ตามกฎหมาย คนที่อยู่กินกับผู้ที่มีคู่สมรสแล้ว ไม่มีสิทธิแบบคู่สมรส ทั้งสินสมรส มรดก และค่าเลี้ยงชีพ สิ่งที่ยังมีคือส่วนในทรัพย์ที่ร่วมกันทำมาหาได้จริง และสิทธิทั้งหมดของลูก ส่วนความเสี่ยงสำคัญคือการถูกคู่สมรสฟ้องเรียกค่าทดแทน
บทความนี้อธิบายตามตัวบทอย่างตรงไปตรงมา เพื่อให้ผู้อ่านไม่ว่าจะอยู่ในสถานะใดรู้สิทธิและความเสี่ยงของตนเอง ไม่ได้มีเจตนาตัดสินใคร
ทำไมเมียน้อยจึงไม่มีสิทธิแบบคู่สมรส
เพราะกฎหมายไทยรับรองการสมรสที่จดทะเบียนเพียงคู่เดียว ป.พ.พ. มาตรา 1452 ห้ามบุคคลทำการสมรสขณะที่ตนมีคู่สมรสอยู่ และการสมรสที่ฝ่าฝืนข้อนี้เป็นโมฆะตามมาตรา 1495
การอยู่กินกันโดยไม่จดทะเบียน ไม่ว่าจะนานกี่ปี มีงานแต่งตามประเพณีหรือมีลูกด้วยกัน ก็ไม่ทำให้เกิดฐานะคู่สมรสตามกฎหมาย สิทธิที่ผูกกับคำว่า "คู่สมรส" จึงไม่เกิดขึ้น
| เรื่อง | คู่สมรสที่จดทะเบียน | เมียน้อยหรือคู่ที่ไม่ได้จดทะเบียน |
|---|---|---|
| สินสมรส | มีสิทธิกึ่งหนึ่งตามกฎหมาย | ไม่มีสินสมรส |
| หน้าที่ช่วยเหลืออุปการะกัน (มาตรา 1461) | มี | ไม่มีตามกฎหมาย |
| ทายาทโดยธรรมเมื่ออีกฝ่ายเสียชีวิต | เป็นทายาทโดยธรรม | ไม่เป็นทายาทโดยธรรม |
| ค่าเลี้ยงชีพเมื่อเลิกกัน | อาจเรียกได้ตามเงื่อนไขของการหย่า | ไม่มีฐานให้เรียก |
| ทรัพย์ที่ร่วมกันทำมาหาได้ | เป็นสินสมรส | อาจเป็นกรรมสิทธิ์รวม ถ้าพิสูจน์ได้ว่าร่วมกันหามา |
| สิทธิของลูก | ครบถ้วน | ลูกมีสิทธิของตัวเองครบเช่นกัน แต่ฝั่งพ่ออาจต้องดำเนินการรับรองบุตรก่อน |
ทรัพย์ที่ทำมาหาได้ร่วมกัน เมียน้อยมีส่วนไหม
มีได้ ถ้าพิสูจน์ได้ว่าร่วมกันลงเงินหรือลงแรงหามาจริง ทรัพย์นั้นเป็นกรรมสิทธิ์รวมตาม ป.พ.พ. มาตรา 1356 และถ้าแบ่งส่วนกันไม่ชัด มาตรา 1357 ให้สันนิษฐานว่าเจ้าของรวมมีส่วนเท่ากัน
จุดที่ต้องระวังคือแหล่งเงิน ถ้าเงินที่ใช้ซื้อทรัพย์มาจากสินสมรสของอีกฝ่ายกับคู่สมรสตามกฎหมาย คู่สมรสตัวจริงก็มีสิทธิในทรัพย์นั้นด้วย การพิสูจน์จึงต้องแสดงให้เห็นว่าเงินหรือแรงงานส่วนไหนเป็นของคุณเอง หลักฐานที่ควรเก็บไว้ ได้แก่
- สลิปโอนเงินหรือรายการเดินบัญชีที่แสดงว่าคุณจ่ายค่าซื้อหรือค่าผ่อน
- สัญญาซื้อขายหรือสัญญากู้ที่มีชื่อคุณร่วมอยู่
- หลักฐานการทำงานในกิจการร่วมกัน เช่น ใบอนุญาต บัญชีร้าน หรือพยานลูกค้า
- ข้อความที่อีกฝ่ายยอมรับว่าทรัพย์นั้นซื้อร่วมกัน
ของขวัญและเงินที่ได้รับ ภรรยาตัวจริงเรียกคืนได้ไหม
เรียกได้ในหลายกรณี เพราะ ป.พ.พ. มาตรา 1476 กำหนดให้การยกสินสมรสให้ผู้อื่นโดยเสน่หาต้องได้รับความยินยอมจากคู่สมรสอีกฝ่าย เว้นแต่เป็นการให้เพื่อการกุศล การสังคม หรือตามหน้าที่ธรรมจรรยาที่พอสมควรแก่ฐานานุรูป
ถ้าให้ไปโดยไม่ได้รับความยินยอม มาตรา 1480 ให้คู่สมรสที่ไม่ได้ยินยอมฟ้องเพิกถอนได้ ภายใน 1 ปีนับแต่วันรู้เหตุ และไม่เกิน 10 ปีนับแต่วันทำนิติกรรม ข้อยกเว้นคุ้มครองเฉพาะบุคคลภายนอกที่สุจริตและเสียค่าตอบแทน ซึ่งผู้รับของให้ไม่ได้เสียค่าตอบแทน
ในทางปฏิบัติ ทรัพย์ที่เสี่ยงที่สุดคือบ้าน ที่ดิน รถ หรือเงินก้อนที่โอนมาจากเงินของครอบครัวฝั่งนั้น ส่วนของใช้เล็กน้อยตามปกติมักไม่ใช่ประเด็นหลักของคดี
ลูกของเมียน้อยมีสิทธิอะไรบ้าง
ลูกมีสิทธิของตัวเองเต็มที่ ไม่ขึ้นกับสถานะของพ่อแม่ ป.พ.พ. มาตรา 1546 ให้เด็กที่เกิดจากหญิงที่ไม่ได้สมรสเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของแม่ทันที ส่วนฝั่งพ่อต้องผ่านช่องทางที่กฎหมายกำหนด
- พ่อไปจดทะเบียนรับรองบุตร โดยต้องได้ความยินยอมของเด็กและแม่ตามมาตรา 1547 และ 1548
- ถ้าพ่อไม่ยอม เด็กฟ้องคดีขอให้รับเด็กเป็นบุตรได้ตามมาตรา 1555 โดยมีแม่หรือผู้แทนโดยชอบธรรมดำเนินการแทนเมื่อเด็กยังเล็ก
- เมื่อเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของพ่อแล้ว พ่อมีหน้าที่อุปการะเลี้ยงดูและให้การศึกษาตามมาตรา 1564
- เรื่องมรดก มาตรา 1627 ให้บุตรนอกกฎหมายที่บิดารับรองแล้วถือเป็นผู้สืบสันดาน มีสิทธิรับมรดกของพ่อในฐานะทายาทโดยธรรม
การฟ้องให้รับเด็กเป็นบุตรมักยื่นพร้อมคำขอค่าอุปการะเลี้ยงดู เพื่อให้ศาลชี้ทั้งสองเรื่องในคดีเดียว
ความเสี่ยงถูกภรรยาฟ้องเรียกค่าทดแทน
คู่สมรสตามกฎหมายเรียกค่าทดแทนจากบุคคลภายนอกได้ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1523 วรรคสอง ถ้าบุคคลนั้นล่วงเกินคู่สมรสของตนไปในทำนองชู้สาว หรือแสดงตนโดยเปิดเผยว่ามีความสัมพันธ์ในทำนองชู้สาว โดยไม่จำเป็นต้องฟ้องหย่า
สิทธินี้มีอายุความ 1 ปีนับแต่วันที่ผู้มีสิทธิรู้หรือควรรู้ข้อเท็จจริงตามมาตรา 1529 และถ้าคู่สมรสเคยยินยอมหรือรู้เห็นเป็นใจ ก็เรียกค่าทดแทนไม่ได้ตามมาตรา 1523 วรรคสาม จำนวนเงินศาลกำหนดตามพฤติการณ์ อ่านต่อได้ที่ ฟ้องชู้ได้กี่บาท ทำไมค่าทดแทนไม่มีราคาตายตัว
ถ้าคุณอยู่ในความสัมพันธ์แบบนี้ สิ่งที่ปกป้องคุณได้จริงคือหลักฐานการลงเงินของคุณเองและเอกสารของลูก ไม่ใช่คำสัญญาปากเปล่า และไม่ควรโพสต์ความสัมพันธ์ลงโซเชียล เพราะการแสดงตนโดยเปิดเผยอาจกลายเป็นหลักฐานในคดีค่าทดแทนเสียเอง
คำถามที่พบบ่อย
อยู่กินกันมา 10 ปีแล้ว กฎหมายนับเป็นภรรยาไหม
ไม่นับ ระยะเวลาที่อยู่กินไม่ทำให้เกิดการสมรส ฐานะคู่สมรสเกิดจากการจดทะเบียนเท่านั้น และจดได้เมื่ออีกฝ่ายไม่มีคู่สมรสอยู่แล้ว
ถ้าเขาเสียชีวิต เมียน้อยได้มรดกไหม
ไม่ได้ในฐานะทายาทโดยธรรม จะได้ก็ต่อเมื่อเขาทำพินัยกรรมยกทรัพย์ส่วนของเขาเองให้ ซึ่งยกส่วนสินสมรสที่เป็นของคู่สมรสไม่ได้ ส่วนลูกที่พ่อรับรองแล้วมีสิทธิรับมรดกตามมาตรา 1627
ไปจดทะเบียนสมรสซ้อนมาแล้ว จะเป็นอย่างไร
การสมรสที่ทำขณะอีกฝ่ายมีคู่สมรสอยู่เป็นโมฆะ ฝ่ายที่ไม่รู้ความจริงและสุจริตอาจมีข้อคุ้มครองบางประการ ควรปรึกษาทนายความเพื่อดูข้อเท็จจริงเฉพาะเรื่อง
ถ้าเขาหย่ากับภรรยาแล้ว จดทะเบียนกับเราได้ไหม
ได้ เมื่อการหย่ามีผลแล้ว ตั้งแต่วันจดทะเบียนสมรส คุณจะมีสิทธิและหน้าที่แบบคู่สมรสทุกประการ แต่ทรัพย์ที่ได้มาก่อนวันนั้นไม่กลายเป็นสินสมรสย้อนหลัง
ถูกภรรยาเขาทวงเงินชดใช้นอกศาล ต้องจ่ายไหม
จำนวนค่าทดแทนที่บังคับได้คือจำนวนที่ตกลงกันโดยสมัครใจหรือที่ศาลกำหนด ไม่ควรเซ็นเอกสารยอมรับหนี้ภายใต้แรงกดดัน ควรอ่านข้อความให้ละเอียดหรือปรึกษาทนายก่อน ดูเพิ่มเรื่องคู่ที่ไม่ได้จดทะเบียนได้ที่ ไม่ได้จดทะเบียนสมรส ฟ้องชู้ได้ไหม และยังมีสิทธิอะไรเหลืออยู่
ควรเริ่มอย่างไร
เริ่มจากแยกให้ชัดว่าทรัพย์ชิ้นไหนคุณลงเงินเอง ชิ้นไหนเป็นของที่อีกฝ่ายให้มา และรวบรวมเอกสารของลูก เช่น สูติบัตร และหลักฐานที่แสดงว่าพ่อเลี้ยงดูหรือยอมรับเด็ก
ถ้ากำลังถูกทวงถาม ถูกขู่ฟ้อง หรืออยากทำให้สิทธิของลูกชัดเจน การปรึกษาทนายความคดีครอบครัวตั้งแต่ต้นช่วยให้เลือกทางที่สงบและได้ผลที่สุดสำหรับทุกฝ่าย โดยเฉพาะเด็ก
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ