เงินสงเคราะห์บุตรจากประกันสังคม และเงินอุดหนุนเด็กแรกเกิด เป็นสวัสดิการจากรัฐ ไม่ใช่ค่าเลี้ยงดูบุตรที่พ่อหรือแม่ต้องจ่ายตามกฎหมายครอบครัว หลังหย่า ฝ่ายที่ไม่ได้เลี้ยงลูกจึงยังมีหน้าที่จ่ายค่าเลี้ยงดู แม้ลูกจะได้เงินจากรัฐอยู่แล้วก็ตาม
ค่าเลี้ยงดูบุตรกับเงินประกันสังคม ต่างกันอย่างไร
ต่างกันที่ "ใครจ่าย" และ "จ่ายเพราะอะไร" ค่าเลี้ยงดูบุตรเป็นหน้าที่ของพ่อแม่ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1564 ที่ให้บิดามารดาอุปการะเลี้ยงดูและให้การศึกษาตามสมควรแก่บุตรในระหว่างที่เป็นผู้เยาว์
ส่วนเงินสงเคราะห์บุตร เป็นประโยชน์ทดแทนที่ผู้ประกันตนได้จากกองทุนประกันสังคม เพราะได้จ่ายเงินสมทบไว้ เงินนี้จึงเป็นสิทธิของผู้ประกันตน ไม่ใช่เงินที่อีกฝ่ายจ่ายแทนหน้าที่ของตน
ยังมีเงินอุดหนุนเพื่อการเลี้ยงดูเด็กแรกเกิดอีกโครงการหนึ่ง ซึ่งดูแลโดยกรมกิจการเด็กและเยาวชน และผู้รับไม่จำเป็นต้องเป็นผู้ประกันตน
| เรื่อง | ค่าเลี้ยงดูบุตร | เงินสงเคราะห์บุตร (ประกันสังคม) | เงินอุดหนุนเด็กแรกเกิด |
|---|---|---|---|
| ใครจ่าย | พ่อหรือแม่ฝ่ายที่มีหน้าที่ | กองทุนประกันสังคม | รัฐ ผ่านกรมกิจการเด็กและเยาวชน |
| ที่มา | ป.พ.พ. มาตรา 1564 และมาตรา 1598/38 | สิทธิของผู้ประกันตนมาตรา 33 และมาตรา 39 | หลักเกณฑ์ของโครงการที่รัฐประกาศ |
| จำนวน | ตามข้อตกลงหรือที่ศาลกำหนด | 1,000 บาทต่อเดือนต่อบุตร 1 คน ไม่เกิน 3 คน | 600 บาทต่อเดือนต่อคน |
| จ่ายถึงเมื่อไร | ระหว่างบุตรเป็นผู้เยาว์ และนานกว่านั้นถ้าบุตรทุพพลภาพหาเลี้ยงตนเองไม่ได้ | จนบุตรอายุครบ 6 ปีบริบูรณ์ | จนเด็กอายุครบ 6 ปี |
| ถ้าไม่จ่าย | บังคับคดีได้เมื่อมีคำพิพากษาหรือสัญญายอมในศาล | เป็นเรื่องระหว่างผู้ประกันตนกับสำนักงานประกันสังคม | เป็นเรื่องระหว่างผู้รับกับหน่วยงานรัฐ |
เงินสงเคราะห์บุตรประกันสังคม ใครมีสิทธิ ได้เท่าไร
ผู้มีสิทธิคือผู้ประกันตนมาตรา 33 หรือมาตรา 39 ที่จ่ายเงินสมทบ ไม่น้อยกว่า 12 เดือน ภายใน 36 เดือน ก่อนเดือนที่มีสิทธิ ตามข้อมูลของสำนักงานประกันสังคม
- บุตรต้องเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมาย ไม่รวมบุตรบุญธรรม หรือบุตรที่ยกให้เป็นบุตรบุญธรรมของผู้อื่น
- บุตรอายุตั้งแต่แรกเกิดจนครบ 6 ปีบริบูรณ์ ได้คราวละไม่เกิน 3 คน
- อัตราเหมาจ่าย 1,000 บาทต่อเดือนต่อบุตร 1 คน มีผลตั้งแต่ 1 มกราคม 2568 ตามกฎกระทรวงการจ่ายประโยชน์ทดแทนในกรณีสงเคราะห์บุตร (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2567
- เงินโอนเข้าบัญชีเงินฝากของผู้มีสิทธิ หรือพร้อมเพย์ที่ผูกกับเลขประจำตัวประชาชน
สิทธิสิ้นสุดเมื่อบุตรอายุครบ 6 ปี บุตรเสียชีวิต บุตรไปเป็นบุตรบุญธรรมของผู้อื่น หรือผู้ประกันตนสิ้นสภาพการเป็นผู้ประกันตน
สำหรับพ่อ จุดที่มักติดคือคำว่า "บุตรชอบด้วยกฎหมาย" ผู้ประกันตนชายต้องแสดงทะเบียนสมรส หรือทะเบียนหย่าพร้อมบันทึกแนบท้าย หรือทะเบียนรับรองบุตร หรือคำพิพากษาให้เป็นบุตรชอบด้วยกฎหมาย ประกอบกับสูติบัตรของลูก
หย่าแล้ว ใครมีสิทธิรับเงินสงเคราะห์บุตร
หลักที่สำนักงานประกันสังคมใช้ คือถ้าพ่อและแม่เป็นผู้ประกันตนทั้งคู่ ใช้สิทธิได้เพียงฝ่ายเดียว และเมื่อหย่าหรือแยกกันอยู่ สิทธิจะอยู่กับผู้ประกันตนฝ่ายที่บุตรอยู่ในความอุปการะ ข้อเท็จจริงแต่ละบ้านต่างกัน จึงควรยืนยันกับสายด่วน 1506 ก่อนยื่น
ถ้าลูกย้ายไปอยู่กับอีกฝ่ายหลังหย่า ฝ่ายที่รับเงินอยู่เดิมไม่ได้เลี้ยงลูกแล้ว ควรแจ้งสำนักงานประกันสังคมให้ตรวจสิทธิใหม่ ไม่ควรตกลงกันเองว่าให้อีกฝ่ายรับเงินแล้วโอนต่อ
อย่าเขียนข้อตกลงหย่าว่า "ให้ถือเงินสงเคราะห์บุตรจากประกันสังคมเป็นค่าเลี้ยงดูบุตร" เพราะเงินนี้หยุดเมื่อลูกอายุครบ 6 ปี หรือเมื่อผู้ประกันตนออกจากระบบ ควรกำหนดค่าเลี้ยงดูเป็นจำนวนเงินแยกต่างหากให้ชัดเจน
การเขียนข้อตกลงเรื่องลูกให้ครบ ดูรายการตรวจได้ที่ หย่าโดยความยินยอม ข้อตกลงหย่าควรเขียนเรื่องอะไรให้ครบ
เปลี่ยนผู้รับเงินสงเคราะห์บุตรหลังหย่า ต้องทำอย่างไร
ทำได้โดยให้ฝ่ายที่เลี้ยงลูกและเป็นผู้ประกันตนยื่นขอใช้สิทธิของตน พร้อมหลักฐานความเป็นบิดามารดา ขั้นตอนโดยทั่วไปมีดังนี้
- ตรวจให้แน่ว่าตอนนี้ใครเป็นผู้รับสิทธิ และลูกอยู่ในความอุปการะของใครจริง
- เตรียมแบบคำขอรับประโยชน์ทดแทน (สปส. 2-01) และสำเนาสูติบัตรของลูก
- ถ้าผู้ยื่นเป็นพ่อ เตรียมทะเบียนหย่าพร้อมบันทึกแนบท้าย หรือทะเบียนรับรองบุตร หรือคำพิพากษา และหลักฐานการเปลี่ยนชื่อถ้ามี
- เตรียมสำเนาหน้าแรกสมุดบัญชีเงินฝาก หรือใช้พร้อมเพย์ที่ผูกกับเลขประจำตัวประชาชน และรับรองสำเนาถูกต้องทุกฉบับ
- ยื่นที่สำนักงานประกันสังคมกรุงเทพมหานครพื้นที่ สำนักงานประกันสังคมจังหวัด หรือสาขาที่สะดวก หรือส่งทางไปรษณีย์
- เก็บหนังสือแจ้งผลการพิจารณาไว้เป็นหลักฐาน
ถ้าเอกสารเป็นภาษาต่างประเทศ เช่น ทะเบียนหย่าจากต่างประเทศ ต้องมีคำแปลภาษาไทยที่รับรองถูกต้อง ส่วนผู้ประกันตนชาวต่างชาติใช้สำเนาบัตรประกันสังคมและหนังสือเดินทาง
เงินอุดหนุนเด็กแรกเกิด 600 บาท หลังหย่าเป็นอย่างไร
เงินอุดหนุนเพื่อการเลี้ยงดูเด็กแรกเกิดจ่าย 600 บาทต่อเดือน ตั้งแต่แรกเกิดจนเด็กอายุครบ 6 ปี ลงทะเบียนที่สำนักงานเขตในกรุงเทพฯ เมืองพัทยา หรือเทศบาลและองค์การบริหารส่วนตำบลในต่างจังหวัด
เงินหยุดจ่ายเมื่อเด็กอายุครบ 6 ปี เด็กเสียชีวิต หรือผู้ปกครองยื่นสละสิทธิเป็นหนังสือ ตรวจสถานะได้ทางเว็บไซต์ของกรมกิจการเด็กและเยาวชน หรือแอป "เงินเด็ก" และ "ทางรัฐ"
เกณฑ์รายได้ครัวเรือน และการรับควบคู่กับเงินสงเคราะห์บุตรจากประกันสังคม เป็นไปตามประกาศของหน่วยงานซึ่งอาจปรับได้ ควรตรวจสอบกับหน่วยงานที่รับลงทะเบียน ถ้าหลังหย่าลูกย้ายไปอยู่กับอีกฝ่าย ให้ถามหน่วยงานท้องถิ่นว่าต้องแจ้งเปลี่ยนผู้รับเงินอย่างไร
ได้เงินจากรัฐแล้ว ยังเรียกค่าเลี้ยงดูบุตรจากอีกฝ่ายได้ไหม
ได้ เพราะหน้าที่ตามมาตรา 1564 ไม่ได้หมดไปเพราะรัฐช่วยเหลือ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/38 ให้ศาลกำหนดค่าอุปการะเลี้ยงดูโดยดูความสามารถของผู้มีหน้าที่จ่าย ฐานะของผู้รับ และพฤติการณ์แห่งกรณี
อีกข้อที่ควรรู้คือ มาตรา 1598/41 กำหนดว่าสิทธิที่จะได้ค่าอุปการะเลี้ยงดูจะสละหรือโอนมิได้ ข้อตกลงทำนอง "ไม่ต้องจ่ายค่าเลี้ยงดู เพราะลูกได้เงินประกันสังคมแล้ว" จึงเสี่ยงต่อการถูกโต้แย้งภายหลัง
ศาลคิดค่าเลี้ยงดูจากอะไรบ้าง อ่านต่อได้ที่ ค่าเลี้ยงดูบุตรต่อเดือนเท่าไร ศาลคิดจากอะไร จ่ายถึงอายุเท่าไร
คำถามที่พบบ่อย
พ่อไม่ได้จดทะเบียนสมรสกับแม่ ขอเงินสงเคราะห์บุตรได้ไหม
ได้ เมื่อเด็กเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของพ่อแล้ว เช่น จดทะเบียนรับรองบุตร หรือมีคำพิพากษาของศาล ส่วนแม่ที่เป็นผู้ประกันตนใช้สูติบัตรของลูกยื่นได้เลย เพราะเด็กเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของแม่อยู่แล้ว
ลูกอายุเกิน 6 ปีแล้ว เงินหยุด ค่าเลี้ยงดูต้องเพิ่มไหม
เงินสงเคราะห์บุตรหยุดเมื่อลูกอายุครบ 6 ปี แต่ค่าเลี้ยงดูบุตรยังต้องจ่ายต่อตามข้อตกลงหรือคำพิพากษา ถ้าค่าใช้จ่ายของลูกเพิ่มขึ้นจริง ฝ่ายที่เลี้ยงลูกขอให้ศาลแก้ไขจำนวนค่าเลี้ยงดูได้เมื่อพฤติการณ์เปลี่ยนไป
อีกฝ่ายรับเงินสงเคราะห์บุตร แต่ไม่ได้เอามาใช้กับลูก ทำอย่างไร
ถ้าลูกอยู่กับเรา ให้แจ้งสำนักงานประกันสังคมเพื่อตรวจสิทธิใหม่ตามความเป็นจริง และเก็บหลักฐานว่าลูกอยู่ในความอุปการะของเรา ส่วนเรื่องค่าเลี้ยงดู ควรทำเป็นข้อตกลงที่บังคับได้ หรือฟ้องต่อศาลเยาวชนและครอบครัว
ลาออกจากงานแล้ว ยังได้เงินสงเคราะห์บุตรไหม
ถ้าสิ้นสภาพผู้ประกันตน สิทธิจะสิ้นสุดลง แต่ถ้าสมัครเป็นผู้ประกันตนมาตรา 39 ต่อและจ่ายเงินสมทบครบเงื่อนไข ก็ยังอยู่ในกลุ่มผู้มีสิทธิ ควรสอบถามสำนักงานประกันสังคมถึงช่วงเวลาที่ต้องสมัครให้ทัน
เงินสงเคราะห์บุตรนับรวมในค่าเลี้ยงดูที่ศาลสั่งได้ไหม
ศาลพิจารณาค่าเลี้ยงดูจากความสามารถของผู้จ่ายและความจำเป็นของลูกเป็นรายคดี จึงไม่มีสูตรตายตัวว่าต้องนำเงินจากรัฐมาหักหรือไม่ วิธีที่ปลอดภัยคือกำหนดค่าเลี้ยงดูเป็นจำนวนเงินของพ่อแม่แยกจากสวัสดิการของรัฐ
ควรเริ่มอย่างไร
เริ่มจากทำรายการสวัสดิการที่ลูกได้อยู่ทั้งหมด ว่าใครเป็นผู้รับ และจะหยุดเมื่อไร จากนั้นแยกเรื่องค่าเลี้ยงดูบุตรออกมาเขียนให้ชัดในข้อตกลงหย่า โดยระบุจำนวน วันจ่าย และการปรับเพิ่มตามวัยของลูก
ถ้ายังตกลงเรื่องผู้ใช้อำนาจปกครองไม่ได้ ซึ่งจะกระทบว่าลูกอยู่กับใครและใครรับสวัสดิการ ควรปรึกษาทนายความด้านครอบครัวก่อนลงชื่อ อ่านพื้นฐานได้ที่ อำนาจปกครองบุตรหลังหย่า ร่วมกันหรือคนเดียว ศาลชี้จากอะไร
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ