คุณได้รับบ้าน ที่ดิน หรือเงินจากพ่อแม่ที่เสียชีวิตในช่วงที่ยังจดทะเบียนสมรสอยู่ แล้ววันหนึ่งชีวิตคู่มีปัญหาจนต้องคุยเรื่องหย่า คำถามที่ทุกคนกังวลคือ มรดกนั้นเป็นสินสมรสที่ต้องแบ่งครึ่งให้อีกฝ่ายหรือไม่ ค่าเช่าที่เก็บมาตลอดหลายปีเป็นของใคร และถ้าเคยเอาเงินมรดกไปซื้อคอนโดหรือรวมไว้ในบัญชีเดียวกับเงินเดือน จะยังแยกออกมาได้ไหม บทความนี้ตอบตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ฉบับปัจจุบัน พร้อมวิธีเตรียมหลักฐานก่อนเรื่องถึงศาล
มรดกเป็นสินสมรสไหม หลักกฎหมายว่าอย่างไร
ไม่เป็น โดยหลักมรดกที่ได้ระหว่างสมรสเป็นสินส่วนตัว ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1471 (3) กำหนดว่าสินส่วนตัวได้แก่ทรัพย์สิน "ที่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งได้มาระหว่างสมรสโดยการรับมรดกหรือโดยการให้โดยเสน่หา" ทรัพย์ที่พ่อแม่หรือญาติยกให้คุณคนเดียวระหว่างสมรสโดยเสน่หา ก็อยู่ในหลักเดียวกัน
สินส่วนตัว คือ ทรัพย์สินที่กฎหมายถือว่าเป็นของคู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งโดยเฉพาะ ส่วนสินสมรส คือ ทรัพย์สินที่กฎหมายถือว่าเป็นของคู่สมรสทั้งสองฝ่ายและต้องแบ่งกันเมื่อหย่า ความแตกต่างนี้มีผลมาก เพราะเมื่อหย่ากัน กฎหมายแบ่งเฉพาะสินสมรส ภาพรวมของทรัพย์สองประเภทพร้อมตัวอย่างอยู่ใน สินสมรส สินส่วนตัว ต่างกันอย่างไร
ข้อยกเว้น: พินัยกรรมหรือหนังสือยกให้ระบุว่าเป็นสินสมรส
ป.พ.พ. มาตรา 1474 (2) กำหนดว่าสินสมรสได้แก่ทรัพย์สิน "ที่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งได้มาระหว่างสมรสโดยพินัยกรรมหรือโดยการให้เป็นหนังสือเมื่อพินัยกรรมหรือหนังสือยกให้ระบุว่าเป็นสินสมรส" ถ้าเจ้ามรดกเขียนในพินัยกรรมว่าทรัพย์ที่ยกให้เป็นสินสมรส ทรัพย์นั้นจึงเป็นสินสมรสและต้องแบ่งเมื่อหย่า
ข้อยกเว้นนี้ผูกกับพินัยกรรมหรือการให้เป็นหนังสือเท่านั้น ถ้าคุณได้มรดกในฐานะทายาทโดยธรรม เช่น พ่อแม่เสียชีวิตโดยไม่ได้ทำพินัยกรรม เมื่ออ่านจากถ้อยคำกฎหมายจะไม่มีเอกสารใดที่ระบุให้เป็นสินสมรสได้ มรดกนั้นจึงเป็นสินส่วนตัวตามมาตรา 1471 (3) ส่วนพ่อแม่ที่ทำพินัยกรรมแล้วอยากให้ทรัพย์เป็นของลูกโดยเฉพาะ ไม่จำเป็นต้องเขียนอะไรเพิ่ม เพราะหลักทั่วไปเป็นสินส่วนตัวอยู่แล้ว แต่ควรให้ทนายตรวจถ้อยคำพินัยกรรมไม่ให้กำกวม
ค่าเช่า ดอกเบี้ย เงินปันผลจากมรดก เป็นของใคร
เป็นสินสมรส นี่คือจุดที่หลายคนเข้าใจผิด ป.พ.พ. มาตรา 1474 (3) กำหนดว่าสินสมรสรวมถึงทรัพย์สิน "ที่เป็นดอกผลของสินส่วนตัว" ตัวบ้าน ที่ดิน หรือเงินต้นที่ได้รับมรดกยังเป็นสินส่วนตัว แต่ประโยชน์ที่งอกเงยออกมาระหว่างสมรสเป็นสินสมรส
ดอกผล ตามมาตรา 148 มีสองแบบ ดอกผลธรรมดา คือ สิ่งที่เกิดตามธรรมชาติของทรัพย์ เช่น ผลไม้จากสวน และดอกผลนิตินัย คือ ทรัพย์หรือประโยชน์อย่างอื่นที่ได้มาเป็นครั้งคราวแก่เจ้าของทรัพย์จากผู้อื่นเพื่อการที่ได้ใช้ทรัพย์นั้น และคำนวณถือเอาได้เป็นรายวันหรือตามระยะเวลาที่กำหนด เช่น ค่าเช่า และดอกเบี้ย
| ทรัพย์ที่เกี่ยวกับมรดก | สถานะโดยหลัก | หย่าแล้วต้องแบ่งไหม |
|---|---|---|
| บ้าน ที่ดิน คอนโด หรือเงินต้นที่ได้รับมรดก | สินส่วนตัว (มาตรา 1471 (3)) | ไม่ต้องแบ่ง |
| มรดกตามพินัยกรรมที่ระบุว่าเป็นสินสมรส | สินสมรส (มาตรา 1474 (2)) | ต้องแบ่ง |
| ค่าเช่าจากบ้านหรือคอนโดมรดก ดอกเบี้ยเงินฝากจากเงินมรดก | สินสมรส (ดอกผล มาตรา 1474 (3)) | ส่วนที่ยังมีอยู่ต้องแบ่ง |
| เงินปันผลจากหุ้นที่ได้รับมรดก | โดยหลักถือเป็นดอกผล จึงเป็นสินสมรส | โดยหลักต้องแบ่ง ควรให้ทนายตรวจ |
| ทรัพย์ที่ซื้อด้วยเงินมรดกล้วน และพิสูจน์เส้นทางเงินได้ | สินส่วนตัว (มาตรา 1472) | ไม่ต้องแบ่ง |
เอาเงินมรดกไปซื้อบ้านหรือคอนโด ยังเป็นสินส่วนตัวไหม
ยังเป็น ถ้าพิสูจน์ได้ว่าใช้เงินมรดกซื้อ ป.พ.พ. มาตรา 1472 กำหนดว่าสินส่วนตัวนั้น ถ้าได้แลกเปลี่ยนเป็นทรัพย์สินอื่น ซื้อทรัพย์สินอื่นมา หรือขายได้เป็นเงินมา ทรัพย์สินอื่นหรือเงินที่ได้มานั้นเป็นสินส่วนตัว และถ้าสินส่วนตัวถูกทำลายแล้วได้ทรัพย์หรือเงินทดแทนมา สิ่งที่ได้มาก็เป็นสินส่วนตัวด้วย ขายที่ดินมรดกแล้วเอาเงินไปซื้อคอนโด คอนโดจึงเป็นสินส่วนตัว
เงื่อนไขสำคัญคือต้องพิสูจน์ได้ เพราะมาตรา 1474 วรรคท้ายกำหนดว่า "ถ้ากรณีเป็นที่สงสัยว่าทรัพย์สินอย่างหนึ่งเป็นสินสมรสหรือมิใช่ ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นสินสมรส" ฝ่ายที่อ้างว่าทรัพย์มาจากมรดกจึงเป็นฝ่ายที่ต้องพิสูจน์ ถ้าไม่มีหลักฐานเส้นทางเงิน ทรัพย์ที่ซื้อระหว่างสมรสอาจถูกถือว่าเป็นสินสมรส
เงินมรดกปนกับเงินสินสมรส ทำอย่างไร
กฎหมายไม่ได้มีบทเฉพาะสำหรับกรณีที่ใช้เงินมรดกรวมกับเงินสินสมรสซื้อทรัพย์ชิ้นเดียว หรือฝากเงินมรดกรวมกับเงินเดือนจนแยกไม่ออก ถ้าพิสูจน์ได้ว่าเงินแต่ละส่วนมาจากไหน ศาลอาจพิจารณาตามสัดส่วนของเงินที่มาจากแต่ละแหล่ง แต่ถ้าแยกไม่ได้เลย ข้อสันนิษฐานตามมาตรา 1474 วรรคท้ายจะทำงานเป็นผลเสียต่อฝ่ายที่อ้างว่าเป็นสินส่วนตัว ไม่มีสูตรตายตัวที่ใช้ได้ทุกคดี ผลขึ้นกับหลักฐานที่มี
หย่าแล้วต้องแบ่งมรดกให้อีกฝ่ายหรือไม่
ไม่ต้อง ถ้ามรดกนั้นยังเป็นสินส่วนตัว ป.พ.พ. มาตรา 1533 กำหนดว่า "เมื่อหย่ากัน ให้แบ่งสินสมรสให้คู่สมรสแต่ละฝ่ายได้ส่วนเท่ากัน" สิ่งที่แบ่งจึงมีเฉพาะสินสมรส สินส่วนตัวไม่อยู่ในกองที่ต้องแบ่ง แต่ดอกผลของมรดกที่ได้ระหว่างสมรสและยังมีอยู่ เช่น ค่าเช่าที่เก็บสะสมไว้ เป็นสินสมรสที่ต้องนำมาแบ่งด้วย
เวลาที่ใช้กำหนดว่ามีสินสมรสอะไรอยู่บ้างก็สำคัญ มาตรา 1532 กำหนดว่า ถ้าหย่าโดยความยินยอม ให้แบ่งตามที่มีอยู่ในเวลาจดทะเบียนหย่า ถ้าหย่าโดยคำพิพากษา คำพิพากษาส่วนที่เกี่ยวกับทรัพย์สินมีผลย้อนหลังไปถึงวันฟ้องหย่า ส่วนมาตรา 1534 ให้ถือว่าสินสมรสที่ฝ่ายหนึ่งจำหน่ายไปเพื่อประโยชน์ตนฝ่ายเดียว หรือโดยเจตนาให้อีกฝ่ายเสียหาย ยังมีอยู่เพื่อนำมาแบ่ง การรีบใช้ค่าเช่าที่สะสมไว้ก่อนหย่าเพื่อไม่ให้อีกฝ่ายได้ จึงไม่ควรทำและอาจไม่ช่วยอะไร ขั้นตอนการแบ่งทรัพย์หลังหย่าอยู่ใน แบ่งสินสมรสหลังหย่า ตกลงกันเองหรือฟ้องศาล
ขายหรือจำนองมรดกของตัวเอง ต้องให้คู่สมรสยินยอมไหม
ไม่ต้อง ถ้าทรัพย์นั้นเป็นสินส่วนตัว ป.พ.พ. มาตรา 1473 กำหนดว่า "สินส่วนตัวของคู่สมรสฝ่ายใดให้ฝ่ายนั้นเป็นผู้จัดการ" คุณจึงขายหรือจำนองที่ดินมรดกได้เองโดยไม่ต้องให้คู่สมรสลงชื่อยินยอม ต่างจากสินสมรสบางประเภทที่กฎหมายกำหนดให้ต้องจัดการร่วมกันหรือได้รับความยินยอม ในทางปฏิบัติ หน่วยงานอาจขอหลักฐานว่าทรัพย์เป็นสินส่วนตัว จึงควรเก็บเอกสารการรับมรดกไว้ให้พร้อม
ใส่ชื่อคู่สมรสร่วม หรือยกมรดกให้คู่สมรส มีผลอย่างไร
ป.พ.พ. มาตรา 1469 ให้คู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งบอกล้างสัญญาที่เกี่ยวกับทรัพย์สินซึ่งทำไว้ต่อกันระหว่างเป็นคู่สมรสได้ ในเวลาที่ยังเป็นคู่สมรสกันอยู่ หรือภายในหนึ่งปีนับแต่วันที่ขาดจากการเป็นคู่สมรส โดยไม่กระทบสิทธิของบุคคลภายนอกผู้ทำการโดยสุจริต การโอนทรัพย์มรดกให้คู่สมรสหรือใส่ชื่อร่วม จะเข้ามาตรานี้และบอกล้างได้หรือไม่ ขึ้นกับข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี ถ้าเคยทำไว้ ควรให้ทนายดูก่อนเริ่มเจรจาหย่า หลักเดียวกันนี้เกี่ยวข้องกับข้อปรับเงินในหนังสือทัณฑ์บนระหว่างคู่สมรส ดู หนังสือทัณฑ์บนระหว่างสามีภรรยา มีผลไหม
ตัวอย่างสมมติ: คอนโดจากเงินขายที่ดินมรดก
ตัวอย่างสมมติ นางบีจดทะเบียนสมรสกับนายเอ ระหว่างสมรสพ่อของนางบีเสียชีวิตโดยไม่มีพินัยกรรม นางบีได้รับที่ดินแปลงหนึ่งในฐานะทายาทโดยธรรม ต่อมานางบีขายที่ดินแล้วโอนเงินทั้งหมดไปซื้อคอนโดในชื่อตนเอง และให้เช่าคอนโดมาหลายปี ค่าเช่าเข้าบัญชีที่นางบีใช้รับเงินเดือนด้วย เมื่อทั้งสองจะหย่ากัน นายเอเรียกให้แบ่งคอนโดครึ่งหนึ่ง
ถ้านางบีมีเอกสารแสดงการรับมรดก สัญญาขายที่ดิน และหลักฐานการโอนเงินจากการขายที่ดินไปซื้อคอนโด คอนโดน่าจะเป็นสินส่วนตัวตามมาตรา 1471 (3) และ 1472 นายเอจึงไม่น่าจะมีสิทธิได้ครึ่งหนึ่ง แต่ค่าเช่าที่ได้ระหว่างสมรสเป็นดอกผลของสินส่วนตัว จึงเป็นสินสมรส ส่วนที่ยังเหลืออยู่ในบัญชีต้องนำมาแบ่ง เงินเดือนระหว่างสมรสก็เป็นสินสมรสอยู่แล้ว จุดที่ต้องพิสูจน์จริงคือเส้นทางเงินจากการขายที่ดินไปถึงการซื้อคอนโด
พิสูจน์อย่างไรว่าทรัพย์มาจากมรดก
เพราะกฎหมายสันนิษฐานว่าทรัพย์ที่สงสัยเป็นสินสมรส ฝ่ายที่อ้างว่าเป็นมรดกควรเตรียมหลักฐานตั้งแต่วันที่ได้รับ ไม่ใช่รอจนมีคดี เอกสารที่มักใช้ได้ เช่น
- พินัยกรรม หรือคำสั่งศาลตั้งผู้จัดการมรดก
- โฉนดหรือหนังสือแสดงสิทธิที่มีบันทึกการโอนมรดก
- รายการโอนเงินจากบัญชีของเจ้ามรดกหรือผู้จัดการมรดกมาเข้าบัญชีของคุณ
- หลักฐานเส้นทางเงินตอนนำเงินมรดกไปซื้อทรัพย์ใหม่ เช่น สัญญาซื้อขายและรายการเดินบัญชี
- บัญชีแยกต่างหากที่ใช้เก็บเฉพาะเงินมรดก ไม่ปนกับรายได้อื่น
รายการนี้เป็นคำแนะนำทางปฏิบัติ ไม่ใช่เอกสารที่กฎหมายกำหนด ศาลจะชั่งน้ำหนักพยานหลักฐานทั้งหมดในคดี
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- เข้าใจว่ามรดกทุกอย่างที่ได้ระหว่างสมรสต้องแบ่งครึ่ง ทั้งที่โดยหลักเป็นสินส่วนตัว
- เข้าใจว่าค่าเช่าหรือดอกเบี้ยจากมรดกเป็นของตนคนเดียว ทั้งที่เป็นดอกผลซึ่งเป็นสินสมรส
- ฝากเงินมรดกรวมกับเงินเดือนจนพิสูจน์ไม่ได้ว่าเงินส่วนใดมาจากมรดก
- ทิ้งเอกสารการรับมรดกหลังโอนเสร็จ แล้วหาหลักฐานไม่ได้เมื่อเกิดข้อพิพาท
คดีแบ่งทรัพย์ที่มีมรดกเกี่ยวข้องมักชนะหรือแพ้กันที่หลักฐานเส้นทางเงิน ถ้าคุณกำลังจะหย่า หรือเพิ่งได้รับมรดกและอยากจัดเก็บให้ถูกต้อง ควรให้ทนายช่วยแยกว่าทรัพย์ชิ้นใดเป็นสินส่วนตัว ชิ้นใดเป็นสินสมรส ถ้ายังไม่แน่ใจว่าจะฟ้องหย่าด้วยเหตุใด ดูตัวอย่างเหตุหย่าเฉพาะเรื่องใน ไม่มีเพศสัมพันธ์กับคู่สมรส ฟ้องหย่าได้ไหม และถ้ามีลูกด้วยกัน อ่าน อำนาจปกครองบุตร คืออะไร สิทธิและหน้าที่พ่อแม่ต่อลูก ประกอบ หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและวางแผนก่อนเจรจาหรือฟ้องคดี ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
มรดกที่ได้ระหว่างสมรส ต้องแบ่งครึ่งตอนหย่าไหม?
ไม่ต้อง โดยหลักมรดกเป็นสินส่วนตัวตามมาตรา 1471 (3) และเมื่อหย่ากันกฎหมายแบ่งเฉพาะสินสมรส ยกเว้นพินัยกรรมหรือหนังสือยกให้ระบุว่าเป็นสินสมรสตามมาตรา 1474 (2) แต่ดอกผล เช่น ค่าเช่าหรือดอกเบี้ยที่ได้ระหว่างสมรส เป็นสินสมรสที่ต้องแบ่ง
ค่าเช่าจากบ้านที่ได้รับมรดก ต้องแบ่งให้อีกฝ่ายหรือไม่?
ต้องแบ่งส่วนที่ยังมีอยู่ เพราะค่าเช่าเป็นดอกผลของสินส่วนตัว ซึ่งมาตรา 1474 (3) ให้เป็นสินสมรส ส่วนตัวบ้านยังเป็นสินส่วนตัวและไม่ต้องแบ่ง ถ้าเคยใช้ค่าเช่าไปเพื่อตนเองฝ่ายเดียวหรือเพื่อให้อีกฝ่ายเสียหาย ศาลอาจถือว่ายังมีอยู่เพื่อนำมาแบ่ง
ขายที่ดินมรดก ต้องให้คู่สมรสเซ็นยินยอมไหม?
ไม่ต้อง ถ้าที่ดินนั้นเป็นสินส่วนตัว เพราะมาตรา 1473 ให้เจ้าของสินส่วนตัวเป็นผู้จัดการเอง แต่หน่วยงานอาจขอหลักฐานว่าเป็นทรัพย์ที่ได้จากมรดก ควรเก็บเอกสารการรับมรดกไว้ และเงินที่ได้จากการขายยังเป็นสินส่วนตัวตามมาตรา 1472
ฝากเงินมรดกรวมกับเงินเดือนในบัญชีเดียว ยังเป็นสินส่วนตัวไหม?
อาจยังเป็นได้ ถ้าพิสูจน์ได้ว่าเงินส่วนใดมาจากมรดก แต่ถ้าแยกไม่ออก กฎหมายสันนิษฐานว่าทรัพย์ที่สงสัยเป็นสินสมรส (มาตรา 1474 วรรคท้าย) ทางที่ปลอดภัยคือเปิดบัญชีแยกสำหรับเงินมรดก และเก็บรายการเดินบัญชีไว้
พ่อแม่อยากให้มรดกเป็นของลูกคนเดียว ไม่ให้เขยหรือสะใภ้ ต้องทำอย่างไร?
โดยหลักไม่ต้องทำอะไรเพิ่ม เพราะมรดกที่ลูกได้รับระหว่างสมรสเป็นสินส่วนตัวของลูกอยู่แล้ว เพียงแต่พินัยกรรมต้องไม่ระบุว่าเป็นสินสมรส และควรรู้ว่าดอกผลที่เกิดระหว่างสมรสยังเป็นสินสมรส ถ้าต้องการวางแผนละเอียด ควรให้ทนายช่วยร่างพินัยกรรม
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
