แม้พ่อเสียชีวิตไปแล้วก็ยังฟ้องขอให้ศาลพิพากษาว่าเป็นบุตรของผู้ตายได้ แต่ต้องฟ้องภายในอายุความมรดก ซึ่งโดยหลักคือ 1 ปีนับแต่พ่อตายหรือนับแต่รู้หรือควรรู้ถึงความตาย และไม่เกิน 10 ปี ถ้ามรดกถูกแบ่งไปก่อนแล้ว ให้เรียกคืนตามหลักลาภมิควรได้
ลูกที่เกิดจากพ่อแม่ซึ่งไม่ได้จดทะเบียนสมรสกัน และพ่อไม่ได้จดทะเบียนรับรองบุตรไว้ มักรู้ปัญหาเมื่อพ่อเสียชีวิต ญาติฝ่ายพ่อหรือครอบครัวที่จดทะเบียนของพ่อไม่ยอมรับว่าเป็นทายาท บทความนี้อธิบายทางที่กฎหมายเปิดไว้ให้หลังพ่อตาย กำหนดเวลาที่ต้องระวัง และกรณีที่อาจไม่ต้องฟ้องขอเป็นบุตรเลย
ฟ้องขอให้รับเด็กเป็นบุตรของผู้ตาย คืออะไร
การฟ้องขอให้รับเด็กเป็นบุตรของผู้ตาย คือการขอให้ศาลพิพากษาว่าเด็กเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของชายที่เสียชีวิตไปแล้ว เพื่อให้เด็กมีฐานะเป็นทายาทโดยธรรม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1558 รับรองสิทธินี้ไว้ และกำหนดว่าถ้าฟ้องภายในอายุความมรดกและศาลพิพากษาให้เป็นบุตร เด็กมีสิทธิรับมรดกในฐานะทายาทโดยธรรม
คำพิพากษาจึงมาทีหลังความตายของพ่อได้ กฎหมายไม่ได้ตัดสิทธิเพียงเพราะในวันที่พ่อตายเด็กยังไม่มีเอกสารยืนยันสถานะ
พ่อตายแล้ว ต้องฟ้องขอเป็นบุตรภายในเมื่อไร
ต้องฟ้องภายในอายุความมรดก มาตรา 1558 เขียนเงื่อนไขนี้ไว้โดยตรง
อายุความมรดกตามมาตรา 1754 โดยหลักคือ 1 ปีนับแต่เจ้ามรดกตาย หรือนับแต่ทายาทโดยธรรมได้รู้หรือควรได้รู้ถึงความตายของเจ้ามรดก และไม่ว่ากรณีใดต้องไม่เกิน 10 ปีนับแต่เจ้ามรดกตาย การเริ่มนับในคดีของคุณขึ้นกับข้อเท็จจริงว่ารู้ข่าวการตายเมื่อใดและพิสูจน์ได้อย่างไร จึงไม่ควรวางแผนโดยหวังใช้กำหนด 10 ปี
ยังมีกำหนดเวลาอีกชั้นหนึ่งที่มักถูกมองข้าม มาตรา 1556 วางเงื่อนไขเรื่องผู้ฟ้องไว้ดังนี้
- เด็กอายุยังไม่ครบ 15 ปี ให้ผู้แทนโดยชอบธรรม เช่น แม่ เป็นผู้ฟ้องแทน
- เด็กอายุ 15 ปีบริบูรณ์แล้ว ต้องฟ้องเอง โดยไม่ต้องได้รับความยินยอมจากผู้แทนโดยชอบธรรม
- เด็กที่บรรลุนิติภาวะแล้ว ต้องฟ้องภายใน 1 ปีนับแต่วันบรรลุนิติภาวะ
ผู้ที่เป็นผู้ใหญ่มานานแล้วจึงอาจใช้ช่องทางมาตรา 1558 ไม่ได้ และต้องอาศัยการรับรองโดยพฤติการณ์ของพ่อตามหัวข้อถัดไปแทน ข้อนี้เป็นเหตุผลที่ควรให้ทนายดูอายุและข้อเท็จจริงก่อนเลือกทางเดินคดี
ต้องฟ้องขอเป็นบุตรทุกกรณีไหม หรือพ่อรับรองไว้แล้วก็พอ
ไม่ต้องทุกกรณี ถ้าพ่อรับรองว่าเป็นลูกไว้ตั้งแต่ยังมีชีวิต มาตรา 1627 ให้ถือว่าบุตรนอกกฎหมายที่บิดารับรองแล้วเป็นผู้สืบสันดานเหมือนบุตรชอบด้วยกฎหมาย จึงรับมรดกได้โดยไม่ต้องมีคำพิพากษาว่าเป็นบุตร
การรับรองตามมาตรา 1627 ไม่จำเป็นต้องเป็นการจดทะเบียน พฤติการณ์ที่พ่อแสดงต่อคนทั่วไปว่าเป็นลูกก็ใช้ได้ เช่น แจ้งเกิด ให้ใช้นามสกุล ส่งเสียเลี้ยงดู หรือแนะนำต่อญาติว่าเป็นลูก รายละเอียดอยู่ในบทความลูกนอกสมรสที่พ่อรับรองแล้วรับมรดก
การรับรองทำได้ตั้งแต่ลูกยังอยู่ในครรภ์ ศาลฎีกาเคยวินิจฉัยว่าบิดาที่ไม่ชอบด้วยกฎหมายรับรองทารกในครรภ์มารดาได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 341/2502 และ 489/2506) กรณีที่พ่อตายขณะแม่ตั้งครรภ์ แต่ก่อนตายได้แสดงออกชัดเจนว่าเด็กในท้องเป็นลูกของตน จึงยังมีทางพิสูจน์สิทธิได้ ทั้งนี้เด็กต้องเกิดมารอดอยู่ตามหลักเรื่องการเป็นทายาทของทารกในครรภ์
| สถานการณ์ | ช่องทางที่ใช้ | เรื่องเวลา |
|---|---|---|
| พ่อจดทะเบียนรับรองบุตรไว้แล้ว | เป็นบุตรชอบด้วยกฎหมาย ใช้ทะเบียนเป็นหลักฐาน | ใช้สิทธิในกองมรดกภายในอายุความมรดก |
| พ่อไม่ได้จดทะเบียน แต่เลี้ยงดูและแสดงออกว่าเป็นลูก | อ้างการรับรองตามมาตรา 1627 ในคดีมรดก | ภายในอายุความมรดก |
| พ่อตายขณะแม่ตั้งครรภ์ และเคยแสดงออกว่าเป็นลูกของตน | อ้างการรับรองทารกในครรภ์ | ภายในอายุความมรดก |
| ไม่มีการรับรองใดเลย เด็กยังเป็นผู้เยาว์หรือเพิ่งบรรลุนิติภาวะ | ฟ้องขอให้รับเด็กเป็นบุตรของผู้ตายตามมาตรา 1558 | ภายในอายุความมรดก และภายในกำหนดของมาตรา 1556 |
| ศาลพิพากษาให้เป็นบุตรหลังแบ่งมรดกเสร็จแล้ว | เรียกส่วนของตนคืนตามหลักลาภมิควรได้ | ควรดำเนินการทันทีหลังมีคำพิพากษา |
ถ้ามรดกถูกแบ่งไปก่อนศาลพิพากษา เด็กยังเรียกส่วนของตนได้ มาตรา 1558 วรรคสอง ให้นำบทบัญญัติว่าด้วยลาภมิควรได้มาใช้โดยอนุโลม ทายาทที่รับเกินไปต้องคืนส่วนของเด็ก แต่จำนวนที่ได้คืนจริงขึ้นกับว่าทรัพย์ยังเหลือเท่าใดและผู้รับสุจริตหรือไม่ ศาลพิจารณาเป็นรายคดี จึงควรแจ้งสิทธิเป็นหนังสือถึงทายาทอื่นและผู้จัดการมรดกตั้งแต่ต้น เพื่อให้มีหลักฐานว่าทุกคนรู้ถึงข้ออ้างของเด็กก่อนแบ่งทรัพย์
ฟ้องที่ศาลไหน และใช้หลักฐานอะไร
คดีขอให้รับเด็กเป็นบุตรอยู่ในอำนาจของศาลเยาวชนและครอบครัว เมื่อพ่อเสียชีวิตแล้ว รูปแบบคดีและตัวบุคคลที่ต้องเข้ามาในคดีขึ้นกับข้อเท็จจริง ทนายจะเป็นผู้กำหนดให้เหมาะกับคดี
มาตรา 1555 กำหนดเหตุที่ให้สันนิษฐานว่าเด็กเป็นบุตรไว้หลายข้อ หลักฐานที่ควรรวบรวมจึงมุ่งไปที่เหตุเหล่านั้น
- สูติบัตรหรือทะเบียนคนเกิดที่ระบุชื่อพ่อ พร้อมหลักฐานว่าพ่อเป็นผู้แจ้งเกิดหรือรู้เห็นยินยอม
- เอกสารที่พ่อทำขึ้นเองและแสดงว่าเด็กเป็นลูก เช่น จดหมาย ข้อความ แบบฟอร์มโรงเรียน เอกสารประกันหรือสวัสดิการที่ระบุชื่อเด็กเป็นบุตร
- หลักฐานว่าพ่อกับแม่อยู่กินกันอย่างเปิดเผยในช่วงที่แม่ตั้งครรภ์ได้
- หลักฐานการส่งเสียเลี้ยงดู การให้ใช้นามสกุล และพยานบุคคลที่รู้เห็นว่าพ่อปฏิบัติต่อเด็กอย่างลูก
- ผลตรวจความสัมพันธ์ทางพันธุกรรมกับญาติสายพ่อ เมื่อไม่สามารถตรวจจากตัวพ่อได้แล้ว
เมื่อได้คำพิพากษาถึงที่สุด ให้นำไปบันทึกทางทะเบียน แล้วใช้ประกอบการขอแบ่งมรดกหรือการร้องเกี่ยวกับผู้จัดการมรดกต่อไป กรณีต้องการรับมรดกของปู่ย่าผ่านพ่อที่ตายก่อน ดูลูกนอกสมรสที่พ่อรับรองแล้ว รับมรดกปู่ย่าแทนที่พ่อได้ไหม
ตัวอย่างสมมติ: เด็กชายภูมิกับมรดกของนายสุรชัย
ตัวอย่างสมมติ นายสุรชัยอยู่กินกับนางสาวมาลีโดยไม่จดทะเบียนสมรส มีลูกคือเด็กชายภูมิ อายุ 9 ปี นายสุรชัยมีภรรยาจดทะเบียนและลูกอีก 2 คนอยู่ต่างจังหวัด เขาเสียชีวิตเดือนมีนาคม 2569 โดยไม่ได้จดทะเบียนรับรองเด็กชายภูมิ แต่เป็นผู้แจ้งเกิด และโอนเงินค่าเทอมให้ทุกภาคเรียน
นางสาวมาลีในฐานะผู้แทนโดยชอบธรรมมีสองทางที่ใช้ควบคู่กันได้ ทางแรก อ้างว่านายสุรชัยรับรองเด็กชายภูมิโดยพฤติการณ์ตามมาตรา 1627 ทางที่สอง ฟ้องขอให้ศาลพิพากษาว่าเด็กชายภูมิเป็นบุตรของผู้ตายตามมาตรา 1558 ทั้งสองทางควรเริ่มภายใน 1 ปีนับแต่รู้ถึงการตาย
ถ้าครอบครัวที่จดทะเบียนแบ่งเงินฝากกันไปแล้วก่อนศาลพิพากษา เด็กชายภูมิเรียกส่วนของตนคืนได้ตามหลักลาภมิควรได้ ส่วนนางสาวมาลีเองไม่มีสิทธิรับมรดก เพราะไม่ใช่คู่สมรสตามกฎหมาย
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- รอให้ญาติฝ่ายพ่อยอมรับเอง เวลาที่เสียไปกับการเจรจานับรวมอยู่ในอายุความมรดก
- คิดว่าต้องมีผลตรวจจากตัวพ่อเท่านั้น กฎหมายเปิดให้พิสูจน์ด้วยเอกสาร พฤติการณ์ และพยานบุคคล ผลตรวจกับญาติสายพ่อเป็นหลักฐานเสริมได้
- เข้าใจว่ามีชื่อพ่อในสูติบัตรแล้วเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมาย ชื่อในสูติบัตรเป็นเพียงหลักฐานชิ้นหนึ่ง ต้องประกอบกับข้อเท็จจริงว่าพ่อเป็นผู้แจ้งหรือยินยอม
- ไม่แจ้งสิทธิให้ผู้จัดการมรดกรู้ ทำให้มรดกถูกแบ่งและใช้ไปโดยผู้รับอ้างความสุจริตได้ การเรียกคืนภายหลังจึงได้ไม่เต็ม
ทนายช่วยอะไรได้บ้างเมื่อพ่อตายก่อนรับรองบุตร
คดีลักษณะนี้มีกำหนดเวลาซ้อนกันสองชั้น และต้องเลือกว่าจะอ้างการรับรองโดยพฤติการณ์ ฟ้องขอเป็นบุตร หรือทำทั้งสองอย่าง การเลือกผิดหรือยื่นช้าทำให้เสียสิทธิทั้งที่ข้อเท็จจริงเป็นคุณ
- ตรวจอายุของเด็ก วันที่รู้ถึงการตาย และประเมินว่ากำหนดเวลาใดใกล้ครบ
- รวบรวมและจัดลำดับพยานหลักฐานให้ตรงกับเหตุตามมาตรา 1555 และมาตรา 1627
- ยื่นคดีต่อศาลเยาวชนและครอบครัว และแจ้งสิทธิเป็นหนังสือถึงทายาทอื่นกับผู้จัดการมรดก
- ดำเนินการเรื่องกองมรดกต่อเนื่อง เช่น คัดค้านการตั้งผู้จัดการมรดก หรือฟ้องแบ่งมรดก ข้อควรระวังเรื่องอายุความอ่านได้ที่ฟ้องแบ่งมรดกแล้วแพ้คดี อุทธรณ์ได้ไหม อายุความมรดก 1 ปี
ลำดับและส่วนแบ่งของลูกเมื่อเทียบกับทายาทอื่นดูได้ในบทความลำดับทายาท 6 ลำดับ หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
พ่อตายแล้ว ยังฟ้องขอให้ศาลสั่งว่าเป็นบุตรได้ไหม?
ได้ มาตรา 1558 ให้ฟ้องขอให้รับเด็กเป็นบุตรของผู้ตายได้ภายในอายุความมรดก เมื่อศาลพิพากษาว่าเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมาย เด็กมีสิทธิรับมรดกในฐานะทายาทโดยธรรม
ต้องฟ้องภายในกี่ปีนับแต่พ่อตาย?
โดยหลักภายใน 1 ปีนับแต่พ่อตาย หรือนับแต่รู้หรือควรรู้ถึงการตาย และไม่เกิน 10 ปีนับแต่พ่อตาย ตามมาตรา 1754 ผู้ที่บรรลุนิติภาวะแล้วยังต้องดูกำหนด 1 ปีนับแต่บรรลุนิติภาวะตามมาตรา 1556 ด้วย
พ่อไม่ได้จดทะเบียนรับรองบุตร แต่เลี้ยงดูมาตลอด ต้องฟ้องขอเป็นบุตรไหม?
อาจไม่ต้อง เพราะมาตรา 1627 ให้บุตรนอกกฎหมายที่บิดารับรองแล้วโดยพฤติการณ์รับมรดกได้เหมือนบุตรชอบด้วยกฎหมาย แต่ต้องพิสูจน์พฤติการณ์นั้นในคดีมรดก และยังต้องใช้สิทธิภายในอายุความมรดก
ญาติแบ่งมรดกกันไปหมดแล้ว ลูกที่ศาลเพิ่งพิพากษาให้เป็นบุตรได้อะไร?
เรียกส่วนของตนคืนจากผู้ที่รับไปได้ตามหลักลาภมิควรได้ ตามมาตรา 1558 วรรคสอง จำนวนที่ได้คืนจริงขึ้นกับทรัพย์ที่ยังเหลือและความสุจริตของผู้รับ ซึ่งศาลพิจารณาเป็นรายคดี
พ่อตายตอนแม่ยังตั้งครรภ์ ลูกมีสิทธิรับมรดกไหม?
มีได้ ถ้าเด็กเกิดมารอดอยู่และพิสูจน์ความเป็นบุตรได้ ศาลฎีกาเคยวินิจฉัยว่าบิดารับรองทารกในครรภ์มารดาได้ ถ้าไม่มีพฤติการณ์รับรอง ยังฟ้องขอให้รับเด็กเป็นบุตรของผู้ตายได้ภายในอายุความมรดก
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
