หลายครอบครัวเลือกให้อีกฝ่ายเขียนหนังสือทัณฑ์บนหลังเกิดเรื่องที่ทำให้เสียความรู้สึก เช่น ดื่มหนัก เล่นการพนัน หรือกลับไปติดต่อคนที่เคยมีความสัมพันธ์ด้วย โดยหวังว่ากระดาษหนึ่งแผ่นจะทำให้อีกฝ่ายไม่ทำซ้ำ เมื่อเรื่องเดิมเกิดขึ้นอีก คำถามที่ตามมาคือหนังสือนั้นมีผลทางกฎหมายจริงหรือไม่ ใช้ฟ้องหย่าได้ไหม และเงินค่าปรับที่เขียนไว้เรียกได้หรือเปล่า บทความนี้ตอบตามกฎหมายฉบับปัจจุบัน พร้อมจุดที่ทำให้หลายคนเสียสิทธิโดยไม่รู้ตัว
หนังสือทัณฑ์บนระหว่างสามีภรรยา คืออะไร
หนังสือทัณฑ์บนระหว่างสามีภรรยา คือ หนังสือที่คู่สมรสฝ่ายหนึ่งทำให้อีกฝ่ายไว้ว่าจะไม่ประพฤติในเรื่องใดเรื่องหนึ่งอีก หรือจะประพฤติตนตามที่รับปากไว้ กฎหมายไม่ได้บังคับให้คู่สมรสต้องทำทัณฑ์บน แต่ถ้าทำไว้แล้วมีการผิดทัณฑ์บน ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1516 (8) ให้ถือเป็นเหตุฟ้องหย่าอย่างหนึ่ง
ถ้อยคำปัจจุบันของมาตรา 1516 (8) ซึ่งแก้ไขโดย ป.พ.พ. (ฉบับที่ 24) พ.ศ. 2567 คือ "คู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งผิดทัณฑ์บนที่ทำให้ไว้เป็นหนังสือในเรื่องความประพฤติ อีกฝ่ายหนึ่งฟ้องหย่าได้" ตำราหรือบทความเก่าที่ยังใช้คำว่า "สามีหรือภริยา" เป็นถ้อยคำก่อนแก้ไข ปัจจุบันกฎหมายใช้คำว่า "คู่สมรส" หลักนี้จึงใช้กับคู่สมรสตามกฎหมายไม่ว่าเพศใด
ผิดทัณฑ์บนฟ้องหย่าได้หรือไม่ ต้องครบองค์ประกอบอะไร
ได้ ถ้าครบองค์ประกอบตามถ้อยคำของมาตรา 1516 (8) ซึ่งแยกได้สามข้อ และต้องครบทุกข้อ ขาดข้อใดข้อหนึ่งจะฟ้องหย่าด้วยเหตุนี้ไม่ได้
- ทำไว้เป็นหนังสือ คำสัญญาด้วยวาจา หรือการรับปากต่อหน้าญาติผู้ใหญ่ ไม่เข้าเหตุนี้ ต้องเป็นหนังสือที่ฝ่ายที่ให้ทัณฑ์บนทำให้ไว้
- เป็นเรื่องความประพฤติ ทัณฑ์บนต้องเกี่ยวกับความประพฤติของผู้ให้ทัณฑ์บน เช่น การดื่มสุรา การพนัน การใช้ความรุนแรง หรือความซื่อสัตย์ต่อคู่สมรส ตัวอย่างเหล่านี้ช่วยให้เห็นภาพเท่านั้น ไม่ใช่รายการที่กฎหมายกำหนด
- มีการผิดทัณฑ์บน คือ ผู้ให้ทัณฑ์บนกลับไปทำสิ่งที่รับปากว่าจะไม่ทำ หรือไม่ทำสิ่งที่รับปากไว้ และฝ่ายที่ฟ้องต้องพิสูจน์ให้ศาลเห็นว่าการผิดทัณฑ์บนเกิดขึ้นจริง
ผิดทัณฑ์บนแล้ว ศาลต้องให้หย่าเสมอหรือไม่
ไม่เสมอไป ป.พ.พ. มาตรา 1517 วรรคสาม กำหนดว่าในการฟ้องหย่าเพราะผิดทัณฑ์บนตามมาตรา 1516 (8) "ถ้าศาลเห็นว่า ความประพฤติของคู่สมรสอันเป็นเหตุให้ทำทัณฑ์บนเป็นเหตุเล็กน้อยหรือไม่สำคัญเกี่ยวแก่การอยู่ร่วมกันฉันคู่สมรสโดยปกติสุข ศาลจะไม่พิพากษาให้หย่าก็ได้"
ศาลจึงไม่ได้ดูแค่ว่ามีกระดาษและมีการผิดสัญญาหรือไม่ แต่ดูว่าความประพฤติที่ทำให้ต้องทำทัณฑ์บนสำคัญต่อชีวิตคู่เพียงใด ทัณฑ์บนเรื่องจุกจิกในชีวิตประจำวันอาจไม่พอ ส่วนเรื่องที่กระทบความปลอดภัย ความซื่อสัตย์ หรือความเป็นอยู่ของครอบครัวอย่างจริงจังมีน้ำหนักมากกว่า ทั้งนี้ขึ้นกับข้อเท็จจริงของแต่ละคดี
เขียนหนังสือทัณฑ์บนอย่างไรไม่ให้เป็นโมฆะ
ทัณฑ์บนอยู่ใต้หลักทั่วไปของ ป.พ.พ. มาตรา 150 ที่ว่า การใดมีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมาย เป็นการพ้นวิสัย หรือเป็นการขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน การนั้นเป็นโมฆะ กฎหมายไม่ได้ทำรายการไว้ว่าข้อความแบบใดขัดต่อความสงบเรียบร้อย ศาลจะพิจารณาเป็นรายกรณี หลักที่ควรยึดคือ ทัณฑ์บนควรมุ่งแก้ความประพฤติที่ทำร้ายชีวิตคู่ ข้อความที่จำกัดเสรีภาพพื้นฐานของอีกฝ่ายเกินสมควรเสี่ยงที่จะถูกโต้แย้งว่าใช้บังคับไม่ได้ ส่วนทัณฑ์บนเรื่องความซื่อสัตย์ต่อคู่สมรสเป็นเรื่องที่ศาลเคยยอมรับ
เช็กลิสต์ก่อนให้อีกฝ่ายลงชื่อ
- เขียนพฤติกรรมให้เจาะจง เช่น "จะไม่เล่นการพนันทุกรูปแบบ" แทนคำกว้าง ๆ อย่าง "จะเป็นคนดี"
- ให้ผู้ให้ทัณฑ์บนอ่านทั้งฉบับและลงชื่อด้วยความสมัครใจ ไม่บังคับหรือกดดัน เพราะหนังสือที่ได้มาด้วยการข่มขู่อาจถูกโต้แย้งภายหลัง
- ลงลายมือชื่อผู้ให้ทัณฑ์บนและวันที่ แล้วเก็บต้นฉบับไว้ในที่ปลอดภัย
- ถ้ามีข้อปรับเป็นเงินหรือข้อยกทรัพย์สิน ให้ทนายตรวจก่อน เพราะมีข้อจำกัดตามหัวข้อถัดไป
ข้อปรับเป็นเงินในทัณฑ์บน เรียกได้จริงไหม
อาจเรียกได้ แต่ไม่แน่นอนว่าจะได้เต็มจำนวน ข้อความทำนอง "ถ้าผิดทัณฑ์บนจะจ่ายเงินจำนวนหนึ่ง" มีลักษณะใกล้เคียงกับเบี้ยปรับตาม ป.พ.พ. มาตรา 379 ซึ่งกำหนดว่า ถ้าหนี้ที่ต้องทำเป็นการงดเว้นการอันใด หากทำการนั้นฝ่าฝืนเมื่อใดก็ให้ริบเบี้ยปรับเมื่อนั้น และมาตรา 383 ให้อำนาจศาลลดเบี้ยปรับที่สูงเกินส่วนลงเป็นจำนวนพอสมควรได้ การนำหลักนี้มาใช้กับทัณฑ์บนระหว่างคู่สมรสเป็นเรื่องการตีความ ศาลอาจลดจำนวนเงินที่สูงเกินส่วน และไม่มีใครรับประกันได้ว่าจะเรียกได้ตามตัวเลขที่เขียน
อีกเรื่องที่มักถูกมองข้ามคือ ป.พ.พ. มาตรา 1469 ที่ให้คู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งบอกล้างสัญญาที่เกี่ยวกับทรัพย์สินซึ่งทำไว้ต่อกันในระหว่างเป็นคู่สมรสได้ ในเวลาใดที่ยังเป็นคู่สมรสกันอยู่ หรือภายในหนึ่งปีนับแต่วันที่ขาดจากการเป็นคู่สมรส ข้อปรับเป็นเงินหรือข้อยกทรัพย์ในทัณฑ์บนที่ทำระหว่างสมรสจะถือเป็นสัญญาเกี่ยวกับทรัพย์สินตามมาตรานี้หรือไม่ ยังไม่มีคำตอบที่ยืนยันได้ ส่วนที่เป็นเงินหรือทรัพย์สินจึงอาจถูกอีกฝ่ายบอกล้างได้
สิทธิฟ้องหย่าตามมาตรา 1516 (8) ไม่ได้ขึ้นกับข้อปรับเงิน แม้ส่วนที่เป็นเงินจะถูกบอกล้างหรือถูกลด เหตุหย่ายังพิจารณาแยกต่างหาก และถ้าทรัพย์ที่เขียนว่าจะยกให้มาจากมรดก สถานะสินส่วนตัวหรือสินสมรสจะมีผลต่อการแบ่งทรัพย์ตอนหย่าด้วย อ่านเพิ่มใน ได้มรดกระหว่างสมรส เป็นสินสมรสไหม หย่าแล้วต้องแบ่งหรือไม่
ผิดทัณฑ์บนต้องฟ้องหย่าภายในเมื่อไร
เหตุผิดทัณฑ์บนไม่อยู่ในกำหนดหนึ่งปีของ ป.พ.พ. มาตรา 1529 แต่ไม่ควรรอนาน มาตรา 1529 กำหนดให้สิทธิฟ้องหย่าโดยอาศัยเหตุตามมาตรา 1516 (1) (2) (3) หรือ (6) ระงับไปเมื่อพ้นหนึ่งปีนับแต่วันที่ผู้กล่าวอ้างรู้หรือควรรู้ความจริง เหตุ (8) ไม่อยู่ในรายการนี้ แต่กำหนดเวลาที่ใช้กับเหตุนี้ควรให้ทนายประเมินเป็นรายกรณี
ระวังกรณีที่พฤติกรรมเดียวกันเข้าเหตุหย่าอื่นด้วย เช่น ผิดทัณฑ์บนด้วยการทำร้ายร่างกาย ถ้าการทำร้ายนั้นร้ายแรงอาจเข้าเหตุตามมาตรา 1516 (3) ซึ่งยังมีกำหนดหนึ่งปีตามมาตรา 1529 อยู่ แต่ท้ายมาตรา 1529 ยังเปิดทางว่า เหตุที่ยกขึ้นฟ้องหย่าไม่ได้แล้ว อาจนำสืบสนับสนุนคดีฟ้องหย่าที่อาศัยเหตุอย่างอื่นได้
ให้อภัยแล้ว ยังฟ้องหย่าเพราะผิดทัณฑ์บนได้ไหม
อาจไม่ได้ ป.พ.พ. มาตรา 1518 กำหนดว่า สิทธิฟ้องหย่าหมดไปเมื่อฝ่ายที่มีสิทธิฟ้องได้กระทำการอันแสดงให้เห็นว่าได้ให้อภัยในการกระทำของอีกฝ่ายที่เป็นเหตุให้เกิดสิทธิฟ้องหย่านั้นแล้ว หลักนี้กระทบสองทาง คือ การให้ทำทัณฑ์บนเพราะเรื่องเดิม เช่น เคยนอกใจ อาจถูกโต้แย้งว่าให้อภัยเรื่องเดิมแล้ว คดีจึงมักต้องอาศัยการผิดทัณฑ์บนครั้งใหม่ และถ้าหลังอีกฝ่ายผิดทัณฑ์บนคุณแสดงออกชัดว่าให้อภัย สิทธิฟ้องจากครั้งนั้นอาจหมดไป รายละเอียดเรื่องอายุความและการให้อภัยอยู่ใน เหตุฟ้องหย่ามีอายุความไหม ให้อภัยแล้วยังฟ้องได้ไหม
ทัณฑ์บนไม่ใช่ทางเดียว: เหตุหย่าอื่นที่อาจใช้ร่วมกัน
พฤติกรรมที่ทำให้ต้องเขียนทัณฑ์บนหลายครั้งเข้าเหตุหย่าอื่นในมาตรา 1516 ด้วย การเลือกเหตุฟ้องให้เหมาะตั้งแต่แรกช่วยลดความเสี่ยงที่ศาลจะเห็นว่าเรื่องในทัณฑ์บนเล็กน้อย
| เหตุหย่า (ป.พ.พ. มาตรา 1516) | สาระสำคัญ | ข้อควรรู้ |
|---|---|---|
| (8) ผิดทัณฑ์บน | ผิดทัณฑ์บนที่ทำไว้เป็นหนังสือในเรื่องความประพฤติ | ศาลอาจไม่ให้หย่าถ้าเหตุเล็กน้อย (มาตรา 1517 วรรคสาม) · ไม่อยู่ในกำหนดหนึ่งปีของมาตรา 1529 |
| (3) ทำร้าย ทรมาน หมิ่นประมาท | ทำร้ายหรือทรมานร่างกายหรือจิตใจ หมิ่นประมาทหรือเหยียดหยามคู่สมรสหรือบุพการีของคู่สมรส ถ้าเป็นการร้ายแรง | กำหนดหนึ่งปีตามมาตรา 1529 |
| (6) ไม่อุปการะ หรือเป็นปฏิปักษ์ | ไม่ช่วยเหลืออุปการะเลี้ยงดูตามสมควร หรือเป็นปฏิปักษ์ต่อการเป็นคู่สมรสอย่างร้ายแรง ถึงขนาดที่อีกฝ่ายเดือดร้อนเกินควร | กำหนดหนึ่งปีตามมาตรา 1529 |
| (4/2) แยกกันอยู่ | สมัครใจแยกกันอยู่เพราะอยู่ร่วมกันโดยปกติสุขไม่ได้ตลอดมาเกินสามปี หรือแยกกันอยู่ตามคำสั่งศาลเกินสามปี | ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งฟ้องได้ |
เหตุที่เกี่ยวกับเพศสัมพันธ์ สมรรถภาพทางเพศ และโรคติดต่อร้ายแรง มีหลักเฉพาะของตัวเอง อธิบายไว้ใน ไม่มีเพศสัมพันธ์กับคู่สมรส ฟ้องหย่าได้ไหม สมรรถภาพทางเพศและโรคติดต่อร้ายแรง
ตัวอย่างสมมติ: ทัณฑ์บนเรื่องการพนัน
ตัวอย่างสมมติ นายเอกับนางบีจดทะเบียนสมรสกัน นายเอเล่นการพนันจนครอบครัวเป็นหนี้ นางบีจึงให้นายเอเขียนหนังสือด้วยลายมือว่าจะไม่เล่นการพนันอีก ถ้าผิดจะจ่ายเงินให้จำนวนหนึ่ง นายเอลงชื่อและวันที่ไว้ หนึ่งปีต่อมานายเอกลับไปเล่นการพนันและกู้เงินมาเล่นอีก
กรณีนี้ นางบีอาจฟ้องหย่าตามมาตรา 1516 (8) ได้ เพราะทัณฑ์บนทำเป็นหนังสือ เป็นเรื่องความประพฤติ และมีการผิดทัณฑ์บน ศาลจะพิจารณาตามมาตรา 1517 วรรคสามว่าการพนันที่ทำให้ครอบครัวเป็นหนี้เป็นเรื่องสำคัญต่อการอยู่ร่วมกันหรือไม่ ส่วนเงินที่เขียนไว้ ศาลอาจลดลงถ้าสูงเกินส่วน และนายเออาจยกมาตรา 1469 ขึ้นโต้แย้ง ทนายอาจพิจารณาเหตุตามมาตรา 1516 (6) ประกอบด้วย โดยต้องระวังกำหนดหนึ่งปีของเหตุนั้น
สิ่งที่ควรทำเมื่ออีกฝ่ายผิดทัณฑ์บน
- เก็บต้นฉบับหนังสือทัณฑ์บน และทำสำเนาเก็บแยกไว้
- บันทึกเหตุการณ์ที่ผิดทัณฑ์บน วันที่ สถานที่ ผู้รู้เห็น และเก็บเฉพาะหลักฐานที่ได้มาโดยชอบ ไม่แอบเข้าบัญชีหรือโทรศัพท์ของอีกฝ่าย เพราะอาจเป็นความผิดเสียเอง
- รู้ผลของการให้อภัยก่อนตัดสินใจ การแสดงออกว่าให้อภัยอาจทำให้สิทธิฟ้องจากเหตุนั้นหมดไปตามมาตรา 1518 ถ้ายังไม่แน่ใจ ควรปรึกษาทนายก่อน
- ถ้ามีความรุนแรง ให้ความปลอดภัยมาก่อน แจ้งเจ้าหน้าที่หรือตำรวจ และสอบถามเรื่องคำสั่งคุ้มครองสวัสดิภาพ
- ให้ทนายช่วยเลือกเหตุฟ้องและประเมินกำหนดเวลา ถ้าคิดจะฟ้องเอง ควรอ่าน ฟ้องหย่าเอง พลาดตรงไหนบ่อย ก่อน
หนังสือทัณฑ์บนมีผลจริงตามกฎหมาย แต่ไม่ใช่ใบรับประกันว่าจะหย่าได้หรือเรียกเงินได้ตามที่เขียน ถ้ามีลูกด้วยกัน การหย่ายังกระทบเรื่องผู้ใช้อำนาจปกครองและค่าเลี้ยงดูบุตร ซึ่งอธิบายภาพรวมไว้ใน อำนาจปกครองบุตร คืออะไร สิทธิและหน้าที่พ่อแม่ต่อลูก หากต้องการให้ทนายตรวจหนังสือทัณฑ์บนก่อนให้อีกฝ่ายลงชื่อ หรือประเมินว่าเรื่องของคุณควรฟ้องด้วยเหตุใด ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
หนังสือทัณฑ์บนที่เขียนเองด้วยลายมือ มีผลตามกฎหมายไหม?
มีผลได้ กฎหมายกำหนดเพียงว่าทัณฑ์บนต้องทำไว้เป็นหนังสือในเรื่องความประพฤติ ไม่ได้บังคับให้พิมพ์ ทำต่อเจ้าหน้าที่ หรือมีพยาน แต่ควรมีลายมือชื่อผู้ให้ทัณฑ์บน วันที่ และพฤติกรรมที่รับปากว่าจะไม่ทำให้ชัด เพื่อใช้พิสูจน์ในศาล
ผิดทัณฑ์บนครั้งเดียว ฟ้องหย่าได้หรือไม่?
ได้ ถ้าครบองค์ประกอบตามมาตรา 1516 (8) เพราะกฎหมายไม่ได้กำหนดว่าต้องผิดกี่ครั้ง แต่ศาลอาจไม่พิพากษาให้หย่าถ้าเห็นว่าความประพฤติที่เป็นเหตุให้ทำทัณฑ์บนเป็นเรื่องเล็กน้อยหรือไม่สำคัญต่อการอยู่ร่วมกันฉันคู่สมรส ตามมาตรา 1517 วรรคสาม
ทัณฑ์บนที่ทำก่อนจดทะเบียนสมรส ใช้ฟ้องหย่าได้ไหม?
ยังไม่มีคำตอบที่ยืนยันได้แน่นอน ถ้อยคำมาตรา 1516 (8) ไม่ได้เขียนว่าต้องทำระหว่างสมรส แต่ถ้าเนื้อหาเกี่ยวกับทรัพย์สิน อาจมีหลักเรื่องสัญญาก่อนสมรสซึ่งมีแบบที่กฎหมายกำหนดเข้ามาเกี่ยวข้อง ควรให้ทนายตรวจเอกสารก่อนตัดสินใจ
ค่าปรับที่เขียนในทัณฑ์บน เรียกได้เต็มจำนวนหรือไม่?
ไม่แน่นอน ข้อปรับเป็นเงินมีลักษณะคล้ายเบี้ยปรับ ซึ่งศาลลดลงได้ถ้าสูงเกินส่วน (มาตรา 383) และถ้าทำระหว่างสมรส ส่วนที่เป็นเงินหรือทรัพย์สินอาจถูกอีกฝ่ายบอกล้างตามมาตรา 1469 ได้ ส่วนสิทธิฟ้องหย่าเพราะผิดทัณฑ์บนไม่ได้ขึ้นกับข้อปรับเงิน
ผิดทัณฑ์บนต้องฟ้องหย่าภายในกี่ปี?
กฎหมายไม่ได้กำหนดระยะเวลาไว้เฉพาะสำหรับเหตุนี้ เหตุผิดทัณฑ์บนไม่อยู่ในกำหนดหนึ่งปีของมาตรา 1529 แบบเหตุนอกใจหรือทำร้าย แต่ไม่ควรรอนาน เพราะหลักฐานอาจหาย อาจถูกโต้แย้งว่าให้อภัยแล้ว และถ้าพฤติกรรมเดียวกันเข้าเหตุอื่นที่มีกำหนดหนึ่งปี เหตุนั้นอาจหมดสิทธิก่อน
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
