ไม่มีเพศสัมพันธ์กับคู่สมรส ฟ้องหย่าได้ไหม? สมรรถภาพทางเพศ และโรคติดต่อร้ายแรง

ปัญหาเรื่องเพศสัมพันธ์เป็นเรื่องที่หลายคู่ไม่กล้าพูดแม้กับคนใกล้ชิด บางคนไม่มีเพศสัมพันธ์กับคู่สมรสมาหลายปี บางคนเพิ่งรู้ว่าคู่สมรสมีปัญหาสุขภาพทางเพศ หรือเป็นโรคที่อาจติดต่อถึงตน คำถามที่ตามมาคือ เรื่องเหล่านี้เป็นเหตุให้ฟ้องหย่าได้หรือไม่ บทความนี้แยกให้เห็นว่ากฎหมายรับรองกรณีใดไว้ชัด กรณีใดยังต้องพิสูจน์ และควรเตรียมตัวอย่างไรโดยไม่ละเมิดความเป็นส่วนตัวของอีกฝ่าย

ไม่มีเพศสัมพันธ์ ฟ้องหย่าได้ไหม: กฎหมายแยกเป็นสามกรณี

เหตุฟ้องหย่า คือ ข้อเท็จจริงที่ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1516 กำหนดว่าเมื่อเกิดขึ้นแล้ว คู่สมรสอีกฝ่ายฟ้องหย่าได้ ในมาตรานี้ไม่มีข้อใดเขียนตรง ๆ ว่า "ไม่ยอมมีเพศสัมพันธ์" เหตุที่เกี่ยวข้องมีสามข้อ และแต่ละข้อมีเงื่อนไขต่างกันมาก

  • มาตรา 1516 (10) สภาพแห่งกายที่ทำให้ไม่อาจร่วมประเวณีได้ตลอดกาล
  • มาตรา 1516 (9) โรคติดต่ออย่างร้ายแรงที่เรื้อรังไม่มีทางหาย
  • มาตรา 1516 (6) การเป็นปฏิปักษ์ต่อการเป็นคู่สมรสอย่างร้ายแรง ซึ่งการปฏิเสธเพศสัมพันธ์อาจเกี่ยวข้องได้ในบางกรณีเท่านั้น

สมรรถภาพทางเพศ ฟ้องหย่าได้หรือไม่ (มาตรา 1516 (10))

ได้ ถ้าเป็นสภาพแห่งกายที่ทำไม่ได้ตลอดกาล ถ้อยคำปัจจุบันของมาตรา 1516 (10) ซึ่งแก้ไขโดย ป.พ.พ. (ฉบับที่ 24) พ.ศ. 2567 คือ "คู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมีสภาพแห่งกายทำให้ไม่อาจร่วมประเวณีหรือไม่อาจกระทำการหรือยอมรับการกระทำเพื่อสนองความใคร่ของอีกฝ่ายได้ตลอดกาล อีกฝ่ายหนึ่งฟ้องหย่าได้" บทความเก่าที่ใช้คำว่า "สามีหรือภริยา" และพูดถึงเฉพาะการร่วมประเวณี เป็นถ้อยคำก่อนแก้ไข ถ้อยคำใหม่กว้างกว่าเดิมและใช้กับคู่สมรสทุกคู่ไม่ว่าเพศใด

องค์ประกอบที่ต้องมีคือ หนึ่ง เป็น "สภาพแห่งกาย" และสอง เป็น "ตลอดกาล" เมื่ออ่านจากถ้อยคำ ภาวะที่เป็นชั่วคราวหรือรักษาได้ จึงยากจะเข้าเหตุนี้ และกรณีที่ร่างกายทำได้ แต่ฝ่ายหนึ่งไม่ต้องการ ก็ไม่ใช่สภาพแห่งกาย ในทำนองเดียวกัน การที่ฝ่ายหนึ่งรู้สึกรังเกียจสภาพร่างกายของอีกฝ่าย ทั้งที่ยังมีความสัมพันธ์กันได้ โดยหลักก็ไม่เข้าเหตุ (10) ศาลจะพิจารณาจากพยานหลักฐาน ซึ่งมักต้องอาศัยความเห็นทางการแพทย์

ฝ่ายที่ทำให้เกิดสภาพนั้นเอง ฟ้องหย่าได้ไหม

ไม่ได้ ป.พ.พ. มาตรา 1517 วรรคสอง กำหนดว่า เหตุฟ้องหย่าตามมาตรา 1516 (10) ถ้าเกิดเพราะการกระทำของอีกฝ่ายหนึ่ง อีกฝ่ายหนึ่งนั้นจะยกเป็นเหตุฟ้องหย่าไม่ได้ อธิบายง่าย ๆ คือ ถ้าสภาพร่างกายนั้นเกิดจากการกระทำของคนที่จะฟ้องเอง คนนั้นจะอ้างเหตุ (10) ไม่ได้ ข้อยกเว้นนี้ใช้กับเหตุ (10) เท่านั้น ไม่ใช้กับเหตุโรคติดต่อตาม (9)

คู่สมรสไม่ยอมมีเพศสัมพันธ์ ฟ้องหย่าได้หรือไม่ (มาตรา 1516 (6))

อาจได้ในบางกรณี แต่ไม่มีหลักว่าได้เสมอ มาตรา 1516 (6) กำหนดว่า คู่สมรสฝ่ายหนึ่ง "ไม่ให้ความช่วยเหลืออุปการะเลี้ยงดูอีกฝ่ายหนึ่งตามสมควร หรือทำการเป็นปฏิปักษ์ต่อการที่เป็นคู่สมรสอย่างร้ายแรง" ถ้าถึงขนาดที่อีกฝ่ายเดือดร้อนเกินควร เมื่อเอาสภาพ ฐานะ และความเป็นอยู่ร่วมกันฉันคู่สมรสมาคำนึงประกอบ อีกฝ่ายฟ้องหย่าได้

ตัวบทไม่ได้พูดถึงเพศสัมพันธ์โดยตรง การปฏิเสธจะถึงขั้น "เป็นปฏิปักษ์อย่างร้ายแรง" หรือไม่ ศาลจะพิจารณาจากพฤติการณ์ทั้งหมด เช่น ระยะเวลาที่ผ่านมา เหตุผลของการปฏิเสธ และพฤติกรรมอื่นที่เกิดขึ้นประกอบกัน การปฏิเสธเพราะเจ็บป่วยหรือมีปัญหาสุขภาพจิต อาจถูกมองต่างจากการตั้งใจตัดความสัมพันธ์ฉันคู่สมรสทุกด้าน คุณจึงไม่ควรคาดว่าการไม่มีเพศสัมพันธ์อย่างเดียวจะทำให้ศาลพิพากษาให้หย่า

อีกเรื่องที่ต้องระวังคือเวลา เหตุตามมาตรา 1516 (6) อยู่ในรายการของมาตรา 1529 ซึ่งให้สิทธิฟ้องระงับเมื่อพ้นหนึ่งปีนับแต่วันที่ผู้กล่าวอ้างรู้หรือควรรู้ความจริง ถ้าพฤติกรรมยังเกิดต่อเนื่อง การนับเวลาอาจซับซ้อน ควรให้ทนายประเมิน ถ้าพฤติกรรมของอีกฝ่ายรวมถึงการดูถูก กดดัน หรือทำร้ายจิตใจอย่างร้ายแรง อาจพิจารณาเหตุตามมาตรา 1516 (3) ด้วย อ่านเพิ่มใน ฟ้องหย่าทำร้ายจิตใจได้ไหม พฤติกรรมแบบไหนเข้าเหตุหย่า

คู่สมรสเป็นโรคติดต่อร้ายแรง ฟ้องหย่าได้ไหม (มาตรา 1516 (9))

ได้ ถ้าครบทุกองค์ประกอบ มาตรา 1516 (9) กำหนดว่า "คู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเป็นโรคติดต่ออย่างร้ายแรงอันอาจเป็นภัยแก่อีกฝ่ายหนึ่ง และโรคมีลักษณะเรื้อรังไม่มีทางที่จะหายได้ อีกฝ่ายหนึ่งนั้นฟ้องหย่าได้" แยกได้สี่เงื่อนไข คือ เป็นโรคติดต่อ เป็นโรคร้ายแรง อาจเป็นภัยแก่อีกฝ่าย และเรื้อรังไม่มีทางหาย ถ้าขาดข้อใด เช่น โรครักษาหายได้ หรือควบคุมได้จนไม่เป็นภัยแก่อีกฝ่าย ก็อาจไม่เข้าเหตุนี้

กฎหมายไม่ได้ระบุชื่อโรคไว้ การวินิจฉัยว่าโรคใดเข้าเงื่อนไขต้องอาศัยข้อเท็จจริงทางการแพทย์ในแต่ละคดี และความรู้ทางการแพทย์ที่เปลี่ยนไปตามเวลา ข้อมูลที่บอกว่าโรคชื่อนั้นชื่อนี้ "ฟ้องหย่าได้แน่นอน" จึงไม่ควรเชื่อโดยไม่ตรวจสอบ

หย่าเพราะคู่สมรสเป็นโรคติดต่อ ต้องจ่ายค่าเลี้ยงชีพไหม

ต้อง ถ้าหย่ากันเพราะเหตุนี้ นี่คือข้อที่หลายคนไม่รู้ ป.พ.พ. มาตรา 1527 กำหนดว่า ถ้าหย่าขาดจากกันเพราะเหตุวิกลจริตตามมาตรา 1516 (7) หรือเพราะเหตุเป็นโรคติดต่ออย่างร้ายแรงตามมาตรา 1516 (9) คู่สมรสอีกฝ่ายหนึ่งต้องออกค่าเลี้ยงชีพให้แก่ฝ่ายที่เป็นโรคติดต่อนั้น โดยคำนวณอนุโลมตามมาตรา 1526 ซึ่งให้ศาลคำนึงถึงความสามารถของผู้ให้และฐานะของผู้รับ ศาลจึงอาจกำหนดเพียงใดหรือไม่กำหนดก็ได้ตามพฤติการณ์ และมาตรา 1528 กำหนดว่าถ้าฝ่ายที่รับค่าเลี้ยงชีพสมรสใหม่ สิทธิรับค่าเลี้ยงชีพหมดไป หลักนี้ไม่ใช้กับการหย่าเพราะเหตุ (10)

เปรียบเทียบเหตุหย่าที่เกี่ยวกับเพศสัมพันธ์และสุขภาพ

เหตุต้องพิสูจน์อะไรข้อยกเว้นหรือผลที่ควรรู้กำหนดหนึ่งปีตามมาตรา 1529
(10) สภาพแห่งกายสภาพร่างกายที่ทำไม่ได้ตลอดกาลผู้ก่อให้เกิดสภาพนั้นเองฟ้องไม่ได้ (มาตรา 1517 วรรคสอง)ไม่อยู่ในรายการ
(9) โรคติดต่อร้ายแรงติดต่อ ร้ายแรง อาจเป็นภัย เรื้อรังไม่มีทางหายผู้ฟ้องต้องออกค่าเลี้ยงชีพให้ฝ่ายที่ป่วย (มาตรา 1527)ไม่อยู่ในรายการ
(6) ปฏิปักษ์อย่างร้ายแรงพฤติการณ์ที่ทำให้เดือดร้อนเกินควรการปฏิเสธเพศสัมพันธ์เข้าหรือไม่ขึ้นกับพฤติการณ์ทั้งหมดอยู่ในรายการ
(4/2) แยกกันอยู่แยกกันอยู่เกินสามปีตามเงื่อนไขกฎหมายฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งฟ้องได้ไม่อยู่ในรายการ

การที่เหตุใดไม่อยู่ในรายการของมาตรา 1529 ไม่ได้แปลว่ารอได้ไม่จำกัด เมื่อรู้ข้อเท็จจริงแล้วควรปรึกษาทนายโดยเร็ว

ทางเลือกอื่นเมื่อพิสูจน์เหตุได้ยาก

คดีที่อาศัยเรื่องเพศสัมพันธ์มักพิสูจน์ยากและกระทบความรู้สึกทั้งสองฝ่าย ทางเลือกที่ควรพิจารณาคู่กันมีสองทาง ทางแรกคือหย่าโดยความยินยอมและจดทะเบียนหย่า ซึ่งไม่ต้องพิสูจน์เหตุ ทางที่สองคือเหตุตามมาตรา 1516 (4/2) คือ คู่สมรสสมัครใจแยกกันอยู่เพราะเหตุที่ไม่อาจอยู่ร่วมกันฉันคู่สมรสได้โดยปกติสุขตลอดมาเกินสามปี หรือแยกกันอยู่ตามคำสั่งของศาลเป็นเวลาเกินสามปี ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งฟ้องหย่าได้ ถ้ายังอยู่ด้วยกันไม่ได้แต่ยังไม่พร้อมหย่า อ่าน ยังไม่หย่า แต่อยู่ด้วยกันไม่ได้ ขอศาลให้แยกกันอยู่ชั่วคราวได้ไหม ส่วนกรณีที่อีกฝ่ายเคยทำหนังสือรับปากเรื่องความประพฤติไว้ อาจมีเหตุผิดทัณฑ์บนเพิ่มเข้ามา ดู หนังสือทัณฑ์บนระหว่างสามีภรรยา มีผลไหม

หลักฐานทางการแพทย์และความเป็นส่วนตัวของคู่สมรส

ข้อมูลสุขภาพเป็นข้อมูลส่วนบุคคลที่กฎหมายคุ้มครองเป็นพิเศษ แม้จะเป็นข้อมูลของคู่สมรส คุณก็ไม่ควรแอบนำเวชระเบียน ผลตรวจ หรือข้อมูลการรักษาของอีกฝ่ายมาใช้โดยไม่ชอบ และไม่ควรเผยแพร่เรื่องโรคหรือสมรรถภาพทางเพศของอีกฝ่ายให้ผู้อื่นรู้ การกระทำเช่นนั้นอาจทำให้คุณต้องรับผิดเสียเอง และทำให้คดีหย่ายากขึ้น

ช่องทางที่ถูกต้องคือให้ทนายขอพยานหลักฐานผ่านกระบวนการของศาล ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 128/1 ให้ศาลสั่งตรวจพิสูจน์บุคคลด้วยวิธีการทางวิทยาศาสตร์ได้ การเก็บตัวอย่างจากร่างกายต้องทำเพียงเท่าที่จำเป็นและสมควร และเป็นสิทธิของบุคคลนั้นที่จะยินยอมหรือไม่ก็ได้ แต่ถ้าคู่ความฝ่ายใดไม่ยินยอมหรือไม่ให้ความร่วมมือ ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าข้อเท็จจริงเป็นไปตามที่คู่ความฝ่ายตรงข้ามกล่าวอ้าง การนำหลักนี้มาใช้ในคดีหย่าเรื่องสมรรถภาพหรือโรคเป็นการปรับใช้บททั่วไป ศาลอาจสั่งให้ตรวจพิสูจน์ได้ตามความจำเป็นของคดี

ตัวอย่างสมมติ: สามปีที่ไม่มีความใกล้ชิด

ตัวอย่างสมมติ นางบีกับนายเอจดทะเบียนสมรสกันมาหกปี สามปีหลังนายเอไม่มีความสัมพันธ์ทางกายกับนางบีเลย นางบีพยายามชวนไปพบแพทย์ นายเอปฏิเสธและแยกไปนอนห้องอื่น แต่ยังช่วยค่าใช้จ่ายในบ้านตามปกติ นางบีอยากรู้ว่าฟ้องหย่าได้หรือไม่

นางบีจะอ้างเหตุ (10) ได้ต่อเมื่อพิสูจน์ได้ว่านายเอมีสภาพแห่งกายที่ทำไม่ได้ตลอดกาล ซึ่งยังไม่มีข้อมูลทางการแพทย์รองรับ ส่วนเหตุ (6) ศาลจะดูพฤติการณ์ทั้งหมดว่าถึงขั้นเป็นปฏิปักษ์อย่างร้ายแรงจนนางบีเดือดร้อนเกินควรหรือไม่ ซึ่งไม่แน่นอน ทนายอาจแนะนำให้เจรจาหย่าโดยความยินยอม หรือพิจารณาเหตุแยกกันอยู่ตาม (4/2) ถ้าข้อเท็จจริงเข้าเงื่อนไข

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • เข้าใจว่าไม่ยอมมีเพศสัมพันธ์คือเหตุ (10) ทั้งที่ (10) หมายถึงสภาพร่างกายที่ทำไม่ได้ตลอดกาล
  • ฟ้องหย่าเพราะอีกฝ่ายเป็นโรคติดต่อ โดยไม่รู้ว่าอาจต้องจ่ายค่าเลี้ยงชีพตามมาตรา 1527
  • รอนานเกินไปจนเหตุ (6) พ้นกำหนดหนึ่งปีตามมาตรา 1529
  • แอบนำข้อมูลสุขภาพของอีกฝ่ายมาใช้ หรือเล่าเรื่องส่วนตัวให้คนอื่นฟัง จนกลายเป็นข้อพิพาทเพิ่ม

เรื่องเพศสัมพันธ์และสุขภาพเป็นคดีที่ผลขึ้นกับพยานหลักฐานและพฤติการณ์เฉพาะของแต่ละคู่ ก่อนตัดสินใจ ควรให้ทนายประเมินว่าเหตุใดพิสูจน์ได้จริง และวางแผนเรื่องที่ตามมา เช่น การแบ่งทรัพย์สิน ซึ่งมีประเด็นเฉพาะสำหรับทรัพย์ที่ได้มาจากมรดกตาม ได้มรดกระหว่างสมรส เป็นสินสมรสไหม และถ้ามีลูกด้วยกัน ต้องวางแผนเรื่องอำนาจปกครองตาม อำนาจปกครองบุตร คืออะไร สิทธิและหน้าที่พ่อแม่ต่อลูก หากต้องการปรึกษาเป็นการส่วนตัวและเป็นความลับ ติดต่อสำนักงาน

คำถามที่พบบ่อย

ไม่มีเพศสัมพันธ์กับคู่สมรสมาหลายปี ฟ้องหย่าได้ไหม?

อาจได้ แต่ไม่แน่นอน ถ้าไม่ได้เกิดจากสภาพร่างกายที่ทำไม่ได้ตลอดกาล ต้องอาศัยเหตุอื่น เช่น มาตรา 1516 (6) ซึ่งศาลพิจารณาจากพฤติการณ์ทั้งหมดว่าเป็นปฏิปักษ์ต่อการเป็นคู่สมรสอย่างร้ายแรงจนเดือดร้อนเกินควรหรือไม่ และมีกำหนดหนึ่งปีตามมาตรา 1529

คู่สมรสเสื่อมสมรรถภาพทางเพศแต่รักษาได้ ฟ้องหย่าได้หรือไม่?

โดยหลักยากที่จะเข้าเหตุตามมาตรา 1516 (10) เพราะถ้อยคำกฎหมายต้องเป็นสภาพแห่งกายที่ทำไม่ได้ "ตลอดกาล" ภาวะที่รักษาได้หรือเป็นชั่วคราวจึงมักไม่เข้าเหตุนี้ ควรพิจารณาเหตุอื่นหรือการหย่าโดยความยินยอมแทน

ฟ้องหย่าเพราะคู่สมรสติดโรค ต้องจ่ายค่าเลี้ยงชีพหรือไม่?

ต้อง ถ้าศาลให้หย่าเพราะเหตุโรคติดต่ออย่างร้ายแรงตามมาตรา 1516 (9) มาตรา 1527 ให้ฝ่ายที่ฟ้องออกค่าเลี้ยงชีพให้ฝ่ายที่เป็นโรค จำนวนขึ้นกับความสามารถของผู้ให้และฐานะของผู้รับ ศาลอาจกำหนดเพียงใดหรือไม่กำหนดก็ได้ และสิทธินี้หมดไปถ้าผู้รับสมรสใหม่

ศาลสั่งให้คู่สมรสไปตรวจร่างกายได้ไหม?

อาจสั่งได้ ป.วิ.พ. มาตรา 128/1 ให้ศาลสั่งตรวจพิสูจน์ด้วยวิธีการทางวิทยาศาสตร์ได้เมื่อจำเป็นต่อประเด็นสำคัญของคดี คู่ความมีสิทธิไม่ยินยอมให้เก็บตัวอย่างจากร่างกาย แต่ถ้าไม่ยินยอมหรือไม่ให้ความร่วมมือ กฎหมายให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าข้อเท็จจริงเป็นไปตามที่อีกฝ่ายกล่าวอ้าง

นำผลตรวจสุขภาพของคู่สมรสมาเป็นหลักฐานเองได้หรือไม่?

ไม่ควรทำเอง ถ้าได้มาโดยไม่ชอบ ข้อมูลสุขภาพเป็นข้อมูลส่วนบุคคลที่กฎหมายคุ้มครองเป็นพิเศษ การแอบนำมาใช้หรือเผยแพร่อาจทำให้คุณต้องรับผิด ควรให้ทนายขอพยานหลักฐานผ่านศาลแทน

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ