พ่อถูกกำจัดมิให้รับมรดก ลูกรับมรดกแทนที่ได้ไหม?

ลูกของทายาทที่ถูกกำจัดมิให้รับมรดกยังได้ส่วนของพ่อหรือแม่ เพราะความผิดของพ่อแม่ไม่ตกถึงลูก ถ้าถูกกำจัดก่อนเจ้ามรดกตาย ลูกเข้ารับมรดกแทนที่ ถ้าถูกกำจัดหลังเจ้ามรดกตาย เช่น ปิดบังทรัพย์มรดก ลูกสืบมรดกต่อได้เสมือนพ่อแม่ตายแล้ว

ในคดีมรดกที่ทายาทคนหนึ่งถูกกล่าวหาว่ายักย้ายทรัพย์ ปลอมพินัยกรรม หรือทำร้ายเจ้ามรดก คำถามที่ตามมาคือถ้าศาลฟังว่าเขาถูกกำจัดมิให้รับมรดกจริง ส่วนของเขาจะไปอยู่ที่ใคร ทายาทอื่นมักคิดว่าจะได้เพิ่ม ส่วนลูกของผู้ถูกกำจัดกังวลว่าตนจะหมดสิทธิไปด้วย บทความนี้อธิบายว่ากฎหมายคุ้มครองลูกของผู้ถูกกำจัดอย่างไร ช่วงเวลาที่ถูกกำจัดมีผลต่างกันอย่างไร และต่างจากการถูกตัดมิให้รับมรดกตรงไหน

ถูกกำจัดมิให้รับมรดก คืออะไร

ถูกกำจัดมิให้รับมรดก คือการที่ทายาทเสียสิทธิรับมรดกโดยผลของกฎหมาย เพราะตนเองทำสิ่งที่กฎหมายถือว่าไม่ควรได้มรดก ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) กำหนดไว้สองกลุ่ม

  • มาตรา 1605 ทายาทยักย้ายหรือปิดบังทรัพย์มรดกโดยฉ้อฉลหรือรู้อยู่ว่าทำให้ทายาทอื่นเสียประโยชน์ เหตุนี้เกิดได้เฉพาะหลังเจ้ามรดกตาย เพราะก่อนนั้นยังไม่มีทรัพย์มรดก ดูหลักได้ในเรื่องยักย้ายปิดบังทรัพย์มรดกแล้วถูกกำจัดมิให้รับมรดก
  • มาตรา 1606 ทายาทเป็นผู้ไม่สมควรรับมรดก เช่น ต้องคำพิพากษาถึงที่สุดว่าเจตนาฆ่าเจ้ามรดก ข่มขู่หรือฉ้อฉลให้ทำพินัยกรรม หรือปลอม ทำลาย ปิดบังพินัยกรรม เหตุกลุ่มนี้เกิดได้ทั้งก่อนและหลังเจ้ามรดกตาย รายละเอียดอยู่ในเรื่องผู้ไม่สมควรรับมรดกตามมาตรา 1606

หลักสำคัญอยู่ในมาตรา 1607 คือการถูกกำจัดเป็นเรื่องเฉพาะตัว กฎหมายลงโทษเฉพาะผู้กระทำ ไม่ได้ลงโทษสายของเขาทั้งสาย

ลูกของผู้ถูกกำจัดรับมรดกแทนได้ไหม

ได้ ผู้สืบสันดานของผู้ถูกกำจัดได้ส่วนที่ผู้ถูกกำจัดเสียไป แต่ฐานทางกฎหมายต่างกันตามช่วงเวลาที่ถูกกำจัด

ถูกกำจัดเมื่อใดตัวอย่างเหตุลูกได้ส่วนนั้นโดยอาศัยอะไร
ก่อนเจ้ามรดกตายเหตุตามมาตรา 1606 ที่เกิดและถึงที่สุดขณะเจ้ามรดกยังมีชีวิตรับมรดกแทนที่ตามมาตรา 1639
หลังเจ้ามรดกตายยักย้ายหรือปิดบังทรัพย์มรดกตามมาตรา 1605 หรือเหตุตามมาตรา 1606 ที่เกิดหรือถึงที่สุดภายหลังสืบมรดกต่อตามมาตรา 1607 เสมือนผู้ถูกกำจัดตายแล้ว
ผู้ถูกกำจัดไม่มีผู้สืบสันดานทุกเหตุส่วนนั้นแบ่งแก่ทายาทอื่นในลำดับเดียวกัน หรือตกแก่ลำดับถัดไป

มาตรา 1639 เขียนถึงการถูกกำจัดก่อนเจ้ามรดกตายเท่านั้น จึงเคยมีปัญหาว่าถ้าถูกกำจัดภายหลัง ลูกจะได้หรือไม่ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 8023/2538 ชี้ว่าการถูกกำจัดฐานเป็นผู้ไม่สมควรซึ่งเกิดผลหลังเจ้ามรดกตาย ไม่เข้ามาตรา 1639 ที่จะให้ผู้สืบสันดานรับมรดกแทนที่

ต่อมาคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 478/2539 วินิจฉัยให้ชัดว่า แม้ทายาทถูกกำจัดหลังเจ้ามรดกตายเพราะยักย้ายหรือปิดบังทรัพย์มรดกเกินส่วนของตน ลูกของเขาก็ยังสืบมรดกต่อได้ตามมาตรา 1607 เพราะมาตรานี้ไม่ได้จำกัดว่าต้องถูกกำจัดก่อนเจ้ามรดกตาย และไม่อยู่ใต้บังคับของมาตรา 1639

สรุปคือสองทางนี้ให้ผลปลายทางใกล้กัน ลูกได้ส่วนของพ่อหรือแม่ แต่ในคำฟ้องหรือคำร้องต้องอ้างบทกฎหมายให้ตรงกับข้อเท็จจริง การรับมรดกแทนที่โดยทั่วไปอ่านได้ในเรื่องหลานรับมรดกแทนที่พ่อแม่ที่ตายก่อนปู่ย่า

ผู้ถูกกำจัดยังมีสิทธิอะไรในทรัพย์ที่ลูกได้รับไหม

ไม่มี มาตรา 1607 ตัดสิทธิของผู้ถูกกำจัดที่จะจัดการและใช้ทรัพย์สินซึ่งลูกได้รับมาโดยเหตุนี้ แม้ลูกยังเป็นผู้เยาว์และผู้ถูกกำจัดเป็นผู้ใช้อำนาจปกครอง

ข้อนี้ป้องกันไม่ให้ผู้ถูกกำจัดได้ประโยชน์ทางอ้อมผ่านชื่อของลูก ในทางปฏิบัติจึงต้องมีบุคคลอื่นดูแลทรัพย์ส่วนนั้นแทนจนกว่าลูกจะบรรลุนิติภาวะ ซึ่งมักต้องขอให้ศาลสั่ง

มีข้อควรรู้เพิ่มอีกสามข้อ

  1. เหตุตามมาตรา 1606 เจ้ามรดกถอนได้โดยให้อภัยเป็นลายลักษณ์อักษร ถ้ามีหลักฐานนี้ ผู้ถูกกำจัดกลับมีสิทธิรับมรดกเอง ส่วนเหตุตามมาตรา 1605 ไม่มีการให้อภัยโดยเจ้ามรดก เพราะเกิดหลังเจ้ามรดกตาย
  2. การปิดบังทรัพย์น้อยกว่าส่วนที่ตนจะได้ ถูกกำจัดเฉพาะเท่าส่วนที่ปิดบัง ไม่ได้เสียทั้งหมด ดูวิธีคิดได้ที่ปิดบังทรัพย์มรดกบางส่วนถูกกำจัดเท่าไร
  3. การถูกกำจัดต่างจากการถูกตัดมิให้รับมรดกตามมาตรา 1608 ซึ่งเป็นเจตนาของเจ้ามรดกเอง ศาลฎีกาเคยวินิจฉัยว่าผู้สืบสันดานของทายาทที่ถูกตัดไม่มีสิทธิเข้ามารับแทน ดูเรื่องการตัดลูกมิให้รับมรดกตามมาตรา 1608

ตัวอย่างสมมติ: ลูกคนโตซ่อนทองและเงินสดของพ่อ

นายประยูรเสียชีวิตเมื่อ พ.ศ. 2567 ไม่มีพินัยกรรม ภรรยาเสียชีวิตไปก่อนแล้ว มีลูกสามคนคือนายเกรียงไกร นางสุนีย์ และนายพงศ์ มรดกมีที่ดินราคา 3,000,000 บาท กับทองคำและเงินสดในบ้านรวม 3,000,000 บาท รวมเป็น 6,000,000 บาท แต่ละคนควรได้ 2,000,000 บาท

นายเกรียงไกรซึ่งอยู่บ้านเดียวกับพ่อ นำทองและเงินสดทั้งหมดไปเก็บที่อื่น และยืนยันกับน้องว่าพ่อไม่มีทรัพย์อย่างอื่นนอกจากที่ดิน น้องสองคนฟ้องคดี และสมมติว่าศาลฟังว่าเป็นการปิดบังทรัพย์มรดกโดยฉ้อฉลจริง

  • ทรัพย์ที่ปิดบังมีมูลค่า 3,000,000 บาท มากกว่าส่วนของนายเกรียงไกร เขาจึงถูกกำจัดมิให้รับมรดกทั้งหมด และต้องคืนทรัพย์เข้ากองมรดก
  • นายเกรียงไกรมีลูกสองคน คือน้ำกับฝน ทั้งสองสืบมรดกต่อตามมาตรา 1607 ได้รวมกัน 2,000,000 บาท คนละ 1,000,000 บาท
  • นางสุนีย์และนายพงศ์ได้คนละ 2,000,000 บาทเท่าเดิม ไม่ได้เพิ่มจากส่วนของพี่
  • ถ้าฝนยังเป็นผู้เยาว์ นายเกรียงไกรไม่มีสิทธิจัดการหรือใช้ทรัพย์ส่วนของฝน

ถ้านายเกรียงไกรไม่มีลูกหรือผู้สืบสันดานเลย ส่วน 2,000,000 บาทจึงจะไปเพิ่มให้น้องสองคน

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • ฟ้องโดยหวังส่วนแบ่งเพิ่ม ทายาทอื่นลงทุนฟ้องให้กำจัดพี่น้อง แล้วพบว่าส่วนนั้นตกแก่ลูกของผู้ถูกกำจัด ก่อนฟ้องจึงควรรู้ว่าผลที่ได้จริงคืออะไร
  • ลูกของผู้ถูกกำจัดไม่เข้ามาในคดี เมื่อไม่มีใครยกสิทธิของตนขึ้นกล่าว การแบ่งทรัพย์อาจทำไปโดยข้ามสายนั้น และต้องฟ้องเรียกคืนภายหลัง
  • อ้างบทกฎหมายผิดช่วงเวลา อ้างการรับมรดกแทนที่ตามมาตรา 1639 ทั้งที่เหตุเกิดหลังเจ้ามรดกตาย ซึ่งต้องอาศัยมาตรา 1607
  • สับสนระหว่างถูกกำจัดกับถูกตัด สองเรื่องนี้มีผลต่อลูกของทายาทต่างกัน ต้องดูว่าเป็นผลของกฎหมายหรือเป็นหนังสือตัดของเจ้ามรดก

ทนายช่วยอะไรได้บ้างเมื่อมีทายาทถูกกำจัดมิให้รับมรดก

ทนายช่วยทั้งฝ่ายที่ต้องการพิสูจน์เหตุกำจัด และฝ่ายลูกของผู้ถูกกำจัดที่ต้องรักษาส่วนของตน เรื่องนี้ทำเองได้ยาก เพราะการกำจัดตามมาตรา 1605 ต้องพิสูจน์เจตนาฉ้อฉล ซึ่งศาลพิจารณาเป็นรายคดีจากพยานหลักฐาน การเก็บทรัพย์ไว้โดยสุจริตหรือเพียงนิ่งเฉยอาจไม่ถึงขั้นถูกกำจัด และคดีมรดกมีอายุความสั้น โดยหลักคือหนึ่งปี

  • ประเมินพยานหลักฐานว่าพฤติการณ์เข้าเหตุกำจัดหรือไม่ และเข้ามาตราใด ก่อนตัดสินใจฟ้อง
  • รวบรวมหลักฐานการมีอยู่ของทรัพย์ เช่น รายการเดินบัญชี ใบรับซื้อทอง เอกสารสิทธิที่ดิน และพยานบุคคล
  • ร้องสอดหรือยื่นคำร้องแทนผู้สืบสันดานของผู้ถูกกำจัด เพื่อให้ศาลกำหนดส่วนของสายนั้นไว้ในคำพิพากษา
  • ขอให้ศาลตั้งหรือเปลี่ยนผู้จัดการมรดก และจัดผู้ดูแลทรัพย์ส่วนของผู้เยาว์ เหตุที่ขอถอนผู้จัดการมรดกได้อ่านได้ที่เหตุที่ผู้จัดการมรดกอาจถูกศาลสั่งถอน

ผลของคดีขึ้นกับข้อเท็จจริงและดุลพินิจของศาล หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน

คำถามที่พบบ่อย

พ่อถูกศาลตัดสินว่าปิดบังทรัพย์มรดก ลูกจะเสียสิทธิไปด้วยไหม?

ไม่เสีย การถูกกำจัดเป็นเรื่องเฉพาะตัวของผู้กระทำ ลูกสืบมรดกในส่วนของพ่อต่อได้ตามมาตรา 1607 เสมือนพ่อตายแล้ว

ถ้าผู้ถูกกำจัดไม่มีลูก ส่วนของเขาตกแก่ใคร?

ส่วนนั้นกลับไปแบ่งให้ทายาทอื่นในลำดับเดียวกัน ถ้าไม่มีทายาทในลำดับเดียวกันเหลืออยู่ ก็ตกแก่ทายาทลำดับถัดไปตามกฎหมาย

พ่อที่ถูกกำจัดดูแลเงินมรดกแทนลูกที่ยังเล็กได้ไหม?

ไม่ได้ มาตรา 1607 ห้ามผู้ถูกกำจัดจัดการและใช้ทรัพย์สินที่ลูกได้รับมาจากการสืบมรดกส่วนนี้ จึงต้องมีบุคคลอื่นดูแลแทนจนกว่าลูกจะบรรลุนิติภาวะ

ถูกกำจัดกับถูกตัดมิให้รับมรดกต่างกันอย่างไร?

ถูกกำจัดเกิดโดยผลของกฎหมายเมื่อทายาททำผิดตามมาตรา 1605 หรือมาตรา 1606 และลูกของเขายังได้ส่วนนั้น ส่วนถูกตัดเป็นการแสดงเจตนาของเจ้ามรดกตามมาตรา 1608 ซึ่งศาลฎีกาเคยวินิจฉัยว่าผู้สืบสันดานไม่มีสิทธิเข้ารับแทน

เจ้ามรดกให้อภัยทายาทที่ถูกกำจัดได้ไหม?

ได้เฉพาะเหตุตามมาตรา 1606 โดยต้องให้อภัยเป็นลายลักษณ์อักษร เมื่อให้อภัยแล้วทายาทคนนั้นกลับมีสิทธิรับมรดกเอง ส่วนการยักย้ายหรือปิดบังทรัพย์ตามมาตรา 1605 เกิดหลังเจ้ามรดกตาย จึงไม่มีการให้อภัยเช่นนี้

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ