สามีหรือภรรยาตาย คู่สมรสได้มรดกเท่าไร? ส่วนแบ่งตามมาตรา 1635

คู่สมรสที่จดทะเบียนสมรสกับผู้ตายเป็นทายาทโดยธรรมเสมอ แต่ส่วนแบ่งไม่ตายตัว มาตรา 1635 ให้ดูว่าผู้ตายมีญาติลำดับใดเหลืออยู่ ถ้ามีลูก คู่สมรสได้เท่าลูกหนึ่งคน ถ้าไม่มีลูกแต่มีพ่อแม่หรือพี่น้องร่วมบิดามารดา ได้กึ่งหนึ่ง ถ้าเหลือแต่ญาติห่างกว่านั้นได้สองในสาม และถ้าไม่มีญาติเลยได้ทั้งหมด

เมื่อสามีหรือภรรยาเสียชีวิตโดยไม่ได้ทำพินัยกรรม คนที่ยังอยู่มักได้ยินคำตอบที่ขัดกัน บางคนบอกว่าได้ครึ่งหนึ่ง บางคนบอกว่าได้เท่าลูก บางคนบอกว่าได้ทั้งหมด ทั้งสามคำตอบถูกได้ทั้งหมด ขึ้นกับว่าผู้ตายมีญาติคนใดเหลืออยู่ บทความนี้อธิบายเฉพาะส่วนแบ่งในฐานะทายาท ว่าใครนับเป็นคู่สมรส ได้เท่าไรในแต่ละกรณี และคิดจากทรัพย์ก้อนใด

คู่สมรสในฐานะทายาทโดยธรรม คืออะไร

คู่สมรสในฐานะทายาทโดยธรรม คือสามีหรือภรรยาที่ชอบด้วยกฎหมายของผู้ตายในวันที่ผู้ตายเสียชีวิต ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1629 วรรคสอง กำหนดให้คู่สมรสที่ยังมีชีวิตอยู่เป็นทายาทโดยธรรมอีกประเภทหนึ่ง แยกจากทายาทที่เป็นญาติ 6 ลำดับ และให้ส่วนแบ่งเป็นไปตามมาตรา 1635

จุดที่ต่างจากญาติคือ คู่สมรสไม่ถูกทายาทลำดับใดตัดออก ไม่ว่าผู้ตายจะมีลูก พ่อแม่ หรือพี่น้อง คู่สมรสรับมรดกร่วมกับญาติลำดับนั้นเสมอ ยิ่งญาติที่เหลืออยู่ห่างออกไป ส่วนของคู่สมรสยิ่งมากขึ้น

ต้องจดทะเบียนสมรสไหม และถ้าแยกกันอยู่ยังรับมรดกได้ไหม

ต้องจดทะเบียน และเมื่อจดแล้ว แม้แยกกันอยู่โดยยังไม่หย่าก็ยังมีสิทธิ การสมรสตามกฎหมายไทยเกิดขึ้นเมื่อจดทะเบียนตามมาตรา 1457 เท่านั้น การจัดงานแต่งงานหรืออยู่กินด้วยกันหลายสิบปีจนมีลูกหลาน ไม่ทำให้เป็นคู่สมรสตามกฎหมาย ศาลฎีกาวินิจฉัยไว้ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 524/2506 ว่าชายหญิงที่อยู่กินกันโดยไม่จดทะเบียนไม่มีสิทธิได้ส่วนแบ่ง ไม่ว่าในฐานะคู่สมรสหรือในฐานะทายาท

สิ่งที่ควรตรวจมีดังนี้

  • ทะเบียนสมรสยังมีผลอยู่ในวันตาย ถ้าจดทะเบียนหย่ากันแล้ว หรือศาลพิพากษาให้หย่าจนคดีถึงที่สุดแล้ว ย่อมไม่ใช่คู่สมรส
  • การสมรสไม่เป็นโมฆะ เช่น ไม่ใช่การสมรสซ้อน เพราะคู่สมรสในการสมรสที่เป็นโมฆะไม่มีสิทธิรับมรดกในฐานะทายาทโดยธรรม
  • ผู้ที่อยู่กินโดยไม่จดทะเบียน ไม่ได้มรดก แต่ยังอาจขอแบ่งทรัพย์ที่ทำมาหาได้ร่วมกันในฐานะเจ้าของรวม ซึ่งเป็นสิทธิคนละประเภทและต้องพิสูจน์การร่วมกันทำมาหาได้

ผู้ที่อยู่กินโดยไม่จดทะเบียนยังรับทรัพย์ได้อีกทางหนึ่ง คือผู้ตายทำพินัยกรรมยกให้

ส่วนคู่ที่จดทะเบียนแล้วแยกกันอยู่ มาตรา 1628 บัญญัติว่าสามีภรรยาที่ร้างกันหรือแยกกันอยู่โดยยังไม่ได้หย่าขาดจากกันตามกฎหมาย ไม่เสียสิทธิโดยธรรมในการรับมรดกของกันและกัน ศาลฎีกาวางแนวเดียวกันในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 97/2487 ว่าตราบที่ยังไม่หย่า ก็ยังเป็นทายาทของกัน แม้จะแยกกันอยู่นานเพียงใด

ผลในทางปฏิบัติคือ คนที่เลิกรากันไปนานแล้วแต่ไม่เคยไปจดทะเบียนหย่า อีกฝ่ายยังมีสิทธิทั้งในสินสมรสและในมรดกเต็มตามกฎหมาย ส่วนคู่ชีวิตคนใหม่ที่ไม่ได้จดทะเบียนกลับไม่มีสิทธิในฐานะคู่สมรส ผู้ที่ไม่ต้องการให้ผลเป็นเช่นนี้ต้องจัดการขณะยังมีชีวิต คือหย่าให้เรียบร้อยหรือทำพินัยกรรม

คู่สมรสได้ส่วนแบ่งมรดกเท่าไรในแต่ละกรณี

ส่วนแบ่งขึ้นกับว่าผู้ตายมีญาติลำดับใดยังมีชีวิตอยู่ หรือมีผู้รับมรดกแทนที่ญาติลำดับนั้น มาตรา 1635 แบ่งเป็น 4 ระดับ

ผู้ตายมีทายาทที่เป็นญาติกลุ่มใดส่วนของคู่สมรสส่วนที่เหลือ
มีลูก หรือมีหลานที่รับมรดกแทนที่ลูกเท่ากับลูกหนึ่งคนแบ่งให้ลูกคนละส่วนเท่ากัน ถ้าพ่อแม่ของผู้ตายยังอยู่ ได้คนละส่วนเท่าลูกด้วย
ไม่มีลูก แต่มีพ่อแม่ หรือมีพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน (หรือผู้รับมรดกแทนที่พี่น้อง)กึ่งหนึ่งตกแก่พ่อแม่ ถ้าไม่มีพ่อแม่จึงตกแก่พี่น้องร่วมบิดามารดา
เหลือแต่พี่น้องร่วมบิดาหรือร่วมมารดา ปู่ย่าตายาย หรือลุงป้าน้าอาสองในสามหนึ่งในสามตกแก่ญาติลำดับที่อยู่ก่อน
ไม่มีญาติทั้ง 6 ลำดับทั้งหมดไม่มี

ข้อสังเกตสำหรับแถวแรก ถ้าผู้ตายมีทั้งลูกและพ่อแม่ มาตรา 1630 วรรคสอง ให้พ่อแม่ได้ส่วนแบ่งเสมือนเป็นทายาทชั้นบุตร คู่สมรส ลูก และพ่อแม่จึงหารเท่ากันตามจำนวนคน รายละเอียดอยู่ใน พ่อแม่ของผู้ตายได้มรดกเท่าลูกจริงไหม

ลูกในที่นี้รวมถึงบุตรบุญธรรม และ ลูกนอกสมรสที่พ่อรับรองแล้ว ด้วย จำนวนลูกที่มากขึ้นจึงทำให้ส่วนของคู่สมรสเล็กลง

ส่วนแบ่งของคู่สมรสคิดจากทรัพย์ก้อนไหน

คิดจากกองมรดกของผู้ตายเท่านั้น ไม่ใช่จากทรัพย์ทั้งหมดของครอบครัว ก่อนจะคิดส่วนแบ่งตามมาตรา 1635 ต้องผ่านขั้นตอนตามลำดับนี้

  1. ตรวจว่าผู้ตายทำพินัยกรรมไว้หรือไม่ ทรัพย์ที่ยกให้ตามพินัยกรรมที่สมบูรณ์ไม่นำมาแบ่งระหว่างทายาทโดยธรรม
  2. แยกสินสมรสออกเป็นสองส่วนเท่ากันตามมาตรา 1625 ส่วนของคู่สมรสที่ยังอยู่เป็นกรรมสิทธิ์ของเขาเอง ไม่ใช่มรดก
  3. รวมสินสมรสครึ่งของผู้ตายกับสินส่วนตัวของผู้ตาย หักหนี้ของกองมรดก ที่เหลือคือทรัพย์มรดก
  4. นำทรัพย์มรดกมาแบ่งตามมาตรา 1635 โดยคู่สมรสเข้ารับอีกครั้งในฐานะทายาท

คู่สมรสจึงได้ทรัพย์สองทาง ทางแรกในฐานะเจ้าของสินสมรสครึ่งหนึ่ง ทางที่สองในฐานะทายาท วิธีแยกทรัพย์อ่านได้ใน คู่สมรสตาย ต้องแยกสินสมรสก่อนแบ่งมรดกอย่างไร ส่วนเงินประกันชีวิตที่ระบุคู่สมรสเป็นผู้รับประโยชน์มีกติกาแยกต่างหาก ดู เงินประกันชีวิตกับการชดใช้สินสมรสตามมาตรา 1637

ถ้าผู้ตายทำพินัยกรรมยกทรัพย์ทั้งหมดให้คนอื่น คู่สมรสไม่ได้รับในฐานะทายาทโดยธรรม แต่สินสมรสครึ่งของตนยังอยู่ เพราะมาตรา 1481 ห้ามทำพินัยกรรมยกสินสมรสเกินกว่าส่วนของตน ประเด็นนี้อ่านต่อได้ใน สามีทำพินัยกรรมยกบ้านสินสมรสให้บุคคลอื่นได้หรือไม่

ตัวอย่างสมมติ: นางพิมพ์กับมรดกของนายชาตรี

ตัวอย่างสมมติ นายชาตรีจดทะเบียนสมรสกับนางพิมพ์ ไม่มีลูกด้วยกัน นายชาตรีเสียชีวิตโดยไม่มีพินัยกรรม มีสินสมรสรวม 8,000,000 บาท และมีที่ดินที่ได้รับมรดกจากแม่ก่อนตาย ราคา 2,000,000 บาท ซึ่งเป็นสินส่วนตัว ไม่มีหนี้

ขั้นแรก สินสมรสแบ่งครึ่ง นางพิมพ์ได้ 4,000,000 บาทในฐานะเจ้าของ กองมรดกของนายชาตรีจึงเท่ากับ 4,000,000 บวก 2,000,000 เป็น 6,000,000 บาท ขั้นต่อมาดูว่ามีญาติคนใดเหลืออยู่

  • ถ้าพ่อของนายชาตรียังมีชีวิต นางพิมพ์ได้มรดกกึ่งหนึ่ง คือ 3,000,000 บาท พ่อได้ 3,000,000 บาท
  • ถ้าพ่อแม่เสียชีวิตหมดแล้ว แต่มีน้องสาวร่วมบิดามารดา 1 คน นางพิมพ์ยังได้กึ่งหนึ่งเท่าเดิม น้องสาวได้อีกกึ่งหนึ่ง
  • ถ้าเหลือเพียงลุงหนึ่งคน นางพิมพ์ได้สองในสาม คือ 4,000,000 บาท ลุงได้ 2,000,000 บาท
  • ถ้าไม่มีญาติทั้ง 6 ลำดับ นางพิมพ์ได้ทั้ง 6,000,000 บาท

ถ้านายชาตรีมีลูกจากการสมรสครั้งก่อน 2 คน นางพิมพ์จะได้เท่าลูกหนึ่งคน คือหารสาม ได้คนละ 2,000,000 บาท

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • นำทรัพย์ทั้งหมดมาหารโดยไม่แยกสินสมรสก่อน ทำให้คู่สมรสได้น้อยกว่าสิทธิจริง เพราะครึ่งหนึ่งของสินสมรสเป็นของคู่สมรสอยู่แล้ว
  • เชื่อว่าคู่สมรสได้ครึ่งหนึ่งเสมอ ครึ่งหนึ่งใช้เฉพาะกรณีไม่มีลูกแต่มีพ่อแม่หรือพี่น้องร่วมบิดามารดา ถ้ามีลูกต้องหารตามจำนวนคน
  • คิดว่าแยกกันอยู่นานแล้วสิทธิหมดไปเอง ตราบที่ยังไม่จดทะเบียนหย่าหรือไม่มีคำพิพากษาให้หย่า สิทธิรับมรดกยังอยู่ครบ
  • ลืมญาติที่มีสิทธิร่วม เช่น พ่อแม่ของผู้ตายซึ่งอยู่ต่างจังหวัด หรือลูกจากความสัมพันธ์อื่น การยื่นบัญชีเครือญาติไม่ครบอาจทำให้ถูกคัดค้านหรือถูกฟ้องเรียกคืนภายหลัง

ทนายช่วยอะไรได้บ้างเมื่อคู่สมรสต้องรับมรดก

คู่สมรสที่จัดการเองมักเจอปัญหาตอนไปสำนักงานที่ดินหรือธนาคาร เพราะเจ้าหน้าที่ต้องการคำสั่งศาลตั้งผู้จัดการมรดกและบัญชีเครือญาติที่ครบถ้วน เมื่อยื่นไม่ครบหรือคำนวณส่วนผิด ทายาทอื่นมีสิทธิคัดค้าน และคดีมรดกมีอายุความสั้น งานที่ทนายช่วยได้มีดังนี้

  • ตรวจทะเบียนสมรส ทะเบียนหย่า และบัญชีเครือญาติ เพื่อยืนยันว่าใครเป็นทายาทและแต่ละคนได้ส่วนเท่าไร
  • แยกสินสมรสกับสินส่วนตัวจากเอกสารการได้มา แล้วทำบัญชีทรัพย์มรดก
  • ยื่นคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดก และดำเนินการที่สำนักงานที่ดิน ธนาคาร และนายทะเบียนอื่นจนโอนเสร็จ
  • เจรจาหรือฟ้องแบ่งมรดกเมื่อทายาทฝ่ายอื่นไม่ยอมรับส่วนของคู่สมรส

เหตุผลที่ส่วนใหญ่ต้องมีคำสั่งศาลอ่านได้ใน ทำไมต้องมีผู้จัดการมรดก หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน

คำถามที่พบบ่อย

สามีตาย มีลูก 2 คน ภรรยาได้มรดกเท่าไร?

ภรรยาที่จดทะเบียนสมรสได้เท่ากับลูกหนึ่งคนตาม ป.พ.พ. มาตรา 1635 (1) จึงหารสามได้คนละหนึ่งในสามของกองมรดก หากพ่อแม่ของสามียังมีชีวิต ต้องนับพ่อแม่เพิ่มเป็นผู้รับส่วนเท่าลูกด้วย ทั้งนี้คิดหลังจากแยกสินสมรสครึ่งของภรรยาออกแล้ว

ไม่มีลูก สามีตาย ภรรยาได้มรดกทั้งหมดไหม?

ไม่เสมอไป ภรรยาได้ทั้งหมดเฉพาะเมื่อสามีไม่มีญาติทั้ง 6 ลำดับเหลืออยู่ ถ้าพ่อแม่หรือพี่น้องร่วมบิดามารดาของสามียังอยู่ ภรรยาได้กึ่งหนึ่ง ถ้าเหลือแต่ญาติห่างกว่านั้น เช่น ลุงป้าน้าอา ภรรยาได้สองในสาม

อยู่กินกันมานานแต่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส มีสิทธิรับมรดกไหม?

ไม่มีสิทธิในฐานะคู่สมรส เพราะกฎหมายนับเฉพาะคู่สมรสที่จดทะเบียน ทางที่เหลือคือขอแบ่งทรัพย์ที่ทำมาหาได้ร่วมกันในฐานะเจ้าของรวม หรือรับตามพินัยกรรมถ้าผู้ตายทำไว้

แยกกันอยู่กับสามีมา 10 ปี ยังไม่หย่า ยังได้มรดกไหม?

ยังได้ มาตรา 1628 ให้สามีภรรยาที่แยกกันอยู่โดยยังไม่หย่าขาดจากกันตามกฎหมายคงมีสิทธิรับมรดกของกันและกัน ระยะเวลาที่แยกกันไม่ทำให้สิทธิหมดไป

สินสมรสครึ่งหนึ่งของภรรยา นับรวมเป็นมรดกที่ต้องแบ่งให้ลูกด้วยไหม?

ไม่นับ สินสมรสครึ่งของคู่สมรสที่ยังมีชีวิตเป็นทรัพย์ของเขาเองมาตั้งแต่ต้น ทรัพย์มรดกมีเพียงสินสมรสครึ่งของผู้ตายกับสินส่วนตัวของผู้ตาย และคู่สมรสยังมีสิทธิรับส่วนแบ่งจากกองมรดกนั้นอีกในฐานะทายาท

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ