เปลี่ยนชื่อลูก ต้องใช้อะไรบ้าง? ใครมีสิทธิยื่น และพ่อแม่ต้องเซ็นทั้งคู่ไหม

ชื่อแรกของลูกมักตั้งด้วยความหวังดี แต่หลายครอบครัวอยากเปลี่ยนชื่อลูกในภายหลัง เพราะชื่ออ่านยาก ถูกเพื่อนล้อ หรือมีเหตุผลด้านความเชื่อ คำถามที่ตามมาเหมือนกันแทบทุกบ้านคือ ต้องไปที่ไหน ใช้เอกสารอะไร ลูกไปยื่นเองได้หรือไม่ และพ่อแม่ต้องไปเซ็นทั้งคู่หรือเปล่า บทความนี้ตอบทีละข้อ รวมถึงกรณีพ่อแม่หย่ากัน ไม่ได้จดทะเบียนสมรส หรือมีฝ่ายหนึ่งเสียชีวิต

เปลี่ยนชื่อลูก คืออะไร ต่างจากเปลี่ยนนามสกุลอย่างไร

การเปลี่ยนชื่อลูก คือ การยื่นคำขอต่อนายทะเบียนเพื่อเปลี่ยน "ชื่อตัว" ของลูก ซึ่งพระราชบัญญัติชื่อบุคคล พ.ศ. 2505 มาตรา 4 นิยามว่าเป็นชื่อประจำบุคคล แยกจาก "ชื่อรอง" ที่เป็นชื่อประกอบถัดจากชื่อตัว และ "ชื่อสกุล" ที่เป็นชื่อประจำวงศ์สกุล กฎหมายฉบับเดียวกันกำหนดให้ผู้มีสัญชาติไทยต้องมีชื่อตัวและชื่อสกุล และจะมีชื่อรองก็ได้

เปลี่ยนชื่อตัวกับเปลี่ยนนามสกุลเป็นคำขอคนละเรื่อง ผลที่ได้ก็เป็นหนังสือสำคัญคนละฉบับ ตามคู่มือของกรมการปกครอง การเปลี่ยนชื่อตัวจะได้หนังสือสำคัญแสดงการเปลี่ยนชื่อ (ช.3) ส่วนการเปลี่ยนชื่อสกุลจะได้หนังสือสำคัญแสดงการจดทะเบียนเปลี่ยนชื่อสกุล (ช.5) ถ้าคุณกำลังคิดเรื่องนามสกุลของลูกหลังหย่าด้วย ประเด็นความยินยอมซับซ้อนกว่า อ่านแยกได้ที่ เปลี่ยนนามสกุลลูกมาใช้ของแม่ หลังหย่าทำได้ไหม

ใครมีสิทธิยื่นขอเปลี่ยนชื่อลูก

โดยหลัก ผู้ใช้อำนาจปกครองเป็นผู้ยื่นแทนลูกที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะ พระราชบัญญัติชื่อบุคคล มาตรา 16 ให้ผู้ที่ประสงค์จะเปลี่ยนชื่อตัวหรือชื่อรองยื่นคำขอต่อนายทะเบียนท้องที่ที่ตนมีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้าน แต่เมื่อเจ้าของชื่อเป็นเด็ก คณะกรรมการกฤษฎีกาเคยให้ความเห็นในเรื่องการเปลี่ยนชื่อสกุลว่าคำขอลักษณะนี้เป็นการขอคำสั่งทางปกครอง ผู้ที่จะดำเนินการต้องบรรลุนิติภาวะ ผู้เยาว์จึงยื่นเองไม่ได้ และผู้ใช้อำนาจปกครองต้องยื่นแทน

ความเห็นนั้นพูดถึงการเปลี่ยนชื่อสกุลโดยตรง แต่การเปลี่ยนชื่อตัวก็เป็นคำขอต่อนายทะเบียนในลักษณะเดียวกัน จึงใช้แนวเดียวกันได้โดยเหตุผล ผลในทางปฏิบัติคือ ลูกที่อายุ 15 ปีหรือโตพอจะเลือกชื่อเองได้แล้ว ยังควรให้ผู้ใช้อำนาจปกครองเป็นผู้ยื่นแทน แม้ความต้องการของลูกควรได้รับฟังเป็นหลักในการเลือกชื่อ

เมื่อลูกบรรลุนิติภาวะ คือ อายุครบยี่สิบปีบริบูรณ์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 19 หรือสมรสตามเงื่อนไขของกฎหมายตามมาตรา 20 ลูกยื่นคำขอเปลี่ยนชื่อได้ด้วยตนเอง รายละเอียดเรื่องอายุอยู่ใน บรรลุนิติภาวะ อายุเท่าไร

ผู้ใช้อำนาจปกครองเป็นผู้แทนโดยชอบธรรมของลูก (ป.พ.พ. มาตรา 1569) ถ้าเด็กไม่มีพ่อแม่หรือพ่อแม่ถูกถอนอำนาจปกครอง แล้วศาลตั้งผู้ปกครองไว้ ผู้ปกครองเป็นผู้แทนโดยชอบธรรมของเด็กตามมาตรา 1598/3 ควรนำคำสั่งศาลไปแสดงและสอบถามสำนักทะเบียนก่อน ความต่างระหว่างผู้ใช้อำนาจปกครองกับผู้ปกครองอธิบายไว้ใน ผู้แทนโดยชอบธรรม คือใคร ทำอะไรแทนลูกได้บ้าง

พ่อแม่ต้องเซ็นทั้งคู่ไหม ดูจากอะไร

กฎหมายไม่ได้เขียนตรง ๆ ว่าการเปลี่ยนชื่อลูกต้องมีลายมือชื่อของพ่อและแม่ทั้งสองคน คำตอบจึงขึ้นกับว่าใครเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองในขณะยื่น ซึ่งดูได้จากสถานะครอบครัวและเอกสาร ภาพรวมเรื่องอำนาจปกครองของพ่อแม่อยู่ใน อำนาจปกครองบุตร คืออะไร สิทธิและหน้าที่พ่อแม่ต่อลูก

สถานการณ์ผู้ใช้อำนาจปกครองแนวทางในการยื่น
พ่อแม่ยังสมรสกันอยู่พ่อและแม่ร่วมกัน (ป.พ.พ. มาตรา 1566)ควรให้ทั้งสองฝ่ายยินยอม และสอบถามสำนักทะเบียนว่าต้องมาด้วยกันหรือใช้หนังสือยินยอมได้
หย่าแล้ว ตกลงหรือศาลสั่งให้ใช้อำนาจปกครองร่วมกันพ่อและแม่ร่วมกันควรให้ทั้งสองฝ่ายยินยอม ในเรื่องนามสกุลที่คณะกรรมการกฤษฎีกาพิจารณา กรมการปกครองก็เห็นว่าต้องได้ความยินยอมของทั้งพ่อและแม่
หย่าแล้ว ฝ่ายหนึ่งใช้อำนาจปกครองแต่ผู้เดียวฝ่ายที่ระบุในบันทึกหลังทะเบียนหย่าหรือคำสั่งศาลฝ่ายนั้นยื่นแทนลูก นำเอกสารที่แสดงอำนาจปกครองไปด้วย
ไม่ได้จดทะเบียนสมรส และพ่อยังไม่ได้เป็นบิดาโดยชอบด้วยกฎหมายแม่คนเดียวแม่ยื่นแทนลูก
พ่อหรือแม่เสียชีวิตฝ่ายที่ยังมีชีวิตฝ่ายที่ยังมีชีวิตยื่นแทน

อย่าสรุปแบบเด็ดขาดไปทางใดทางหนึ่ง ทั้ง "ต้องให้พ่อแม่เซ็นทุกกรณี" และ "ใครเลี้ยงลูกก็ยื่นได้เลย" ถ้าอีกฝ่ายที่ยังมีอำนาจปกครองไม่เห็นด้วย เรื่องอาจกลายเป็นข้อพิพาทที่ควรปรึกษาทนาย การหย่าไม่ได้ทำให้อำนาจปกครองตกเป็นของฝ่ายที่ลูกอยู่ด้วยโดยอัตโนมัติ ต้องตกลงเป็นหนังสือหรือให้ศาลชี้ขาด และหลังจดทะเบียนหย่าแล้ว จะไปแก้ข้อตกลงเรื่องนี้ที่อำเภอเองไม่ได้ ต้องให้ศาลสั่ง ดูหลักที่ศาลใช้ได้ใน อำนาจปกครองบุตรหลังหย่า ร่วมกันหรือคนเดียว

สำหรับลูกของพ่อแม่ที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส แม่เป็นผู้ใช้อำนาจปกครองคนเดียวจนกว่าพ่อจะเป็นบิดาโดยชอบด้วยกฎหมาย ถ้าครอบครัวกำลังคิดเรื่องให้ลูกใช้นามสกุลพ่อไปพร้อมกัน อ่านเงื่อนไขได้ที่ ลูกนอกสมรสใช้นามสกุลพ่อได้ไหม

ชื่อใหม่ของลูกต้องเป็นแบบไหน ชื่อใดใช้ไม่ได้

นายทะเบียนจะอนุญาตเมื่อเห็นว่าชื่อใหม่ไม่ขัดกับกฎหมาย หลักเกณฑ์มีสองชั้น ชั้นแรกอยู่ในตัวบท พระราชบัญญัติชื่อบุคคล มาตรา 6 ที่แก้ไขโดยฉบับที่ 3 พ.ศ. 2548 กำหนดว่าชื่อตัวต้องไม่พ้องหรือมุ่งหมายให้คล้ายกับพระปรมาภิไธย พระนามของพระราชินี หรือราชทินนาม และต้องไม่มีคำหรือความหมายหยาบคาย ชั้นที่สองเป็นหลักเกณฑ์ของกรมการปกครองที่ใช้ในทางปฏิบัติ

  • ต้องเป็นคำหรือพยางค์เดียวกัน เว้นวรรคไม่ได้
  • ห้ามใช้อักษร สัญลักษณ์ หรือเครื่องหมายที่ไม่ได้กำหนดไว้
  • ต้องมีความหมายหรือคำแปลในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน หรือพจนานุกรมฉบับอื่น
  • ตัวสะกดการันต์ต้องถูกต้อง
  • ไม่ขัดขนบธรรมเนียม และไม่มีเจตนาทุจริต

ก่อนไปยื่น ควรเตรียมชื่อสำรองไว้สองถึงสามชื่อ พร้อมความหมายที่ตรวจจากพจนานุกรมแล้ว เพื่อไม่ต้องกลับไปเลือกใหม่ถ้าชื่อแรกไม่ผ่าน

เปลี่ยนชื่อลูก ต้องใช้อะไรบ้าง และยื่นที่ไหน

  1. เลือกสถานที่ สำนักงานเขตหรือที่ว่าการอำเภอที่ลูกมีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้าน
  2. ยื่นคำขอแบบ ช.1 โดยผู้ใช้อำนาจปกครองเป็นผู้ยื่นแทนลูก
  3. แสดงเอกสารตามคู่มือกรมการปกครอง ได้แก่ บัตรประจำตัวประชาชน และทะเบียนบ้านฉบับเจ้าบ้าน
  4. เตรียมเอกสารประกอบเพิ่ม คู่มือไม่ได้ระบุเอกสารสำหรับผู้เยาว์ไว้โดยเฉพาะ จึงควรนำสูติบัตรของลูก หลักฐานความเป็นผู้ใช้อำนาจปกครอง เช่น บันทึกหลังทะเบียนการหย่าหรือคำพิพากษา และหนังสือยินยอมของอีกฝ่ายถ้ามี ไปด้วย แล้วสอบถามสำนักทะเบียนก่อน
  5. รับหนังสือสำคัญ ช.3 เมื่อนายทะเบียนเห็นว่าไม่ขัดกับกฎหมายก็จะอนุญาตและออกหนังสือสำคัญแสดงการเปลี่ยนชื่อให้

ถ้านายทะเบียนไม่อนุญาต ให้สอบถามเหตุผลที่ไม่อนุญาตและช่องทางโต้แย้ง หากเหตุผลเกี่ยวกับตัวชื่อ การเลือกชื่อใหม่ที่ตรงหลักเกณฑ์มักเป็นทางที่เร็วที่สุด แต่ถ้าเหตุผลเกี่ยวกับผู้มีอำนาจยื่นหรือความยินยอม ควรปรึกษาทนาย

เปลี่ยนชื่อแล้ว ต้องแก้เอกสารอะไรต่อ

ถ้าลูกมีบัตรประจำตัวประชาชนแล้ว ต้องยื่นคำขอมีบัตรใหม่ภายในหกสิบวันนับแต่วันที่แก้ไขชื่อตัวในทะเบียนบ้าน ตามคู่มือกรมการปกครอง หลังจากนั้นควรนำสำเนาหนังสือสำคัญ ช.3 ไปแจ้งแก้ข้อมูลกับโรงเรียน ธนาคารที่ลูกมีบัญชี หน่วยงานที่ออกหนังสือเดินทาง และประกันสุขภาพของลูก ตามขั้นตอนของแต่ละแห่ง เก็บหนังสือสำคัญฉบับจริงไว้ให้ดี เพราะเป็นหลักฐานเชื่อมชื่อเก่ากับชื่อใหม่ไปอีกนาน

การเปลี่ยนชื่อไม่ได้เปลี่ยนความสัมพันธ์ตามกฎหมายระหว่างพ่อแม่กับลูก ทั้งหน้าที่เลี้ยงดู สิทธิติดต่อ และสิทธิรับมรดกยังเป็นไปตามเดิม

ตัวอย่างสมมติ: พ่อแม่หย่ากันแต่ใช้อำนาจปกครองร่วมกัน

ตัวอย่างสมมติ นายเอและนางบีจดทะเบียนหย่า บันทึกหลังทะเบียนการหย่าระบุให้ใช้อำนาจปกครองบุตรชายอายุ 8 ปีร่วมกัน ลูกอยู่กับนางบีและถูกเพื่อนล้อชื่อจนไม่อยากไปโรงเรียน นางบีจึงคุยกับนายเอ ทั้งสองเลือกชื่อใหม่ที่มีความหมายในพจนานุกรมและไม่เว้นวรรค นายเอทำหนังสือยินยอมให้ แล้วนางบีสอบถามสำนักทะเบียนว่าหนังสือยินยอมใช้ได้หรือนายเอต้องไปด้วยตนเอง ก่อนยื่นคำขอที่สำนักงานเขตที่ลูกมีชื่อในทะเบียนบ้าน

ถ้านายเอไม่เห็นด้วย นางบีไม่ควรยื่นโดยอ้างว่าลูกอยู่กับตน เพราะอำนาจปกครองยังเป็นของทั้งสองฝ่าย ทางที่ควรทำคือเจรจาต่อ หรือปรึกษาทนายว่ามีเหตุเพียงพอจะขอให้ศาลพิจารณาเรื่องอำนาจปกครองหรือไม่ ซึ่งศาลจะดูประโยชน์ของลูกเป็นสำคัญและไม่มีการรับประกันผล

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเรื่องเปลี่ยนชื่อลูก

  • ให้ลูกวัยรุ่นไปยื่นเอง โดยหลักผู้ใช้อำนาจปกครองต้องยื่นแทนจนกว่าลูกบรรลุนิติภาวะ
  • เลือกชื่อที่เว้นวรรคหรือมีสัญลักษณ์ ไม่ผ่านหลักเกณฑ์ของกรมการปกครอง
  • ให้ปู่ย่าตายายที่เลี้ยงหลานไปยื่นแทน ถ้าไม่ได้เป็นผู้ปกครองที่ศาลตั้ง พ่อแม่ยังเป็นผู้ใช้อำนาจปกครอง
  • คิดว่าลูกอยู่กับใครคนนั้นยื่นได้คนเดียว ต้องดูว่าใครเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองตามเอกสาร
  • ลืมทำบัตรประชาชนใหม่ ถ้าลูกมีบัตรแล้ว มีกำหนดหกสิบวันนับแต่แก้ไขชื่อในทะเบียนบ้าน

การเปลี่ยนชื่อลูกส่วนใหญ่จบได้ที่สำนักทะเบียนถ้าเอกสารพร้อมและพ่อแม่เห็นตรงกัน แต่ถ้าอำนาจปกครองหลังหย่ายังไม่ชัด อีกฝ่ายคัดค้าน หรือมีผู้ดูแลเด็กที่ไม่ใช่พ่อแม่ ควรตรวจสถานะทางกฎหมายก่อนยื่น หากต้องการให้ช่วยตรวจเอกสารและวางขั้นตอน ติดต่อสำนักงาน

คำถามที่พบบ่อย

ลูกอายุ 15 ปี ไปเปลี่ยนชื่อเองได้ไหม?

โดยหลักยังไม่ได้ คณะกรรมการกฤษฎีกาเห็นว่าผู้เยาว์ยื่นคำขอเปลี่ยนชื่อสกุลด้วยตนเองไม่ได้ และการเปลี่ยนชื่อตัวใช้แนวเดียวกันโดยเหตุผล ผู้ใช้อำนาจปกครองต้องยื่นแทน เมื่อลูกบรรลุนิติภาวะแล้ว ลูกยื่นได้เอง

พ่อแม่หย่ากัน ฝ่ายที่ลูกอยู่ด้วยยื่นคนเดียวได้หรือไม่?

ได้โดยหลัก ถ้าฝ่ายนั้นเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองแต่ผู้เดียวตามบันทึกหลังทะเบียนการหย่าหรือคำสั่งศาล แต่ถ้าบันทึกให้ใช้อำนาจปกครองร่วมกันหรือไม่ได้ระบุไว้ ควรได้ความยินยอมของอีกฝ่าย และสอบถามสำนักทะเบียนก่อนยื่น

ปู่ย่าตายายที่เลี้ยงหลานยื่นเปลี่ยนชื่อให้หลานได้ไหม?

โดยหลักไม่ได้ ถ้าพ่อแม่ยังเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองอยู่ การเลี้ยงดูหลานไม่ได้ทำให้ปู่ย่าตายายเป็นผู้แทนโดยชอบธรรม เว้นแต่ศาลตั้งเป็นผู้ปกครองของหลานแล้ว

ตั้งชื่อลูกแบบมีเว้นวรรคหรือใส่สัญลักษณ์ได้ไหม?

ไม่ได้ ตามหลักเกณฑ์ของกรมการปกครอง ชื่อตัวต้องเป็นคำหรือพยางค์เดียวกัน เว้นวรรคไม่ได้ และห้ามใช้อักษร สัญลักษณ์ หรือเครื่องหมายที่ไม่ได้กำหนดไว้ ชื่อยังต้องมีความหมายในพจนานุกรมและสะกดถูกต้อง

เปลี่ยนชื่อลูกแล้ว ต้องทำบัตรประชาชนใหม่ภายในเมื่อไร?

ถ้าลูกมีบัตรประจำตัวประชาชนแล้ว ต้องยื่นขอมีบัตรใหม่ภายในหกสิบวันนับแต่วันที่แก้ไขชื่อในทะเบียนบ้าน ตามคู่มือกรมการปกครอง ส่วนเอกสารอื่น เช่น บัญชีธนาคารและหนังสือเดินทาง ให้แก้ตามขั้นตอนของแต่ละหน่วยงาน

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ