ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงคดีแพ่งทุนทรัพย์ไม่เกิน 50,000 บาท จริงไหม? ข้อยกเว้นและทางออก

คดีของคุณเป็นหนี้หรือค่าเสียหายไม่กี่หมื่นบาท ศาลชั้นต้นตัดสินให้แพ้ และมีคนบอกว่าคดีเล็กแบบนี้อุทธรณ์ไม่ได้ ข้อมูลนี้ถูกเพียงครึ่งเดียว กฎหมายห้ามเฉพาะการโต้แย้งข้อเท็จจริง ไม่ได้ปิดทางอุทธรณ์ทั้งหมด และยังมีทางขอให้อุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้ในบางกรณี บทความนี้อธิบายว่าข้อเท็จจริงกับข้อกฎหมายต่างกันอย่างไร ทุนทรัพย์ดูจากตัวเลขไหน และทางออกที่ต้องใช้ให้ทันเวลา

ข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงตามมาตรา 224 คืออะไร

ข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง คือ บทบัญญัติในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 224 วรรคหนึ่ง ที่ห้ามคู่ความอุทธรณ์ในข้อเท็จจริง ในคดีที่ราคาทรัพย์สินหรือจำนวนทุนทรัพย์ที่พิพาทกันในชั้นอุทธรณ์ไม่เกินห้าหมื่นบาท ตัวบทยังเปิดให้กำหนดจำนวนอื่นด้วยพระราชกฤษฎีกาได้ จึงควรให้ทนายความตรวจกฎหมายที่ใช้อยู่ในวันที่คุณยื่นอุทธรณ์ทุกครั้ง

ข้อห้ามนี้ไม่ได้ห้ามอุทธรณ์ในข้อกฎหมาย คดีทุนทรัพย์น้อยจึงยังอุทธรณ์ได้ถ้าคุณมีประเด็นข้อกฎหมายที่ชัด และถ้าจำเป็นต้องโต้แย้งข้อเท็จจริงจริง ๆ ก็ยังมีทางออกตามกฎหมายสามทางซึ่งจะอธิบายต่อไป ภาพรวมของการอุทธรณ์ทุกขั้นตอนอยู่ในบทความ อุทธรณ์ คืออะไร คู่มือยื่นอุทธรณ์ฉบับปี 2569

ข้อเท็จจริงกับข้อกฎหมาย ต่างกันอย่างไร

อธิบายอย่างง่าย ข้อเท็จจริงคือคำถามว่า "เกิดอะไรขึ้นจริง" ส่วนข้อกฎหมายคือคำถามว่า "เมื่อเกิดเรื่องนั้นแล้ว กฎหมายว่าอย่างไร" ศาลชั้นต้นฟังพยานแล้ววินิจฉัยข้อเท็จจริงก่อน จากนั้นจึงปรับข้อเท็จจริงเข้ากับตัวบท ตัวอย่างในตารางนี้เป็นการแบ่งแบบทั่วไปเพื่อให้เห็นภาพ

คำถามในคดีโดยทั่วไปเป็น
พยานฝ่ายไหนน่าเชื่อกว่าข้อเท็จจริง
มีการส่งมอบเงินกันจริงหรือไม่ และจำนวนเท่าไรข้อเท็จจริง
ลายมือชื่อในเอกสารเป็นของจำเลยหรือไม่ข้อเท็จจริง
เมื่อฟังข้อเท็จจริงตามที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัย จำเลยต้องรับผิดตามบทกฎหมายนั้นหรือไม่ข้อกฎหมาย
เมื่อฟังวันเวลาตามที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัย คดีขาดอายุความแล้วหรือไม่ข้อกฎหมาย
ศาลตีความหรือใช้บทกฎหมายถูกต้องหรือไม่ข้อกฎหมาย

หลักสำคัญที่ต้องจำคือ เมื่ออุทธรณ์ในข้อกฎหมายอย่างเดียว ศาลอุทธรณ์ต้องถือตามข้อเท็จจริงที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัยจากพยานหลักฐานในสำนวน (ป.วิ.พ. มาตรา 238) อุทธรณ์ข้อกฎหมายจึงต้องเริ่มจากข้อเท็จจริงตามที่ศาลชั้นต้นฟังมา แล้วชี้ว่าการใช้กฎหมายผิดตรงไหน

เส้นแบ่งในบางคดีละเอียดมาก อุทธรณ์ที่ตั้งหัวข้อว่าเป็นข้อกฎหมาย แต่เนื้อหาจริงเป็นการโต้แย้งว่าศาลเชื่อพยานผิด อาจถูกมองว่าเป็นการอุทธรณ์ข้อเท็จจริงที่ต้องห้าม นี่คือจุดที่ทนายความชั้นอุทธรณ์ช่วยได้มาก คือแยกประเด็นและเรียบเรียงให้ตรงกับประเภทที่กฎหมายเปิดให้อุทธรณ์

ทุนทรัพย์ 50,000 บาท ดูจากตัวเลขไหน

ตัวบทใช้ทุนทรัพย์ที่พิพาทกันในชั้นอุทธรณ์ ไม่ใช่ยอดที่ฟ้องไว้ตั้งแต่แรกเสมอไป ถ้าคุณอุทธรณ์เพียงบางส่วนของคำพิพากษา จำนวนที่ยังเถียงกันในชั้นอุทธรณ์อาจต่ำกว่ายอดฟ้องมาก

ตัวอย่างสมมติ นายเอฟ้องนางบีเรียกเงิน 120,000 บาท ศาลชั้นต้นพิพากษาให้นางบีชำระ 80,000 บาท ถ้านางบีอุทธรณ์โต้แย้งเฉพาะค่าเสียหายรายการหนึ่งจำนวน 30,000 บาท ทุนทรัพย์ที่พิพาทกันในชั้นอุทธรณ์ของนางบีคือ 30,000 บาท จึงอุทธรณ์ข้อเท็จจริงในส่วนนั้นไม่ได้ เว้นแต่จะได้ความเห็นแย้ง คำรับรอง หรือการอนุญาตตามที่อธิบายด้านล่าง แต่ถ้านางบีโต้แย้งว่าไม่ต้องรับผิดเลยทั้ง 80,000 บาท ทุนทรัพย์ในชั้นอุทธรณ์ก็เกินห้าหมื่นบาท การคำนวณทุนทรัพย์ในคดีที่มีหลายคนหรือหลายข้อเรียกร้องอาจซับซ้อนกว่านี้ ควรให้ทนายตรวจก่อนวางแนวอุทธรณ์

คดีแบบไหนไม่อยู่ใต้ข้อห้ามนี้

มาตรา 224 วรรคสอง กำหนดว่าข้อห้ามนี้ไม่ใช้กับคดีบางประเภท ได้แก่

  • คดีเกี่ยวด้วยสิทธิแห่งสภาพบุคคล
  • คดีเกี่ยวด้วยสิทธิในครอบครัว
  • คดีที่ขอให้ปลดเปลื้องทุกข์ซึ่งไม่อาจคำนวณเป็นราคาเงินได้

แต่มีข้อยกเว้นซ้อนอยู่ คือคดีฟ้องขับไล่บุคคลออกจากอสังหาริมทรัพย์ที่มีค่าเช่าหรืออาจให้เช่าได้ในขณะยื่นคำฟ้องไม่เกินเดือนละสี่พันบาท (หรือตามจำนวนที่พระราชกฤษฎีกากำหนด) ยังคงห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง แม้คดีขับไล่จะดูเหมือนไม่มีทุนทรัพย์ก็ตาม รายละเอียดอยู่ใน อุทธรณ์คดีขับไล่ได้ไหม สำหรับคดีครอบครัว ดูเพิ่มได้ที่ ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงคดีค่าเลี้ยงดูและฟ้องชู้ไหม

ทางออก 3 ทางเมื่อต้องการอุทธรณ์ข้อเท็จจริงในคดีทุนทรัพย์น้อย

มาตรา 224 วรรคหนึ่ง ยกเว้นให้อุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้ ถ้าเข้ากรณีใดกรณีหนึ่งต่อไปนี้

  1. มีความเห็นแย้ง ผู้พิพากษาที่นั่งพิจารณาคดีนั้นในศาลชั้นต้นได้ทำความเห็นแย้งไว้
  2. ผู้พิพากษารับรอง ผู้พิพากษาที่นั่งพิจารณาคดีนั้นในศาลชั้นต้นรับรองว่ามีเหตุอันควรอุทธรณ์ได้
  3. อธิบดีผู้พิพากษาอนุญาต อธิบดีผู้พิพากษาศาลชั้นต้นหรืออธิบดีผู้พิพากษาภาคอนุญาตให้อุทธรณ์เป็นหนังสือ

ขอให้รับรองอุทธรณ์ต้องยื่นเมื่อไร

ต้องยื่นคำร้องถึงผู้พิพากษาที่นั่งพิจารณาคดีเพื่อขอให้รับรองพร้อมกับคำฟ้องอุทธรณ์ต่อศาลชั้นต้น (มาตรา 224 วรรคสาม) จึงอยู่ภายในกำหนดหนึ่งเดือนเดียวกับการยื่นอุทธรณ์ ส่วนการขอให้อธิบดีผู้พิพากษาอนุญาตเป็นช่องทางต่อมาเมื่อศาลไม่รับอุทธรณ์ข้อเท็จจริง ตามหัวข้อถัดไป คำร้องที่ดีควรชี้ให้เห็นว่าข้อเท็จจริงที่ศาลฟังมามีปัญหาตรงไหน เช่น พยานหลักฐานในสำนวนขัดกับที่ศาลวินิจฉัย ไม่ใช่เพียงบอกว่าไม่เห็นด้วยกับผลคดี การรับรองหรืออนุญาตเป็นดุลพินิจของผู้พิพากษา ไม่มีหลักประกันว่าจะได้

ถ้าศาลไม่รับอุทธรณ์ข้อเท็จจริง ทำอะไรต่อได้

ศาลชั้นต้นจะตรวจอุทธรณ์ก่อน ถ้าไม่มีความเห็นแย้งหรือคำรับรอง ศาลจะไม่รับอุทธรณ์ในข้อเท็จจริง คุณยังยื่นคำร้องถึงอธิบดีผู้พิพากษาเพื่อขออนุญาตได้ ภายในเจ็ดวัน และคำสั่งของอธิบดีผู้พิพากษาเป็นที่สุด (ป.วิ.พ. มาตรา 230) ส่วนประเด็นข้อกฎหมายในอุทธรณ์ฉบับเดียวกัน ศาลยังส่งต่อไปยังศาลอุทธรณ์ได้ กำหนดเจ็ดวันนี้สั้นกว่าช่องทางอื่นมาก ถ้าพลาดแทบไม่มีทางแก้ ดูช่องทางโต้แย้งคำสั่งไม่รับอุทธรณ์ทั้งหมดได้ที่ ศาลไม่รับอุทธรณ์ ทำอย่างไร

ตัวเลขจากศาล: อุทธรณ์ต้องห้ามยังถูกยกได้แม้ขึ้นถึงศาลอุทธรณ์

ตามรายงานสถิติคดีศาลยุติธรรม ประจำปี พ.ศ. 2568 ของสำนักงานศาลยุติธรรม ศาลชั้นอุทธรณ์ทำคดีส่วนแพ่งเสร็จไป 22,581 คดี ในจำนวนนี้ 991 คดีจบลงด้วยการยกเพราะเป็นอุทธรณ์ต้องห้าม รายงานไม่ได้แยกว่าต้องห้ามด้วยเหตุใด จึงไม่ได้หมายความว่าทั้งหมดเป็นเรื่องทุนทรัพย์ไม่เกินห้าหมื่นบาท แต่ตัวเลขนี้บอกว่าแม้อุทธรณ์ผ่านศาลชั้นต้นขึ้นไปแล้ว ศาลอุทธรณ์ก็ยังยกได้ถ้าเป็นอุทธรณ์ที่กฎหมายห้าม การวางแนวอุทธรณ์ให้ถูกประเภทตั้งแต่ต้นจึงสำคัญ

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • เข้าใจว่าคดีเล็กอุทธรณ์ไม่ได้เลย จึงไม่ยื่นอะไร ทั้งที่มีประเด็นข้อกฎหมายที่ยกได้
  • เขียนอุทธรณ์ว่าเป็นข้อกฎหมาย แต่เนื้อหาโต้แย้งการรับฟังพยาน เสี่ยงถูกมองว่าเป็นข้อเท็จจริงที่ต้องห้าม
  • ดูทุนทรัพย์จากยอดฟ้องเดิม แทนที่จะดูจำนวนที่ยังพิพาทกันในชั้นอุทธรณ์
  • ลืมยื่นคำร้องขอให้รับรองพร้อมอุทธรณ์ แล้วมายื่นภายหลัง
  • ปล่อยกำหนดเจ็ดวัน หลังศาลไม่รับอุทธรณ์ข้อเท็จจริงให้ผ่านไป

ข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงไม่ได้แปลว่าคดีของคุณจบแล้ว แต่แปลว่าอุทธรณ์ต้องเขียนอย่างแม่นยำกว่าคดีทั่วไป ทนายความจะช่วยอ่านคำพิพากษาและสำนวน แยกว่าประเด็นใดเป็นข้อกฎหมายที่ยกได้ ประเมินว่าควรขอรับรองหรือไม่ และยื่นทุกอย่างให้ทันในคราวเดียว ถ้าคุณกำลังตัดสินใจเรื่องนี้ ควรเตรียมคำพิพากษา คำฟ้อง คำให้การ และวันที่ศาลอ่านคำพิพากษา แล้ว ติดต่อสำนักงาน เพื่อให้ทนายประเมินแนวทาง ส่วนวิธีเรียงอุทธรณ์ให้ศาลรับวินิจฉัย อ่านเพิ่มได้ที่ วิธีเขียนอุทธรณ์คดีแพ่ง

คำถามที่พบบ่อย

คดีทุนทรัพย์ไม่เกิน 50,000 บาท อุทธรณ์ได้ไหม?

ได้ ในข้อกฎหมาย ข้อห้ามตามมาตรา 224 ใช้กับการอุทธรณ์ข้อเท็จจริงเท่านั้น และถ้ามีความเห็นแย้ง คำรับรองของผู้พิพากษา หรือการอนุญาตของอธิบดีผู้พิพากษา ก็อุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้ด้วย

ใครเป็นผู้รับรองให้อุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้?

ผู้พิพากษาที่นั่งพิจารณาคดีนั้นในศาลชั้นต้น หรืออธิบดีผู้พิพากษาศาลชั้นต้นหรืออธิบดีผู้พิพากษาภาคซึ่งอนุญาตเป็นหนังสือ ตัวบทระบุผู้มีอำนาจไว้เฉพาะ จึงควรยื่นคำร้องให้ถูกตัว

คดีขับไล่ค่าเช่าเดือนละ 3,000 บาท อุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้ไหม?

โดยหลักไม่ได้ เพราะคดีขับไล่ที่ค่าเช่าหรืออาจให้เช่าได้ในขณะยื่นฟ้องไม่เกินเดือนละสี่พันบาทยังอยู่ใต้ข้อห้าม เว้นแต่จะได้ความเห็นแย้ง คำรับรอง หรือการอนุญาตตามมาตรา 224 ส่วนข้อกฎหมายยังอุทธรณ์ได้

ศาลไม่รับอุทธรณ์ข้อเท็จจริง ต้องทำอย่างไรภายในกี่วัน?

ยื่นคำร้องถึงอธิบดีผู้พิพากษาเพื่อขออนุญาตภายในเจ็ดวันตามมาตรา 230 คำสั่งของอธิบดีผู้พิพากษาเป็นที่สุด ส่วนประเด็นข้อกฎหมายยังส่งขึ้นศาลอุทธรณ์ได้

คดีอาญามีข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงแบบนี้ไหม?

มี แต่ใช้เกณฑ์อัตราโทษ ไม่ใช่ทุนทรัพย์ คือคดีที่อัตราโทษอย่างสูงตามกฎหมายจำคุกไม่เกินสามปีหรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 193 ทวิ และมีข้อยกเว้นที่เป็นคุณแก่จำเลยหลายกรณี

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ