เจ้ามรดกให้อภัยทายาทที่ถูกกำจัดมิให้รับมรดกได้ไหม ต้องทำอย่างไร?

ได้ แต่เฉพาะการถูกกำจัดฐานเป็นผู้ไม่สมควรตาม ป.พ.พ. มาตรา 1606 ซึ่งวรรคท้ายให้เจ้ามรดกถอนข้อกำจัดได้โดยให้อภัยไว้เป็นลายลักษณ์อักษร การให้อภัยด้วยวาจาไม่พอ ส่วนการถูกกำจัดเพราะยักย้ายหรือปิดบังทรัพย์มรดกตามมาตรา 1605 เกิดหลังเจ้ามรดกตายและไม่มีกฎหมายให้ถอน จึงไม่มีใครให้อภัยแทนได้

ความขัดแย้งในครอบครัวบางเรื่องร้ายแรงถึงขั้นที่กฎหมายตัดสิทธิรับมรดกของทายาท เช่น ลูกเคยทำร้ายพ่อจนถูกศาลพิพากษาว่าพยายามฆ่า หรือเคยใช้อุบายให้แม่ทำพินัยกรรม แต่หลายปีต่อมาทั้งสองฝ่ายคืนดีกัน และพ่อแม่ต้องการให้ลูกคนนั้นกลับมามีสิทธิรับมรดกตามเดิม บทความนี้อธิบายว่าการให้อภัยต้องทำอย่างไรจึงมีผล ใช้กับเหตุใดได้บ้าง และเหตุใดการปิดบังทรัพย์มรดกจึงให้อภัยไม่ได้

การให้อภัยทายาทที่ถูกกำจัดมิให้รับมรดก คืออะไร?

การให้อภัย คือการที่เจ้ามรดกแสดงเจตนาถอนข้อกำจัด ทำให้ทายาทที่ทำผิดจนเสียสิทธิกลับมามีสิทธิรับมรดกเหมือนไม่เคยถูกกำจัด ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1606 วรรคท้าย บัญญัติว่าเจ้ามรดกอาจถอนข้อกำจัดฐานเป็นผู้ไม่สมควรได้ โดยให้อภัยไว้เป็นลายลักษณ์อักษร

การถูกกำจัดฐานเป็นผู้ไม่สมควรมี 5 เหตุ กล่าวโดยย่อคือ ฆ่าหรือพยายามฆ่าเจ้ามรดกหรือผู้มีสิทธิรับมรดกก่อนตน ฟ้องเท็จใส่ร้ายเจ้ามรดกในความผิดโทษประหาร รู้ว่าเจ้ามรดกถูกฆ่าแต่ไม่ร้องเรียน ฉ้อฉลหรือข่มขู่เกี่ยวกับพินัยกรรม และปลอม ทำลาย หรือปิดบังพินัยกรรม รายละเอียดอยู่ใน ทายาทแบบไหนถูกกำจัดมิให้รับมรดกตามมาตรา 1606

หลักสำคัญมี 3 ข้อ คือ ผู้ให้อภัยต้องเป็นเจ้ามรดกเอง ต้องทำเป็นลายลักษณ์อักษร และโดยสภาพต้องทำขณะเจ้ามรดกยังมีชีวิต

ให้อภัยต้องทำอย่างไรจึงมีผลตามกฎหมาย?

ต้องทำเป็นหนังสือที่แสดงเจตนาให้อภัยของเจ้ามรดก กฎหมายไม่ได้กำหนดแบบพิเศษ ไม่ได้บังคับให้ทำต่อหน้าเจ้าหน้าที่หรือจดทะเบียน และไม่ได้กำหนดถ้อยคำตายตัว แต่เอกสารนี้จะถูกนำออกมาใช้เมื่อผู้เขียนไม่อยู่ยืนยันแล้ว จึงควรทำให้พิสูจน์ได้ง่ายที่สุด แนวทางที่แนะนำมีดังนี้

  1. ระบุชื่อ นามสกุล และฐานะของทายาทที่ได้รับการให้อภัยให้ชัดเจน
  2. ระบุการกระทำที่ให้อภัย เช่น คดีหมายเลขใด หรือเหตุการณ์ใด เพื่อแสดงว่าเจ้ามรดกรู้ข้อเท็จจริงแล้วจึงให้อภัย
  3. เขียนข้อความว่าให้อภัยและประสงค์ให้ผู้นั้นมีสิทธิรับมรดกตามเดิม
  4. ลงวันเดือนปีและลายมือชื่อเจ้ามรดก ถ้าลงลายพิมพ์นิ้วมือ ควรมีพยานลงลายมือชื่อรับรอง 2 คน
  5. มีพยานที่ไม่มีส่วนได้เสียรับรู้ และเก็บต้นฉบับไว้ในที่ที่ทายาทหาพบ

ข้อ 4 และ 5 เป็นคำแนะนำเพื่อความมั่นคงของหลักฐาน ตัวบทกำหนดเพียงว่าต้องเป็นลายลักษณ์อักษร

การเขียนข้อความให้อภัยไว้ในพินัยกรรมก็เป็นลายลักษณ์อักษรเช่นกัน ส่วนการทำพินัยกรรมยกทรัพย์ให้ทายาทคนนั้นภายหลังเหตุการณ์โดยไม่ได้เขียนคำว่าให้อภัย จะถือเป็นการให้อภัยหรือไม่ เป็นเรื่องการตีความเจตนาที่ศาลพิจารณาเป็นรายคดี ผู้ที่ตั้งใจให้อภัยจึงควรเขียนให้ชัดแจ้ง

สิ่งที่ไม่พอ คือการพูดให้อภัยต่อหน้าญาติ การกลับมาอยู่บ้านเดียวกัน การรับการดูแลจากทายาทคนนั้น หรือการถอนแจ้งความ พฤติการณ์เหล่านี้ไม่ใช่ลายลักษณ์อักษร

ให้อภัยได้ทุกเหตุหรือไม่ แล้วกรณีปิดบังทรัพย์มรดกถอนได้ไหม?

ไม่ได้ทุกเหตุ การให้อภัยใช้กับการถูกกำจัดตามมาตรา 1606 เท่านั้น ส่วนการถูกกำจัดเพราะยักย้ายหรือปิดบังทรัพย์มรดกตามมาตรา 1605 ถอนไม่ได้เลย

เหตุผลมี 2 ชั้น ชั้นแรก การยักย้ายปิดบังทรัพย์มรดกเกิดขึ้นหลังเจ้ามรดกตาย ผู้ที่จะให้อภัยจึงไม่มีอยู่แล้ว ชั้นที่สอง การกระทำนั้นเป็นการเอาเปรียบทายาทด้วยกัน ไม่ได้เป็นการประพฤติผิดต่อตัวเจ้ามรดก กฎหมายจึงไม่ได้เขียนช่องทางถอนข้อกำจัดไว้ รายละเอียดของมาตรา 1605 ดูได้ใน พี่น้องปิดบังทรัพย์มรดก ถูกกำจัดได้ไหม

เหตุที่เสียสิทธิคืนสิทธิได้หรือไม่วิธีการ
ถูกกำจัดฐานเป็นผู้ไม่สมควร มาตรา 1606 (1) ถึง (5)ได้เจ้ามรดกให้อภัยไว้เป็นลายลักษณ์อักษร
ถูกกำจัดเพราะยักย้ายหรือปิดบังทรัพย์มรดก มาตรา 1605ไม่ได้ไม่มีกฎหมายให้ถอน
ถูกตัดมิให้รับมรดกโดยเจ้ามรดก มาตรา 1608ได้ถอนการตัดตามมาตรา 1609 ซึ่งต้องทำตามวิธีที่กฎหมายกำหนด

แม้ในมาตรา 1606 เอง บางเหตุก็ให้อภัยไม่ได้ในทางปฏิบัติ เพราะเจ้ามรดกเสียชีวิตไปแล้วในขณะที่เหตุเกิดหรือปรากฏ เช่น ทายาทฆ่าเจ้ามรดกสำเร็จ ทายาทรู้ว่าเจ้ามรดกถูกฆ่าแต่ไม่ร้องเรียน หรือทายาทปลอมหรือซ่อนพินัยกรรมหลังเจ้ามรดกตาย ดูกรณีเฉพาะได้ใน รู้ว่าเจ้ามรดกถูกฆ่าแต่ไม่แจ้งความ เสียสิทธิรับมรดกไหม เหตุที่ให้อภัยได้จริงจึงมักเป็นเหตุที่เกิดขณะเจ้ามรดกยังอยู่ เช่น พยายามฆ่าแต่ไม่สำเร็จ ฟ้องเท็จ หรือฉ้อฉลข่มขู่ให้ทำพินัยกรรม อย่าง กรณีหลอกให้พ่อแม่พิมพ์ลายนิ้วมือในพินัยกรรม

ข้อที่ควรแยกให้ออกคือ ทายาทคนอื่นให้อภัยแทนเจ้ามรดกไม่ได้ ถ้าพี่น้องสมัครใจแบ่งทรัพย์ให้ผู้ถูกกำจัด นั่นเป็นข้อตกลงยกทรัพย์ส่วนของตนให้กัน ไม่ใช่การถอนข้อกำจัด และผู้ถูกกำจัดไม่ได้กลับมามีฐานะทายาท

ให้อภัยแล้วมีผลอย่างไรต่อทายาทคนอื่น?

ทายาทที่ได้รับอภัยกลับมามีสิทธิรับมรดกตามลำดับและส่วนแบ่งเดิม ส่วนแบ่งของทายาทคนอื่นจึงลดลงเท่ากับตอนที่ยังไม่มีการกำจัด

ถ้าไม่มีการให้อภัย และการถูกกำจัดเกิดก่อนเจ้ามรดกตาย ผู้สืบสันดานของผู้ถูกกำจัดเข้ารับมรดกแทนที่ได้ ดู พ่อแม่ถูกกำจัดมิให้รับมรดก ลูกรับแทนที่ได้ไหม เมื่อมีการให้อภัย ตัวทายาทเองเป็นผู้รับ ไม่ต้องอาศัยการรับมรดกแทนที่อีก

การให้อภัยไม่ได้ผูกมัดเจ้ามรดกในเรื่องอื่น เจ้ามรดกยังทำพินัยกรรมยกทรัพย์ให้ผู้อื่น หรือตัดทายาทคนนั้นมิให้รับมรดกตามมาตรา 1608 ได้ตามปกติ

ตัวอย่างสมมติ: นายสมพงษ์ให้อภัยบุตรชาย

ตัวอย่างสมมติ นายสมพงษ์มีบุตร 2 คน คือ กิตติและกานดา ปี 2558 กิตติทะเลาะกับบิดาเรื่องที่ดินและใช้มีดทำร้ายจนบาดเจ็บสาหัส ศาลพิพากษาถึงที่สุดว่ากิตติมีความผิดฐานพยายามฆ่า กิตติจึงถูกกำจัดมิให้รับมรดกของนายสมพงษ์ตามมาตรา 1606 (1)

หลังพ้นโทษ กิตติกลับมาดูแลบิดาที่ป่วย ปี 2566 นายสมพงษ์เขียนหนังสือด้วยลายมือตนเอง ระบุว่ารู้ถึงคำพิพากษาคดีดังกล่าว ให้อภัยกิตติ และประสงค์ให้กิตติมีสิทธิรับมรดกเช่นเดิม ลงวันที่และลายมือชื่อ มีเพื่อนบ้าน 2 คนลงชื่อเป็นพยาน เมื่อนายสมพงษ์เสียชีวิตโดยไม่มีพินัยกรรม กิตติและกานดารับมรดกคนละครึ่ง

ถ้านายสมพงษ์เพียงพูดกับญาติว่ายกโทษให้แล้ว แต่ไม่เคยเขียนไว้ กิตติยังคงถูกกำจัด มรดกส่วนของกิตติจะตกแก่บุตรของกิตติโดยการรับมรดกแทนที่ ถ้ากิตติไม่มีบุตร กานดาได้รับทั้งหมด

สมมติอีกทางหนึ่ง กิตติไม่เคยทำร้ายบิดา แต่หลังบิดาตายได้ถอนเงินฝากของกองมรดกไปซ่อนไว้ กรณีนี้เป็นมาตรา 1605 แม้กานดาจะบอกว่าไม่ถือโทษ ก็ไม่ใช่การให้อภัยตามกฎหมาย สิ่งที่ทำได้คือการตกลงแบ่งทรัพย์กันใหม่โดยสมัครใจ

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • เชื่อว่าคืนดีกันแล้วสิทธิกลับมาเอง การคืนดี การอยู่ร่วมบ้าน หรือคำพูดให้อภัย ไม่มีผลถอนข้อกำจัด ต้องมีลายลักษณ์อักษรของเจ้ามรดก
  • ให้ทายาทคนอื่นเซ็นให้อภัยแทน ผู้มีอำนาจให้อภัยคือเจ้ามรดกเท่านั้น หนังสือของพี่น้องไม่ทำให้ผู้ถูกกำจัดกลับเป็นทายาท
  • เขียนไม่ระบุว่าให้อภัยเรื่องใด ทำให้ถูกโต้แย้งว่าเจ้ามรดกไม่รู้ข้อเท็จจริงทั้งหมดในขณะเขียน
  • รอจนเจ้ามรดกป่วยหนัก เอกสารที่ทำขณะสติสัมปชัญญะไม่สมบูรณ์มักถูกคัดค้านเรื่องความสามารถและความสมัครใจ

ทนายช่วยอะไรได้บ้างเมื่อต้องการให้อภัยหรือโต้แย้งการให้อภัย

หนังสือให้อภัยที่ทำเองมักมีปัญหาตอนใช้จริง คือไม่มีวันที่ ไม่มีพยาน ไม่ระบุการกระทำ หรือต้นฉบับหาย และเมื่อเจ้ามรดกเสียชีวิตแล้วก็ทำใหม่ไม่ได้ ทายาทที่คิดว่าตนได้รับอภัยจึงแพ้คดีเพราะพิสูจน์ไม่ได้ งานที่ทนายทำได้ เช่น

  • ตรวจว่าเหตุที่เกิดขึ้นเป็นมาตรา 1606 ซึ่งให้อภัยได้ หรือมาตรา 1605 ซึ่งถอนไม่ได้
  • ร่างหนังสือให้อภัย หรือข้อกำหนดในพินัยกรรม ให้ระบุตัวบุคคลและการกระทำชัดเจน พร้อมจัดพยาน
  • วางแผนทรัพย์สินควบคู่ เช่น ทำพินัยกรรมกำหนดส่วนแบ่งให้ตรงกับความประสงค์หลังให้อภัย
  • เมื่อเกิดข้อพิพาทหลังเจ้ามรดกตาย ตรวจความแท้จริงของหนังสือ รวบรวมพยาน และว่าความให้ฝ่ายที่อ้างหรือฝ่ายที่คัดค้าน

หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน

คำถามที่พบบ่อย

ให้อภัยทายาทที่ถูกกำจัดด้วยวาจาได้ไหม?

ไม่ได้ มาตรา 1606 วรรคท้าย กำหนดให้ให้อภัยไว้เป็นลายลักษณ์อักษร คำพูด แม้มีพยานได้ยินหลายคน ก็ไม่มีผลถอนข้อกำจัด

หนังสือให้อภัยต้องทำที่อำเภอหรือมีพยานไหม?

กฎหมายไม่ได้บังคับให้ทำต่อหน้าเจ้าหน้าที่หรือต้องมีพยาน กำหนดเพียงว่าต้องเป็นลายลักษณ์อักษร แต่ในทางปฏิบัติควรลงวันที่ ลงลายมือชื่อ และมีพยาน เพื่อให้พิสูจน์ได้เมื่อเจ้ามรดกเสียชีวิตแล้ว

พี่น้องให้อภัยคนที่ปิดบังทรัพย์มรดกได้ไหม?

ไม่ได้ในความหมายของกฎหมาย การถูกกำจัดตามมาตรา 1605 ไม่มีบทบัญญัติให้ถอน พี่น้องทำได้เพียงตกลงแบ่งทรัพย์ส่วนของตนให้ด้วยความสมัครใจ ซึ่งเป็นข้อตกลงระหว่างกัน

เจ้ามรดกเสียชีวิตแล้ว ทายาทที่ถูกกำจัดขอให้ศาลให้อภัยแทนได้ไหม?

ไม่ได้ อำนาจให้อภัยเป็นของเจ้ามรดกโดยเฉพาะ ศาลหรือทายาทอื่นใช้แทนไม่ได้ ศาลทำได้เพียงวินิจฉัยว่ามีหนังสือให้อภัยที่เจ้ามรดกทำไว้จริงหรือไม่

ให้อภัยแล้วเจ้ามรดกเปลี่ยนใจได้ไหม?

กฎหมายไม่ได้บัญญัติเรื่องการถอนการให้อภัยไว้โดยตรง แต่เจ้ามรดกยังกำหนดการตกทอดทรัพย์ของตนได้ เช่น ทำพินัยกรรมยกทรัพย์ให้ผู้อื่น หรือตัดทายาทคนนั้นมิให้รับมรดกตามมาตรา 1608

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ