เด็กบางคนมีรายได้จากงานแสดงหรือคอนเทนต์ออนไลน์ บางคนได้รับเงินจากญาติ มรดก หรือเงินประกัน เมื่อครอบครัวขัดสน คำถามที่ตามมาคือพ่อแม่เอาเงินลูกไปใช้ได้หรือไม่ ขณะที่ญาติบางคนกังวลว่าเงินของเด็กจะหมดก่อนเด็กโต และลูกที่โตแล้วบางคนอยากรู้ว่าทวงเงินคืนได้ไหม บทความนี้อธิบายว่าเงินและทรัพย์สินของลูกเป็นของใคร พ่อแม่ใช้อะไรได้ เรื่องใดต้องขออนุญาตศาล และถ้าจัดการผิดทางจะเกิดอะไรขึ้น
เงินและทรัพย์สินของลูกเป็นของใคร พ่อแม่มีอำนาจแค่ไหน
เงินและทรัพย์สินที่เป็นของลูกยังคงเป็นของลูก แม้ลูกจะยังเป็นผู้เยาว์ พ่อแม่ในฐานะผู้ใช้อำนาจปกครองมีอำนาจจัดการแทน ไม่ใช่เป็นเจ้าของ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1571 บัญญัติว่า "อำนาจปกครองนั้น รวมทั้งการจัดการทรัพย์สินของบุตรด้วย และให้จัดการทรัพย์สินนั้นด้วยความระมัดระวังเช่นวิญญูชนจะพึงกระทำ" วิญญูชน หมายถึง บุคคลทั่วไปที่มีความรอบคอบตามสมควร การจัดการเงินของลูกจึงต้องระวังอย่างน้อยเท่าที่คนรอบคอบดูแลเงินของตนเอง
พ่อแม่ที่เป็นผู้ใช้อำนาจปกครองยังเป็นผู้แทนโดยชอบธรรมของลูกด้วย ใครคือผู้ใช้อำนาจปกครองเมื่อพ่อแม่หย่าหรือไม่ได้จดทะเบียนสมรส อ่านได้ใน ผู้แทนโดยชอบธรรม คือใคร และภาพรวมของอำนาจปกครองอยู่ใน อำนาจปกครองบุตร คืออะไร
พ่อแม่เอาเงินลูกไปใช้ได้ไหม กฎหมายว่าอย่างไร
ได้เฉพาะตามเงื่อนไขของ ป.พ.พ. มาตรา 1573 ซึ่งพูดถึง "เงินได้" ของบุตร คือรายได้ที่เกิดขึ้น เช่น ค่าตอบแทนจากการทำงานของลูก หรือดอกผลที่เกิดจากทรัพย์สินของลูก มาตรานี้ไม่ได้ให้อำนาจเอาตัวทรัพย์หรือเงินต้นของลูกไปใช้ ลำดับการใช้เงินได้ของลูกตามตัวบทมีดังนี้
- ใช้เป็นค่าอุปการะเลี้ยงดูและการศึกษาของลูกก่อน
- ส่วนที่เหลือ ผู้ใช้อำนาจปกครองต้องเก็บรักษาไว้เพื่อส่งมอบแก่ลูก
- ข้อยกเว้น ถ้าผู้ใช้อำนาจปกครองไม่มีเงินได้เพียงพอแก่การครองชีพตามสมควรแก่ฐานะ จะใช้เงินนั้นตามสมควรก็ได้
- ข้อยกเว้นซ้อน ถ้าเงินได้นั้นเกิดจากทรัพย์สินที่ได้มาโดยการให้โดยเสน่หาหรือพินัยกรรม ซึ่งมีเงื่อนไขว่ามิให้ผู้ใช้อำนาจปกครองได้ประโยชน์ พ่อแม่จะใช้ตามข้อ 3 ไม่ได้
ข้อยกเว้นในข้อ 3 เป็นหลักที่หลายคนมองข้าม กฎหมายไม่ได้ห้ามพ่อแม่ใช้เงินลูกเด็ดขาด แต่ก็ไม่ได้ให้ใช้ได้ทั้งหมด การใช้ต้องอยู่ในขอบ "ตามสมควร" และเฉพาะเมื่อพ่อแม่มีเงินได้ไม่พอครองชีพจริง ควรเก็บหลักฐานรายรับรายจ่ายไว้ เพราะวันหนึ่งต้องส่งมอบบัญชีให้ลูก
บัญชีธนาคารของลูก พ่อแม่ถอนเงินได้ไหม
ธนาคารแต่ละแห่งอาจมีเงื่อนไขของตนเองเรื่องการถอนเงินจากบัญชีของเด็ก แต่การที่พ่อแม่ถอนเงินได้ในทางปฏิบัติไม่ได้แปลว่าการใช้เงินนั้นชอบด้วยกฎหมายเสมอ เงินในบัญชีของลูกยังอยู่ใต้หลักมาตรา 1571 1573 และ 1574 เหมือนทรัพย์สินอื่นของลูก
ผู้ให้ทรัพย์ระบุให้คนอื่นจัดการแทนพ่อแม่ได้ไหม
ได้ ป.พ.พ. มาตรา 1577 ให้ผู้ที่โอนทรัพย์สินให้ผู้เยาว์โดยพินัยกรรมหรือการให้โดยเสน่หา กำหนดเงื่อนไขให้บุคคลอื่นนอกจากผู้ใช้อำนาจปกครองเป็นผู้จัดการทรัพย์สินนั้นจนผู้เยาว์บรรลุนิติภาวะได้ ผู้จัดการต้องเป็นบุคคลที่ผู้โอนระบุชื่อไว้ ถ้าไม่ได้ระบุ ให้ศาลเป็นผู้สั่ง ผู้ให้ยังกำหนดเงื่อนไขไม่ให้ผู้ใช้อำนาจปกครองได้ประโยชน์จากทรัพย์นั้นได้ตามมาตรา 1573
ปู่ย่าตายายที่ต้องการให้เงินหรือที่ดินแก่หลาน แต่กังวลเรื่องการจัดการของพ่อแม่ จึงควรให้ทนายช่วยร่างพินัยกรรมหรือหนังสือให้ที่ระบุเงื่อนไขให้ชัดตั้งแต่ต้น กรณีที่ปู่ย่าตายายเป็นผู้เลี้ยงหลานเองอยู่ใน ปู่ย่าตายายเลี้ยงหลาน ต้องขอเป็นผู้ปกครองไหม
เรื่องใดที่พ่อแม่ต้องขออนุญาตศาลก่อน
ป.พ.พ. มาตรา 1574 กำหนดนิติกรรมเกี่ยวกับทรัพย์สินของผู้เยาว์ 13 รายการที่ผู้ใช้อำนาจปกครองทำไม่ได้ เว้นแต่ศาลอนุญาต รายการที่เกี่ยวกับเงินและทรัพย์สินของลูกโดยตรง ได้แก่
- ขาย ขายฝาก จำนอง หรือให้เช่าซื้ออสังหาริมทรัพย์หรือสังหาริมทรัพย์ที่อาจจำนองได้ของลูก
- ให้เช่าอสังหาริมทรัพย์ของลูกเกินสามปี
- ให้กู้ยืมเงิน คือเอาเงินของลูกไปให้ผู้อื่นกู้
- เอาทรัพย์สินของลูกไปให้โดยเสน่หา เว้นแต่เอาเงินได้ของลูกให้แทนเพื่อการกุศลสาธารณะ การสังคม หรือตามหน้าที่ธรรมจรรยา พอสมควรแก่ฐานานุรูป
- ประกันโดยประการใด ๆ ที่อาจทำให้ลูกต้องถูกบังคับชำระหนี้ หรือรับเป็นผู้ชำระหนี้แทนผู้อื่น
- นำทรัพย์สินของลูกไปแสวงหาผลประโยชน์นอกจากสามช่องทางในมาตรา 1598/4 (1) ถึง (3) คือ ซื้อพันธบัตรรัฐบาลไทยหรือที่รัฐบาลค้ำประกัน รับขายฝากหรือรับจำนองอสังหาริมทรัพย์ลำดับแรกไม่เกินกึ่งราคาตลาด และฝากประจำในธนาคารที่ตั้งขึ้นโดยกฎหมายหรือได้รับอนุญาต
ถ้าทำไปโดยไม่ได้รับอนุญาต มาตรา 1574 ไม่ได้ระบุผลไว้ตรง ๆ นิติกรรมนั้นอาจไม่ผูกพันลูกและอาจถูกโต้แย้งภายหลัง ขั้นตอนขออนุญาตขายที่ดินของลูกอยู่ใน ขายที่ดินของลูกผู้เยาว์ ต้องขออนุญาตศาลไหม
พ่อแม่จะกู้หรือยืมเงินของลูกมาใช้เอง ทำได้หรือไม่
ต้องได้รับอนุญาตจากศาลก่อน การเอาเงินของลูกไปให้กู้ยืมเป็นรายการหนึ่งในมาตรา 1574 และเมื่อผู้กู้คือพ่อแม่เอง ประโยชน์ของพ่อแม่ยังอาจขัดกับประโยชน์ของลูก ป.พ.พ. มาตรา 1575 กำหนดว่าถ้าในกิจการใด ประโยชน์ของผู้ใช้อำนาจปกครอง หรือของคู่สมรสหรือบุตรของผู้ใช้อำนาจปกครอง ขัดกับประโยชน์ของผู้เยาว์ ต้องได้รับอนุญาตจากศาลก่อน มิฉะนั้นเป็นโมฆะ ตัวอย่างอื่นที่มักเข้าข่าย เช่น เอาทรัพย์ของลูกไปค้ำประกันหนี้ของพ่อแม่ หรือเอาเงินลูกไปลงทุนในกิจการของพ่อแม่
พ่อแม่กับผู้ปกครองที่ศาลตั้ง มีกติกาต่างกันอย่างไร
| เรื่อง | พ่อแม่ (ผู้ใช้อำนาจปกครอง) | ผู้ปกครองที่ศาลตั้ง |
|---|---|---|
| ใช้เงินได้ของเด็ก | ตามลำดับในมาตรา 1573 | ใช้ได้ตามสมควรเพื่ออุปการะเลี้ยงดูและการศึกษา (มาตรา 1598/4) |
| นำเงินไปหาผลประโยชน์ | นอกสามช่องทางในมาตรา 1598/4 ต้องขออนุญาตศาล (มาตรา 1574 (11)) | เฉพาะช่องทางในมาตรา 1598/4 หรือที่ศาลอนุญาตเป็นพิเศษ |
| นิติกรรมตามมาตรา 1574 | ต้องขออนุญาตศาล | ต้องขออนุญาตศาล (มาตรา 1598/3) |
| บัญชีทรัพย์สิน | ส่งมอบพร้อมทรัพย์สินเมื่ออำนาจปกครองสิ้นสุด (มาตรา 1578) | ทำบัญชีส่งต่อศาลปีละครั้ง (มาตรา 1598/1) |
นอกจากนี้ ถ้าพ่อหรือแม่ที่คู่สมรสเสียชีวิตไปแล้วจะสมรสใหม่ ป.พ.พ. มาตรา 1579 กำหนดให้จัดการแยกทรัพย์ส่วนของลูกให้เรียบร้อยก่อนสมรส เว้นแต่ศาลอนุญาตให้สมรสไปก่อน ถ้าฝ่าฝืน ศาลอาจถอนอำนาจปกครองได้
ถ้าพ่อแม่จัดการเงินของลูกผิดทาง ใครทำอะไรได้บ้าง
ระหว่างที่ลูกยังเป็นผู้เยาว์ ป.พ.พ. มาตรา 1582 วรรคสอง ให้ศาลถอนอำนาจจัดการทรัพย์สินได้ ถ้าผู้ใช้อำนาจปกครองล้มละลาย หรือจัดการทรัพย์สินของผู้เยาว์ในทางที่ผิดจนอาจเป็นภัย ศาลสั่งเองได้ หรือสั่งเมื่อญาติของผู้เยาว์หรืออัยการร้องขอ และศาลอาจตั้งผู้ปกครองเพื่อจัดการทรัพย์สินแทนได้ (มาตรา 1585 วรรคสอง) เหตุถอนอำนาจปกครองอื่น ๆ อยู่ใน เหตุที่ศาลจะสั่งถอนอำนาจปกครองบุตร
เมื่อลูกบรรลุนิติภาวะ มาตรา 1578 ให้พ่อแม่รีบส่งมอบทรัพย์สินที่จัดการ บัญชี และเอกสารให้ลูกเพื่อรับรอง และลูกจะรับรองการจัดการได้ต่อเมื่อได้รับมอบครบแล้ว (มาตรา 1580) คดีเกี่ยวกับการจัดการทรัพย์สินระหว่างลูกกับพ่อแม่ ห้ามฟ้องเมื่อพ้นหนึ่งปีนับแต่อำนาจปกครองสิ้นไป ถ้าอำนาจปกครองสิ้นไปขณะลูกยังเป็นผู้เยาว์ ให้นับตั้งแต่ลูกบรรลุนิติภาวะหรือมีผู้แทนโดยชอบธรรมขึ้นใหม่ (มาตรา 1581)
ข้อที่ต้องรู้ควบคู่กันคือ ป.พ.พ. มาตรา 1562 ห้ามลูกฟ้องบุพการีของตนเอง แต่เมื่อลูกหรือญาติสนิทร้องขอ อัยการจะยกคดีขึ้นว่ากล่าวก็ได้ ดู คดีอุทลุม คืออะไร การใช้สองมาตรานี้ร่วมกันในทางปฏิบัติมีรายละเอียดมาก และกำหนดหนึ่งปีสั้นมาก จึงควรปรึกษาทนายตั้งแต่เริ่มมีข้อสงสัย
ตัวอย่างสมมติ: รายได้จากงานโฆษณาและเงินที่ยายให้
ตัวอย่างสมมติ เด็กหญิงจีอายุ 14 ปี มีรายได้จากการแสดงโฆษณา ซึ่งการทำสัญญาให้เด็กหญิงจีไปแสดงต้องได้รับความยินยอมของเธอเองด้วย (มาตรา 1572) นอกจากนี้ยายยังยกเงินฝากก้อนหนึ่งให้หลาน โดยระบุในหนังสือให้ว่าห้ามพ่อแม่ได้ประโยชน์จากเงินนี้ และให้น้าเป็นผู้จัดการจนหลานบรรลุนิติภาวะ
ต่อมาพ่อแม่ตกงานจนมีเงินได้ไม่พอครองชีพ พ่อแม่อาจใช้รายได้จากงานโฆษณาของลูกได้ตามสมควรหลังจากใช้เลี้ยงดูและการศึกษาของลูกแล้ว แต่ใช้ดอกผลจากเงินที่ยายให้ไม่ได้ เพราะมีเงื่อนไขห้ามไว้ และเงินก้อนนั้นอยู่ในการจัดการของน้าตามมาตรา 1577 ถ้าพ่อแม่จะเอาเงินลูกไปลงทุนในร้านของตนเอง ต้องขออนุญาตศาลก่อนตามมาตรา 1574 (11) และ 1575 ผลจริงขึ้นกับเอกสารและข้อเท็จจริงของแต่ละครอบครัว
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- คิดว่าเงินของลูกคือเงินของพ่อแม่ ทรัพย์สินเป็นของลูก พ่อแม่จัดการแทนเท่านั้น
- ใช้เงินต้นหรือขายทรัพย์ของลูกเพื่อหมุนเงิน มาตรา 1573 พูดถึงเงินได้ ไม่ใช่ตัวทรัพย์
- เอาเงินลูกไปลงทุนเสี่ยงโดยไม่ขออนุญาตศาล นอกสามช่องทางในมาตรา 1598/4 ต้องขออนุญาต
- ไม่แยกบัญชีและไม่จดบันทึก ทำให้ส่งมอบบัญชีตามมาตรา 1578 ไม่ได้และเกิดข้อพิพาทภายหลัง
- ใช้ข้อยกเว้นเกินขอบ การใช้เงินได้ของลูกต้อง "ตามสมควร" และเฉพาะเมื่อเงินได้ของพ่อแม่ไม่พอครองชีพ
ถ้าคุณกำลังจะขายหรือจำนองทรัพย์ของลูก ต้องการวางเงื่อนไขการให้ทรัพย์แก่หลาน หรือเป็นญาติที่กังวลว่าเงินของเด็กถูกใช้ผิดทาง ควรให้ทนายตรวจก่อนลงมือ เตรียมสมุดบัญชี เอกสารสิทธิ์ หนังสือให้หรือพินัยกรรม และบันทึกรายรับรายจ่ายไว้ แล้วติดต่อสำนักงานเพื่อประเมินทางเลือกที่เหมาะกับครอบครัวของคุณ
คำถามที่พบบ่อย
พ่อแม่เอาเงินเก็บของลูกไปใช้หนี้ได้ไหม?
ตัวบทไม่ได้ให้อำนาจเช่นนั้น มาตรา 1573 ให้พ่อแม่ใช้ได้เฉพาะเงินได้ของลูกตามสมควรเมื่อพ่อแม่มีเงินได้ไม่พอครองชีพ ไม่ได้ให้นำตัวทรัพย์หรือเงินต้นของลูกไปชำระหนี้ของพ่อแม่ และกิจการที่ประโยชน์ของพ่อแม่ขัดกับลูกต้องได้รับอนุญาตจากศาลก่อน
เอาเงินของลูกไปซื้อหุ้นหรือลงทุนได้หรือไม่?
ต้องขออนุญาตศาลก่อน ถ้าไม่ใช่พันธบัตรรัฐบาลไทยหรือที่รัฐบาลค้ำประกัน การรับขายฝากหรือรับจำนองอสังหาริมทรัพย์ลำดับแรกไม่เกินกึ่งราคาตลาด หรือเงินฝากประจำในธนาคาร ตามมาตรา 1574 (11) ประกอบมาตรา 1598/4
พ่อแม่ต้องทำบัญชีทรัพย์สินของลูกส่งศาลทุกปีหรือไม่?
หน้าที่ส่งบัญชีต่อศาลปีละครั้งตามมาตรา 1598/1 เป็นของผู้ปกครองที่ศาลตั้ง ส่วนพ่อแม่ต้องรีบส่งมอบทรัพย์สินและบัญชีให้ลูกเมื่อลูกบรรลุนิติภาวะตามมาตรา 1578 การจดบันทึกไว้ตลอดจึงจำเป็น
ลูกโตแล้วทวงเงินคืนจากพ่อแม่ได้ไหม?
มีสิทธิได้รับมอบทรัพย์สินและบัญชีตามมาตรา 1578 แต่คดีเรื่องการจัดการทรัพย์สินต้องฟ้องภายในหนึ่งปีนับแต่อำนาจปกครองสิ้นไปตามมาตรา 1581 และลูกฟ้องบุพการีเองไม่ได้ตามมาตรา 1562 ต้องให้อัยการยกคดีขึ้นเมื่อร้องขอ จึงควรปรึกษาทนายโดยเร็ว
ยายจะให้เงินหลานโดยไม่ให้พ่อแม่จัดการได้หรือไม่?
ได้ มาตรา 1577 ให้ผู้ให้ทรัพย์โดยพินัยกรรมหรือการให้โดยเสน่หา ระบุชื่อบุคคลอื่นเป็นผู้จัดการจนหลานบรรลุนิติภาวะ และกำหนดเงื่อนไขไม่ให้พ่อแม่ได้ประโยชน์ได้ ควรให้ทนายร่างเอกสารให้ชัด
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
