ถ้าพ่อแม่ยังใช้อำนาจปกครองร่วมกัน การย้ายลูกไปอยู่ต่างประเทศถาวร ควรได้ความยินยอมเป็นหนังสือจากอีกฝ่าย หรือคำสั่งศาล ศาลจะดูประโยชน์สูงสุดของเด็กเป็นหลัก ถ้าพาไปเองโดยไม่ตกลง อีกฝ่ายอาจขอให้ส่งเด็กกลับตามอนุสัญญากรุงเฮก
ใครมีสิทธิตัดสินใจว่าลูกจะอยู่ที่ไหน
สิทธินี้อยู่กับ ผู้ใช้อำนาจปกครอง ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1567 (1) ให้ผู้ใช้อำนาจปกครองมีสิทธิกำหนดที่อยู่ของบุตร
มาตรา 1566 วางหลักว่า บุตรผู้เยาว์อยู่ใต้อำนาจปกครองของบิดามารดา เว้นแต่มีเหตุให้ฝ่ายเดียวใช้ เช่น อีกฝ่ายตาย ศาลสั่ง หรือบิดามารดาตกลงกันในกรณีที่กฎหมายให้ตกลงได้ เมื่อหย่ากัน มาตรา 1520 ให้ตกลงหรือให้ศาลชี้ว่าใครใช้อำนาจปกครอง
| สถานะของครอบครัว | ผู้กำหนดที่อยู่ของลูก | การย้ายไปต่างประเทศ |
|---|---|---|
| ยังสมรสกันอยู่ หรือหย่าแล้วตกลงใช้อำนาจปกครองร่วมกัน | บิดามารดาร่วมกัน | ต้องได้ความยินยอมจากอีกฝ่าย ถ้าไม่ยอมต้องขอศาล |
| หย่าแล้ว อำนาจปกครองอยู่กับเราฝ่ายเดียว | เรา | ทำได้ แต่ต้องเคารพสิทธิติดต่อบุตรของอีกฝ่าย |
| หย่าแล้ว อำนาจปกครองอยู่กับอีกฝ่าย | อีกฝ่าย | ต้องได้ความยินยอมจากเขา หรือขอศาลเปลี่ยนตัวผู้ใช้อำนาจปกครอง |
| ไม่ได้จดทะเบียนสมรส และบิดายังไม่เป็นบิดาตามกฎหมาย | มารดา | มารดาตัดสินใจได้ แต่ถ้าบิดาฟ้องรับรองบุตรอยู่ ควรปรึกษาก่อน |
ถ้าลูกมีบิดาเป็นชาวต่างชาติ ประเด็นนี้ยิ่งสำคัญ อ่านเพิ่มที่ อำนาจปกครองบุตร หย่ากับชาวต่างชาติ ใครได้ลูก พาไปต่างประเทศได้ไหม
ขั้นตอนเมื่อตั้งใจย้ายลูกไปอยู่ต่างประเทศ
การเตรียมตัวที่ดี เริ่มจากเอกสารสถานะ ไม่ใช่ตั๋วเครื่องบิน
- ตรวจบันทึกการหย่าหรือคำพิพากษาว่าใครใช้อำนาจปกครอง และมีเงื่อนไขเรื่องที่อยู่ของลูกหรือไม่
- คุยกับอีกฝ่ายถึงเหตุผล เช่น งาน โรงเรียน หรือครอบครัวที่ช่วยดูแล พร้อมแผนให้ลูกได้ติดต่อกับเขาต่อ
- ทำข้อตกลงเป็นหนังสือ ระบุประเทศและเมืองที่จะอยู่ ตารางพบลูกช่วงปิดเทอม ค่าเดินทาง ช่องทางวิดีโอคอล และค่าเลี้ยงดู
- เตรียมหนังสือเดินทางของลูก ถ้าใช้อำนาจปกครองร่วมกัน การทำหนังสือเดินทางไทยของผู้เยาว์มักต้องให้บิดามารดาทั้งสองลงชื่อยินยอม
- ตรวจเงื่อนไขวีซ่าของประเทศปลายทาง ซึ่งบางประเทศขอหนังสือยินยอมของพ่อแม่อีกฝ่าย
- ถ้าอีกฝ่ายไม่ยอม ยื่นคำร้องต่อศาลเยาวชนและครอบครัว ขอให้ศาลสั่งเรื่องอำนาจปกครองหรือการย้ายที่อยู่ ก่อนเดินทาง
ศาลพิจารณาอะไร เมื่อพ่อแม่เห็นไม่ตรงกัน
หลักที่ศาลใช้คือ ความผาสุกและประโยชน์ของบุตร ตามมาตรา 1520 ไม่ใช่ความสะดวกของพ่อหรือแม่
ข้อเท็จจริงที่มักถูกนำมาชั่งน้ำหนัก ได้แก่
- ใครเป็นผู้เลี้ยงดูหลักมาตลอด และลูกผูกพันกับใคร
- โรงเรียน ที่พัก และผู้ช่วยดูแลในประเทศใหม่ เทียบกับชีวิตในปัจจุบัน
- ความปลอดภัยและความมั่นคงทางรายได้
- ความเห็นของลูกตามวัยและวุฒิภาวะ
- แผนรักษาความสัมพันธ์กับพ่อหรือแม่อีกฝ่าย เพราะมาตรา 1584/1 ให้บิดามารดามีสิทธิติดต่อกับบุตรตามสมควร ไม่ว่าใครใช้อำนาจปกครอง
ถ้าภายหลังพฤติการณ์เปลี่ยนไป มาตรา 1521 เปิดให้ศาลสั่งเปลี่ยนตัวผู้ใช้อำนาจปกครองได้ เรื่องอำนาจปกครองร่วมกับคนเดียวอ่านต่อที่ อำนาจปกครองบุตรหลังหย่า ร่วมกันหรือคนเดียว
ความเสี่ยงถ้าพาลูกไปเองโดยไม่ตกลง
ประเทศไทยเป็นภาคีอนุสัญญากรุงเฮกว่าด้วยการลักพาตัวเด็กข้ามชาติ มีผลใช้กับไทยตั้งแต่วันที่ 1 พฤศจิกายน 2545 และมีกฎหมายอนุวัติการที่ใช้บังคับตั้งแต่ปี 2556
- ถ้าพาเด็กออกนอกถิ่นที่อยู่ปกติโดยละเมิดสิทธิปกครองของอีกฝ่าย อีกฝ่ายยื่นคำขอให้ส่งเด็กกลับได้ ผ่านหน่วยงานกลางของแต่ละประเทศ
- ถ้าประเทศปลายทางไม่ได้เป็นภาคี เช่น ลาวและเมียนมา การขอให้ส่งตัวกลับยากกว่ามาก จึงต้องอาศัยข้อตกลงหรือกระบวนการศาลของประเทศนั้น
- การพาไปเองอาจถูกนำมาใช้เป็นพฤติการณ์ในคดีอำนาจปกครองภายหลัง และในบางกรณีอาจมีประเด็นทางอาญาตามมา
อย่าเดินทางก่อนมีหนังสือยินยอมหรือคำสั่งศาล การพาลูกไปก่อนแล้วค่อยขอทีหลัง มักทำให้ความไว้วางใจที่ต้องใช้ในการเลี้ยงลูกร่วมกันพังลง และอาจทำให้เสียสิทธิในศาลด้วย
คำถามที่พบบ่อย
แค่พาลูกไปเที่ยวต่างประเทศช่วงปิดเทอม ต้องขอความยินยอมไหม
การไปชั่วคราวต่างจากการย้ายถาวร แต่ถ้าใช้อำนาจปกครองร่วมกัน ควรแจ้งกำหนดไปกลับเป็นข้อความ และมีหนังสือยินยอมติดตัว เพราะสายการบินหรือด่านของบางประเทศอาจขอดู
ไม่ได้จดทะเบียนสมรส พ่อห้ามไม่ให้พาลูกไปได้ไหม
ถ้าบิดายังไม่ได้เป็นบิดาตามกฎหมายด้วยการจดทะเบียนรับรองบุตรหรือคำพิพากษา มารดาเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองฝ่ายเดียว แต่ถ้าบิดาฟ้องคดีรับรองบุตรอยู่ หรือเคยจดทะเบียนแล้ว สถานการณ์จะต่างไป ควรตรวจสถานะให้แน่ก่อน
ลูกโตแล้ว อยากไปเอง ศาลจะฟังไหม
ศาลรับฟังความเห็นของเด็กตามวัยและวุฒิภาวะ แต่ความเห็นนั้นเป็นเพียงปัจจัยหนึ่ง ศาลยังต้องชั่งเรื่องความปลอดภัย การศึกษา และความสัมพันธ์กับพ่อแม่ทั้งสองฝ่ายประกอบกัน
ย้ายไปแล้ว ค่าเลี้ยงดูบุตรยังเหมือนเดิมไหม
หน้าที่จ่ายค่าเลี้ยงดูยังอยู่ แต่ค่าครองชีพที่เปลี่ยนไปอาจเป็นเหตุขอให้ศาลแก้จำนวนตามมาตรา 1598/39 ควรเขียนเรื่องค่าเลี้ยงดูและค่าเดินทางไว้ในข้อตกลงย้ายถิ่นตั้งแต่แรก
ถ้าอีกฝ่ายเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองฝ่ายเดียว และจะพาลูกไปต่างประเทศ เราทำอะไรได้
เรายังมีสิทธิติดต่อบุตรตามมาตรา 1584/1 จึงควรขอให้ทำข้อตกลงเรื่องการพบลูกและการติดต่อให้ชัดก่อนเขาเดินทาง ถ้ามีเหตุว่าการย้ายจะกระทบความปลอดภัยหรือประโยชน์ของลูก ให้ปรึกษาทนายเรื่องการขอให้ศาลเปลี่ยนตัวผู้ใช้อำนาจปกครองตามมาตรา 1521 โดยเร็ว
ควรเริ่มอย่างไร
ตรวจเอกสารว่าใครใช้อำนาจปกครอง แล้วเขียนแผนการย้ายที่แสดงว่าลูกได้ประโยชน์อย่างไร และจะยังติดต่อกับพ่อหรือแม่อีกฝ่ายได้อย่างไร แผนนี้ใช้ได้ทั้งตอนเจรจาและตอนยื่นศาล
ถ้าอีกฝ่ายลังเลหรือคัดค้าน ควรปรึกษาทนายความคดีครอบครัวก่อนจองการเดินทาง เพื่อเลือกระหว่างทำข้อตกลงหรือขอคำสั่งศาล ให้การย้ายครั้งนี้ไม่กลายเป็นคดีข้ามประเทศ
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ