หย่าลอยใช้ไม่ได้ตามกฎหมาย การเซ็นหนังสือหย่ากันแล้วแต่ไม่ไปจดทะเบียนการหย่า ทำให้ทั้งสองฝ่ายยังเป็นคู่สมรสกันอยู่ เพราะประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1515 ให้การหย่าโดยความยินยอมสมบูรณ์เมื่อจดทะเบียนแล้วเท่านั้น จึงจดทะเบียนสมรสใหม่ไม่ได้
หย่าลอยคืออะไร ทำไมกฎหมายไม่นับว่าหย่าแล้ว
"หย่าลอย" เป็นคำเรียกในชีวิตจริงของกรณีที่ตกลงหย่าและเซ็นหนังสือกันแล้ว แต่ไม่มีใครไปจดทะเบียนการหย่าที่สำนักทะเบียน บางคู่แยกกันอยู่ต่อมาอีกหลายปีโดยเข้าใจว่าหย่าแล้ว
กฎหมายวางขั้นตอนไว้สามชั้น มาตรา 1514 ให้หย่าได้สองทาง คือโดยความยินยอมหรือโดยคำพิพากษา และการหย่าโดยความยินยอมต้องทำเป็นหนังสือ มีพยานลงลายมือชื่ออย่างน้อยสองคน จากนั้นมาตรา 1515 ให้การหย่าสมบูรณ์เมื่อจดทะเบียน และมาตรา 1531 ให้มีผลนับแต่เวลาจดทะเบียน
หนังสือหย่าจึงเป็นเพียงขั้นแรก ถ้าหนังสือมีพยานไม่ครบสองคน ยังมีปัญหาว่าใช้เป็นหนังสือหย่าได้หรือไม่ ดูได้ที่ หนังสือหย่ามีพยานเพียงคนเดียว ถือเป็นหนังสือหย่าที่สมบูรณ์หรือไม่
หย่าลอยแล้ว ยังเป็นคู่สมรสอยู่ไหม
ยังเป็น และผลทางกฎหมายของการเป็นคู่สมรสยังเดินต่อทุกเรื่อง ไม่ว่าจะแยกกันอยู่นานเท่าใด
| เรื่อง | ผลเมื่อหย่าลอย |
|---|---|
| สถานะในทะเบียน | ยังแสดงว่าสมรสอยู่ |
| ทรัพย์ที่ได้มาหลังเซ็นหนังสือหย่า | ยังอาจเป็นสินสมรส ตามมาตรา 1474 ซึ่งให้ทรัพย์ที่ได้มาระหว่างสมรสเป็นสินสมรส และถ้าสงสัยให้สันนิษฐานว่าเป็นสินสมรส |
| การสมรสใหม่ | ทำไม่ได้ ถ้าฝ่าฝืน การสมรสใหม่ตกเป็นโมฆะ |
| มรดก | ถ้าฝ่ายหนึ่งเสียชีวิต อีกฝ่ายยังเป็นทายาทโดยธรรมในฐานะคู่สมรสตามมาตรา 1629 |
| ความสัมพันธ์ใหม่ | อาจถูกยกเป็นเหตุฟ้องหย่า และคนใหม่อาจถูกเรียกค่าทดแทนตามมาตรา 1523 |
| นิติกรรมบางประเภท | อาจยังต้องใช้ความยินยอมหรือการรับรู้ของคู่สมรส |
หย่าลอยแล้วจดทะเบียนสมรสใหม่ได้ไหม
ไม่ได้ มาตรา 1452 บัญญัติว่าบุคคลจะทำการสมรสในขณะที่ตนมีคู่สมรสอยู่ไม่ได้ และมาตรา 1495 ให้การสมรสที่ฝ่าฝืนมาตรา 1452 เป็นโมฆะ
ในทางปฏิบัติ นายทะเบียนตรวจสถานะสมรสก่อนรับจดทะเบียนอยู่แล้ว ถ้าทะเบียนยังแสดงว่าสมรสอยู่ จะจดให้ไม่ได้ ทางเดียวคือทำให้การหย่าสมบูรณ์ก่อน
อย่าวางแผนสมรสใหม่ ซื้อบ้าน หรือทำนิติกรรมใหญ่โดยเชื่อว่า "เซ็นหย่ากันแล้ว" ให้ตรวจสถานะในทะเบียนก่อนเสมอ ถ้ายังไม่ได้จดทะเบียนการหย่า ทรัพย์ที่ได้มาระหว่างนี้อาจถูกนำไปแบ่งเป็นสินสมรสในภายหลัง
อีกฝ่ายไม่ยอมไปจดทะเบียนหย่าตามหนังสือ ทำอย่างไร
การหย่าโดยความยินยอมต้องให้ทั้งสองฝ่ายไปจดทะเบียน ถ้าอีกฝ่ายเปลี่ยนใจหรือเพิกเฉย คุณจะไปจดทะเบียนคนเดียวไม่ได้ ทางเลือกที่มีอยู่จริงมีดังนี้
- เจรจานัดวันไปจดทะเบียน ถ้าอยู่คนละพื้นที่ อาจใช้การจดทะเบียนหย่าต่างสำนักทะเบียนได้ ตามขั้นตอนของสำนักทะเบียน
- ฟ้องให้ปฏิบัติตามหนังสือหย่า ขอให้ศาลพิพากษาให้อีกฝ่ายไปจดทะเบียนการหย่า และถ้าไม่ไป ให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนา ความเห็นของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาเรื่องการจดทะเบียนหย่าตามคำพิพากษาลักษณะนี้แสดงว่าในทางปฏิบัติมีคำพิพากษาแบบนี้ และนำไปดำเนินการที่สำนักทะเบียนได้ ผลของคดีขึ้นกับข้อเท็จจริง เช่น หนังสือหย่าถูกต้องตามแบบหรือไม่ และหลังเซ็นแล้วกลับมาคืนดีกันหรือไม่
- ฟ้องหย่าตามเหตุในมาตรา 1516 เช่น แยกกันอยู่เพราะไม่อาจอยู่ร่วมกันฉันคู่สมรสได้โดยปกติสุขเกินสามปี หนังสือหย่าที่เคยเซ็นใช้เป็นหลักฐานประกอบเจตนาแยกกันอยู่ได้ ดู ฟ้องหย่า แยกกันอยู่เกิน 3 ปี ต้องพิสูจน์อะไร
ทนายจะช่วยเลือกว่าจะขอทางใดเป็นหลักหรือขอควบคู่กันในคดีเดียว ถ้าอีกฝ่ายไม่มาศาลเลย คดียังเดินต่อได้ ดูเพิ่มที่ ฟ้องหย่าฝ่ายเดียวได้ไหม ต่างจากจดทะเบียนหย่าอย่างไร
ป้องกันการหย่าลอยตั้งแต่ต้นอย่างไร
หลักง่าย ๆ คือเซ็นหนังสือหย่าในวันเดียวกับวันจดทะเบียน และต่อหน้านายทะเบียน แทนการเซ็นกันเองไว้ก่อน
- นัดวันไปสำนักทะเบียนพร้อมกัน และเตรียมเอกสารให้ครบก่อนวันนัด
- เตรียมพยานสองคนไปด้วย หรือสอบถามสำนักทะเบียนล่วงหน้าเรื่องพยาน
- เขียนข้อตกลงเรื่องบุตรและทรัพย์สินให้เสร็จก่อน เพื่อไม่ให้การจดทะเบียนสะดุดเพราะยังตกลงกันไม่ได้
- ถ้าอีกฝ่ายอยู่ต่างประเทศหรือต่างจังหวัด ให้ถามเรื่องการหย่าต่างสำนักทะเบียนก่อนเซ็นเอกสารใด ๆ
- เมื่อจดทะเบียนแล้ว เก็บใบสำคัญการหย่าและสำเนาทะเบียนการหย่าไว้
ถ้าทำตามรายการนี้ตั้งแต่วันแรก ความเสี่ยงที่จะกลายเป็นการหย่าลอยแทบไม่เหลือ เพราะทุกอย่างจบในวันเดียวต่อหน้านายทะเบียน
คำถามที่พบบ่อย
เซ็นหนังสือหย่าไว้หลายปีแล้ว ยังใช้ได้ไหม
ขึ้นกับข้อเท็จจริงหลังจากเซ็น เช่น ยังแยกกันอยู่ตลอดหรือกลับมาอยู่ด้วยกัน และหนังสือถูกต้องตามแบบหรือไม่ ถ้าทั้งคู่ยังยินยอม วิธีที่ง่ายที่สุดคือทำหนังสือใหม่และไปจดทะเบียนพร้อมกัน
ตกลงหย่ากันที่สถานีตำรวจ ถือว่าหย่าแล้วไหม
ไม่ถือว่าหย่าจนกว่าจะจดทะเบียนการหย่า บันทึกที่สถานีตำรวจอาจเป็นหลักฐานเจตนาของทั้งสองฝ่าย แต่น้ำหนักขึ้นกับถ้อยคำ ดูตัวอย่างได้ที่ ตกลงกันที่สถานีตำรวจว่าจะไปหย่ากัน ถือเป็นบันทึกข้อตกลงในการหย่าหรือไม่
ระหว่างหย่าลอย อีกฝ่ายก่อหนี้ เราต้องรับผิดด้วยไหม
ขึ้นกับว่าหนี้นั้นเป็นหนี้ร่วมตามกฎหมายหรือไม่ เช่น หนี้เพื่อจัดการบ้านเรือนหรือที่อีกฝ่ายให้สัตยาบัน หนี้ส่วนตัวโดยทั่วไปไม่ใช่หนี้ร่วม แต่การยังเป็นคู่สมรสทำให้เกิดข้อโต้แย้งได้มากกว่าการหย่าเรียบร้อย
หย่าลอยกับแยกกันอยู่ ต่างกันไหม
ในทางกฎหมายผลเหมือนกัน คือยังเป็นคู่สมรส ต่างกันที่หย่าลอยมีหนังสือหย่าเป็นหลักฐานว่าเคยตกลงจะหย่า ซึ่งเป็นประโยชน์ทั้งในการฟ้องให้ไปจดทะเบียนและการฟ้องหย่าตามเหตุแยกกันอยู่
อีกฝ่ายเสียชีวิตระหว่างหย่าลอย เรามีสิทธิในมรดกไหม
โดยหลักยังมีสิทธิในฐานะคู่สมรสที่ยังมีชีวิต เพราะการหย่ายังไม่สมบูรณ์ แต่ทายาทอื่นอาจโต้แย้งเรื่องสินสมรสหรือพฤติการณ์ การแบ่งจริงจึงควรให้ทนายตรวจเป็นรายกรณี
ควรเริ่มอย่างไร
ตรวจสถานะสมรสของคุณกับสำนักทะเบียนก่อน แล้วหาหนังสือหย่าฉบับที่เซ็นไว้ ดูว่ามีพยานครบสองคนและมีข้อตกลงเรื่องลูกและทรัพย์สินครบหรือไม่
ถ้าอีกฝ่ายยังพร้อมร่วมมือ ให้นัดไปจดทะเบียนให้เสร็จโดยเร็ว ถ้าไม่ร่วมมือ หรือติดต่อไม่ได้ ควรปรึกษาทนายความด้านครอบครัวเพื่อเลือกระหว่างฟ้องให้ปฏิบัติตามหนังสือหย่ากับฟ้องหย่าตามเหตุที่มีอยู่
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ