คำถามเรื่องรับบุตรบุญธรรมต่างชาติมักมาจากสามสถานการณ์ คือ สามีหรือภริยาชาวต่างชาติที่อยากรับลูกติดของคู่สมรสคนไทย ครอบครัวชาวต่างชาติที่อยากรับเด็กไทย และคนไทยที่อยากรับเด็กจากต่างประเทศ ทั้งสามแบบมีกฎหมายไทยหลายฉบับและกฎหมายของอีกประเทศเข้ามาเกี่ยวข้องพร้อมกัน บทความนี้อธิบายว่าใช้กฎหมายประเทศใด ต้องผ่านหน่วยงานใด และจุดเสี่ยงที่ทำให้เรื่องสะดุด
รับบุตรบุญธรรมต่างชาติ คืออะไร ใช้กฎหมายฉบับไหน
การรับบุตรบุญธรรมระหว่างประเทศ คือ การรับบุตรบุญธรรมที่ผู้รับกับเด็กมีสัญชาติหรือภูมิลำเนาต่างประเทศกัน หรือที่เด็กจะย้ายไปอยู่อีกประเทศหนึ่ง กฎหมายไทยที่เกี่ยวข้องมีสามชั้น ชั้นแรกคือเงื่อนไขในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) เช่น ผู้รับต้องอายุไม่ต่ำกว่า 25 ปีและแก่กว่าเด็กอย่างน้อย 15 ปี (มาตรา 1598/19) ชั้นที่สองคือพระราชบัญญัติการรับเด็กเป็นบุตรบุญธรรม พ.ศ. 2522 (พ.ร.บ.การรับเด็กฯ) ที่ใช้กับเด็กผู้เยาว์ทุกกรณี และชั้นที่สามคือพระราชบัญญัติว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย พ.ศ. 2481 ที่ชี้ว่าเรื่องใดใช้กฎหมายของประเทศใด เงื่อนไขพื้นฐานทั้งหมดอยู่ใน รับบุตรบุญธรรม ต้องทำอย่างไร
ในระดับระหว่างประเทศ ไทยเป็นภาคีอนุสัญญากรุงเฮก ค.ศ. 1993 ว่าด้วยการคุ้มครองเด็กและความร่วมมือในการรับบุตรบุญธรรมระหว่างประเทศ โดยให้สัตยาบันเมื่อ 29 เมษายน 2547 และมีผลกับไทยตั้งแต่ 1 สิงหาคม 2547 หน่วยงานกลางของไทยตามอนุสัญญาคือศูนย์อำนวยการรับเด็กเป็นบุตรบุญธรรม กรมกิจการเด็กและเยาวชน
ผู้รับกับเด็กต่างสัญชาติ ใช้กฎหมายประเทศใด
ใช้กฎหมายของทั้งสองฝ่ายในส่วนของตน พ.ร.บ.ว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย มาตรา 35 กำหนดว่า ถ้าผู้รับกับบุตรบุญธรรมมีสัญชาติเดียวกัน ใช้กฎหมายสัญชาติร่วมนั้น ถ้าต่างสัญชาติกัน ความสามารถและเงื่อนไขแห่งการรับบุตรบุญธรรมเป็นไปตามกฎหมายสัญชาติของแต่ละฝ่าย แต่ผลของการรับระหว่างผู้รับกับบุตรบุญธรรมเป็นไปตามกฎหมายสัญชาติของผู้รับ ส่วนสิทธิและหน้าที่ระหว่างบุตรบุญธรรมกับครอบครัวที่กำเนิดมาเป็นไปตามกฎหมายสัญชาติของบุตรบุญธรรม ผลในทางปฏิบัติคือ ชาวต่างชาติที่จะรับเด็กไทยต้องผ่านเงื่อนไขตามกฎหมายประเทศของตนด้วย ไม่ใช่เฉพาะกฎหมายไทย ผลด้านสิทธิหน้าที่และนามสกุลตามกฎหมายไทยดูได้ใน บุตรบุญธรรมใช้นามสกุลใคร
ชาวต่างชาติรับเด็กไทยเป็นบุตรบุญธรรมได้ไหม
ได้ แต่ต้องผ่านหน่วยงานที่กฎหมายกำหนดเท่านั้น พ.ร.บ.การรับเด็กฯ มาตรา 6 ห้ามบุคคลอื่นนอกจากกรมที่ พ.ร.บ. กำหนด ส่วนราชการที่กรมมอบหมาย และองค์การสวัสดิภาพเด็กที่ได้รับใบอนุญาต ดำเนินการให้มีการรับเด็กเป็นบุตรบุญธรรม ไม่ว่าโดยทางตรงหรือทางอ้อม ผู้ฝ่าฝืนมีโทษอาญา (มาตรา 34) การให้คนกลางหรือสถานเลี้ยงเด็กที่ไม่ได้รับอนุญาตจัดหาเด็กให้จึงไม่ใช่ช่องทางที่ถูกต้อง ผู้ขอทุกรายต้องยื่นคำขอต่อหน่วยงานตามกฎหมาย องค์การที่ได้รับอนุญาตอยู่ภายใต้การกำกับของกรมกิจการเด็กและเยาวชน และไม่มีอำนาจอนุมัติเอง
เกณฑ์ที่กรมกิจการเด็กและเยาวชนใช้กับผู้ขอชาวต่างชาติที่ขอรับเด็กในความดูแลของรัฐ ตามข้อมูลที่หน่วยงานเผยแพร่ มีดังนี้ เกณฑ์ส่วนที่เป็นนโยบายอาจเปลี่ยนได้ ควรตรวจสอบล่าสุดกับหน่วยงานก่อนเริ่ม
- อายุไม่ต่ำกว่า 25 ปีและแก่กว่าเด็กอย่างน้อย 15 ปี ตาม ป.พ.พ.
- มีคุณสมบัติเป็นผู้รับบุตรบุญธรรมตามกฎหมายของประเทศที่มีภูมิลำเนา ซึ่งมีความสัมพันธ์ทางการทูตกับไทย
- ผู้ขอที่เป็นคู่สมรสต้องจดทะเบียนสมรสมาแล้วไม่น้อยกว่าหนึ่งปี
- ทดลองเลี้ยงดูไม่น้อยกว่าหกเดือนตาม พ.ร.บ.การรับเด็กฯ มาตรา 23 ซึ่งสำหรับผู้ขอชาวต่างชาติทำในประเทศของผู้รับ
- ตามข้อมูลที่หน่วยงานไทยแจ้งต่อที่ประชุมกรุงเฮกในปี 2568 ตั้งแต่ปี 2564 กรมรับคำขอใหม่เฉพาะสำหรับเด็กที่มีความต้องการพิเศษ และผู้ขอที่เป็นโสดรับได้เฉพาะเด็กที่มีความต้องการพิเศษ
พาเด็กไปต่างประเทศก่อน แล้วค่อยรับเป็นบุตรบุญธรรมได้ไหม
ไม่ได้ พ.ร.บ.การรับเด็กฯ มาตรา 18 ห้ามพาเด็กออกนอกราชอาณาจักรเพื่อให้มีการรับเด็กเป็นบุตรบุญธรรม เว้นแต่ได้รับอนุญาตจากรัฐมนตรีตามหลักเกณฑ์ในกฎกระทรวง หนังสือยินยอมให้บุตรเดินทางไปต่างประเทศจึงใช้แทนการอนุญาตนี้ไม่ได้ ความต่างของหนังสือยินยอมให้เด็กเดินทางอยู่ใน หนังสือยินยอมให้บุตรเดินทางไปต่างประเทศ ทำที่ไหน และการใช้อุบาย ขู่เข็ญ หรือให้ค่าตอบแทนเพื่อให้ได้ความยินยอมของพ่อแม่เด็กเป็นความผิดอาญา (มาตรา 18/1)
สามีหรือภริยาชาวต่างชาติ รับลูกติดของคู่สมรสคนไทยได้ไหม
ได้ ถ้าครบเงื่อนไข กรณีนี้พบบ่อยที่สุด และมีจุดที่ต้องระวังดังนี้
- เด็กยังเป็นผู้เยาว์ ต้องผ่าน พ.ร.บ.การรับเด็กฯ ก่อนจดทะเบียน (ป.พ.พ. มาตรา 1598/27) การไปจดทะเบียนที่อำเภอโดยตรงทำไม่ได้
- ยื่นคำขอตามภูมิลำเนาของผู้ขอ ภูมิลำเนาในกรุงเทพมหานครหรือในต่างประเทศยื่นต่ออธิบดี ภูมิลำเนาในจังหวัดอื่นยื่นต่อผู้ว่าราชการจังหวัด (พ.ร.บ.การรับเด็กฯ มาตรา 20)
- เงื่อนไขฝ่ายผู้รับต้องผ่านกฎหมายสัญชาติของผู้รับด้วย ตาม พ.ร.บ.ว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย มาตรา 35
- ความยินยอมครบตามกฎหมายไทย ทั้งคู่สมรสคนไทย พ่อหรือแม่อีกฝ่ายของเด็กตามที่กฎหมายกำหนด และตัวเด็กถ้าอายุ 15 ปีขึ้นไป
- ตรวจผลในประเทศของผู้รับ การรับรองการรับบุตรบุญธรรม วีซ่า หรือสัญชาติของเด็ก ขึ้นกับกฎหมายของประเทศนั้น ต้องตรวจกฎหมายประเทศของคู่สมรสด้วย
ถ้าครอบครัวอาศัยอยู่ต่างประเทศ การจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมตามกฎหมายไทยทำที่สถานเอกอัครราชทูตหรือสถานกงสุลไทยได้ เมื่อขั้นตอนตาม พ.ร.บ. ครบแล้ว รายละเอียดเรื่องความยินยอมของพ่อหรือแม่อีกฝ่ายและผลต่ออำนาจปกครองอยู่ใน รับลูกติดของคู่สมรสเป็นบุตรบุญธรรมได้ไหม ส่วนความหมายของอำนาจปกครองที่ผู้รับจะได้ อ่านได้ใน อำนาจปกครองบุตร คืออะไร
คนไทยรับเด็กต่างชาติเป็นบุตรบุญธรรมได้หรือไม่
ได้ในบางกรณี และกรณีที่กฎหมายเขียนไว้ชัดคือการรับในประเทศที่เป็นภาคีอนุสัญญากรุงเฮก พ.ร.บ.การรับเด็กฯ มาตรา 5/1 กำหนดว่า การรับเด็กเป็นบุตรบุญธรรมในต่างประเทศที่เป็นภาคีอนุสัญญา ซึ่งหน่วยงานผู้มีอำนาจของประเทศนั้นรับรองว่าได้ปฏิบัติตามอนุสัญญาแล้ว และไม่ขัดต่อกฎหมาย ความสงบเรียบร้อย หรือศีลธรรมอันดีของประชาชน ให้ถือว่าเป็นการรับเด็กเป็นบุตรบุญธรรมตาม พ.ร.บ. นี้ โดยรัฐมนตรีประกาศรายชื่อประเทศภาคีในราชกิจจานุเบกษา
กรณีอื่น เช่น รับเด็กจากประเทศที่ไม่เป็นภาคี หรือรับเด็กต่างชาติที่อาศัยอยู่ในไทย ยังไม่พบแนวปฏิบัติทางการที่ชัดเจน ควรปรึกษาทนายและสอบถามศูนย์อำนวยการรับเด็กเป็นบุตรบุญธรรมก่อนดำเนินการใด ๆ ในต่างประเทศ เพราะการรับที่ประเทศต้นทางยอมรับ อาจไม่ได้รับการยอมรับในไทยโดยอัตโนมัติ
ตัวอย่างสมมติ: สามีชาวต่างชาติรับลูกติดของภริยา
ตัวอย่างสมมติ นายเอชาวต่างชาติอายุ 45 ปี สมรสกับนางบีคนไทย ทั้งคู่มีภูมิลำเนาในเชียงใหม่ นายเอต้องการรับเด็กชายซีอายุ 8 ปี ลูกของนางบีกับอดีตสามี นายเอผ่านเกณฑ์อายุตามกฎหมายไทย แต่ต้องตรวจด้วยว่ากฎหมายประเทศของตนมีเงื่อนไขเพิ่มหรือไม่ ทั้งคู่ต้องตรวจบันทึกการหย่าของนางบีว่าต้องขอความยินยอมจากอดีตสามีหรือไม่ แล้วยื่นคำขอต่อผู้ว่าราชการจังหวัดผ่าน พมจ. เมื่อได้รับอนุมัติจึงจดทะเบียน และควรตรวจล่วงหน้าว่าประเทศของนายเอรับรองการรับบุตรบุญธรรมนี้อย่างไร ก่อนวางแผนย้ายครอบครัว ผลจริงขึ้นกับการพิจารณาของหน่วยงานทั้งสองประเทศ
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในการรับบุตรบุญธรรมข้ามประเทศ
- ให้คนกลางหรือสถานเลี้ยงเด็กจัดหาเด็กให้ การจัดให้มีการรับเด็กทำได้เฉพาะกรมหรือองค์การที่ได้รับอนุญาต และผู้ขอต้องยื่นคำขอต่อหน่วยงานตามกฎหมาย
- ใช้หนังสือยินยอมให้เดินทางแทนการอนุญาตของรัฐมนตรี การพาเด็กออกนอกประเทศเพื่อรับเป็นบุตรบุญธรรมต้องได้รับอนุญาตตามกฎหมาย
- ตรวจแต่กฎหมายไทย เงื่อนไขฝ่ายผู้รับและผลในประเทศปลายทางขึ้นกับกฎหมายประเทศนั้นด้วย
- เชื่อว่าการรับในต่างประเทศใช้ได้ในไทยเสมอ กฎหมายรับรองชัดเฉพาะกรณีประเทศภาคีที่ได้รับรองตามอนุสัญญา
- จ่ายเงินให้คนกลางหรือพ่อแม่เด็ก การให้ค่าตอบแทนเพื่อให้ได้ความยินยอมเป็นความผิดอาญา
การรับบุตรบุญธรรมข้ามประเทศมีกฎหมายมากกว่าหนึ่งประเทศเข้ามาเกี่ยวข้อง และความผิดพลาดเพียงขั้นเดียวอาจกระทบสถานะของเด็กในประเทศปลายทาง ควรให้ทนายช่วยตรวจลำดับขั้นตอนและความยินยอมก่อนยื่นคำขอ โดยเตรียมหนังสือเดินทางของผู้รับ ทะเบียนสมรส และเอกสารครอบครัวของเด็กไปด้วย หากต้องการคำปรึกษาสำหรับครอบครัวของคุณ ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
ชาวต่างชาติรับเด็กไทยเป็นบุตรบุญธรรมได้ไหม?
ได้ แต่ต้องยื่นผ่านกรมกิจการเด็กและเยาวชน พมจ. หรือองค์การที่ได้รับอนุญาตเท่านั้น ต้องครบเงื่อนไขตามกฎหมายไทยและกฎหมายประเทศของผู้รับ และตามข้อมูลของหน่วยงาน การขอรับเด็กในความดูแลของรัฐปัจจุบันรับคำขอใหม่เฉพาะสำหรับเด็กที่มีความต้องการพิเศษ ควรตรวจเกณฑ์ล่าสุดกับหน่วยงาน
สามีต่างชาติรับลูกติดของภรรยาไทย ต้องทำอย่างไร?
ถ้าเด็กยังเป็นผู้เยาว์ ต้องยื่นคำขอตาม พ.ร.บ.การรับเด็กฯ ตามภูมิลำเนาของผู้ขอ ได้รับอนุมัติก่อน แล้วจึงจดทะเบียน ต้องมีความยินยอมครบตามกฎหมายไทย และตรวจเงื่อนไขตามกฎหมายประเทศของสามีด้วย
ไทยเป็นภาคีอนุสัญญากรุงเฮกเรื่องรับบุตรบุญธรรมหรือไม่?
เป็น ไทยให้สัตยาบันอนุสัญญากรุงเฮก ค.ศ. 1993 เมื่อ 29 เมษายน 2547 และมีผลตั้งแต่ 1 สิงหาคม 2547 โดยมีศูนย์อำนวยการรับเด็กเป็นบุตรบุญธรรม กรมกิจการเด็กและเยาวชน เป็นหน่วยงานกลาง
พาเด็กไทยไปต่างประเทศเพื่อรับเป็นบุตรบุญธรรมได้ไหม?
ไม่ได้ เว้นแต่ได้รับอนุญาตจากรัฐมนตรีตาม พ.ร.บ.การรับเด็กฯ มาตรา 18 หนังสือยินยอมให้เด็กเดินทางของพ่อแม่ใช้แทนการอนุญาตนี้ไม่ได้
คนโสดชาวต่างชาติรับเด็กไทยได้หรือไม่?
อาจได้ในขอบเขตจำกัด ตามข้อมูลที่หน่วยงานไทยเผยแพร่ ผู้ขอที่เป็นโสดรับได้เฉพาะเด็กที่มีความต้องการพิเศษ เกณฑ์นี้เป็นนโยบายของหน่วยงานที่อาจเปลี่ยนได้ ควรตรวจสอบล่าสุดก่อนเริ่มเตรียมเอกสาร
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
