ปิดบังทรัพย์มรดกบางส่วน ถูกกำจัดเท่าไร? วิธีคิดส่วนแบ่งใหม่

ป.พ.พ. มาตรา 1605 ให้เทียบมูลค่าทรัพย์ที่ทายาทยักย้ายหรือปิดบังกับส่วนแบ่งที่เขาควรได้ ถ้าเท่ากันหรือมากกว่า เขาเสียสิทธิรับมรดกทั้งหมด ถ้าน้อยกว่า เขาเสียสิทธิเท่าจำนวนที่ปิดบัง จากนั้นนำส่วนที่ถูกกำจัดไปเฉลี่ยให้ทายาทคนอื่นตามสัดส่วน โดยต้องตีราคาทรัพย์ทุกรายการเป็นเงินก่อน

เมื่อพิสูจน์ได้แล้วว่าทายาทคนหนึ่งซ่อนทรัพย์มรดกไว้ คำถามถัดมาคือเขาจะเสียสิทธิแค่ไหน เสียทั้งหมดหรือเสียเท่าที่ซ่อน และส่วนที่เขาเสียไปตกเป็นของใคร บทความนี้อธิบายเฉพาะเรื่องตัวเลข คือเกณฑ์เปรียบเทียบ ขั้นตอนคำนวณ และตัวอย่างการคิดส่วนแบ่งใหม่ ส่วนคำถามว่าพฤติการณ์ใดเป็นการปิดบัง อ่านได้ใน พี่น้องปิดบังทรัพย์มรดก ถูกกำจัดมิให้รับมรดกได้ไหม

การถูกกำจัดมิให้รับมรดกบางส่วน คืออะไร?

การถูกกำจัดบางส่วน คือการที่ทายาทเสียสิทธิในส่วนแบ่งมรดกของตนเท่ากับมูลค่าทรัพย์ที่ตนยักย้ายหรือปิดบัง แต่ยังได้รับส่วนที่เหลือ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1605 วรรคหนึ่ง แบ่งผลไว้ 2 ระดับ

  • ปิดบังเท่ากับหรือมากกว่าส่วนที่ตนจะได้ ถูกกำจัดมิให้รับมรดกเลย
  • ปิดบังน้อยกว่าส่วนที่ตนจะได้ ถูกกำจัดเฉพาะส่วนที่ปิดบัง

ข้อที่คนมักเข้าใจคลาดเคลื่อนคือ การถูกกำจัดไม่ได้หมายถึง "ไม่ได้ทรัพย์ชิ้นที่ซ่อน" แต่หมายถึงสิทธิในกองมรดกทั้งกองของเขาลดลงตามมูลค่านั้น และทรัพย์ที่ซ่อนไว้ต้องนำกลับเข้ากองมรดกเพื่อแบ่งกันใหม่ ตัวอย่างที่ศาลใช้ผลแบบจำกัดเฉพาะทรัพย์ที่ปิดบัง คือคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2062/2492 ซึ่งทายาทหลอกว่าที่ดินแปลงหนึ่งถูกโอนไปแล้วและนำไปโอนเป็นของตน ศาลให้ถูกกำจัดในที่ดินแปลงนั้น

ปิดบังเท่าไรจึงถูกกำจัดมิให้รับมรดกทั้งหมด?

ถูกกำจัดทั้งหมดเมื่อมูลค่าทรัพย์ที่ปิดบังเท่ากับหรือเกินกว่าส่วนแบ่งที่ทายาทคนนั้นมีสิทธิได้รับจากกองมรดก การเปรียบเทียบจึงต้องรู้ตัวเลข 2 ตัวก่อน คือส่วนแบ่งตามกฎหมายของเขา และมูลค่าของสิ่งที่เขาปิดบัง

ส่วนแบ่งตามกฎหมายคิดจากกองมรดกสุทธิ ซึ่งต้องผ่านขั้นตอนต่อไปนี้ก่อน

  • แยกสินสมรสส่วนของคู่สมรสที่ยังมีชีวิตออก ดู แยกสินสมรสก่อนแบ่งมรดกทำอย่างไร
  • หักทรัพย์ที่พินัยกรรมยกให้เป็นการเฉพาะสิ่งเฉพาะอย่างออก เพราะทรัพย์นั้นตกแก่ผู้รับพินัยกรรมโดยตรง
  • กำหนดว่าใครเป็นทายาทและได้คนละเท่าไร เช่น คู่สมรสได้ส่วนเท่าบุตรเมื่อมีบุตรร่วมรับ ดู ส่วนแบ่งมรดกของคู่สมรส
  • ตีราคาทรัพย์ที่ไม่ใช่เงิน เช่น ที่ดิน ทองคำ รถ ให้เป็นจำนวนเงิน เพราะการเทียบส่วนทำได้ก็ต่อเมื่อทุกอย่างอยู่ในหน่วยเดียวกัน

กฎหมายไม่ได้กำหนดว่าต้องตีราคา ณ วันใดหรือใช้ราคาใด ในทางปฏิบัติคู่ความมักเถียงกันเรื่องนี้ และศาลพิจารณาจากพยานหลักฐาน เช่น ราคาประเมิน ราคาซื้อขายจริง หรือความเห็นผู้ประเมิน ที่ดินแปลงเดียวที่ตีราคาต่างกันอาจทำให้ผลเปลี่ยนจากถูกกำจัดบางส่วนเป็นถูกกำจัดทั้งหมดได้

ตัวอย่างที่ศาลให้ถูกกำจัดทั้งหมด คือคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 478/2539 ทายาทมีสิทธิในที่ดินมรดกเพียง 1 ใน 4 แต่ไปร้องศาลอ้างครอบครองปรปักษ์เพื่อเอาทั้งแปลงโดยไม่ตรงความจริง ศาลถือว่าปิดบังเกินส่วนของตน

ส่วนที่ถูกกำจัดตกเป็นของใคร?

โดยหลัก ส่วนที่ถูกกำจัดกลับเข้าไปแบ่งให้ทายาทคนอื่นที่มีสิทธิรับมรดกร่วมกัน ตามสัดส่วนที่แต่ละคนมีสิทธิอยู่เดิม ตัวบทมาตรา 1605 ไม่ได้เขียนสูตรไว้ วิธีที่ตำรากฎหมายอธิบายและใช้กันทั่วไปคือ นำจำนวนที่ทายาทแต่ละคนถูกกำจัดไปเฉลี่ยให้ทายาทที่เหลือ ซึ่งรวมถึงทายาทคนอื่นที่ถูกกำจัดบางส่วนด้วย เพราะเขายังเป็นทายาทอยู่ในส่วนที่ไม่ได้ปิดบัง

มีข้อควรระวัง 3 ข้อ

  • ถ้าผู้ถูกกำจัดมีลูก การถูกกำจัดเป็นเรื่องเฉพาะตัว ผู้สืบสันดานของเขาอาจเข้ามาสืบมรดกในส่วนนั้นได้ตามมาตรา 1607 ซึ่งทำให้ส่วนดังกล่าวไม่ตกไปยังทายาทคนอื่น ดู พ่อแม่ถูกกำจัดมิให้รับมรดก ลูกรับแทนได้ไหม
  • ถ้าทายาทมีส่วนแบ่งไม่เท่ากัน เช่น คู่สมรสรับร่วมกับพี่น้องของผู้ตาย ต้องเฉลี่ยตามอัตราส่วนของแต่ละคน ไม่ใช่หารเท่า
  • ถ้าไม่มีทายาทคนอื่นเหลือรับส่วนที่ถูกกำจัด มีความเห็นทางตำราว่าส่วนนั้นอาจตกแก่แผ่นดิน ดู ไม่มีทายาท มรดกตกแก่แผ่นดิน ประเด็นนี้เกิดไม่บ่อยและควรปรึกษาทนายเป็นรายกรณี

คิดส่วนแบ่งใหม่ต้องทำอย่างไร?

คิดได้เป็นลำดับ 5 ขั้น โดยเริ่มจากกองมรดกเต็มจำนวนซึ่งรวมทรัพย์ที่ถูกปิดบังกลับเข้ามาแล้ว

  1. รวมมูลค่ากองมรดกสุทธิทั้งหมดเป็นเงิน รวมทรัพย์ที่ถูกยักย้ายหรือปิดบังด้วย
  2. คำนวณส่วนแบ่งตามกฎหมายของทายาททุกคนเสมือนไม่มีการปิดบัง
  3. เทียบมูลค่าที่แต่ละคนปิดบังกับส่วนของเขา ถ้าเท่าหรือเกิน ให้ส่วนของเขาเป็นศูนย์ ถ้าน้อยกว่า ให้หักออกเท่าที่ปิดบัง
  4. นำจำนวนที่แต่ละคนถูกกำจัดไปเฉลี่ยให้ทายาทคนอื่นตามสัดส่วน ทำทีละคนจนครบ
  5. ตรวจว่าผลรวมของทุกคนเท่ากับกองมรดกในข้อ 1

ตัวอย่างสมมติ: ครอบครัวของนายประเสริฐ

ตัวอย่างสมมติ นายประเสริฐเสียชีวิตโดยไม่มีพินัยกรรม เมื่อแยกสินสมรสแล้วเหลือกองมรดก 6,000,000 บาท ทายาทคือ อรุณี ภริยา กับบุตร 3 คน คือ ก้อง แก้ว และกานต์ ซึ่งไม่มีใครมีลูก ทั้ง 4 คนได้ส่วนเท่ากันคนละ 1,500,000 บาท

กรณีแรก ก้องซ่อนเงินสดและทองคำรวม 1,800,000 บาทไว้โดยฉ้อฉล มูลค่านี้เกินส่วนของก้อง ก้องจึงถูกกำจัดทั้งหมด ส่วน 1,500,000 บาทของก้องเฉลี่ยให้อีก 3 คน คนละ 500,000 บาท อรุณี แก้ว และกานต์จึงได้คนละ 2,000,000 บาท และก้องต้องคืนทรัพย์ที่ซ่อนเข้ากองมรดก

กรณีที่สอง ก้องซ่อนไว้ 600,000 บาท และแก้วซ่อนไว้อีก 300,000 บาท ทั้งสองปิดบังน้อยกว่าส่วนของตน จึงถูกกำจัดบางส่วน ส่วนของก้อง 600,000 บาทเฉลี่ยให้อรุณี แก้ว และกานต์คนละ 200,000 บาท ส่วนของแก้ว 300,000 บาทเฉลี่ยให้อรุณี ก้อง และกานต์คนละ 100,000 บาท

ทายาทส่วนเดิมถูกกำจัดคงเหลือได้เพิ่มจากส่วนของผู้อื่นรวมที่ได้รับ
อรุณี1,500,00001,500,000300,0001,800,000
ก้อง1,500,000600,000900,000100,0001,000,000
แก้ว1,500,000300,0001,200,000200,0001,400,000
กานต์1,500,00001,500,000300,0001,800,000

ผลรวมเท่ากับ 6,000,000 บาทพอดี ตัวเลขนี้ตั้งอยู่บนสมมติฐานว่าศาลฟังว่ามีการฉ้อฉลจริง และยอมรับราคาทรัพย์ตามที่ยกมา หากก้องหรือแก้วมีบุตร ผลในส่วนที่ถูกกำจัดอาจต่างไป

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • คิดจากทรัพย์ที่เหลือหลังถูกซ่อน ฐานคำนวณต้องเป็นกองมรดกเต็มจำนวน ถ้าเริ่มจากยอดที่เหลือ ส่วนแบ่งของทุกคนจะผิดตั้งแต่ต้น
  • ไม่แยกสินสมรสก่อน ทำให้ส่วนของทายาทดูมากเกินจริง และอาจสรุปผิดว่าการปิดบังน้อยกว่าส่วนของเขา
  • ตีราคาทรัพย์ตามความรู้สึก เส้นแบ่งระหว่างถูกกำจัดทั้งหมดกับบางส่วนอยู่ที่ตัวเลข จึงต้องมีหลักฐานราคาที่ศาลรับฟังได้
  • ลืมว่าผู้ถูกกำจัดอาจมีผู้สืบสันดาน ทายาทคนอื่นจึงอาจไม่ได้ส่วนเพิ่มตามที่คาด

ทนายช่วยอะไรได้บ้างในการคิดส่วนแบ่งเมื่อมีการปิดบังมรดก

การคำนวณดูเหมือนเป็นเลขคณิตธรรมดา แต่ตัวเลขทุกตัวต้องพิสูจน์ในศาล ผู้ที่ทำเองมักตั้งยอดกองมรดกไม่ครบ ไม่มีพยานเรื่องราคา หรือขอในคำฟ้องไม่ตรงกับผลที่กฎหมายให้ ทำให้ศาลพิพากษาให้ได้น้อยกว่าสิทธิจริง งานที่ทนายทำได้ เช่น

  • ตรวจรายการทรัพย์และหนี้ของกองมรดก แยกสินสมรส และกำหนดส่วนแบ่งตั้งต้นของทายาทแต่ละคน
  • จัดหาพยานหลักฐานเรื่องมูลค่าทรัพย์ที่ถูกปิดบัง และขอให้ศาลเรียกเอกสารจากธนาคารหรือสำนักงานที่ดิน
  • ทำตารางคำนวณส่วนแบ่งใหม่ประกอบคำฟ้อง ทั้งกรณีศาลฟังว่าถูกกำจัดทั้งหมดและบางส่วน
  • ดำเนินการต่อหลังมีคำพิพากษา เช่น ประสานผู้จัดการมรดกให้แบ่งตามคำพิพากษา ดู ผู้จัดการมรดกละเลยไม่แบ่งทรัพย์แก่ทายาท ร้องถอนได้หรือไม่

หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน

คำถามที่พบบ่อย

ปิดบังทรัพย์มรดกเพียงเล็กน้อย จะเสียสิทธิรับมรดกทั้งหมดไหม?

ไม่เสียทั้งหมด ถ้ามูลค่าที่ปิดบังน้อยกว่าส่วนแบ่งที่ตนจะได้ มาตรา 1605 ให้ถูกกำจัดเฉพาะเท่าจำนวนที่ปิดบัง ทายาทคนนั้นยังได้รับส่วนที่เหลือ และยังมีสิทธิได้ส่วนเฉลี่ยจากทายาทคนอื่นที่ถูกกำจัดด้วย

ทรัพย์ที่ถูกปิดบังเป็นที่ดิน จะเทียบกับส่วนแบ่งอย่างไร?

ต้องตีราคาที่ดินเป็นเงินก่อน แล้วเทียบกับมูลค่าส่วนแบ่งของทายาทคนนั้นในกองมรดกทั้งหมด ราคาที่ใช้เป็นข้อเท็จจริงที่ต้องนำสืบ ศาลพิจารณาจากพยานหลักฐาน เช่น ราคาประเมินหรือราคาซื้อขายในบริเวณใกล้เคียง

ทายาทที่ถูกกำจัดบางส่วน ยังได้ส่วนเฉลี่ยจากทายาทอื่นที่ถูกกำจัดไหม?

ตามวิธีคิดที่ตำรากฎหมายอธิบาย ยังได้ เพราะเขายังเป็นทายาทในส่วนที่ไม่ได้ปิดบัง ส่วนที่ทายาทอีกคนถูกกำจัดจึงเฉลี่ยมาถึงเขาด้วย ผลสุดท้ายในคดีจริงขึ้นกับคำวินิจฉัยของศาล

ถูกกำจัดแล้ว ต้องคืนทรัพย์ที่ซ่อนไว้ด้วยหรือไม่?

ต้องคืน ทรัพย์ที่ยักย้ายหรือปิดบังยังเป็นทรัพย์มรดกและต้องกลับเข้ากองมรดกเพื่อแบ่งตามส่วนที่คำนวณใหม่ ถ้าทรัพย์ถูกขายไปแล้ว ทายาทอื่นมักต้องเรียกเป็นเงินแทน ซึ่งควรระบุไว้ในคำฟ้องตั้งแต่แรก

มีทายาทคนเดียว จะถูกกำจัดเพราะปิดบังทรัพย์มรดกได้ไหม?

ไม่ได้ การกำจัดตามมาตรา 1605 ต้องมีทายาทอื่นที่เสียประโยชน์จากการปิดบัง เมื่อมีทายาทเพียงคนเดียว ทรัพย์ทั้งหมดเป็นสิทธิของเขาอยู่แล้ว จึงไม่มีการฉ้อฉลทายาทอื่นเกิดขึ้น

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ