ลูกที่เกิดจากพ่อแม่ซึ่งไม่ได้จดทะเบียนสมรส หากพ่อแสดงออกให้คนทั่วไปรู้ว่าเป็นลูก กฎหมายถือเป็นผู้สืบสันดานของพ่อ เมื่อพ่อตายก่อนปู่ย่า ลูกคนนั้นเข้ารับมรดกของปู่ย่าแทนที่พ่อได้ ตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 381/2538
พ่อแม่อยู่กินกันโดยไม่ได้จดทะเบียนสมรส พ่อเลี้ยงดูลูกมาตลอดแต่ไม่เคยไปจดทะเบียนรับรองบุตร ต่อมาพ่อเสียชีวิตก่อนปู่ย่า เมื่อปู่หรือย่าเสียชีวิตโดยไม่มีพินัยกรรม ลุงป้าน้าอามักบอกว่าหลานคนนี้ไม่มีชื่อพ่อในทางกฎหมาย จึงไม่เกี่ยวกับมรดก บทความนี้ตอบว่าหลานมีสิทธิหรือไม่ และต้องพิสูจน์อะไร ส่วนสิทธิในมรดกของพ่อเองอ่านได้ในเรื่องลูกนอกสมรสที่พ่อรับรองแล้วกับสิทธิรับมรดก
บุตรนอกกฎหมายที่บิดารับรองแล้ว คืออะไร
บุตรนอกกฎหมายที่บิดารับรองแล้ว คือลูกที่เกิดจากพ่อแม่ซึ่งไม่ได้จดทะเบียนสมรสกัน แต่พ่อแสดงออกว่ายอมรับเด็กเป็นลูกของตน ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1627 ให้ถือว่าลูกเช่นนี้เป็นผู้สืบสันดานเหมือนบุตรที่ชอบด้วยกฎหมายในเรื่องมรดก
การรับรองตามมาตรานี้ไม่จำเป็นต้องเป็นการจดทะเบียนรับรองบุตรที่สำนักงานเขตหรืออำเภอ ศาลดูจากพฤติการณ์ของพ่อ เช่น ให้ใช้นามสกุล ส่งเสียเลี้ยงดู ให้อยู่ร่วมบ้าน หรือแนะนำต่อคนทั่วไปว่าเป็นลูก
ฐานะนี้ให้สิทธิทางเดียว คือให้ลูกรับมรดกในสายของพ่อ ไม่ได้ทำให้เป็นบุตรที่ชอบด้วยกฎหมายในเรื่องอื่น เช่น อำนาจปกครองหรือการใช้สิทธิในฐานะบุตรตามกฎหมายครอบครัว
ลูกนอกสมรสที่พ่อรับรองแล้ว รับมรดกปู่ย่าแทนที่พ่อได้ไหม
ได้ เพราะลูกคนนั้นเป็นสายเลือดจริงของพ่อ จึงเป็นผู้สืบสันดานโดยตรงตามมาตรา 1643 และเมื่อพ่อซึ่งเป็นทายาทลำดับที่ 1 ของปู่ย่าตายก่อนเจ้ามรดก มาตรา 1639 ให้ผู้สืบสันดานของพ่อรับมรดกแทนที่
จุดนี้ต่างจากบุตรบุญธรรมซึ่งรับมรดกแทนที่ผู้รับบุตรบุญธรรมไม่ได้ เหตุผลคือบุตรบุญธรรมไม่มีสายเลือดกับผู้รับตน ส่วนลูกนอกสมรสมีสายเลือดจริง ขาดเพียงการจดทะเบียนของพ่อแม่ เรื่องของบุตรบุญธรรมดูได้ที่บุตรบุญธรรมตายก่อนผู้รับบุตรบุญธรรม ลูกของเขารับมรดกแทนที่ได้ไหม
สิทธิจะเกิดเมื่อครบเงื่อนไขเหล่านี้
- ปู่หรือย่าเสียชีวิตโดยไม่มีพินัยกรรม หรือมีพินัยกรรมแต่ไม่ครอบคลุมทรัพย์ทั้งหมด
- พ่อเป็นทายาทโดยธรรมของเจ้ามรดก สำหรับมรดกของย่า พ่อเป็นลูกที่ชอบด้วยกฎหมายของย่าเสมอ สำหรับมรดกของปู่ ต้องดูว่าปู่กับย่าจดทะเบียนสมรสกัน หรือปู่รับรองพ่อเป็นลูกแล้วหรือไม่
- พ่อตายก่อนเจ้ามรดก หรือถูกกำจัดมิให้รับมรดกก่อนเจ้ามรดกตาย
- พ่อรับรองคุณเป็นลูกโดยการจดทะเบียนหรือโดยพฤติการณ์ และคุณเป็นลูกของพ่อจริง
- คุณเองไม่ได้เสียสิทธิรับมรดกของปู่ย่า เช่น ไม่ได้ถูกตัดมิให้รับมรดก
ส่วนที่ได้คือส่วนที่พ่อควรได้ หากพ่อมีลูกหลายคน ทั้งลูกในสมรสและลูกนอกสมรสที่รับรองแล้ว ทุกคนแบ่งส่วนของพ่อเท่ากัน
ศาลฎีกาเคยตัดสินเรื่องนี้ไว้อย่างไร
ศาลฎีกาตัดสินให้ลูกนอกสมรสที่พ่อรับรองโดยพฤติการณ์รับมรดกแทนที่พ่อได้ ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 381/2538
คดีนั้นโจทก์ที่ 1 อ้างว่าตนเป็นลูกของ ม. ซึ่งเป็นลูกของเจ้ามรดก และ ม. ตายไปก่อนเจ้ามรดก โจทก์ที่ 1 จึงขอส่วนแบ่งในมรดกแทนที่ ม. ข้อเท็จจริงฟังได้ว่า ม. ให้ความอุปการะเลี้ยงดูโจทก์ที่ 1 และให้ใช้นามสกุลเดียวกัน จนเป็นที่รู้กันทั่วไปตลอดมาว่าโจทก์ที่ 1 เป็นลูก
ศาลฎีกาวินิจฉัยเป็นสองขั้น ขั้นแรก พฤติการณ์ดังกล่าวเป็นการรับรองแล้ว โจทก์ที่ 1 จึงเป็นผู้สืบสันดานและเป็นทายาทโดยธรรมของ ม. ขั้นที่สอง เมื่อ ม. ตายก่อนเจ้ามรดก โจทก์ที่ 1 จึงมีสิทธิรับมรดกของเจ้ามรดกแทนที่ ม.
สิ่งที่ควรสังเกตคือ ศาลให้น้ำหนักกับความสม่ำเสมอและความเปิดเผยของพฤติการณ์ ไม่ใช่เอกสารฉบับใดฉบับหนึ่ง ผลของแต่ละคดีจึงขึ้นกับพยานหลักฐานที่นำสืบได้
ต้องใช้หลักฐานอะไรพิสูจน์ว่าพ่อรับรองแล้ว
ต้องใช้หลักฐานที่แสดงว่าพ่อปฏิบัติต่อคุณอย่างลูกอย่างเปิดเผยและต่อเนื่อง ยิ่งมีหลายชนิดประกอบกันยิ่งมีน้ำหนัก
| หลักฐาน | ใช้แสดงอะไร |
|---|---|
| สูติบัตรที่ระบุชื่อพ่อ หรือพ่อเป็นผู้แจ้งเกิด | พ่อยอมรับตั้งแต่แรกเกิด |
| ทะเบียนบ้านที่เคยอยู่ร่วมกับพ่อ | การอยู่ร่วมบ้านอย่างครอบครัว |
| เอกสารที่ใช้นามสกุลของพ่อ เช่น บัตรประชาชน ใบแสดงผลการเรียน | พ่อให้ใช้นามสกุล |
| หลักฐานการโอนเงิน ค่าเล่าเรียน กรมธรรม์ที่ระบุเป็นผู้รับประโยชน์ | การอุปการะเลี้ยงดู |
| ภาพถ่ายงานครอบครัว ข้อความสนทนา | การแสดงออกต่อญาติและสังคม |
| พยานบุคคล เช่น ญาติ เพื่อนบ้าน ผู้ใหญ่บ้าน ครู | ความรับรู้ของคนทั่วไป |
| ผลตรวจดีเอ็นเอกับญาติสายพ่อ | สายเลือด แต่ไม่ใช่หลักฐานการรับรองโดยตรง |
ผลตรวจดีเอ็นเอช่วยยืนยันว่าเป็นลูกจริง แต่มาตรา 1627 ต้องการการรับรองของพ่อด้วย จึงควรมีหลักฐานพฤติการณ์ประกอบเสมอ
ตัวอย่างสมมติ: พ่อตายก่อนย่า ลุงไม่ยอมให้หลานมีชื่อในมรดก
นางทองใบมีลูกสองคนคือนายสุรชัยและนายวิโรจน์ นายวิโรจน์อยู่กินกับนางสาวอรโดยไม่จดทะเบียนสมรส มีลูกหนึ่งคนคือน้องแพรว นายวิโรจน์แจ้งเกิดด้วยตนเอง ให้ใช้นามสกุล และจ่ายค่าเล่าเรียนมาตลอด นายวิโรจน์เสียชีวิต พ.ศ. 2563 นางทองใบเสียชีวิต พ.ศ. 2568 โดยไม่มีพินัยกรรม มรดกสุทธิ 2,400,000 บาท
- นายวิโรจน์เป็นลูกของนางทองใบ จึงเป็นทายาทลำดับที่ 1 แต่ตายก่อนเจ้ามรดก
- น้องแพรวเป็นลูกนอกสมรสที่พ่อรับรองแล้วโดยพฤติการณ์ จึงรับมรดกแทนที่นายวิโรจน์
- มรดกแบ่งสองสาย นายสุรชัยได้ 1,200,000 บาท น้องแพรวได้ 1,200,000 บาท
- นางสาวอรไม่มีส่วนในมรดกของนางทองใบ แต่เป็นผู้ดูแลทรัพย์แทนน้องแพรวหากน้องแพรวยังเป็นผู้เยาว์
หากนายสุรชัยยื่นขอเป็นผู้จัดการมรดกโดยระบุว่าตนเป็นทายาทคนเดียว น้องแพรวมีสิทธิยื่นคัดค้านและขอให้ศาลรับฟังหลักฐานการรับรองของพ่อ
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- คิดว่าไม่มีทะเบียนรับรองบุตรแล้วหมดสิทธิ ในเรื่องมรดก การรับรองโดยพฤติการณ์ก็เพียงพอ แต่ต้องพิสูจน์ได้
- พึ่งผลดีเอ็นเออย่างเดียว สายเลือดเป็นเพียงครึ่งหนึ่งของเรื่อง อีกครึ่งคือพ่อได้แสดงออกว่ารับเป็นลูก
- ไม่ตรวจฐานะของพ่อต่อปู่ ถ้าปู่กับย่าไม่ได้จดทะเบียนสมรส ต้องพิสูจน์การรับรองสองชั้น คือปู่รับรองพ่อ และพ่อรับรองคุณ
- รอให้ญาติแบ่งให้เอง เมื่อทรัพย์ถูกโอนและอายุความมรดกผ่านไป การเรียกคืนจะยากขึ้นมาก
ทนายช่วยอะไรได้บ้างเมื่อญาติไม่ยอมรับว่าคุณเป็นหลาน
ทนายช่วยรวบรวมและจัดลำดับหลักฐานการรับรองให้ศาลเห็นภาพต่อเนื่อง และใช้สิทธิแทนคุณให้ทันเวลา ผู้ที่ทำเองมักยื่นเอกสารเพียงสูติบัตร แล้วถูกโต้แย้งว่าไม่พอ หรือไม่รู้ว่ามีการขอตั้งผู้จัดการมรดกไปแล้วจนพ้นช่วงคัดค้าน สิทธิเรียกร้องในมรดกโดยหลักมีอายุความหนึ่งปีนับแต่เจ้ามรดกตายหรือนับแต่รู้ถึงความตาย จึงไม่ควรรอ
- ตรวจเอกสารทะเบียนราษฎรและหลักฐานการเลี้ยงดู คัดเลือกพยานบุคคลที่รู้เห็นจริง
- ตรวจสำนวนศาลว่ามีการขอตั้งผู้จัดการมรดกหรือยัง และยื่นคัดค้านหรือร้องสอดเมื่อจำเป็น เหตุผลที่ต้องมีผู้จัดการมรดกดูได้ที่ทำไมต้องมีผู้จัดการมรดก
- ฟ้องขอแบ่งมรดกในส่วนที่คุณรับแทนที่พ่อ และขอคุ้มครองทรัพย์ระหว่างคดีหากมีความเสี่ยงว่าจะถูกจำหน่าย
- พิจารณาทางเลือกฟ้องขอให้ศาลพิพากษาว่าเป็นบุตร ในกรณีที่หลักฐานการรับรองอ่อน ดูรายละเอียดที่พ่อตายแล้ว ฟ้องขอเป็นบุตรเพื่อรับมรดกได้ไหม
การประเมินว่าหลักฐานของคุณเพียงพอหรือไม่ต้องดูเอกสารจริง หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
พ่อไม่ได้จดทะเบียนรับรองบุตร หลานยังรับมรดกปู่ย่าแทนที่พ่อได้ไหม?
ได้ ถ้าพิสูจน์ได้ว่าพ่อรับรองโดยพฤติการณ์ เช่น เลี้ยงดูและให้ใช้นามสกุลจนคนทั่วไปรู้ว่าเป็นลูก คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 381/2538 ให้สิทธิรับมรดกแทนที่ในกรณีเช่นนี้
ปู่ย่ารักและเลี้ยงดูหลาน แต่พ่อไม่เคยแสดงออกว่าเป็นลูก ถือว่ารับรองแล้วไหม?
โดยหลักไม่ถือ การรับรองตามมาตรา 1627 ต้องเป็นการแสดงออกของพ่อเอง การที่ปู่ย่าปฏิบัติต่อคุณอย่างหลานเป็นเพียงพยานแวดล้อม ศาลจะชั่งน้ำหนักเป็นรายคดี
พ่อเสียชีวิตตั้งแต่แม่ยังตั้งครรภ์ พ่อรับรองลูกในท้องได้ไหม?
ได้ ศาลฎีกาเคยวินิจฉัยว่าบิดารับรองทารกในครรภ์มารดาได้ ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 341/2502 และ 489/2506 จึงต้องหาหลักฐานว่าพ่อแสดงออกอย่างไรในช่วงที่แม่ตั้งครรภ์
แม่ของหลานมีสิทธิในมรดกของปู่ย่าไหม?
ไม่มี แม่ไม่ใช่ผู้สืบสันดานของพ่อและไม่ได้เป็นทายาทของปู่ย่า สิทธิรับมรดกแทนที่เป็นของลูกเท่านั้น แม่ทำได้เพียงใช้สิทธิแทนลูกที่ยังเป็นผู้เยาว์
ลูกนอกสมรสได้ส่วนแบ่งน้อยกว่าลูกในสมรสของพ่อไหม?
ไม่น้อยกว่า ลูกที่พ่อรับรองแล้วกับลูกในสมรสอยู่ในชั้นเดียวกัน จึงแบ่งส่วนที่พ่อควรได้จากมรดกของปู่ย่าคนละเท่ากัน
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
