ค่าขึ้นศาลอุทธรณ์คดีแพ่งเท่าไร? เงินที่ต้องวางศาลพร้อมอุทธรณ์ และทางขอยกเว้นถ้าไม่มีเงิน

เมื่อตัดสินใจแล้วว่าจะอุทธรณ์ คำถามถัดมาคือต้องเตรียมเงินไปศาลเท่าไร หลายคนเข้าใจว่าต้องวางเงินเต็มจำนวนตามคำพิพากษาก่อน จึงถอดใจทั้งที่ยังมีสิทธิอุทธรณ์ ความจริงเงินที่ต้องนำมาพร้อมอุทธรณ์คดีแพ่งมีสองส่วนหลัก และทั้งสองส่วนไม่ใช่ยอดหนี้ตามคำพิพากษา บทความนี้แยกให้เห็นว่าค่าขึ้นศาลอุทธรณ์และเงินแต่ละก้อนคืออะไร คิดจากอะไร และถ้าไม่มีเงินจะทำอย่างไร

ค่าขึ้นศาลอุทธรณ์ คืออะไร และใครต้องจ่าย

ค่าขึ้นศาลอุทธรณ์ คือ ค่าธรรมเนียมศาลที่คู่ความผู้ยื่นคำฟ้องอุทธรณ์ต้องชำระเมื่อยื่นอุทธรณ์ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 149 วรรคสอง ซึ่งให้ผู้ยื่นคำฟ้องเป็นผู้ชำระ และคำว่าคำฟ้องตามนิยามของกฎหมายรวมถึงคำฟ้องอุทธรณ์ด้วย ค่าขึ้นศาลเป็นส่วนหนึ่งของค่าฤชาธรรมเนียม ซึ่งในที่สุดศาลจะสั่งว่าฝ่ายใดต้องรับผิด

ค่าขึ้นศาลจึงเป็นเงินที่ผู้อุทธรณ์ต้องจ่ายเอง ไม่ว่าคุณจะเป็นโจทก์หรือจำเลย ส่วนภาพรวมของขั้นตอนอุทธรณ์ทั้งหมดอ่านได้ที่ อุทธรณ์ คืออะไร คู่มือยื่นอุทธรณ์ฉบับปี 2569

ค่าขึ้นศาลอุทธรณ์คดีแพ่งคิดอย่างไร

ค่าขึ้นศาลชั้นอุทธรณ์คิดจากทุนทรัพย์ที่พิพาทกันในชั้นอุทธรณ์ ถ้าเท่ากับในศาลชั้นต้นก็เสียเท่ากับศาลชั้นต้น แต่ถ้าคุณอุทธรณ์เพียงบางส่วนจนจำนวนที่พิพาทในชั้นอุทธรณ์ต่ำกว่า ก็เสียตามจำนวนทุนทรัพย์ที่ต่ำนั้น (ป.วิ.พ. มาตรา 150 วรรคสอง) อัตรามาจากตาราง 1 ท้าย ป.วิ.พ. สรุปได้ดังนี้

ประเภทคดีหรือคำสั่งอัตราค่าขึ้นศาล
คดีมีทุนทรัพย์ ส่วนที่ไม่เกิน 50 ล้านบาทร้อยละ 2 แต่ไม่เกิน 200,000 บาท
คดีมีทุนทรัพย์ ส่วนที่เกิน 50 ล้านบาทร้อยละ 0.1 ของส่วนที่เกิน
คดีที่ไม่อาจคำนวณเป็นราคาเงินได้เรื่องละ 200 บาท
คดีที่มีทั้งส่วนคำนวณเป็นเงินได้และไม่ได้คิดตามอัตราคดีมีทุนทรัพย์ แต่ไม่น้อยกว่าอัตราคดีไม่มีทุนทรัพย์
อุทธรณ์คำสั่งตามมาตรา 227 หรือมาตรา 228 (2) (3)เรื่องละ 200 บาท
อุทธรณ์คำสั่งตามมาตรา 228 (1) เช่น คำสั่งกักขังหรือปรับไม่เรียกค่าขึ้นศาล

ตัวอย่างการหาฐานคำนวณ ถ้าศาลชั้นต้นพิพากษาให้คุณชำระ 1,000,000 บาท แต่คุณอุทธรณ์โต้แย้งเฉพาะส่วน 300,000 บาท ฐานคำนวณค่าขึ้นศาลในชั้นอุทธรณ์คือ 300,000 บาท ไม่ใช่ 1,000,000 บาท การกำหนดว่าอะไรรวมอยู่ในทุนทรัพย์ เช่น ดอกเบี้ยถึงวันใด ในบางคดีไม่ตรงไปตรงมา ก่อนยื่นควรตรวจยอดที่ต้องชำระจริงกับศาลหรือทนายความ

เงินที่ต้องวางพร้อมอุทธรณ์ตามมาตรา 229 คืออะไร

นอกจากค่าขึ้นศาลแล้ว ป.วิ.พ. มาตรา 229 ยังกำหนดให้ผู้อุทธรณ์นำ "เงินค่าธรรมเนียมซึ่งจะต้องใช้แก่คู่ความอีกฝ่ายหนึ่งตามคำพิพากษา" มาวางศาลพร้อมกับอุทธรณ์ กล่าวคือ ถ้าคำพิพากษาศาลชั้นต้นสั่งให้คุณรับผิดค่าฤชาธรรมเนียมแทนอีกฝ่าย เงินส่วนนั้นต้องนำมาวาง ดูได้จากส่วนท้ายของคำพิพากษา ซึ่งกฎหมายบังคับให้ศาลสั่งเรื่องค่าฤชาธรรมเนียมไว้เสมอ

จุดที่คนเข้าใจผิดมากที่สุดคือ เงินวางตามมาตรา 229 ไม่ใช่ยอดหนี้หรือค่าเสียหายตามคำพิพากษา และเป็นคนละส่วนกับค่าขึ้นศาลชั้นอุทธรณ์ นอกจากนี้ ถ้าศาลเห็นว่าฝ่ายชนะคดีจะต้องเสียค่าฤชาธรรมเนียมเพิ่มขึ้นเพราะการอุทธรณ์ ศาลอาจสั่งให้ผู้อุทธรณ์วางเงินเพิ่ม และถ้าไม่วางภายในเวลาที่ศาลกำหนด กฎหมายให้ศาลยกอุทธรณ์นั้นเสีย (มาตรา 233)

ถ้าไม่วางเงินหรือไม่จ่ายค่าขึ้นศาล เกิดอะไรขึ้น

ค่าขึ้นศาลและเงินวางตามมาตรา 229 เป็นสิ่งที่กฎหมายกำหนดให้นำมาพร้อมอุทธรณ์ ศาลชั้นต้นจะตรวจอุทธรณ์ก่อนส่งไปศาลอุทธรณ์ (มาตรา 232) ถ้าเงินไม่ครบตามที่กฎหมายกำหนด อุทธรณ์ของคุณเสี่ยงที่ศาลจะไม่รับ หรือถูกยกในภายหลังตามกรณีของมาตรา 233 ถ้าศาลสั่งไม่รับ คุณยังมีช่องทางอุทธรณ์คำสั่งนั้นภายใน 15 วันนับแต่วันที่ศาลมีคำสั่ง โดยต้องวางค่าฤชาธรรมเนียมทั้งปวงและเงินตามคำพิพากษาหรือหาประกันด้วย (มาตรา 234) ดูรายละเอียดใน ศาลไม่รับอุทธรณ์ ทำอย่างไร

ข่าวดีเล็กน้อยคือ ถ้าศาลไม่รับอุทธรณ์ หรือยกอุทธรณ์โดยยังไม่ได้วินิจฉัยประเด็นแห่งคดี กฎหมายให้ศาลสั่งคืนค่าขึ้นศาลทั้งหมด (มาตรา 151)

เปรียบเทียบเงินแต่ละก้อนที่เกี่ยวกับการอุทธรณ์

เงินคืออะไรต้องวางเมื่อไร
ค่าขึ้นศาลชั้นอุทธรณ์ค่าธรรมเนียมศาล คิดจากทุนทรัพย์ในชั้นอุทธรณ์พร้อมยื่นอุทธรณ์ (มาตรา 149)
เงินวางตามมาตรา 229ค่าธรรมเนียมที่ต้องใช้แทนอีกฝ่ายตามคำพิพากษาพร้อมยื่นอุทธรณ์
เงินวางเพิ่มตามมาตรา 233ค่าฤชาธรรมเนียมที่ฝ่ายชนะอาจต้องเสียเพิ่มเพราะการอุทธรณ์เมื่อศาลสั่ง ภายในเวลาที่ศาลกำหนด
เงินตามคำพิพากษาหรือหลักประกันยอดหนี้ตามคำพิพากษาไม่ต้องวางสำหรับการอุทธรณ์ตามปกติ แต่ต้องวางหรือหาประกันถ้าจะอุทธรณ์คำสั่งไม่รับอุทธรณ์ (มาตรา 234) และเป็นทางหนึ่งในการขอให้งดการบังคับคดี (มาตรา 231)

ตัวอย่างสมมติ: นางบีต้องเตรียมเงินอะไรบ้าง

ศาลชั้นต้นพิพากษาให้นางบีชำระเงินแก่นายเอ พร้อมให้ใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนนายเอ นางบีต้องการอุทธรณ์ทั้งหมด สิ่งที่นางบีต้องนำมาพร้อมอุทธรณ์คือค่าขึ้นศาลชั้นอุทธรณ์ที่คิดจากทุนทรัพย์ที่อุทธรณ์ และเงินค่าธรรมเนียมที่คำพิพากษาสั่งให้ใช้แทนนายเอ นางบีไม่จำเป็นต้องวางเงินต้นตามคำพิพากษาเพื่อให้ศาลรับอุทธรณ์

แต่ถ้านางบีกังวลว่านายเอจะขอบังคับคดียึดทรัพย์ระหว่างอุทธรณ์ นั่นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง เพราะการอุทธรณ์ไม่ได้หยุดการบังคับคดี นางบีต้องยื่นขอทุเลาการบังคับ หรือวางเงินหรือหาประกันตามที่กฎหมายกำหนด อ่านต่อใน ทุเลาการบังคับคดีระหว่างอุทธรณ์ มาตรา 231

ไม่มีเงิน ขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลชั้นอุทธรณ์ได้ไหม

ได้ ถ้าเข้าเงื่อนไขของกฎหมาย คุณยื่นคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลต่อศาลชั้นต้นพร้อมกับคำฟ้องอุทธรณ์ และถ้าเพิ่งตกเป็นผู้ไม่มีทรัพย์สินพอภายหลัง ยื่นในเวลาใดก็ได้ (ป.วิ.พ. มาตรา 156) หลักเกณฑ์สำคัญมีดังนี้

  • เกณฑ์อนุญาต ไม่มีทรัพย์สินเพียงพอ หรือถ้าต้องเสียค่าธรรมเนียมจะเดือดร้อนเกินสมควร และสำหรับผู้อุทธรณ์ อุทธรณ์นั้นต้องมีเหตุผลอันสมควรด้วย (มาตรา 156/1)
  • เคยได้รับยกเว้นในศาลชั้นต้น ต้องยื่นคำร้องขอยกเว้นในชั้นอุทธรณ์อีกครั้งพร้อมอุทธรณ์ แต่กฎหมายให้ถือว่ายังไม่มีทรัพย์สินเพียงพอ เว้นแต่จะปรากฏต่อศาลเป็นอย่างอื่น (มาตรา 156/1)
  • ระหว่างรอศาลสั่งคำร้อง คำฟ้องอุทธรณ์ที่ยื่นพร้อมคำร้องไม่ต้องนำค่าธรรมเนียมศาลและเงินวางศาลมาชำระ เว้นแต่ศาลจะยกคำร้อง (มาตรา 149 วรรคสี่)
  • ครอบคลุมเงินวาง การยกเว้นค่าธรรมเนียมรวมถึงเงินวางศาลในการยื่นฟ้องอุทธรณ์หรือฎีกาด้วย (มาตรา 157)
  • ถ้าศาลยกคำร้องหรืออนุญาตบางส่วน อุทธรณ์คำสั่งได้ภายในเจ็ดวันนับแต่วันมีคำสั่ง และคำสั่งของศาลอุทธรณ์เป็นที่สุด

ข้อควรรู้คือ ได้รับยกเว้นไม่ได้แปลว่าจะไม่ต้องจ่ายเลย ถ้าแพ้คดี ศาลอาจสั่งให้ฝ่ายที่ต้องรับผิดชำระค่าธรรมเนียมที่ได้รับยกเว้น และถ้าปรากฏภายหลังว่าผู้ได้รับยกเว้นสามารถชำระได้ ศาลก็สั่งให้ชำระได้ (มาตรา 158 และ 159) อ่านเพิ่มเติมเรื่องนี้ได้ที่ การขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาล

ค่าใช้จ่ายที่ควรคิดไว้ถ้าแพ้ในชั้นอุทธรณ์

ศาลชั้นอุทธรณ์สั่งเรื่องค่าฤชาธรรมเนียมได้เช่นเดียวกับศาลชั้นต้น รวมถึงค่าทนายความที่ให้ใช้แทนอีกฝ่ายตามที่ศาลเห็นสมควรภายในอัตราขั้นสูงของกฎหมาย ถ้าแพ้ในชั้นอุทธรณ์ คุณจึงอาจต้องรับผิดค่าฤชาธรรมเนียมชั้นอุทธรณ์ของอีกฝ่ายเพิ่มด้วย จำนวนขึ้นกับดุลพินิจของศาล รายละเอียดอยู่ใน แพ้คดีต้องจ่ายค่าทนายอีกฝ่ายไหม

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • คิดว่าต้องวางเงินเต็มตามคำพิพากษาจึงอุทธรณ์ได้ จึงไม่อุทธรณ์ทั้งที่มีสิทธิ
  • คิดว่าวางเงินพร้อมอุทธรณ์แล้วจะไม่ถูกบังคับคดี เงินวางตามมาตรา 229 ไม่ได้หยุดการบังคับคดี
  • คิดค่าขึ้นศาลจากยอดฟ้องเดิม ทั้งที่อุทธรณ์เพียงบางส่วน
  • ไม่ยื่นคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียมพร้อมอุทธรณ์ ทั้งที่ไม่มีเงินอยู่แล้วตั้งแต่ต้น
  • ปล่อยกำหนดเจ็ดวัน หลังศาลยกคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียมให้ผ่านไป

เงินที่ต้องเตรียมสำหรับการอุทธรณ์คำนวณได้ แต่ต้องอ่านคำพิพากษาและกำหนดขอบเขตอุทธรณ์ให้ชัดก่อน ทนายความชั้นอุทธรณ์จะช่วยกำหนดว่าควรอุทธรณ์ประเด็นใด ซึ่งมีผลต่อค่าขึ้นศาล ตรวจเงินที่ต้องวาง และเตรียมคำร้องขอยกเว้นหรือขอทุเลาการบังคับในคราวเดียว ถ้าคุณกำลังเตรียมอุทธรณ์ ควรนำคำพิพากษาฉบับเต็มมาปรึกษาโดยเร็ว ติดต่อสำนักงาน เพื่อนัดตรวจเอกสาร

คำถามที่พบบ่อย

ค่าขึ้นศาลอุทธรณ์คดีแพ่งเท่าไร?

ไม่มียอดตายตัว คดีมีทุนทรัพย์คิดร้อยละ 2 ของทุนทรัพย์ที่พิพาทในชั้นอุทธรณ์ส่วนที่ไม่เกิน 50 ล้านบาท แต่ไม่เกิน 200,000 บาท และร้อยละ 0.1 ของส่วนที่เกิน คดีที่ไม่อาจคำนวณเป็นราคาเงินได้เสียเรื่องละ 200 บาท ควรตรวจยอดจริงกับศาลก่อนยื่น

จะอุทธรณ์ต้องวางเงินเต็มตามคำพิพากษาไหม?

ไม่ต้องสำหรับการอุทธรณ์ตามปกติ คุณต้องชำระค่าขึ้นศาลและวางค่าธรรมเนียมที่ต้องใช้แทนอีกฝ่ายตามคำพิพากษา การวางเงินตามคำพิพากษาหรือหาประกันจำเป็นเมื่ออุทธรณ์คำสั่งไม่รับอุทธรณ์ หรือเมื่อต้องการให้งดการบังคับคดี

ได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมในชั้นอุทธรณ์แล้ว ต้องวางเงินตามมาตรา 229 อีกไหม?

ไม่ต้อง เพราะมาตรา 157 ให้การยกเว้นค่าธรรมเนียมรวมถึงเงินวางศาลในการยื่นฟ้องอุทธรณ์หรือฎีกาด้วย แต่ถ้าศาลอนุญาตระหว่างพิจารณา การยกเว้นใช้กับเงินที่ต้องเสียหรือวางหลังคำสั่งเท่านั้น ถ้าเคยได้รับยกเว้นเฉพาะในศาลชั้นต้น ต้องยื่นคำร้องขอยกเว้นในชั้นอุทธรณ์ใหม่

ศาลไม่รับอุทธรณ์ จะได้ค่าขึ้นศาลคืนไหม?

ได้คืน มาตรา 151 ให้ศาลสั่งคืนค่าขึ้นศาลทั้งหมดเมื่อไม่รับอุทธรณ์ หรือยกอุทธรณ์โดยยังไม่ได้วินิจฉัยประเด็นแห่งคดี

ศาลยกคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียม ทำอย่างไรต่อ?

อุทธรณ์คำสั่งได้ภายในเจ็ดวันนับแต่วันมีคำสั่ง คำสั่งของศาลอุทธรณ์ในเรื่องนี้เป็นที่สุด ถ้าไม่อุทธรณ์หรือแพ้ ต้องเตรียมนำค่าธรรมเนียมและเงินวางมาชำระตามที่ศาลกำหนด ดูเพิ่มที่ การอุทธรณ์คำสั่งยกคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาล

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ