือต่อพินัยกรรม ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1606 ผลเกิดขึ้นโดยกฎหมาย เจ้ามรดกไม่ต้องทำเอกสารใด
มาตรานี้ใช้กับผู้มีสิทธิรับมรดกทุกประเภท ทั้งทายาทโดยธรรม ผู้รับพินัยกรรมลักษณะทั่วไป และผู้รับพินัยกรรมที่ได้ทรัพย์เฉพาะสิ่งเฉพาะอย่าง เพราะตัวบทไม่มีข้อยกเว้น เมื่อเข้ากรณีใดกรณีหนึ่ง ผู้นั้นเสียสิทธิทั้งหมด ไม่มีการถูกกำจัดเพียงบางส่วน
เหตุตามมาตรา 1606 เป็นเรื่องความประพฤติ ไม่ใช่เรื่องการเอาทรัพย์ไปซ่อน การซ่อนทรัพย์หลังเจ้ามรดกตายเป็นอีกมาตราหนึ่ง ดู พี่น้องปิดบังทรัพย์มรดก ถูกกำจัดมิให้รับมรดกได้ไหม
5 กรณีตามมาตรา 1606 มีอะไรบ้าง?
มี 5 กรณี และต้องเข้าองค์ประกอบของแต่ละข้อครบถ้วน ความประพฤติไม่ดีอย่างอื่น เช่น ไม่ดูแลพ่อแม่ ทะเลาะ หรือด่าทอ ไม่อยู่ในมาตรานี้
- เจตนาฆ่าหรือพยายามฆ่าเจ้ามรดก หรือผู้มีสิทธิรับมรดกก่อนตน ต้องมีคำพิพากษาถึงที่สุดว่าได้กระทำโดยเจตนาและโดยมิชอบด้วยกฎหมาย การทำให้ตายโดยประมาทหรือโดยไม่เจตนาไม่เข้าข้อนี้ และการป้องกันโดยชอบด้วยกฎหมายซึ่งไม่เป็นความผิดก็ไม่เข้าเช่นกัน ส่วนมูลเหตุจูงใจไม่จำเป็นต้องเกี่ยวกับมรดก
- ฟ้องเจ้ามรดกหาว่าทำความผิดที่มีโทษประหารชีวิต แล้วตนเองต้องคำพิพากษาถึงที่สุดว่าฟ้องเท็จหรือทำพยานเท็จ ข้อนี้หมายถึงทายาทเป็นผู้ฟ้องคดีเอง
- รู้ว่าเจ้ามรดกถูกฆ่าโดยเจตนา แต่ไม่นำความขึ้นร้องเรียนเพื่อให้เอาตัวผู้กระทำผิดมาลงโทษ เพียงแจ้งเจ้าพนักงานตามที่ตนรู้ก็เพียงพอ มีข้อยกเว้นสำหรับผู้ที่อายุยังไม่ครบ 16 ปีบริบูรณ์ คนวิกลจริตที่ไม่สามารถรู้ผิดชอบ และกรณีที่ผู้ฆ่าเป็นสามีภริยา ผู้บุพการี หรือผู้สืบสันดานโดยตรงของตน
- ฉ้อฉลหรือข่มขู่ให้เจ้ามรดกทำ เพิกถอน หรือเปลี่ยนแปลงพินัยกรรมที่เกี่ยวกับทรัพย์มรดก หรือไม่ให้ทำการเช่นนั้น คือทำให้พินัยกรรมไม่ตรงกับเจตนาแท้จริงของเจ้ามรดก
- ปลอม ทำลาย หรือปิดบังพินัยกรรม ไม่ว่าทั้งฉบับหรือบางส่วน
คำว่า "ผู้มีสิทธิรับมรดกก่อนตน" ในข้อ 1 ตำราอธิบายว่าหมายถึงผู้ที่ถ้ายังอยู่ ผู้กระทำจะไม่ได้รับมรดก เช่น หลานฆ่าบิดาของตนเพื่อเข้ารับมรดกของปู่แทนที่บิดา ประเด็นนี้มีรายละเอียดและควรให้ทนายตรวจข้อเท็จจริงเป็นรายกรณี
แนวคำพิพากษาช่วยให้เห็นขอบเขตของข้อ 4 และข้อ 5
- คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1642-1643/2530 ผู้ที่ใช้อุบายให้เจ้ามรดกพิมพ์ลายนิ้วมือในเอกสารพินัยกรรม ถูกกำจัดตามข้อ 4 และไม่สมควรเป็นผู้จัดการมรดกด้วย
- คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 944/2498 ผู้รับพินัยกรรมหลอกให้ผู้ทำพินัยกรรมโอนที่ดินแปลงที่ตนจะได้ตามพินัยกรรมให้ตนเสียก่อน เป็นการฉ้อฉลที่ไม่เกี่ยวกับการทำหรือแก้พินัยกรรม จึงไม่ถูกกำจัดตามข้อ 4
- คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 847/2518 ผู้รับพินัยกรรมหาพินัยกรรมไม่พบ จึงขอรับมรดกในฐานะทายาทโดยธรรมไปก่อน ไม่ใช่การปิดบังพินัยกรรม และยังรับตามพินัยกรรมที่พบภายหลังได้
มาตรา 1606 ต่างจากการปิดบังทรัพย์มรดกตามมาตรา 1605 อย่างไร?
ต่างกันที่เหตุ เวลา ขนาดของผล และการให้อภัย มาตรา 1605 เป็นเรื่องผลประโยชน์ระหว่างทายาทด้วยกัน ส่วนมาตรา 1606 เป็นเรื่องความประพฤติต่อเจ้ามรดก
| ประเด็น | มาตรา 1605 | มาตรา 1606 |
|---|---|---|
| เหตุที่ถูกกำจัด | ยักย้ายหรือปิดบังทรัพย์มรดกโดยฉ้อฉล | ประพฤติไม่สมควร 5 กรณีที่กฎหมายระบุ |
| ความชัดเจนของเหตุ | กฎหมายไม่นิยาม ดูข้อเท็จจริงเป็นรายคดี | กฎหมายระบุพฤติการณ์ไว้เป็นข้อ ๆ |
| เวลาที่เกิดเหตุ | หลังเจ้ามรดกตายเท่านั้น | ก่อนหรือหลังเจ้ามรดกตายก็ได้ |
| ขนาดของผล | ทั้งหมดหรือบางส่วน ตามมูลค่าที่ปิดบัง | เสียสิทธิทั้งหมด |
| ผู้รับพินัยกรรมเฉพาะสิ่ง | ยังได้รับทรัพย์ชิ้นนั้น | ถูกกำจัดได้ |
| การให้อภัย | ไม่มีบทให้ถอนการกำจัด | เจ้ามรดกให้อภัยเป็นลายลักษณ์อักษรได้ |
วิธีคิดตัวเลขเมื่อถูกกำจัดเพียงบางส่วนตามมาตรา 1605 อยู่ใน ปิดบังทรัพย์มรดกบางส่วน ถูกกำจัดเท่าไร
ถูกกำจัดแล้วแก้ไขได้ไหม และลูกของผู้ถูกกำจัดได้อะไร?
แก้ไขได้ทางเดียว คือเจ้ามรดกให้อภัยไว้เป็นลายลักษณ์อักษรตามมาตรา 1606 วรรคท้าย เมื่อให้อภัยแล้ว ผู้นั้นกลับมีสิทธิรับมรดกตามเดิม การให้อภัยด้วยวาจาไม่พอ และทำได้เฉพาะขณะเจ้ามรดกยังมีชีวิต เหตุที่เกิดหลังเจ้ามรดกตายจึงไม่มีทางได้รับการให้อภัย
ส่วนลูกของผู้ถูกกำจัดไม่เสียสิทธิไปด้วย เพราะการถูกกำจัดเป็นเรื่องเฉพาะตัว ช่องทางที่ลูกเข้ามารับขึ้นกับเวลาที่การกำจัดเกิดขึ้น
- ถูกกำจัดก่อนเจ้ามรดกตาย ผู้สืบสันดานรับมรดกแทนที่ได้ตามมาตรา 1639 ดู หลานรับมรดกแทนที่พ่อแม่ที่ตายก่อนปู่ย่า
- ถูกกำจัดหลังเจ้ามรดกตาย ผู้สืบสันดานสืบมรดกต่อตามมาตรา 1607 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 8023/2538 ชี้ว่า ถ้าคำพิพากษาถึงที่สุดว่าฆ่าเจ้ามรดกมีขึ้นหลังเจ้ามรดกตาย เป็นการถูกกำจัดภายหลัง ไม่ใช่กรณีรับมรดกแทนที่ตามมาตรา 1639
- ผู้ถูกกำจัดไม่มีผู้สืบสันดาน ส่วนนั้นตกแก่ทายาทอื่นในลำดับเดียวกัน หรือทายาทลำดับถัดไป แล้วแต่กรณี
รายละเอียดเรื่องนี้อยู่ใน พ่อแม่ถูกกำจัดมิให้รับมรดก ลูกรับแทนที่ได้ไหม
ตัวอย่างสมมติ: พินัยกรรมที่ถูกเผา
ตัวอย่างสมมติ นางทองใบเสียชีวิตปี 2568 มีบุตร 2 คน คือ อำนาจ และดารุณี หลังงานศพ อำนาจพบพินัยกรรมที่มารดาเขียนเองทั้งฉบับ ยกบ้านพร้อมที่ดินให้ดารุณี เขาจึงเผาทิ้งและบอกน้องว่ามารดาไม่ได้ทำพินัยกรรมไว้ ต่อมาดารุณีพบภาพถ่ายพินัยกรรมในโทรศัพท์ของมารดา และมีหลานที่เห็นเหตุการณ์
ถ้าศาลฟังข้อเท็จจริงตามนี้ อำนาจทำลายและปิดบังพินัยกรรม เข้ามาตรา 1606 ข้อ 5 จึงถูกกำจัดมิให้รับมรดกของมารดาทั้งหมด รวมถึงทรัพย์อื่นนอกพินัยกรรมที่เขาควรได้ในฐานะทายาทโดยธรรม มารดาเสียชีวิตแล้วจึงไม่มีใครให้อภัยได้ แต่บุตรของอำนาจยังสืบมรดกในส่วนของบิดาได้ตามมาตรา 1607 ส่วนดารุณียังต้องพิสูจน์ข้อความในพินัยกรรมที่ถูกทำลาย ซึ่งเป็นภาระการนำสืบที่ไม่ง่าย
ถ้าเหตุเกิดขณะมารดายังมีชีวิต เช่น อำนาจข่มขู่ให้มารดาแก้พินัยกรรม แล้วภายหลังมารดาเขียนหนังสือลงลายมือชื่อว่าให้อภัย อำนาจจะกลับมีสิทธิรับมรดกตามเดิม
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- คิดว่าลูกอกตัญญูถูกกำจัดโดยอัตโนมัติ การทอดทิ้งหรือประพฤติไม่ดีทั่วไปไม่อยู่ใน 5 กรณี ถ้าไม่ต้องการให้ได้มรดก เจ้ามรดกต้องทำเอง ดู ตัดลูกมิให้รับมรดกตามมาตรา 1608
- อ้างข้อ 1 ทั้งที่คดีอาญายังไม่ถึงที่สุด กฎหมายต้องการคำพิพากษาถึงที่สุด ระหว่างนั้นสิทธิยังไม่ถูกตัด จึงต้องวางแผนเรื่องการจัดการทรัพย์ไว้ก่อน
- ให้อภัยด้วยวาจา ไม่มีผลตามกฎหมาย ต้องเป็นลายลักษณ์อักษรของเจ้ามรดก
- เข้าใจว่าผู้ถูกกำจัดถูกตัดทั้งสาย ลูกของเขายังมีสิทธิตามช่องทางที่กฎหมายกำหนด
ทนายช่วยอะไรได้บ้างในคดีผู้ไม่สมควรรับมรดก
คดีประเภทนี้เกี่ยวพันกับคดีอาญาและคดีพินัยกรรม ผู้ที่ดำเนินการเองมักยกข้ออ้างเร็วหรือช้าเกินไป เช่น คัดค้านการตั้งผู้จัดการมรดกโดยยังไม่มีหลักฐานเรื่องพินัยกรรม หรือปล่อยให้ผู้ที่อาจถูกกำจัดเข้าจัดการทรัพย์ไปก่อน งานที่ทนายทำได้ เช่น
- ตรวจว่าพฤติการณ์เข้าข้อใดในมาตรา 1606 และมีหลักฐานพอหรือไม่ รวมถึงสถานะของคดีอาญาที่เกี่ยวข้อง
- ยื่นคัดค้านการขอเป็นผู้จัดการมรดกของผู้ที่มีเหตุถูกกำจัด ดู เหตุที่ผู้จัดการมรดกอาจถูกศาลสั่งถอน
- รวบรวมพยานเรื่องพินัยกรรมที่ถูกปลอม ทำลาย หรือปิดบัง เช่น ผู้เชี่ยวชาญตรวจลายมือ พยานผู้เห็นเหตุการณ์ สำเนาหรือภาพถ่าย
- ร่างหนังสือให้อภัยให้ชัดเจนสำหรับเจ้ามรดกที่ต้องการคืนสิทธิให้ทายาท และคำนวณส่วนแบ่งของผู้สืบสันดานของผู้ถูกกำจัด
หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
ลูกทำร้ายร่างกายพ่อแม่ ถูกกำจัดมิให้รับมรดกไหม?
ไม่ถูกกำจัดเพราะเหตุนั้นอย่างเดียว มาตรา 1606 ข้อ 1 ต้องเป็นการเจตนาฆ่าหรือพยายามฆ่า และมีคำพิพากษาถึงที่สุด การทำร้ายที่ไม่ถึงขั้นนั้นไม่เข้าเหตุ แต่พ่อแม่ตัดลูกคนนั้นมิให้รับมรดกเองได้ตามมาตรา 1608
ขับรถประมาททำให้เจ้ามรดกเสียชีวิต ยังรับมรดกได้ไหม?
ยังรับได้ เพราะข้อ 1 ใช้กับการกระทำโดยเจตนาเท่านั้น การทำให้ตายโดยประมาทหรือโดยไม่เจตนาไม่ทำให้ถูกกำจัดฐานเป็นผู้ไม่สมควร แม้จะมีความรับผิดทางอาญาและทางแพ่งอย่างอื่นก็ตาม
ซ่อนพินัยกรรมไว้ไม่ให้ทายาทอื่นเห็น มีผลอย่างไร?
เป็นการปิดบังพินัยกรรมตามมาตรา 1606 ข้อ 5 ซึ่งทำให้ถูกกำจัดมิให้รับมรดกทั้งหมด แต่ต้องเป็นการจงใจปกปิด การหาพินัยกรรมไม่พบแล้วขอรับมรดกไปก่อนโดยสุจริตไม่ถือเป็นการปิดบัง ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 847/2518
เจ้ามรดกให้อภัยทายาทที่ถูกกำจัดได้อย่างไร?
ทำเป็นลายลักษณ์อักษรแสดงว่าให้อภัยการกระทำนั้น ตามมาตรา 1606 วรรคท้าย กฎหมายไม่ได้กำหนดแบบเฉพาะ แต่ควรระบุตัวบุคคลและเหตุให้ชัด ลงวันที่และลายมือชื่อ เพื่อไม่ให้ถูกโต้แย้งภายหลัง
ผู้ถูกกำจัดเป็นผู้จัดการมรดกได้ไหม?
โดยทั่วไปไม่เหมาะสม คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1642-1643/2530 เห็นว่าผู้ที่ถูกกำจัดเพราะฉ้อฉลเรื่องพินัยกรรมไม่สมควรเป็นผู้จัดการมรดก ทายาทคนอื่นจึงยกเหตุนี้คัดค้านการขอตั้งหรือขอให้ศาลถอนได้
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
