ทุเลาการบังคับคดีระหว่างอุทธรณ์ มาตรา 231 คืออะไร ยื่นอย่างไรเพื่อขอชะลอการยึดทรัพย์

คุณยื่นอุทธรณ์ไปแล้วและคิดว่าทุกอย่างต้องรอผลจากศาลอุทธรณ์ แต่ไม่นานกลับได้รับแจ้งว่าอีกฝ่ายขอให้บังคับคดี และเจ้าพนักงานบังคับคดีอาจมายึดทรัพย์ สถานการณ์นี้เกิดได้จริงตามกฎหมาย และคนที่ไม่รู้มักรู้ตัวเมื่อทรัพย์ถูกยึดไปแล้ว บทความนี้อธิบายว่าทำไมการอุทธรณ์จึงไม่หยุดการบังคับคดี ขอทุเลาการบังคับคดีได้อย่างไร ยื่นที่ไหน และศาลอาจตั้งเงื่อนไขอะไร

ทุเลาการบังคับคดี คืออะไร

ทุเลาการบังคับคดี คือ คำสั่งของศาลที่ให้ชะลอการบังคับตามคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลชั้นต้นไว้ก่อนในระหว่างอุทธรณ์ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 231 ผู้อุทธรณ์ต้องยื่นคำร้องขอ ศาลไม่ได้สั่งให้เองโดยอัตโนมัติ

หลักตั้งต้นที่ต้องจำคือ มาตรา 231 วรรคหนึ่งบัญญัติว่า "การยื่นอุทธรณ์ย่อมไม่เป็นการทุเลาการบังคับตามคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลชั้นต้น" คำพิพากษาที่คุณอุทธรณ์อยู่จึงยังบังคับได้ จนกว่าศาลจะสั่งเป็นอย่างอื่น ภาพรวมของขั้นตอนอุทธรณ์ทั้งหมดอยู่ในบทความ อุทธรณ์ คืออะไร คู่มือยื่นอุทธรณ์ฉบับปี 2569

ทำไมยื่นอุทธรณ์แล้วยังถูกยึดทรัพย์ได้

เมื่อศาลอ่านคำพิพากษา โดยหลักศาลจะออกคำบังคับทันที และถือว่าลูกหนี้ตามคำพิพากษาได้ทราบคำบังคับในวันนั้น (มาตรา 272) ถ้าลูกหนี้ไม่ปฏิบัติตาม เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาขอให้บังคับคดีได้ภายในสิบปีนับแต่วันที่มีคำพิพากษา (มาตรา 274) วิธีบังคับคดีสำหรับหนี้เงิน ได้แก่ การยึดทรัพย์ การอายัดสิทธิเรียกร้อง เช่น เงินในบัญชีหรือเงินที่บุคคลอื่นต้องจ่ายให้ลูกหนี้ และการขายทอดตลาด (มาตรา 296)

การอุทธรณ์เป็นเรื่องของการขอให้ศาลสูงตรวจคำพิพากษา ส่วนการบังคับคดีเป็นอีกกระบวนการหนึ่งที่เดินคู่ขนานไป ถ้าคุณไม่ได้ทำอะไรเพิ่ม เจ้าหนี้ไม่ต้องรอผลอุทธรณ์ก่อน ความเสียหายที่น่ากังวลที่สุดคือ ทรัพย์อาจถูกขายทอดตลาดไปก่อนที่ศาลอุทธรณ์จะพิพากษา และแม้ภายหลังคุณชนะ การแก้ไขสิ่งที่เกิดขึ้นไปแล้วอาจยุ่งยากมาก

ขอทุเลาการบังคับคดี ใครยื่น ยื่นเมื่อไร ยื่นที่ไหน

คำถามคำตอบตามมาตรา 231
ใครยื่นได้คู่ความที่ยื่นอุทธรณ์
ยื่นเมื่อไรเวลาใดก็ได้ก่อนศาลอุทธรณ์พิพากษา
ยื่นที่ศาลไหนยื่นที่ศาลชั้นต้นได้จนถึงเวลาที่ศาลชั้นต้นสั่งอนุญาตให้อุทธรณ์ หลังจากนั้นยื่นต่อศาลอุทธรณ์โดยตรง
ใครสั่งศาลอุทธรณ์ ส่วนกรณีฉุกเฉินอย่างยิ่ง ศาลชั้นต้นสั่งทุเลาไว้ก่อนเพื่อรอคำสั่งศาลอุทธรณ์ได้
ต้องแสดงอะไรคำร้องต้องชี้แจงเหตุผลอันสมควร

แม้กฎหมายให้ยื่นได้จนก่อนศาลอุทธรณ์พิพากษา แต่ในทางปฏิบัติยิ่งยื่นช้า ความเสี่ยงที่การบังคับคดีจะเดินไปก่อนก็ยิ่งสูง หลายคดีจึงควรเตรียมคำร้องขอทุเลาไปพร้อมกับอุทธรณ์

คำร้องขอทุเลาต้องชี้แจงอะไร

กฎหมายใช้คำว่า "เหตุผลอันสมควร" โดยไม่ได้ระบุรายการไว้ ศาลจะพิจารณาเป็นรายคดี ตัวอย่างเรื่องที่อาจชี้แจงในคำร้อง ได้แก่

  • ความเสียหายที่อาจแก้ไขไม่ได้ถ้าทรัพย์ถูกยึดหรือขายทอดตลาดก่อนศาลอุทธรณ์ตัดสิน
  • ประเด็นในอุทธรณ์ที่มีน้ำหนัก และไม่ได้อุทธรณ์เพื่อประวิงเวลา
  • ความพร้อมที่จะวางเงิน หาประกัน หรือรับเงื่อนไขที่ศาลกำหนด
  • หลักฐานประกอบ เช่น เอกสารแสดงทรัพย์สินที่อาจถูกยึด หรือผลกระทบต่อกิจการหรือครอบครัว

ศาลอาจสั่งอะไรได้บ้าง

ศาลอุทธรณ์ไม่ได้มีทางเลือกแค่อนุญาตหรือไม่อนุญาต มาตรา 231 วรรคสี่ เปิดให้ศาลสั่งได้หลายแบบ

  • สั่งชั่วคราวในเหตุฉุกเฉิน ศาลอาจสั่งไปก่อนโดยไม่ต้องฟังคู่ความอีกฝ่าย
  • สั่งทุเลาแบบมีเงื่อนไข เช่น ให้ผู้อุทธรณ์ทำทัณฑ์บนว่าจะไม่ยักย้ายทรัพย์ ให้หาประกัน หรือให้วางเงิน
  • ถ้าไม่ทำตามเงื่อนไข ศาลอาจสั่งยึดหรืออายัดทรัพย์ของผู้อุทธรณ์ได้

ศาลอาจไม่อนุญาตก็ได้ ไม่มีหลักประกันว่ายื่นแล้วจะได้ทุเลา คำร้องที่ชี้แจงเหตุผลอ่อนหรือไม่มีหลักฐานประกอบ มีโอกาสน้อยกว่าคำร้องที่เตรียมมาอย่างดี

อีกทาง: วางเงินหรือหาประกันเพื่อให้งดการบังคับคดี

มาตรา 231 วรรคสาม เปิดอีกทางหนึ่ง คือถ้าผู้อุทธรณ์นำเงินมาวางศาลพอชำระหนี้ตามคำพิพากษา รวมทั้งค่าฤชาธรรมเนียมในการฟ้องร้องและการบังคับคดี หรือหาประกันมาให้จนเป็นที่พอใจของศาล ศาลจะสั่งให้งดการบังคับคดีไว้ ทางนี้เหมาะกับคนที่มีเงินหรือมีทรัพย์ที่ใช้เป็นหลักประกันได้ แต่ยังต้องการต่อสู้คดีต่อ

ทางเลือกสิ่งที่ต้องทำผล
ไม่ทำอะไร—เจ้าหนี้บังคับคดีได้ตามปกติระหว่างอุทธรณ์
ขอทุเลาการบังคับ (วรรคหนึ่ง)ยื่นคำร้องชี้แจงเหตุผลอันสมควรศาลอุทธรณ์อาจสั่งทุเลา พร้อมหรือไม่พร้อมเงื่อนไข หรือไม่อนุญาต
วางเงินหรือหาประกัน (วรรคสาม)วางเงินพอชำระหนี้รวมค่าฤชาธรรมเนียม หรือหาประกันจนศาลพอใจงดการบังคับคดี

การวางเงินพร้อมอุทธรณ์ตามมาตรา 229 ซึ่งเป็นค่าธรรมเนียมที่ต้องใช้แทนอีกฝ่าย เป็นคนละเรื่องกับการวางเงินเพื่องดการบังคับคดี การวางตามมาตรา 229 อย่างเดียวไม่ได้หยุดการยึดทรัพย์ ดูความต่างของเงินแต่ละก้อนได้ที่ ค่าขึ้นศาลอุทธรณ์คดีแพ่งเท่าไร

ตัวอย่างสมมติ

นายเอแพ้คดีผิดสัญญาในศาลชั้นต้นและต้องชำระเงินแก่นางบี นายเออุทธรณ์ว่าศาลตีความสัญญาผิด ระหว่างนั้นนางบียื่นขอให้บังคับคดี นายเอมีบ้านซึ่งเป็นที่อยู่อาศัยของครอบครัว และกังวลว่าบ้านจะถูกขายทอดตลาดก่อนศาลอุทธรณ์ตัดสิน ทนายของนายเอยื่นคำร้องขอทุเลาการบังคับพร้อมชี้แจงประเด็นอุทธรณ์ ผลกระทบต่อครอบครัว และเสนอหลักประกัน ศาลอาจอนุญาตโดยมีเงื่อนไขให้หาประกัน หรืออาจไม่อนุญาตก็ได้ ถ้าไม่อนุญาต นายเอยังเลือกทางวางเงินหรือหาประกันตามมาตรา 231 วรรคสามได้ ถ้ามีความสามารถพอ

ระหว่างรอผล ควรทำและไม่ควรทำอะไร

  • อย่ายักย้ายหรือโอนทรัพย์หนีการบังคับคดี นอกจากอาจผิดกฎหมายแล้ว ยังทำลายความน่าเชื่อถือของคำร้อง และศาลอาจสั่งให้ทำทัณฑ์บนห้ามยักย้ายทรัพย์อยู่แล้ว
  • รู้ว่าทรัพย์บางอย่างกฎหมายคุ้มครอง เช่น เครื่องใช้ที่จำเป็นในครัวเรือนบางส่วน เครื่องมือประกอบอาชีพเท่าที่จำเป็น และเงินเดือนบางส่วน รายละเอียดอยู่ใน แพ้คดีแพ่งไม่มีเงินจ่าย ทำอย่างไร
  • เจรจากับเจ้าหนี้ได้ เจ้าหนี้มีสิทธิขอถอนการบังคับคดีเป็นหนังสือได้ แต่ไม่มีหน้าที่ต้องยอม การตกลงควรทำเป็นหนังสือที่ชัดเจน
  • ติดตามสถานะคำร้อง และพร้อมปฏิบัติตามเงื่อนไขที่ศาลสั่งทันที

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • คิดว่ายื่นอุทธรณ์แล้วการบังคับคดีหยุดเอง ต้องยื่นขอทุเลาหรือวางเงินหรือหาประกัน
  • รอจนถูกยึดทรัพย์ก่อนแล้วค่อยยื่น ทำให้เสียเวลาและอาจเกิดความเสียหายไปแล้ว
  • ยื่นคำร้องโดยไม่บอกเหตุผลหรือไม่มีหลักฐาน ศาลไม่มีข้อมูลพอจะสั่งทุเลา
  • ยื่นผิดศาล เมื่อศาลชั้นต้นสั่งอนุญาตให้อุทธรณ์แล้ว ต้องยื่นตรงต่อศาลอุทธรณ์
  • ไม่เตรียมเงินหรือหลักประกันไว้ เมื่อศาลสั่งให้ทุเลาโดยมีเงื่อนไข

การขอทุเลาการบังคับคดีเป็นงานที่ต้องทำเร็วและต้องเขียนให้ศาลเห็นภาพความเสียหายจริง ทนายความชั้นอุทธรณ์จะช่วยประเมินว่าคดีของคุณควรขอทุเลาหรือควรวางเงินหรือหาประกัน เตรียมคำร้องและหลักฐาน และยื่นให้ถูกศาลในจังหวะที่ถูกต้อง ถ้าคุณได้รับแจ้งว่าอีกฝ่ายขอบังคับคดี หรือเพิ่งยื่นอุทธรณ์และมีทรัพย์ที่กังวล ควรเตรียมคำพิพากษา อุทธรณ์ และรายการทรัพย์สิน แล้ว ติดต่อสำนักงาน โดยเร็ว

คำถามที่พบบ่อย

ยื่นอุทธรณ์แล้ว เขายังยึดทรัพย์ได้ไหม?

ได้ เพราะการยื่นอุทธรณ์ไม่เป็นการทุเลาการบังคับตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น ถ้าต้องการให้การบังคับคดีหยุด ต้องยื่นคำร้องขอทุเลาต่อศาล หรือวางเงินหรือหาประกันตามมาตรา 231 วรรคสาม

ขอทุเลาการบังคับคดีต้องวางเงินไหม?

ไม่จำเป็นเสมอไป แต่ศาลอาจตั้งเงื่อนไขให้วางเงิน หาประกัน หรือทำทัณฑ์บนว่าจะไม่ยักย้ายทรัพย์ได้ ถ้าไม่ทำตามเงื่อนไข ศาลอาจสั่งยึดหรืออายัดทรัพย์ของผู้อุทธรณ์

ขอทุเลาการบังคับคดีได้ถึงเมื่อไร?

ได้ทุกเวลาก่อนศาลอุทธรณ์พิพากษา แต่ยิ่งยื่นเร็วยิ่งลดความเสี่ยงที่ทรัพย์จะถูกยึดหรือขายไปก่อน ควรเตรียมคำร้องไปพร้อมกับอุทธรณ์ถ้าคาดว่าอีกฝ่ายจะบังคับคดี

ถูกยึดทรัพย์ไปแล้ว ยังขอทุเลาได้ไหม?

ยังยื่นได้ถ้าศาลอุทธรณ์ยังไม่พิพากษา และถ้าวางเงินพอชำระหนี้รวมค่าฤชาธรรมเนียม หรือหาประกันจนศาลพอใจ ศาลจะสั่งงดการบังคับคดีตามมาตรา 231 วรรคสาม ควรรีบดำเนินการก่อนถึงขั้นขายทอดตลาด

คดีขับไล่ขอทุเลาการบังคับคดีได้ไหม?

ได้ตามหลักทั่วไปของมาตรา 231 เช่นเดียวกับคดีอื่น ไม่พบบทเฉพาะสำหรับคดีขับไล่ในมาตรานี้ ดูประเด็นเฉพาะของคดีขับไล่ได้ที่ อุทธรณ์คดีขับไล่ได้ไหม และคดีครอบครัวที่ อุทธรณ์แล้วต้องจ่ายค่าเลี้ยงดูตามคำพิพากษาไหม

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ