พ่อแม่ตีลูกผิดกฎหมายไหม? ทำโทษลูกได้แค่ไหนตามกฎหมายไทย

คนไทยหลายรุ่นเติบโตมากับไม้เรียว และหลายครอบครัวยังมองว่าพ่อแม่ตีลูกเป็นส่วนหนึ่งของการสั่งสอน แต่เมื่อมีข่าวเรื่อง "กฎหมายไม่ตีเด็ก" พ่อแม่จำนวนมากจึงสงสัยว่าตอนนี้กฎหมายว่าอย่างไร บทความนี้อธิบายถ้อยคำของกฎหมายที่ใช้อยู่ปัจจุบัน สิ่งที่เปลี่ยนไปในปี 2568 ผลทางกฎหมายถ้าการทำโทษกลายเป็นการทำร้าย และสิ่งที่ควรทำเมื่อพบเห็นเด็กถูกทำร้าย โดยยึดความปลอดภัยและประโยชน์ของเด็กเป็นหลัก

พ่อแม่ตีลูก กฎหมายไทยว่าอย่างไร

สิทธิทำโทษลูกเป็นส่วนหนึ่งของ "อำนาจปกครอง" ซึ่งคือสิทธิและหน้าที่ที่กฎหมายให้บิดามารดามีต่อบุตรที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะ ภาพรวมทั้งหมดอยู่ใน อำนาจปกครองบุตร คืออะไร ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1567 ฉบับปัจจุบันกำหนดว่า ผู้ใช้อำนาจปกครองมีสิทธิ

  1. กำหนดที่อยู่ของบุตร
  2. ทำโทษบุตรเพื่อว่ากล่าวสั่งสอนหรือปรับพฤติกรรม โดยต้องไม่เป็นการกระทำทารุณกรรมหรือทำร้ายด้วยความรุนแรงต่อร่างกายหรือจิตใจ หรือกระทำโดยมิชอบ
  3. ให้บุตรทำการงานตามสมควรแก่ความสามารถและฐานานุรูป
  4. เรียกบุตรคืนจากบุคคลอื่นซึ่งกักบุตรไว้โดยมิชอบด้วยกฎหมาย

ข้อจำกัดนี้ไม่ได้ใช้กับพ่อแม่เท่านั้น ป.พ.พ. มาตรา 1598/2 ให้ผู้ปกครองที่ศาลตั้งมีสิทธิและหน้าที่เช่นเดียวกับผู้ใช้อำนาจปกครองตามมาตรา 1567 ด้วย ปู่ย่าตายายหรือญาติที่ศาลตั้งเป็นผู้ปกครองจึงอยู่ใต้เงื่อนไขเดียวกัน

กฎหมายแก้ไขอะไรในปี 2568

พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 25) พ.ศ. 2568 แก้เฉพาะมาตรา 1567 (2) และมีผลตั้งแต่ 25 มีนาคม 2568 ถ้อยคำเดิมให้ "ทำโทษบุตรตามสมควรเพื่อว่ากล่าวสั่งสอน" ถ้อยคำนี้ถูกยกเลิกแล้ว

ประเด็นถ้อยคำเดิมถ้อยคำปัจจุบัน
วัตถุประสงค์เพื่อว่ากล่าวสั่งสอนเพื่อว่ากล่าวสั่งสอนหรือปรับพฤติกรรม
ขอบเขตตามสมควรต้องไม่เป็นการทารุณกรรม ไม่ทำร้ายด้วยความรุนแรงต่อร่างกายหรือจิตใจ และไม่กระทำโดยมิชอบ
โทษอาญาไม่มีในมาตรานี้ไม่ได้เพิ่มโทษอาญาใหม่

ในชั้นพิจารณาของสภา มีการตัดคำว่า "ไม่เป็นการเฆี่ยนตี" ออกจากร่าง แล้วเพิ่มคำว่า "หรือกระทำโดยมิชอบ" เข้ามา ตัวบทที่ใช้จริงจึงไม่มีคำว่า "ห้ามตี" แต่กำหนดเงื่อนไขของการทำโทษไว้แทน การที่ไม่มีคำว่าห้ามตีไม่ได้แปลว่ากฎหมายรับรองการตี

ตีลูกแบบไหนผิดกฎหมาย เส้นแบ่งอยู่ตรงไหน

กฎหมายเน้นการว่ากล่าวสั่งสอนและปรับพฤติกรรม การใช้กำลังที่เป็นการทำร้ายหรือทารุณอยู่นอกสิทธิของผู้ใช้อำนาจปกครอง และอาจเป็นความผิดตามกฎหมายอื่น ศาลจะพิจารณาจากข้อเท็จจริงแต่ละกรณี เท่าที่ตรวจสอบได้ ยังไม่พบแนวคำพิพากษาที่วางเส้นแบ่งตามถ้อยคำใหม่ไว้ชัด จึงไม่มีใครบอกได้อย่างแน่นอนว่าการตีแบบใดยังอยู่ในขอบเขต

เมื่ออ่านถ้อยคำของมาตรา 1567 (2) ประกอบกัน มีประเด็นที่ควรตั้งคำถามกับตัวเองทุกครั้งก่อนทำโทษ

  • เป้าหมาย การทำโทษนั้นเพื่อสอนหรือปรับพฤติกรรมจริง หรือเป็นการระบายอารมณ์
  • ความรุนแรงต่อร่างกาย มีการทำร้ายหรือทำให้เด็กเจ็บปวดบาดเจ็บหรือไม่
  • ความรุนแรงต่อจิตใจ ถ้อยคำกฎหมายครอบคลุมจิตใจด้วย การทำให้อับอาย ข่มขู่ หรือดูถูกซ้ำ ๆ จึงไม่ควรมองข้าม
  • ความเหมาะสมของวิธีการ กฎหมายใช้คำว่า "กระทำโดยมิชอบ" ไว้กว้าง ๆ วิธีที่ไม่เหมาะสมแม้ไม่ถึงขั้นทำร้ายก็อาจถูกตั้งคำถามได้

พ.ร.บ.คุ้มครองเด็กเกี่ยวข้องอย่างไร

พระราชบัญญัติคุ้มครองเด็ก พ.ศ. 2546 ใช้กับเด็กที่อายุต่ำกว่าสิบแปดปีบริบูรณ์ และนิยาม "ผู้ปกครอง" ไว้กว้างกว่า ป.พ.พ. โดยรวมบิดามารดาด้วย (มาตรา 4) กฎหมายนี้ให้ผู้ปกครองอุปการะเลี้ยงดู อบรมสั่งสอน และคุ้มครองสวัสดิภาพเด็ก (มาตรา 23) ห้ามปฏิบัติต่อเด็กในลักษณะที่เป็นการเลี้ยงดูโดยมิชอบ (มาตรา 25) และห้ามทุกคนรวมทั้งพ่อแม่กระทำหรือละเว้นการกระทำอันเป็นการทารุณกรรมต่อร่างกายหรือจิตใจของเด็ก ไม่ว่าเด็กจะยินยอมหรือไม่ (มาตรา 26 (1)) การฝ่าฝืนมาตรา 26 มีโทษทางอาญา

คำว่า "ทารุณกรรม" ตามมาตรา 4 หมายถึง การกระทำหรือละเว้นการกระทำด้วยประการใด ๆ จนเป็นเหตุให้เด็กเสื่อมเสียเสรีภาพ หรือเกิดอันตรายแก่ร่างกายหรือจิตใจ รวมถึงการกระทำผิดทางเพศต่อเด็ก และการใช้เด็กให้กระทำในลักษณะที่น่าจะเป็นอันตรายหรือขัดต่อกฎหมายหรือศีลธรรมอันดี

ทำร้ายร่างกายตามประมวลกฎหมายอาญา

การทำโทษที่เป็นการทำร้ายร่างกายอาจเป็นความผิดฐานทำร้ายร่างกายตามประมวลกฎหมายอาญาได้ ความผิดนี้มีอยู่เดิมก่อนการแก้ไขปี 2568 อย่างไรก็ดี ลูกจะฟ้องพ่อแม่เองเป็นคดีแพ่งหรือคดีอาญาไม่ได้ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1562 แต่เมื่อลูกหรือญาติสนิทร้องขอ อัยการจะยกคดีขึ้นว่ากล่าวก็ได้ รายละเอียดอยู่ใน คดีอุทลุม คืออะไร ลูกฟ้องพ่อแม่ได้ไหม

ตีลูกรุนแรง ศาลถอนอำนาจปกครองได้ไหม

อาจถอนได้ ป.พ.พ. มาตรา 1582 ให้ศาลถอนอำนาจปกครองบางส่วนหรือทั้งหมดได้ ถ้าผู้ใช้อำนาจปกครองใช้อำนาจปกครองเกี่ยวแก่ตัวผู้เยาว์โดยมิชอบ หรือประพฤติชั่วร้าย ศาลสั่งเองได้ หรือสั่งเมื่อญาติของผู้เยาว์หรืออัยการร้องขอ การทำโทษที่เกินขอบเขตของมาตรา 1567 (2) อาจเข้าข่ายเหตุดังกล่าว แต่ศาลจะพิจารณาเป็นรายกรณี ไม่มีผลที่รับประกันได้ เหตุถอนอื่น ๆ อยู่ใน เหตุที่ศาลจะสั่งถอนอำนาจปกครองบุตร

การถูกถอนอำนาจปกครองไม่ทำให้พ้นหน้าที่อุปการะเลี้ยงดูลูก (มาตรา 1584) และเมื่อเหตุสิ้นไป ผู้นั้นหรือญาติของผู้เยาว์ขอให้ศาลคืนอำนาจปกครองได้ (มาตรา 1583) ถ้าเด็กไม่มีผู้ใช้อำนาจปกครองเหลืออยู่ ญาติหรืออัยการร้องขอให้ศาลตั้งผู้ปกครองได้ ดู ปู่ย่าตายายเลี้ยงหลาน ต้องขอเป็นผู้ปกครองไหม ในคดีหย่า ศาลที่ชี้ขาดเรื่องอำนาจปกครองก็ต้องคำนึงถึงความผาสุกและประโยชน์ของบุตรเป็นสำคัญ (มาตรา 1520)

เห็นเด็กถูกทำร้าย ควรทำอย่างไร

พ.ร.บ.คุ้มครองเด็ก มาตรา 29 กำหนดว่า ผู้ใดพบเห็นเด็กที่ต้องได้รับการสงเคราะห์หรือคุ้มครองสวัสดิภาพ ต้องให้การช่วยเหลือเบื้องต้นและแจ้งพนักงานเจ้าหน้าที่หรือผู้มีหน้าที่คุ้มครองสวัสดิภาพเด็กโดยไม่ชักช้า และมาตรา 41 ให้ผู้ที่พบเห็นพฤติการณ์ที่น่าเชื่อว่ามีการทารุณกรรมต่อเด็กรีบแจ้งพนักงานเจ้าหน้าที่ พนักงานฝ่ายปกครอง หรือผู้มีหน้าที่คุ้มครองสวัสดิภาพเด็ก เจ้าหน้าที่มีอำนาจเข้าตรวจและแยกตัวเด็กเพื่อคุ้มครองสวัสดิภาพได้ ผู้แจ้งโดยสุจริตได้รับความคุ้มครองตามกฎหมาย

  1. ความปลอดภัยของเด็กมาก่อน ถ้ามีอันตรายเฉพาะหน้า แจ้งตำรวจทันที
  2. แจ้งหน่วยงาน แจ้งเจ้าหน้าที่คุ้มครองเด็ก ตำรวจ หรือฝ่ายปกครองในพื้นที่
  3. จดสิ่งที่เห็น วันที่ เวลา สถานที่ และสิ่งที่เด็กเล่า โดยไม่ซักถามเด็กซ้ำจนเด็กกลัว
  4. ไม่เผชิญหน้าหรือประจาน การโพสต์ประจานบนโซเชียลกระทบความเป็นส่วนตัวของเด็กและอาจทำให้เด็กเสี่ยงมากขึ้น
  5. ญาติที่ต้องการดูแลเด็ก ควรปรึกษาทนายเรื่องการขอถอนอำนาจปกครองหรือขอตั้งผู้ปกครอง

แพทย์ พยาบาล นักจิตวิทยา นักสังคมสงเคราะห์ หรือเจ้าหน้าที่สาธารณสุขที่รับตัวเด็กไว้รักษาพยาบาล และครู อาจารย์ หรือนายจ้างที่ดูแลเด็กซึ่งเป็นศิษย์หรือลูกจ้าง มีหน้าที่ตามมาตรา 29 วรรคสองที่จะต้องรายงานโดยไม่ชักช้า หากปรากฏชัดหรือน่าสงสัยว่าเด็กถูกทารุณกรรม และผู้แจ้งโดยสุจริตไม่ต้องรับผิดทั้งทางแพ่ง ทางอาญา หรือทางปกครอง ถ้าความรุนแรงในบ้านเกิดกับคู่สมรสด้วย ดูแนวทางใน สามีทำร้ายร่างกาย แจ้งความได้ไหม

ตัวอย่างสมมติ: ครูเห็นรอยบนตัวนักเรียน

ตัวอย่างสมมติ ครูประจำชั้นสังเกตเห็นรอยช้ำบนแขนของเด็กชายเคอายุ 9 ปีหลายครั้ง และเด็กเล่าว่าถูกนายเอผู้เป็นพ่อตีเมื่อทำการบ้านไม่เสร็จ ครูมีหน้าที่รายงานต่อเจ้าหน้าที่ตามมาตรา 29 วรรคสอง เพราะมีเหตุน่าสงสัยว่าเด็กอาจถูกทารุณกรรม ซึ่งเจ้าหน้าที่จะเป็นผู้ตรวจสอบข้อเท็จจริง และอาจเข้าตรวจสอบและดำเนินการคุ้มครองเด็กตามที่กฎหมายให้อำนาจ

ถ้าป้าของเด็กเห็นว่าพ่อใช้อำนาจปกครองโดยมิชอบ ป้าในฐานะญาติร้องขอให้ศาลถอนอำนาจปกครองได้ตามมาตรา 1582 ศาลจะพิจารณาจากพยานหลักฐานและประโยชน์ของเด็ก ผลจริงขึ้นกับข้อเท็จจริงของแต่ละครอบครัว

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  1. เชื่อว่ากฎหมายยังให้ทำโทษ "ตามสมควร" ถ้อยคำนี้ถูกยกเลิกตั้งแต่ 25 มีนาคม 2568
  2. เชื่อว่ากฎหมายใหม่สร้างโทษจำคุกใหม่ ฉบับที่ 25 ไม่ได้เพิ่มโทษอาญา ความรับผิดทางอาญามาจากกฎหมายที่มีอยู่เดิม
  3. คิดว่าความรุนแรงทางจิตใจไม่นับ ถ้อยคำปัจจุบันครอบคลุมทั้งร่างกายและจิตใจ
  4. คิดว่าถูกถอนอำนาจปกครองแล้วไม่ต้องส่งเสีย มาตรา 1584 ยังให้อุปการะเลี้ยงดู
  5. คิดว่าเป็นเรื่องในบ้าน คนนอกไม่เกี่ยว กฎหมายคุ้มครองเด็กให้ผู้พบเห็นแจ้งเจ้าหน้าที่

ถ้าคุณเป็นพ่อแม่ที่กังวลว่าวิธีทำโทษของตัวเองอาจเกินขอบเขต การหันมาใช้การพูดคุย ตั้งกติกาที่ชัด และงดสิทธิพิเศษแทนการใช้กำลัง ปลอดภัยต่อทั้งเด็กและตัวคุณ ถ้าคุณเป็นญาติที่ต้องการปกป้องเด็ก หรือกำลังเผชิญคดีเกี่ยวกับอำนาจปกครอง เตรียมบันทึกเหตุการณ์และเอกสารของเด็กไว้ แล้วติดต่อสำนักงานเพื่อปรึกษาทางเลือกทางกฎหมาย

คำถามที่พบบ่อย

กฎหมายใหม่ห้ามพ่อแม่ตีลูกเด็ดขาดหรือไม่?

ตัวบทไม่ได้เขียนคำว่า "ห้ามตี" แต่ก็ไม่ได้รับรองการตี กฎหมายกำหนดว่าการทำโทษต้องเพื่อว่ากล่าวสั่งสอนหรือปรับพฤติกรรม และต้องไม่เป็นการทารุณกรรม ไม่ทำร้ายด้วยความรุนแรงต่อร่างกายหรือจิตใจ หรือกระทำโดยมิชอบ และศาลจะพิจารณาเป็นรายกรณี

มาตรา 1567 (2) ฉบับแก้ไขมีผลเมื่อไร?

มีผลตั้งแต่ 25 มีนาคม 2568 ตามพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 25) พ.ศ. 2568 ซึ่งแก้เฉพาะอนุมาตรา (2) เรื่องการทำโทษบุตร

พ่อแม่ตีลูกมีความผิดทางอาญาไหม?

อาจมี ถ้าการกระทำเป็นการทารุณกรรมตาม พ.ร.บ.คุ้มครองเด็ก หรือเป็นการทำร้ายร่างกายตามประมวลกฎหมายอาญา ซึ่งมีโทษทางอาญา แต่กฎหมายฉบับที่ 25 ไม่ได้เพิ่มโทษใหม่ และผลขึ้นกับข้อเท็จจริงแต่ละกรณี

ลูกฟ้องพ่อแม่ที่ทำร้ายตัวเองได้ไหม?

ฟ้องเองไม่ได้ ป.พ.พ. มาตรา 1562 ห้ามผู้สืบสันดานฟ้องบุพการีทั้งคดีแพ่งและคดีอาญา แต่เมื่อลูกหรือญาติสนิทร้องขอ อัยการยกคดีขึ้นว่ากล่าวได้ และผู้พบเห็นการทารุณกรรมแจ้งเจ้าหน้าที่คุ้มครองเด็กได้ ถ้ามีอันตรายเฉพาะหน้าให้แจ้งตำรวจทันที

ครูเห็นนักเรียนมีร่องรอยถูกทำร้าย ต้องทำอย่างไร?

ต้องรายงานต่อพนักงานเจ้าหน้าที่หรือผู้มีหน้าที่คุ้มครองสวัสดิภาพเด็กโดยไม่ชักช้า ตาม พ.ร.บ.คุ้มครองเด็ก มาตรา 29 วรรคสอง เมื่อปรากฏชัดหรือน่าสงสัยว่าเด็กถูกทารุณกรรม การแจ้งโดยสุจริตไม่ต้องรับผิดทางแพ่ง อาญา หรือปกครอง

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ