คนไทยหลายรุ่นเติบโตมากับไม้เรียว และหลายครอบครัวยังมองว่าพ่อแม่ตีลูกเป็นส่วนหนึ่งของการสั่งสอน แต่เมื่อมีข่าวเรื่อง "กฎหมายไม่ตีเด็ก" พ่อแม่จำนวนมากจึงสงสัยว่าตอนนี้กฎหมายว่าอย่างไร บทความนี้อธิบายถ้อยคำของกฎหมายที่ใช้อยู่ปัจจุบัน สิ่งที่เปลี่ยนไปในปี 2568 ผลทางกฎหมายถ้าการทำโทษกลายเป็นการทำร้าย และสิ่งที่ควรทำเมื่อพบเห็นเด็กถูกทำร้าย โดยยึดความปลอดภัยและประโยชน์ของเด็กเป็นหลัก
พ่อแม่ตีลูก กฎหมายไทยว่าอย่างไร
สิทธิทำโทษลูกเป็นส่วนหนึ่งของ "อำนาจปกครอง" ซึ่งคือสิทธิและหน้าที่ที่กฎหมายให้บิดามารดามีต่อบุตรที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะ ภาพรวมทั้งหมดอยู่ใน อำนาจปกครองบุตร คืออะไร ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1567 ฉบับปัจจุบันกำหนดว่า ผู้ใช้อำนาจปกครองมีสิทธิ
- กำหนดที่อยู่ของบุตร
- ทำโทษบุตรเพื่อว่ากล่าวสั่งสอนหรือปรับพฤติกรรม โดยต้องไม่เป็นการกระทำทารุณกรรมหรือทำร้ายด้วยความรุนแรงต่อร่างกายหรือจิตใจ หรือกระทำโดยมิชอบ
- ให้บุตรทำการงานตามสมควรแก่ความสามารถและฐานานุรูป
- เรียกบุตรคืนจากบุคคลอื่นซึ่งกักบุตรไว้โดยมิชอบด้วยกฎหมาย
ข้อจำกัดนี้ไม่ได้ใช้กับพ่อแม่เท่านั้น ป.พ.พ. มาตรา 1598/2 ให้ผู้ปกครองที่ศาลตั้งมีสิทธิและหน้าที่เช่นเดียวกับผู้ใช้อำนาจปกครองตามมาตรา 1567 ด้วย ปู่ย่าตายายหรือญาติที่ศาลตั้งเป็นผู้ปกครองจึงอยู่ใต้เงื่อนไขเดียวกัน
กฎหมายแก้ไขอะไรในปี 2568
พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 25) พ.ศ. 2568 แก้เฉพาะมาตรา 1567 (2) และมีผลตั้งแต่ 25 มีนาคม 2568 ถ้อยคำเดิมให้ "ทำโทษบุตรตามสมควรเพื่อว่ากล่าวสั่งสอน" ถ้อยคำนี้ถูกยกเลิกแล้ว
| ประเด็น | ถ้อยคำเดิม | ถ้อยคำปัจจุบัน |
|---|---|---|
| วัตถุประสงค์ | เพื่อว่ากล่าวสั่งสอน | เพื่อว่ากล่าวสั่งสอนหรือปรับพฤติกรรม |
| ขอบเขต | ตามสมควร | ต้องไม่เป็นการทารุณกรรม ไม่ทำร้ายด้วยความรุนแรงต่อร่างกายหรือจิตใจ และไม่กระทำโดยมิชอบ |
| โทษอาญา | ไม่มีในมาตรานี้ | ไม่ได้เพิ่มโทษอาญาใหม่ |
ในชั้นพิจารณาของสภา มีการตัดคำว่า "ไม่เป็นการเฆี่ยนตี" ออกจากร่าง แล้วเพิ่มคำว่า "หรือกระทำโดยมิชอบ" เข้ามา ตัวบทที่ใช้จริงจึงไม่มีคำว่า "ห้ามตี" แต่กำหนดเงื่อนไขของการทำโทษไว้แทน การที่ไม่มีคำว่าห้ามตีไม่ได้แปลว่ากฎหมายรับรองการตี
ตีลูกแบบไหนผิดกฎหมาย เส้นแบ่งอยู่ตรงไหน
กฎหมายเน้นการว่ากล่าวสั่งสอนและปรับพฤติกรรม การใช้กำลังที่เป็นการทำร้ายหรือทารุณอยู่นอกสิทธิของผู้ใช้อำนาจปกครอง และอาจเป็นความผิดตามกฎหมายอื่น ศาลจะพิจารณาจากข้อเท็จจริงแต่ละกรณี เท่าที่ตรวจสอบได้ ยังไม่พบแนวคำพิพากษาที่วางเส้นแบ่งตามถ้อยคำใหม่ไว้ชัด จึงไม่มีใครบอกได้อย่างแน่นอนว่าการตีแบบใดยังอยู่ในขอบเขต
เมื่ออ่านถ้อยคำของมาตรา 1567 (2) ประกอบกัน มีประเด็นที่ควรตั้งคำถามกับตัวเองทุกครั้งก่อนทำโทษ
- เป้าหมาย การทำโทษนั้นเพื่อสอนหรือปรับพฤติกรรมจริง หรือเป็นการระบายอารมณ์
- ความรุนแรงต่อร่างกาย มีการทำร้ายหรือทำให้เด็กเจ็บปวดบาดเจ็บหรือไม่
- ความรุนแรงต่อจิตใจ ถ้อยคำกฎหมายครอบคลุมจิตใจด้วย การทำให้อับอาย ข่มขู่ หรือดูถูกซ้ำ ๆ จึงไม่ควรมองข้าม
- ความเหมาะสมของวิธีการ กฎหมายใช้คำว่า "กระทำโดยมิชอบ" ไว้กว้าง ๆ วิธีที่ไม่เหมาะสมแม้ไม่ถึงขั้นทำร้ายก็อาจถูกตั้งคำถามได้
พ.ร.บ.คุ้มครองเด็กเกี่ยวข้องอย่างไร
พระราชบัญญัติคุ้มครองเด็ก พ.ศ. 2546 ใช้กับเด็กที่อายุต่ำกว่าสิบแปดปีบริบูรณ์ และนิยาม "ผู้ปกครอง" ไว้กว้างกว่า ป.พ.พ. โดยรวมบิดามารดาด้วย (มาตรา 4) กฎหมายนี้ให้ผู้ปกครองอุปการะเลี้ยงดู อบรมสั่งสอน และคุ้มครองสวัสดิภาพเด็ก (มาตรา 23) ห้ามปฏิบัติต่อเด็กในลักษณะที่เป็นการเลี้ยงดูโดยมิชอบ (มาตรา 25) และห้ามทุกคนรวมทั้งพ่อแม่กระทำหรือละเว้นการกระทำอันเป็นการทารุณกรรมต่อร่างกายหรือจิตใจของเด็ก ไม่ว่าเด็กจะยินยอมหรือไม่ (มาตรา 26 (1)) การฝ่าฝืนมาตรา 26 มีโทษทางอาญา
คำว่า "ทารุณกรรม" ตามมาตรา 4 หมายถึง การกระทำหรือละเว้นการกระทำด้วยประการใด ๆ จนเป็นเหตุให้เด็กเสื่อมเสียเสรีภาพ หรือเกิดอันตรายแก่ร่างกายหรือจิตใจ รวมถึงการกระทำผิดทางเพศต่อเด็ก และการใช้เด็กให้กระทำในลักษณะที่น่าจะเป็นอันตรายหรือขัดต่อกฎหมายหรือศีลธรรมอันดี
ทำร้ายร่างกายตามประมวลกฎหมายอาญา
การทำโทษที่เป็นการทำร้ายร่างกายอาจเป็นความผิดฐานทำร้ายร่างกายตามประมวลกฎหมายอาญาได้ ความผิดนี้มีอยู่เดิมก่อนการแก้ไขปี 2568 อย่างไรก็ดี ลูกจะฟ้องพ่อแม่เองเป็นคดีแพ่งหรือคดีอาญาไม่ได้ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1562 แต่เมื่อลูกหรือญาติสนิทร้องขอ อัยการจะยกคดีขึ้นว่ากล่าวก็ได้ รายละเอียดอยู่ใน คดีอุทลุม คืออะไร ลูกฟ้องพ่อแม่ได้ไหม
ตีลูกรุนแรง ศาลถอนอำนาจปกครองได้ไหม
อาจถอนได้ ป.พ.พ. มาตรา 1582 ให้ศาลถอนอำนาจปกครองบางส่วนหรือทั้งหมดได้ ถ้าผู้ใช้อำนาจปกครองใช้อำนาจปกครองเกี่ยวแก่ตัวผู้เยาว์โดยมิชอบ หรือประพฤติชั่วร้าย ศาลสั่งเองได้ หรือสั่งเมื่อญาติของผู้เยาว์หรืออัยการร้องขอ การทำโทษที่เกินขอบเขตของมาตรา 1567 (2) อาจเข้าข่ายเหตุดังกล่าว แต่ศาลจะพิจารณาเป็นรายกรณี ไม่มีผลที่รับประกันได้ เหตุถอนอื่น ๆ อยู่ใน เหตุที่ศาลจะสั่งถอนอำนาจปกครองบุตร
การถูกถอนอำนาจปกครองไม่ทำให้พ้นหน้าที่อุปการะเลี้ยงดูลูก (มาตรา 1584) และเมื่อเหตุสิ้นไป ผู้นั้นหรือญาติของผู้เยาว์ขอให้ศาลคืนอำนาจปกครองได้ (มาตรา 1583) ถ้าเด็กไม่มีผู้ใช้อำนาจปกครองเหลืออยู่ ญาติหรืออัยการร้องขอให้ศาลตั้งผู้ปกครองได้ ดู ปู่ย่าตายายเลี้ยงหลาน ต้องขอเป็นผู้ปกครองไหม ในคดีหย่า ศาลที่ชี้ขาดเรื่องอำนาจปกครองก็ต้องคำนึงถึงความผาสุกและประโยชน์ของบุตรเป็นสำคัญ (มาตรา 1520)
เห็นเด็กถูกทำร้าย ควรทำอย่างไร
พ.ร.บ.คุ้มครองเด็ก มาตรา 29 กำหนดว่า ผู้ใดพบเห็นเด็กที่ต้องได้รับการสงเคราะห์หรือคุ้มครองสวัสดิภาพ ต้องให้การช่วยเหลือเบื้องต้นและแจ้งพนักงานเจ้าหน้าที่หรือผู้มีหน้าที่คุ้มครองสวัสดิภาพเด็กโดยไม่ชักช้า และมาตรา 41 ให้ผู้ที่พบเห็นพฤติการณ์ที่น่าเชื่อว่ามีการทารุณกรรมต่อเด็กรีบแจ้งพนักงานเจ้าหน้าที่ พนักงานฝ่ายปกครอง หรือผู้มีหน้าที่คุ้มครองสวัสดิภาพเด็ก เจ้าหน้าที่มีอำนาจเข้าตรวจและแยกตัวเด็กเพื่อคุ้มครองสวัสดิภาพได้ ผู้แจ้งโดยสุจริตได้รับความคุ้มครองตามกฎหมาย
- ความปลอดภัยของเด็กมาก่อน ถ้ามีอันตรายเฉพาะหน้า แจ้งตำรวจทันที
- แจ้งหน่วยงาน แจ้งเจ้าหน้าที่คุ้มครองเด็ก ตำรวจ หรือฝ่ายปกครองในพื้นที่
- จดสิ่งที่เห็น วันที่ เวลา สถานที่ และสิ่งที่เด็กเล่า โดยไม่ซักถามเด็กซ้ำจนเด็กกลัว
- ไม่เผชิญหน้าหรือประจาน การโพสต์ประจานบนโซเชียลกระทบความเป็นส่วนตัวของเด็กและอาจทำให้เด็กเสี่ยงมากขึ้น
- ญาติที่ต้องการดูแลเด็ก ควรปรึกษาทนายเรื่องการขอถอนอำนาจปกครองหรือขอตั้งผู้ปกครอง
แพทย์ พยาบาล นักจิตวิทยา นักสังคมสงเคราะห์ หรือเจ้าหน้าที่สาธารณสุขที่รับตัวเด็กไว้รักษาพยาบาล และครู อาจารย์ หรือนายจ้างที่ดูแลเด็กซึ่งเป็นศิษย์หรือลูกจ้าง มีหน้าที่ตามมาตรา 29 วรรคสองที่จะต้องรายงานโดยไม่ชักช้า หากปรากฏชัดหรือน่าสงสัยว่าเด็กถูกทารุณกรรม และผู้แจ้งโดยสุจริตไม่ต้องรับผิดทั้งทางแพ่ง ทางอาญา หรือทางปกครอง ถ้าความรุนแรงในบ้านเกิดกับคู่สมรสด้วย ดูแนวทางใน สามีทำร้ายร่างกาย แจ้งความได้ไหม
ตัวอย่างสมมติ: ครูเห็นรอยบนตัวนักเรียน
ตัวอย่างสมมติ ครูประจำชั้นสังเกตเห็นรอยช้ำบนแขนของเด็กชายเคอายุ 9 ปีหลายครั้ง และเด็กเล่าว่าถูกนายเอผู้เป็นพ่อตีเมื่อทำการบ้านไม่เสร็จ ครูมีหน้าที่รายงานต่อเจ้าหน้าที่ตามมาตรา 29 วรรคสอง เพราะมีเหตุน่าสงสัยว่าเด็กอาจถูกทารุณกรรม ซึ่งเจ้าหน้าที่จะเป็นผู้ตรวจสอบข้อเท็จจริง และอาจเข้าตรวจสอบและดำเนินการคุ้มครองเด็กตามที่กฎหมายให้อำนาจ
ถ้าป้าของเด็กเห็นว่าพ่อใช้อำนาจปกครองโดยมิชอบ ป้าในฐานะญาติร้องขอให้ศาลถอนอำนาจปกครองได้ตามมาตรา 1582 ศาลจะพิจารณาจากพยานหลักฐานและประโยชน์ของเด็ก ผลจริงขึ้นกับข้อเท็จจริงของแต่ละครอบครัว
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- เชื่อว่ากฎหมายยังให้ทำโทษ "ตามสมควร" ถ้อยคำนี้ถูกยกเลิกตั้งแต่ 25 มีนาคม 2568
- เชื่อว่ากฎหมายใหม่สร้างโทษจำคุกใหม่ ฉบับที่ 25 ไม่ได้เพิ่มโทษอาญา ความรับผิดทางอาญามาจากกฎหมายที่มีอยู่เดิม
- คิดว่าความรุนแรงทางจิตใจไม่นับ ถ้อยคำปัจจุบันครอบคลุมทั้งร่างกายและจิตใจ
- คิดว่าถูกถอนอำนาจปกครองแล้วไม่ต้องส่งเสีย มาตรา 1584 ยังให้อุปการะเลี้ยงดู
- คิดว่าเป็นเรื่องในบ้าน คนนอกไม่เกี่ยว กฎหมายคุ้มครองเด็กให้ผู้พบเห็นแจ้งเจ้าหน้าที่
ถ้าคุณเป็นพ่อแม่ที่กังวลว่าวิธีทำโทษของตัวเองอาจเกินขอบเขต การหันมาใช้การพูดคุย ตั้งกติกาที่ชัด และงดสิทธิพิเศษแทนการใช้กำลัง ปลอดภัยต่อทั้งเด็กและตัวคุณ ถ้าคุณเป็นญาติที่ต้องการปกป้องเด็ก หรือกำลังเผชิญคดีเกี่ยวกับอำนาจปกครอง เตรียมบันทึกเหตุการณ์และเอกสารของเด็กไว้ แล้วติดต่อสำนักงานเพื่อปรึกษาทางเลือกทางกฎหมาย
คำถามที่พบบ่อย
กฎหมายใหม่ห้ามพ่อแม่ตีลูกเด็ดขาดหรือไม่?
ตัวบทไม่ได้เขียนคำว่า "ห้ามตี" แต่ก็ไม่ได้รับรองการตี กฎหมายกำหนดว่าการทำโทษต้องเพื่อว่ากล่าวสั่งสอนหรือปรับพฤติกรรม และต้องไม่เป็นการทารุณกรรม ไม่ทำร้ายด้วยความรุนแรงต่อร่างกายหรือจิตใจ หรือกระทำโดยมิชอบ และศาลจะพิจารณาเป็นรายกรณี
มาตรา 1567 (2) ฉบับแก้ไขมีผลเมื่อไร?
มีผลตั้งแต่ 25 มีนาคม 2568 ตามพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 25) พ.ศ. 2568 ซึ่งแก้เฉพาะอนุมาตรา (2) เรื่องการทำโทษบุตร
พ่อแม่ตีลูกมีความผิดทางอาญาไหม?
อาจมี ถ้าการกระทำเป็นการทารุณกรรมตาม พ.ร.บ.คุ้มครองเด็ก หรือเป็นการทำร้ายร่างกายตามประมวลกฎหมายอาญา ซึ่งมีโทษทางอาญา แต่กฎหมายฉบับที่ 25 ไม่ได้เพิ่มโทษใหม่ และผลขึ้นกับข้อเท็จจริงแต่ละกรณี
ลูกฟ้องพ่อแม่ที่ทำร้ายตัวเองได้ไหม?
ฟ้องเองไม่ได้ ป.พ.พ. มาตรา 1562 ห้ามผู้สืบสันดานฟ้องบุพการีทั้งคดีแพ่งและคดีอาญา แต่เมื่อลูกหรือญาติสนิทร้องขอ อัยการยกคดีขึ้นว่ากล่าวได้ และผู้พบเห็นการทารุณกรรมแจ้งเจ้าหน้าที่คุ้มครองเด็กได้ ถ้ามีอันตรายเฉพาะหน้าให้แจ้งตำรวจทันที
ครูเห็นนักเรียนมีร่องรอยถูกทำร้าย ต้องทำอย่างไร?
ต้องรายงานต่อพนักงานเจ้าหน้าที่หรือผู้มีหน้าที่คุ้มครองสวัสดิภาพเด็กโดยไม่ชักช้า ตาม พ.ร.บ.คุ้มครองเด็ก มาตรา 29 วรรคสอง เมื่อปรากฏชัดหรือน่าสงสัยว่าเด็กถูกทารุณกรรม การแจ้งโดยสุจริตไม่ต้องรับผิดทางแพ่ง อาญา หรือปกครอง
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
