เมื่อตัดสินใจแล้วว่าจะอุทธรณ์ คำถามถัดมาคือต้องเตรียมเงินไปศาลเท่าไร หลายคนเข้าใจว่าต้องวางเงินเต็มจำนวนตามคำพิพากษาก่อน จึงถอดใจทั้งที่ยังมีสิทธิอุทธรณ์ ความจริงเงินที่ต้องนำมาพร้อมอุทธรณ์คดีแพ่งมีสองส่วนหลัก และทั้งสองส่วนไม่ใช่ยอดหนี้ตามคำพิพากษา บทความนี้แยกให้เห็นว่าค่าขึ้นศาลอุทธรณ์และเงินแต่ละก้อนคืออะไร คิดจากอะไร และถ้าไม่มีเงินจะทำอย่างไร
ค่าขึ้นศาลอุทธรณ์ คืออะไร และใครต้องจ่าย
ค่าขึ้นศาลอุทธรณ์ คือ ค่าธรรมเนียมศาลที่คู่ความผู้ยื่นคำฟ้องอุทธรณ์ต้องชำระเมื่อยื่นอุทธรณ์ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 149 วรรคสอง ซึ่งให้ผู้ยื่นคำฟ้องเป็นผู้ชำระ และคำว่าคำฟ้องตามนิยามของกฎหมายรวมถึงคำฟ้องอุทธรณ์ด้วย ค่าขึ้นศาลเป็นส่วนหนึ่งของค่าฤชาธรรมเนียม ซึ่งในที่สุดศาลจะสั่งว่าฝ่ายใดต้องรับผิด
ค่าขึ้นศาลจึงเป็นเงินที่ผู้อุทธรณ์ต้องจ่ายเอง ไม่ว่าคุณจะเป็นโจทก์หรือจำเลย ส่วนภาพรวมของขั้นตอนอุทธรณ์ทั้งหมดอ่านได้ที่ อุทธรณ์ คืออะไร คู่มือยื่นอุทธรณ์ฉบับปี 2569
ค่าขึ้นศาลอุทธรณ์คดีแพ่งคิดอย่างไร
ค่าขึ้นศาลชั้นอุทธรณ์คิดจากทุนทรัพย์ที่พิพาทกันในชั้นอุทธรณ์ ถ้าเท่ากับในศาลชั้นต้นก็เสียเท่ากับศาลชั้นต้น แต่ถ้าคุณอุทธรณ์เพียงบางส่วนจนจำนวนที่พิพาทในชั้นอุทธรณ์ต่ำกว่า ก็เสียตามจำนวนทุนทรัพย์ที่ต่ำนั้น (ป.วิ.พ. มาตรา 150 วรรคสอง) อัตรามาจากตาราง 1 ท้าย ป.วิ.พ. สรุปได้ดังนี้
| ประเภทคดีหรือคำสั่ง | อัตราค่าขึ้นศาล |
|---|---|
| คดีมีทุนทรัพย์ ส่วนที่ไม่เกิน 50 ล้านบาท | ร้อยละ 2 แต่ไม่เกิน 200,000 บาท |
| คดีมีทุนทรัพย์ ส่วนที่เกิน 50 ล้านบาท | ร้อยละ 0.1 ของส่วนที่เกิน |
| คดีที่ไม่อาจคำนวณเป็นราคาเงินได้ | เรื่องละ 200 บาท |
| คดีที่มีทั้งส่วนคำนวณเป็นเงินได้และไม่ได้ | คิดตามอัตราคดีมีทุนทรัพย์ แต่ไม่น้อยกว่าอัตราคดีไม่มีทุนทรัพย์ |
| อุทธรณ์คำสั่งตามมาตรา 227 หรือมาตรา 228 (2) (3) | เรื่องละ 200 บาท |
| อุทธรณ์คำสั่งตามมาตรา 228 (1) เช่น คำสั่งกักขังหรือปรับ | ไม่เรียกค่าขึ้นศาล |
ตัวอย่างการหาฐานคำนวณ ถ้าศาลชั้นต้นพิพากษาให้คุณชำระ 1,000,000 บาท แต่คุณอุทธรณ์โต้แย้งเฉพาะส่วน 300,000 บาท ฐานคำนวณค่าขึ้นศาลในชั้นอุทธรณ์คือ 300,000 บาท ไม่ใช่ 1,000,000 บาท การกำหนดว่าอะไรรวมอยู่ในทุนทรัพย์ เช่น ดอกเบี้ยถึงวันใด ในบางคดีไม่ตรงไปตรงมา ก่อนยื่นควรตรวจยอดที่ต้องชำระจริงกับศาลหรือทนายความ
เงินที่ต้องวางพร้อมอุทธรณ์ตามมาตรา 229 คืออะไร
นอกจากค่าขึ้นศาลแล้ว ป.วิ.พ. มาตรา 229 ยังกำหนดให้ผู้อุทธรณ์นำ "เงินค่าธรรมเนียมซึ่งจะต้องใช้แก่คู่ความอีกฝ่ายหนึ่งตามคำพิพากษา" มาวางศาลพร้อมกับอุทธรณ์ กล่าวคือ ถ้าคำพิพากษาศาลชั้นต้นสั่งให้คุณรับผิดค่าฤชาธรรมเนียมแทนอีกฝ่าย เงินส่วนนั้นต้องนำมาวาง ดูได้จากส่วนท้ายของคำพิพากษา ซึ่งกฎหมายบังคับให้ศาลสั่งเรื่องค่าฤชาธรรมเนียมไว้เสมอ
จุดที่คนเข้าใจผิดมากที่สุดคือ เงินวางตามมาตรา 229 ไม่ใช่ยอดหนี้หรือค่าเสียหายตามคำพิพากษา และเป็นคนละส่วนกับค่าขึ้นศาลชั้นอุทธรณ์ นอกจากนี้ ถ้าศาลเห็นว่าฝ่ายชนะคดีจะต้องเสียค่าฤชาธรรมเนียมเพิ่มขึ้นเพราะการอุทธรณ์ ศาลอาจสั่งให้ผู้อุทธรณ์วางเงินเพิ่ม และถ้าไม่วางภายในเวลาที่ศาลกำหนด กฎหมายให้ศาลยกอุทธรณ์นั้นเสีย (มาตรา 233)
ถ้าไม่วางเงินหรือไม่จ่ายค่าขึ้นศาล เกิดอะไรขึ้น
ค่าขึ้นศาลและเงินวางตามมาตรา 229 เป็นสิ่งที่กฎหมายกำหนดให้นำมาพร้อมอุทธรณ์ ศาลชั้นต้นจะตรวจอุทธรณ์ก่อนส่งไปศาลอุทธรณ์ (มาตรา 232) ถ้าเงินไม่ครบตามที่กฎหมายกำหนด อุทธรณ์ของคุณเสี่ยงที่ศาลจะไม่รับ หรือถูกยกในภายหลังตามกรณีของมาตรา 233 ถ้าศาลสั่งไม่รับ คุณยังมีช่องทางอุทธรณ์คำสั่งนั้นภายใน 15 วันนับแต่วันที่ศาลมีคำสั่ง โดยต้องวางค่าฤชาธรรมเนียมทั้งปวงและเงินตามคำพิพากษาหรือหาประกันด้วย (มาตรา 234) ดูรายละเอียดใน ศาลไม่รับอุทธรณ์ ทำอย่างไร
ข่าวดีเล็กน้อยคือ ถ้าศาลไม่รับอุทธรณ์ หรือยกอุทธรณ์โดยยังไม่ได้วินิจฉัยประเด็นแห่งคดี กฎหมายให้ศาลสั่งคืนค่าขึ้นศาลทั้งหมด (มาตรา 151)
เปรียบเทียบเงินแต่ละก้อนที่เกี่ยวกับการอุทธรณ์
| เงิน | คืออะไร | ต้องวางเมื่อไร |
|---|---|---|
| ค่าขึ้นศาลชั้นอุทธรณ์ | ค่าธรรมเนียมศาล คิดจากทุนทรัพย์ในชั้นอุทธรณ์ | พร้อมยื่นอุทธรณ์ (มาตรา 149) |
| เงินวางตามมาตรา 229 | ค่าธรรมเนียมที่ต้องใช้แทนอีกฝ่ายตามคำพิพากษา | พร้อมยื่นอุทธรณ์ |
| เงินวางเพิ่มตามมาตรา 233 | ค่าฤชาธรรมเนียมที่ฝ่ายชนะอาจต้องเสียเพิ่มเพราะการอุทธรณ์ | เมื่อศาลสั่ง ภายในเวลาที่ศาลกำหนด |
| เงินตามคำพิพากษาหรือหลักประกัน | ยอดหนี้ตามคำพิพากษา | ไม่ต้องวางสำหรับการอุทธรณ์ตามปกติ แต่ต้องวางหรือหาประกันถ้าจะอุทธรณ์คำสั่งไม่รับอุทธรณ์ (มาตรา 234) และเป็นทางหนึ่งในการขอให้งดการบังคับคดี (มาตรา 231) |
ตัวอย่างสมมติ: นางบีต้องเตรียมเงินอะไรบ้าง
ศาลชั้นต้นพิพากษาให้นางบีชำระเงินแก่นายเอ พร้อมให้ใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนนายเอ นางบีต้องการอุทธรณ์ทั้งหมด สิ่งที่นางบีต้องนำมาพร้อมอุทธรณ์คือค่าขึ้นศาลชั้นอุทธรณ์ที่คิดจากทุนทรัพย์ที่อุทธรณ์ และเงินค่าธรรมเนียมที่คำพิพากษาสั่งให้ใช้แทนนายเอ นางบีไม่จำเป็นต้องวางเงินต้นตามคำพิพากษาเพื่อให้ศาลรับอุทธรณ์
แต่ถ้านางบีกังวลว่านายเอจะขอบังคับคดียึดทรัพย์ระหว่างอุทธรณ์ นั่นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง เพราะการอุทธรณ์ไม่ได้หยุดการบังคับคดี นางบีต้องยื่นขอทุเลาการบังคับ หรือวางเงินหรือหาประกันตามที่กฎหมายกำหนด อ่านต่อใน ทุเลาการบังคับคดีระหว่างอุทธรณ์ มาตรา 231
ไม่มีเงิน ขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลชั้นอุทธรณ์ได้ไหม
ได้ ถ้าเข้าเงื่อนไขของกฎหมาย คุณยื่นคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลต่อศาลชั้นต้นพร้อมกับคำฟ้องอุทธรณ์ และถ้าเพิ่งตกเป็นผู้ไม่มีทรัพย์สินพอภายหลัง ยื่นในเวลาใดก็ได้ (ป.วิ.พ. มาตรา 156) หลักเกณฑ์สำคัญมีดังนี้
- เกณฑ์อนุญาต ไม่มีทรัพย์สินเพียงพอ หรือถ้าต้องเสียค่าธรรมเนียมจะเดือดร้อนเกินสมควร และสำหรับผู้อุทธรณ์ อุทธรณ์นั้นต้องมีเหตุผลอันสมควรด้วย (มาตรา 156/1)
- เคยได้รับยกเว้นในศาลชั้นต้น ต้องยื่นคำร้องขอยกเว้นในชั้นอุทธรณ์อีกครั้งพร้อมอุทธรณ์ แต่กฎหมายให้ถือว่ายังไม่มีทรัพย์สินเพียงพอ เว้นแต่จะปรากฏต่อศาลเป็นอย่างอื่น (มาตรา 156/1)
- ระหว่างรอศาลสั่งคำร้อง คำฟ้องอุทธรณ์ที่ยื่นพร้อมคำร้องไม่ต้องนำค่าธรรมเนียมศาลและเงินวางศาลมาชำระ เว้นแต่ศาลจะยกคำร้อง (มาตรา 149 วรรคสี่)
- ครอบคลุมเงินวาง การยกเว้นค่าธรรมเนียมรวมถึงเงินวางศาลในการยื่นฟ้องอุทธรณ์หรือฎีกาด้วย (มาตรา 157)
- ถ้าศาลยกคำร้องหรืออนุญาตบางส่วน อุทธรณ์คำสั่งได้ภายในเจ็ดวันนับแต่วันมีคำสั่ง และคำสั่งของศาลอุทธรณ์เป็นที่สุด
ข้อควรรู้คือ ได้รับยกเว้นไม่ได้แปลว่าจะไม่ต้องจ่ายเลย ถ้าแพ้คดี ศาลอาจสั่งให้ฝ่ายที่ต้องรับผิดชำระค่าธรรมเนียมที่ได้รับยกเว้น และถ้าปรากฏภายหลังว่าผู้ได้รับยกเว้นสามารถชำระได้ ศาลก็สั่งให้ชำระได้ (มาตรา 158 และ 159) อ่านเพิ่มเติมเรื่องนี้ได้ที่ การขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาล
ค่าใช้จ่ายที่ควรคิดไว้ถ้าแพ้ในชั้นอุทธรณ์
ศาลชั้นอุทธรณ์สั่งเรื่องค่าฤชาธรรมเนียมได้เช่นเดียวกับศาลชั้นต้น รวมถึงค่าทนายความที่ให้ใช้แทนอีกฝ่ายตามที่ศาลเห็นสมควรภายในอัตราขั้นสูงของกฎหมาย ถ้าแพ้ในชั้นอุทธรณ์ คุณจึงอาจต้องรับผิดค่าฤชาธรรมเนียมชั้นอุทธรณ์ของอีกฝ่ายเพิ่มด้วย จำนวนขึ้นกับดุลพินิจของศาล รายละเอียดอยู่ใน แพ้คดีต้องจ่ายค่าทนายอีกฝ่ายไหม
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- คิดว่าต้องวางเงินเต็มตามคำพิพากษาจึงอุทธรณ์ได้ จึงไม่อุทธรณ์ทั้งที่มีสิทธิ
- คิดว่าวางเงินพร้อมอุทธรณ์แล้วจะไม่ถูกบังคับคดี เงินวางตามมาตรา 229 ไม่ได้หยุดการบังคับคดี
- คิดค่าขึ้นศาลจากยอดฟ้องเดิม ทั้งที่อุทธรณ์เพียงบางส่วน
- ไม่ยื่นคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียมพร้อมอุทธรณ์ ทั้งที่ไม่มีเงินอยู่แล้วตั้งแต่ต้น
- ปล่อยกำหนดเจ็ดวัน หลังศาลยกคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียมให้ผ่านไป
เงินที่ต้องเตรียมสำหรับการอุทธรณ์คำนวณได้ แต่ต้องอ่านคำพิพากษาและกำหนดขอบเขตอุทธรณ์ให้ชัดก่อน ทนายความชั้นอุทธรณ์จะช่วยกำหนดว่าควรอุทธรณ์ประเด็นใด ซึ่งมีผลต่อค่าขึ้นศาล ตรวจเงินที่ต้องวาง และเตรียมคำร้องขอยกเว้นหรือขอทุเลาการบังคับในคราวเดียว ถ้าคุณกำลังเตรียมอุทธรณ์ ควรนำคำพิพากษาฉบับเต็มมาปรึกษาโดยเร็ว ติดต่อสำนักงาน เพื่อนัดตรวจเอกสาร
คำถามที่พบบ่อย
ค่าขึ้นศาลอุทธรณ์คดีแพ่งเท่าไร?
ไม่มียอดตายตัว คดีมีทุนทรัพย์คิดร้อยละ 2 ของทุนทรัพย์ที่พิพาทในชั้นอุทธรณ์ส่วนที่ไม่เกิน 50 ล้านบาท แต่ไม่เกิน 200,000 บาท และร้อยละ 0.1 ของส่วนที่เกิน คดีที่ไม่อาจคำนวณเป็นราคาเงินได้เสียเรื่องละ 200 บาท ควรตรวจยอดจริงกับศาลก่อนยื่น
จะอุทธรณ์ต้องวางเงินเต็มตามคำพิพากษาไหม?
ไม่ต้องสำหรับการอุทธรณ์ตามปกติ คุณต้องชำระค่าขึ้นศาลและวางค่าธรรมเนียมที่ต้องใช้แทนอีกฝ่ายตามคำพิพากษา การวางเงินตามคำพิพากษาหรือหาประกันจำเป็นเมื่ออุทธรณ์คำสั่งไม่รับอุทธรณ์ หรือเมื่อต้องการให้งดการบังคับคดี
ได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมในชั้นอุทธรณ์แล้ว ต้องวางเงินตามมาตรา 229 อีกไหม?
ไม่ต้อง เพราะมาตรา 157 ให้การยกเว้นค่าธรรมเนียมรวมถึงเงินวางศาลในการยื่นฟ้องอุทธรณ์หรือฎีกาด้วย แต่ถ้าศาลอนุญาตระหว่างพิจารณา การยกเว้นใช้กับเงินที่ต้องเสียหรือวางหลังคำสั่งเท่านั้น ถ้าเคยได้รับยกเว้นเฉพาะในศาลชั้นต้น ต้องยื่นคำร้องขอยกเว้นในชั้นอุทธรณ์ใหม่
ศาลไม่รับอุทธรณ์ จะได้ค่าขึ้นศาลคืนไหม?
ได้คืน มาตรา 151 ให้ศาลสั่งคืนค่าขึ้นศาลทั้งหมดเมื่อไม่รับอุทธรณ์ หรือยกอุทธรณ์โดยยังไม่ได้วินิจฉัยประเด็นแห่งคดี
ศาลยกคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียม ทำอย่างไรต่อ?
อุทธรณ์คำสั่งได้ภายในเจ็ดวันนับแต่วันมีคำสั่ง คำสั่งของศาลอุทธรณ์ในเรื่องนี้เป็นที่สุด ถ้าไม่อุทธรณ์หรือแพ้ ต้องเตรียมนำค่าธรรมเนียมและเงินวางมาชำระตามที่ศาลกำหนด ดูเพิ่มที่ การอุทธรณ์คำสั่งยกคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาล
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
