อำนาจปกครองบุตร คืออะไร? สิทธิและหน้าที่พ่อแม่ต่อลูกตามกฎหมาย ครบทุกเรื่อง 2569

เมื่อมีลูก พ่อแม่หลายคนเพิ่งรู้ว่ากฎหมายมีกติกาละเอียดกว่าที่คิด ตั้งแต่ใครมีสิทธิลงชื่อแทนลูก พ่อแม่ทำโทษลูกได้แค่ไหน เอาเงินของลูกมาใช้ได้หรือไม่ ไปจนถึงเมื่อหย่ากัน ไม่ได้จดทะเบียนสมรส หรือฝ่ายหนึ่งเสียชีวิต ใครจะดูแลลูกต่อ บทความนี้เป็นคู่มือหลักเรื่องอำนาจปกครองบุตร อธิบายหลักใหญ่ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ฉบับปัจจุบัน ณ ปี 2569 แล้วชี้ไปยังบทความเฉพาะเรื่องที่ลงรายละเอียดแต่ละประเด็น

อำนาจปกครองบุตร คืออะไร

อำนาจปกครองบุตร คือ สิทธิและหน้าที่ตามกฎหมายของพ่อแม่ในการดูแลตัวลูกและจัดการทรัพย์สินของลูกที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1566 วางหลักว่า "บุตรซึ่งยังไม่บรรลุนิติภาวะต้องอยู่ใต้อำนาจปกครองของบิดามารดา" มาตรานี้ยังใช้คำว่า "บิดามารดา" แม้กฎหมายครอบครัวหลายมาตราจะเปลี่ยนมาใช้คำว่า "คู่สมรส" ตาม ป.พ.พ. (ฉบับที่ 24) พ.ศ. 2567

อำนาจปกครองครอบคลุมสามเรื่องใหญ่ คือ เรื่องตัวลูก เช่น ที่อยู่และการอบรมสั่งสอน เรื่องทรัพย์สินของลูก เพราะมาตรา 1571 กำหนดว่าอำนาจปกครองรวมทั้งการจัดการทรัพย์สินของบุตรด้วย และเรื่องการเป็นตัวแทนของลูกในทางกฎหมาย เพราะมาตรา 1569 กำหนดว่า "ผู้ใช้อำนาจปกครองเป็นผู้แทนโดยชอบธรรมของบุตร" ในภาษาพูดคนมักเรียกว่า "สิทธิในตัวลูก" แต่ในทางกฎหมาย อำนาจปกครองมาพร้อมหน้าที่เสมอ

ใครเป็นผู้ใช้อำนาจปกครอง ในแต่ละสถานการณ์

คำตอบขึ้นกับสถานะของพ่อแม่ ตารางนี้สรุปกรณีที่พบบ่อย

สถานการณ์ผู้ใช้อำนาจปกครองหลักกฎหมาย
พ่อแม่จดทะเบียนสมรสกันพ่อและแม่มาตรา 1566 วรรคหนึ่ง
หย่าโดยความยินยอมฝ่ายที่ตกลงกันเป็นหนังสือ ถ้าไม่ตกลงหรือตกลงไม่ได้ ศาลชี้ขาดมาตรา 1520
หย่าโดยคำพิพากษาฝ่ายที่ศาลชี้ขาด โดยคำนึงถึงความผาสุกและประโยชน์ของบุตรเป็นสำคัญมาตรา 1520
ไม่ได้จดทะเบียนสมรส และพ่อยังไม่ได้เป็นบิดาตามกฎหมายแม่แต่ผู้เดียวมาตรา 1546
พ่อหรือแม่เสียชีวิตฝ่ายที่ยังมีชีวิตมาตรา 1566 วรรคสอง (1)
มีลูกติดแล้วสมรสใหม่ผู้ที่ลูกติดมา คู่สมรสใหม่ไม่ได้อำนาจปกครองมาตรา 1568
ไม่มีพ่อแม่ หรือพ่อแม่ถูกถอนอำนาจปกครองผู้ปกครองที่ศาลตั้งมาตรา 1585 และ 1586

การหย่าไม่ได้ทำให้อำนาจปกครองตกเป็นของแม่หรือพ่อโดยอัตโนมัติ ต้องตกลงกันเป็นหนังสือหรือให้ศาลชี้ขาด ถ้าภายหลังผู้ใช้อำนาจปกครองประพฤติไม่สมควรหรือพฤติการณ์เปลี่ยนไป มาตรา 1521 ให้ศาลสั่งเปลี่ยนตัวผู้ใช้อำนาจปกครองได้ และตามความเห็นของคณะกรรมการกฤษฎีกา หลังจดทะเบียนหย่าแล้วพ่อแม่จะไปแก้ข้อตกลงเรื่องนี้ที่สำนักทะเบียนเองไม่ได้ ต้องให้ศาลสั่ง แนวทางที่ศาลใช้อยู่ใน อำนาจปกครองบุตรหลังหย่า ร่วมกันหรือคนเดียว ศาลชี้จากอะไร ส่วนใครลงชื่อแทนลูกได้ในแต่ละกรณี ดู ผู้แทนโดยชอบธรรม คือใคร ทำอะไรแทนลูกได้บ้าง และเมื่อไรต้องขออนุญาตศาล

อำนาจปกครองและผู้แทนโดยชอบธรรม: สิทธิและหน้าที่ของพ่อแม่

ผู้ใช้อำนาจปกครองมีสิทธิอะไรบ้าง ตามมาตรา 1567

ป.พ.พ. มาตรา 1567 กำหนดสิทธิของผู้ใช้อำนาจปกครองไว้สี่ข้อ

  1. กำหนดที่อยู่ของบุตร
  2. ทำโทษบุตรเพื่อว่ากล่าวสั่งสอนหรือปรับพฤติกรรม โดยต้องไม่เป็นการกระทำทารุณกรรมหรือทำร้ายด้วยความรุนแรงต่อร่างกายหรือจิตใจ หรือกระทำโดยมิชอบ
  3. ให้บุตรทำการงานตามสมควรแก่ความสามารถและฐานานุรูป
  4. เรียกบุตรคืนจากบุคคลอื่นซึ่งกักบุตรไว้โดยมิชอบด้วยกฎหมาย

ข้อ (2) แก้ไขโดย ป.พ.พ. (ฉบับที่ 25) พ.ศ. 2568 มีผลตั้งแต่ 25 มีนาคม 2568 ถ้อยคำเดิม "ทำโทษบุตรตามสมควร" จึงไม่ใช่กฎหมายปัจจุบันแล้ว กฎหมายใหม่เน้นการว่ากล่าวสั่งสอนและปรับพฤติกรรม การใช้กำลังที่เป็นการทำร้ายหรือทารุณอยู่นอกสิทธิของผู้ใช้อำนาจปกครอง และอาจเป็นความผิดตามกฎหมายอื่น ศาลจะพิจารณาจากข้อเท็จจริงแต่ละกรณี เส้นแบ่งและสิ่งที่ควรทำเมื่อเห็นเด็กถูกทำร้ายอยู่ใน พ่อแม่ตีลูกผิดกฎหมายไหม ทำโทษลูกได้แค่ไหนตามกฎหมายไทย

พ่อแม่มีหน้าที่อะไรต่อลูก

มาตรา 1564 กำหนดว่า "บิดามารดาจำต้องอุปการะเลี้ยงดูและให้การศึกษาตามสมควรแก่บุตรในระหว่างที่เป็นผู้เยาว์" และวรรคสองกำหนดว่าต้องอุปการะเลี้ยงดูบุตรที่บรรลุนิติภาวะแล้วเฉพาะผู้ทุพพลภาพและหาเลี้ยงตนเองมิได้ มาตรา 1584 ยังกำหนดว่า การถูกถอนอำนาจปกครองไม่ทำให้พ้นจากหน้าที่อุปการะเลี้ยงดูผู้เยาว์ตามกฎหมาย ถ้าพ่อหรือแม่ฝ่ายหนึ่งไม่ส่งเสีย มาตรา 1565 เปิดให้พ่อหรือแม่อีกฝ่ายนำคดีเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรขึ้นว่ากล่าวได้

อีกด้านหนึ่ง มาตรา 1584/1 รับรองว่า "บิดาหรือมารดาย่อมมีสิทธิที่จะติดต่อกับบุตรของตนได้ตามควรแก่พฤติการณ์ ไม่ว่าบุคคลใดจะเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองหรือผู้ปกครองก็ตาม" พ่อหรือแม่ที่ไม่ได้เป็นผู้ใช้อำนาจปกครองหลังหย่าจึงยังมีสิทธิติดต่อลูก

เงินและทรัพย์สินของลูก พ่อแม่จัดการได้แค่ไหน

ทรัพย์สินของลูกเป็นของลูก พ่อแม่เป็นผู้จัดการแทน มาตรา 1571 ให้จัดการ "ด้วยความระมัดระวังเช่นวิญญูชนจะพึงกระทำ" มาตรา 1573 กำหนดว่าเงินได้ของลูกให้ใช้เป็นค่าอุปการะเลี้ยงดูและการศึกษาของลูกก่อน ส่วนที่เหลือต้องเก็บไว้ให้ลูก พ่อแม่จะใช้เองได้ตามสมควรเฉพาะเมื่อตนมีเงินได้ไม่เพียงพอแก่การครองชีพตามสมควรแก่ฐานะ และต้องไม่ใช่เงินได้จากทรัพย์ที่ผู้ให้หรือพินัยกรรมกำหนดห้ามไม่ให้ผู้ใช้อำนาจปกครองได้ประโยชน์ รายละเอียดอยู่ใน พ่อแม่เอาเงินของลูกไปใช้ได้ไหม เงินได้ ทรัพย์สิน และบัญชีของลูกผู้เยาว์

นิติกรรมสำคัญเกี่ยวกับทรัพย์สินของลูก 13 รายการตามมาตรา 1574 ผู้ใช้อำนาจปกครองทำไม่ได้เว้นแต่ศาลอนุญาต เช่น ขาย ขายฝาก หรือจำนองที่ดินของลูก ให้เช่าอสังหาริมทรัพย์เกินสามปี เอาเงินของลูกไปให้ผู้อื่นกู้ยืม และประนีประนอมยอมความ ส่วนกิจการที่ประโยชน์ของผู้ใช้อำนาจปกครอง คู่สมรส หรือบุตรของผู้ใช้อำนาจปกครองขัดกับประโยชน์ของลูก มาตรา 1575 กำหนดว่าต้องได้รับอนุญาตจากศาลก่อน "มิฉะนั้นเป็นโมฆะ"

ผู้เยาว์และบรรลุนิติภาวะ: อำนาจปกครองสิ้นสุดเมื่อไร

อำนาจปกครองมีอยู่ตราบที่ลูกยังเป็นผู้เยาว์ ป.พ.พ. มาตรา 19 กำหนดว่าบุคคลบรรลุนิติภาวะเมื่ออายุยี่สิบปีบริบูรณ์ และมาตรา 20 ให้ผู้เยาว์บรรลุนิติภาวะเมื่อทำการสมรสตามมาตรา 1448 ซึ่งปัจจุบันกำหนดว่าทั้งสองฝ่ายต้องอายุสิบแปดปีบริบูรณ์ เว้นแต่ศาลอนุญาตให้สมรสก่อนนั้น (มีผลตั้งแต่ 23 มกราคม 2568) อายุ 18 ปีจึงไม่ใช่อายุบรรลุนิติภาวะตามกฎหมายแพ่ง แม้กฎหมายบางฉบับใช้เกณฑ์ของตัวเอง เช่น พ.ร.บ.คุ้มครองเด็กนิยามเด็กว่าผู้มีอายุต่ำกว่า 18 ปี อ่านต่อใน บรรลุนิติภาวะ อายุเท่าไร 20 ปี หรือสมรสแล้ว

ระหว่างที่ยังเป็นผู้เยาว์ มาตรา 21 กำหนดว่าการทำนิติกรรมต้องได้รับความยินยอมของผู้แทนโดยชอบธรรมก่อน มิฉะนั้นเป็นโมฆียะ คือมีผลจนกว่าจะถูกบอกล้าง โดยมีข้อยกเว้น เช่น การได้สิทธิอย่างเดียว การที่ต้องทำเองเฉพาะตัว การที่สมแก่ฐานานุรูปและจำเป็นในการดำรงชีพ และการทำพินัยกรรมเมื่ออายุสิบห้าปีบริบูรณ์ ดู ผู้เยาว์ทำนิติกรรมได้ไหม ซื้อของ ทำสัญญา กู้เงิน เมื่อไรเป็นโมฆียะ

เมื่อลูกบรรลุนิติภาวะ มาตรา 1578 ให้ผู้ใช้อำนาจปกครองรีบส่งมอบทรัพย์สินที่จัดการพร้อมบัญชีให้ลูกเพื่อรับรอง และมาตรา 1581 ห้ามฟ้องคดีเกี่ยวกับการจัดการทรัพย์สินระหว่างผู้เยาว์กับผู้ใช้อำนาจปกครองเมื่อพ้นหนึ่งปีนับแต่อำนาจปกครองสิ้นไป ซึ่งต้องพิจารณาคู่กับข้อห้ามคดีอุทลุมด้านล่าง

ถอนอำนาจปกครองได้เมื่อไร

มาตรา 1582 ให้ศาลถอนอำนาจปกครองบางส่วนหรือทั้งหมดได้ เมื่อผู้ใช้อำนาจปกครองเป็นคนไร้ความสามารถหรือเสมือนไร้ความสามารถโดยคำสั่งศาล ใช้อำนาจปกครองเกี่ยวแก่ตัวผู้เยาว์โดยมิชอบ หรือประพฤติชั่วร้าย ศาลสั่งเองหรือสั่งเมื่อญาติของผู้เยาว์หรืออัยการร้องขอก็ได้ ถ้าผู้ใช้อำนาจปกครองล้มละลาย หรือจัดการทรัพย์สินของลูกในทางที่ผิดจนอาจเป็นภัย ศาลถอนเฉพาะอำนาจจัดการทรัพย์สินได้ และเมื่อเหตุสิ้นไป มาตรา 1583 ให้ศาลสั่งให้มีอำนาจปกครองดังเดิมได้ ดูเหตุที่ศาลพิจารณาใน เหตุใดบ้างที่ศาลจะสั่งถอนอำนาจปกครองบุตร

ชื่อและนามสกุลของลูก ใครตัดสินใจ

ป.พ.พ. มาตรา 1561 กำหนดว่า "บุตรมีสิทธิใช้ชื่อสกุลของบิดา" คำว่า "สิทธิ" หมายความว่ากฎหมายให้ลูกใช้นามสกุลพ่อได้ แต่ไม่ได้บังคับว่าต้องใช้ตลอดไป และ พ.ร.บ.ชื่อบุคคลไม่มีบทที่กำหนดว่าลูกต้องใช้นามสกุลของใคร ความเห็นของคณะกรรมการกฤษฎีกาถือว่าผู้เยาว์ยื่นขอเปลี่ยนนามสกุลเองไม่ได้ ผู้ใช้อำนาจปกครองเป็นผู้ยื่นแทน และสิทธิตามมาตรา 1567 มีเพียงสี่ข้อ ไม่ได้รวมการเปลี่ยนนามสกุลลูก

คำถามว่าแม่จะเปลี่ยนนามสกุลลูกหลังหย่าโดยพ่อไม่ยินยอมได้หรือไม่ จึงไม่มีบทกฎหมายตอบตรง ๆ ขึ้นกับว่าใครเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองตามบันทึกการหย่าหรือคำสั่งศาล และอาจกลายเป็นข้อพิพาทที่ควรปรึกษาทนาย อ่านต่อใน เปลี่ยนนามสกุลลูกมาใช้ของแม่ หลังหย่าทำได้ไหม ต้องให้พ่อยินยอมหรือไม่ ส่วนการเปลี่ยนชื่อตัว โดยหลักผู้ใช้อำนาจปกครองเป็นผู้ยื่นคำขอแทนลูกต่อนายทะเบียนท้องที่ที่ลูกมีชื่อในทะเบียนบ้าน ดู เปลี่ยนชื่อลูก ต้องใช้อะไรบ้าง ใครมีสิทธิยื่น และพ่อแม่ต้องเซ็นทั้งคู่ไหม

ลูกนอกสมรสและคดีอุทลุม

ลูกที่เกิดจากพ่อแม่ที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส มาตรา 1546 ให้ถือว่าเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของแม่ แม่จึงเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองแต่ผู้เดียว ส่วนฝั่งพ่อ มาตรา 1547 กำหนดว่าเด็กจะเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายเมื่อพ่อแม่สมรสกันภายหลัง พ่อจดทะเบียนว่าเป็นบุตร หรือศาลพิพากษาว่าเป็นบุตร การมีชื่อพ่อในสูติบัตรอย่างเดียวยังไม่ใช่หนึ่งในสามทางนี้ สิทธิเรื่องค่าเลี้ยงดู มรดก นามสกุล และอำนาจปกครองฝั่งพ่อ ขึ้นกับว่าผ่านทางใดแล้ว อ่านต่อใน ลูกนอกสมรส คืออะไร มีสิทธิอะไรบ้าง ค่าเลี้ยงดู มรดก นามสกุล

คดีอุทลุม คือ กรณีที่ผู้สืบสันดานฟ้องบุพการีของตน ซึ่งมาตรา 1562 ห้ามไว้ทั้งคดีแพ่งและคดีอาญา แต่เมื่อผู้นั้นหรือญาติสนิทร้องขอ อัยการจะยกคดีขึ้นว่ากล่าวก็ได้ ข้อห้ามนี้เป็นการห้ามยื่นฟ้องต่อศาลด้วยตนเอง ไม่ได้ห้ามลูกแจ้งความหรือขอความช่วยเหลือจากเจ้าหน้าที่ และไม่ได้ห้ามพ่อแม่ฟ้องลูก ดูทางออกทั้งหมดใน คดีอุทลุม คืออะไร ลูกฟ้องพ่อแม่ได้ไหม และมีทางออกอะไรบ้าง

ผู้ปกครองและบุตรบุญธรรม ต่างจากผู้ใช้อำนาจปกครองอย่างไร

คนที่ไม่ใช่พ่อแม่จะมีอำนาจทางกฎหมายต่อเด็กได้สองทางหลัก คือ เป็นผู้ปกครองที่ศาลตั้ง หรือรับเด็กเป็นบุตรบุญธรรม การเลี้ยงดูเด็กมานานโดยไม่ผ่านสองทางนี้ไม่ได้ทำให้ผู้เลี้ยงมีอำนาจลงชื่อแทนเด็ก

เรื่องผู้ใช้อำนาจปกครองผู้ปกครองผู้รับบุตรบุญธรรม
ได้สถานะอย่างไรเป็นพ่อแม่ตามกฎหมาย (มาตรา 1566)ศาลตั้ง เมื่อเด็กไม่มีพ่อแม่หรือพ่อแม่ถูกถอนอำนาจปกครอง (มาตรา 1585 1586)จดทะเบียน ถ้าเด็กเป็นผู้เยาว์ต้องผ่านหน่วยงานของรัฐก่อน (มาตรา 1598/27)
สิทธิต่อตัวเด็กตามมาตรา 1567เช่นเดียวกับผู้ใช้อำนาจปกครองตามมาตรา 1564 วรรคหนึ่ง และ 1567 (มาตรา 1598/2)เด็กมีฐานะเหมือนบุตรชอบด้วยกฎหมาย พ่อแม่โดยกำเนิดหมดอำนาจปกครอง (มาตรา 1598/28)
ด้านทรัพย์สินจัดการด้วยความระมัดระวังเช่นวิญญูชนทำบัญชีทรัพย์สินภายในสามเดือน และส่งบัญชีต่อศาลปีละครั้ง (มาตรา 1592 1598/1)ใช้หลักเรื่องพ่อแม่และบุตรโดยอนุโลม (มาตรา 1598/28)
มรดกลูกเป็นทายาทโดยธรรมการเป็นผู้ปกครองไม่ทำให้เด็กเป็นทายาทโดยธรรมของผู้ปกครองบุตรบุญธรรมเป็นผู้สืบสันดานของผู้รับ (มาตรา 1627) แต่ผู้รับไม่เป็นทายาทโดยธรรมของบุตรบุญธรรม (มาตรา 1598/29)

เรื่องผู้ปกครอง ปู่ย่าตายายที่เลี้ยงหลานไม่ได้มีอำนาจปกครองโดยอัตโนมัติ ถ้าพ่อหรือแม่คนหนึ่งเสียชีวิต อำนาจปกครองอยู่กับฝ่ายที่ยังมีชีวิต การขอตั้งผู้ปกครองทำได้เฉพาะเมื่อเด็กไม่มีพ่อแม่หรือพ่อแม่ถูกถอนอำนาจปกครอง และผู้ปกครองต้องบรรลุนิติภาวะและไม่มีลักษณะต้องห้ามตามมาตรา 1587 อ่านต่อใน ปู่ย่าตายายเลี้ยงหลาน ต้องขอเป็นผู้ปกครองไหม ทำเรื่องแทนหลานได้แค่ไหน

เรื่องบุตรบุญธรรม มาตรา 1598/19 กำหนดว่าผู้รับต้องอายุไม่ต่ำกว่ายี่สิบห้าปีและแก่กว่าผู้จะเป็นบุตรบุญธรรมอย่างน้อยสิบห้าปี ต้องได้ความยินยอมตามกฎหมาย เช่น ของเด็กที่อายุสิบห้าปีขึ้นไป ของพ่อแม่เด็ก และของคู่สมรส ถ้าเด็กเป็นผู้เยาว์ต้องผ่านกฎหมายว่าด้วยการรับเด็กเป็นบุตรบุญธรรมก่อน ซึ่งโดยหลักมีการทดลองเลี้ยงดูไม่น้อยกว่าหกเดือน บทความในชุดนี้แยกตามสถานการณ์ดังนี้

เมื่อชีวิตคู่มีปัญหา: เรื่องที่กระทบทั้งครอบครัว

เมื่อพ่อแม่มีปัญหาชีวิตคู่ เรื่องลูกมักมาพร้อมคำถามเรื่องเหตุหย่าและการแบ่งทรัพย์สิน ชุดนี้มีสามเรื่องที่คนค้นบ่อยแต่มักเข้าใจผิด

ไม่ว่าจะหย่าด้วยเหตุใด เรื่องผู้ใช้อำนาจปกครองต้องตกลงกันหรือให้ศาลชี้ขาดตามมาตรา 1520 โดยศาลคำนึงถึงความผาสุกและประโยชน์ของบุตรเป็นสำคัญ

ตัวอย่างสมมติ: แม่เสียชีวิต พ่อยังไม่ได้รับรองบุตร

ตัวอย่างสมมติ นายเอกับนางบีอยู่กินกันโดยไม่ได้จดทะเบียนสมรส มีลูกอายุแปดปี นายเอไม่เคยจดทะเบียนรับรองบุตร ต่อมานางบีเสียชีวิต ลูกอยู่กับยาย ยายต้องการย้ายโรงเรียนให้หลานและจัดการเงินที่หลานได้รับจากแม่

ตามกฎหมาย นางบีเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองแต่ผู้เดียว เมื่อนางบีเสียชีวิตและนายเอยังไม่ได้เป็นบิดาตามกฎหมาย เด็กอาจไม่มีผู้ใช้อำนาจปกครองเลย ยายซึ่งเป็นญาติร้องขอให้ศาลตั้งเป็นผู้ปกครองได้ เมื่อศาลตั้งแล้ว ยายเป็นผู้แทนโดยชอบธรรม ต้องทำบัญชีทรัพย์สินภายในสามเดือน และนิติกรรมสำคัญเกี่ยวกับทรัพย์สินของหลานต้องขออนุญาตศาล ถ้านายเอต้องการเป็นบิดาตามกฎหมาย เมื่อแม่เด็กเสียชีวิตแล้ว การจดทะเบียนรับรองบุตรต้องมีคำพิพากษาของศาลตามมาตรา 1548 ทนายจะช่วยประเมินว่าทางใดเป็นประโยชน์ต่อเด็กที่สุด

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเรื่องอำนาจปกครองบุตร

  • เข้าใจว่าหย่าแล้วอำนาจปกครองเป็นของแม่อัตโนมัติ ทั้งที่ต้องตกลงเป็นหนังสือหรือให้ศาลชี้ขาด
  • เข้าใจว่าปู่ย่าตายายที่เลี้ยงหลานมาตลอดเป็นผู้ปกครองตามกฎหมายแล้ว
  • ขายหรือจำนองที่ดินของลูกโดยไม่ขออนุญาตศาล
  • เชื่อว่ากฎหมายยังให้ "ทำโทษบุตรตามสมควร" ทั้งที่ถ้อยคำนี้ถูกแก้ตั้งแต่ 25 มีนาคม 2568
  • คิดว่าถูกถอนอำนาจปกครองแล้วไม่ต้องส่งเสียลูก ทั้งที่มาตรา 1584 ยังให้มีหน้าที่อุปการะเลี้ยงดู
  • คิดว่าอายุ 18 ปีบรรลุนิติภาวะแล้ว ทั้งที่ตาม ป.พ.พ. คืออายุ 20 ปีบริบูรณ์ หรือสมรสตามมาตรา 1448

เรื่องอำนาจปกครองบุตรมักเกี่ยวพันกันหลายประเด็น ทั้งสถานะของพ่อแม่ ทรัพย์สินของลูก และความยินยอมของหลายฝ่าย ถ้าเรื่องของคุณต้องยื่นคำร้องต่อศาล ต้องได้ความยินยอมจากอีกฝ่าย หรือมีข้อพิพาทเรื่องลูก ควรปรึกษาทนายก่อนลงชื่อในเอกสารใด เพราะข้อตกลงที่ทำไปแล้วหรือกำหนดเวลาที่ผ่านไปอาจแก้ไขได้ยาก เตรียมสูติบัตร ทะเบียนสมรสหรือบันทึกการหย่า คำพิพากษาที่เกี่ยวข้อง และรายการทรัพย์สินของลูกไว้ให้พร้อม แล้ว ติดต่อสำนักงาน

คำถามที่พบบ่อย

หย่าแล้ว อำนาจปกครองบุตรเป็นของใคร?

เป็นของฝ่ายที่ตกลงกันเป็นหนังสือ หรือที่ศาลชี้ขาดตามมาตรา 1520 ไม่ได้ตกเป็นของพ่อหรือแม่โดยอัตโนมัติ ถ้าหย่าที่สำนักทะเบียนไปแล้วและต้องการเปลี่ยนผู้ใช้อำนาจปกครอง ต้องให้ศาลสั่ง โดยศาลคำนึงถึงประโยชน์ของบุตรเป็นสำคัญ

พ่อที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรสกับแม่ มีอำนาจปกครองลูกไหม?

ยังไม่มี จนกว่าจะเป็นบิดาตามกฎหมายด้วยการสมรสกับแม่ภายหลัง จดทะเบียนรับรองบุตร หรือศาลพิพากษาว่าเป็นบุตร (มาตรา 1547) ก่อนหน้านั้นแม่เป็นผู้ใช้อำนาจปกครองแต่ผู้เดียว หลังจากนั้นถ้าแยกกันอยู่ อาจต้องตกลงกันหรือให้ศาลสั่งว่าใครใช้อำนาจปกครอง

อำนาจปกครองบุตรสิ้นสุดเมื่อไร?

สิ้นสุดเมื่อลูกบรรลุนิติภาวะ คืออายุ 20 ปีบริบูรณ์ หรือสมรสตามมาตรา 1448 นอกจากนี้ศาลอาจถอนอำนาจปกครองตามมาตรา 1582 และถ้าลูกเป็นบุตรบุญธรรมของผู้อื่น พ่อแม่โดยกำเนิดหมดอำนาจปกครองนับแต่วันที่เด็กเป็นบุตรบุญธรรม (มาตรา 1598/28)

ถูกถอนอำนาจปกครองแล้ว ยังต้องจ่ายค่าเลี้ยงดูลูกหรือไม่?

ยังต้องจ่าย มาตรา 1584 กำหนดว่าการถูกถอนอำนาจปกครองบางส่วนหรือทั้งหมดไม่ทำให้พ้นจากหน้าที่อุปการะเลี้ยงดูผู้เยาว์ตามกฎหมาย ถ้าไม่ส่งเสีย พ่อหรือแม่อีกฝ่ายฟ้องเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรได้ตามมาตรา 1565

พ่อแม่ขายที่ดินของลูกได้ไหม?

ไม่ได้ เว้นแต่ศาลอนุญาต มาตรา 1574 (1) ห้ามผู้ใช้อำนาจปกครองขาย ขายฝาก หรือจำนองอสังหาริมทรัพย์ของผู้เยาว์โดยไม่ได้รับอนุญาตจากศาล และถ้าการขายนั้นเป็นประโยชน์ของพ่อแม่ที่ขัดกับประโยชน์ของลูก ต้องขออนุญาตศาลก่อน มิฉะนั้นเป็นโมฆะตามมาตรา 1575

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ