คุณยื่นอุทธรณ์ไปแล้ว แต่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งไม่รับ คดีจึงไม่ได้ขึ้นไปถึงศาลอุทธรณ์ด้วยซ้ำ หลายคนเข้าใจว่าเรื่องจบแล้ว แต่กฎหมายยังเปิดช่องให้โต้แย้งคำสั่งนี้ได้ โดยมีกำหนดเวลาที่สั้นกว่าการอุทธรณ์ปกติมาก บทความนี้อธิบายเหตุที่ศาลอาจไม่รับอุทธรณ์ วิธีอุทธรณ์คำสั่งไม่รับอุทธรณ์ทั้งคดีแพ่งและคดีอาญา และสิ่งที่ต้องทำภายใน 15 วัน
คำสั่งไม่รับอุทธรณ์ คืออะไร
คำสั่งไม่รับอุทธรณ์ คือ คำสั่งของศาลชั้นต้นที่ปฏิเสธไม่ส่งอุทธรณ์ของคุณไปยังศาลอุทธรณ์ เพราะอุทธรณ์ต้องยื่นต่อศาลชั้นต้นก่อน ศาลชั้นต้นจึงทำหน้าที่ตรวจอุทธรณ์ด่านแรก ในคดีแพ่ง ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 232 ให้ศาลชั้นต้นตรวจแล้วสั่งส่งหรือปฏิเสธไม่ส่ง และถ้าปฏิเสธต้องแสดงเหตุไว้ในคำสั่ง ในคดีอาญา ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ป.วิ.อ.) มาตรา 198 ก็กำหนดให้ศาลที่ไม่รับอุทธรณ์ต้องให้เหตุผลเช่นกัน
เหตุผลในคำสั่งคือจุดเริ่มต้นของการโต้แย้ง ถ้าคุณได้รับคำสั่งไม่รับอุทธรณ์ สิ่งแรกที่ต้องทำคืออ่านให้ชัดว่าศาลไม่รับเพราะอะไร ภาพรวมของการอุทธรณ์ทั้งระบบอยู่ใน อุทธรณ์ คืออะไร คู่มือยื่นอุทธรณ์ฉบับปี 2569
เหตุที่ศาลอาจไม่รับอุทธรณ์
| เหตุ | คดีแพ่ง | คดีอาญา |
|---|---|---|
| ยื่นเกินกำหนดหนึ่งเดือน | ป.วิ.พ. มาตรา 229 | ป.วิ.อ. มาตรา 198 |
| อุทธรณ์ข้อเท็จจริงในคดีที่กฎหมายห้าม | ทุนทรัพย์ที่พิพาทในชั้นอุทธรณ์ไม่เกิน 50,000 บาท (มาตรา 224) | อัตราโทษอย่างสูงจำคุกไม่เกินสามปีหรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท (มาตรา 193 ทวิ) |
| ไม่ชำระค่าขึ้นศาลหรือไม่วางเงินตามที่กฎหมายกำหนด | มาตรา 229 และมาตรา 233 | — |
| จำเลยไม่แสดงตนขณะยื่นอุทธรณ์ในกรณีที่กฎหมายบังคับ | — | มาตรา 198 |
นอกจากนี้ อุทธรณ์ที่ไม่กล่าวข้อโต้แย้งไว้โดยชัดแจ้ง หรือยกประเด็นที่ไม่ได้ว่ากันมาในศาลชั้นต้น อาจไม่ได้รับการวินิจฉัย ทั้งในคดีแพ่ง (ป.วิ.พ. มาตรา 225) และคดีอาญาในส่วนข้อกฎหมาย (ป.วิ.อ. มาตรา 195) โดยมีข้อยกเว้น เช่น ปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน การเรียงอุทธรณ์ให้ชัดตั้งแต่ต้นจึงลดความเสี่ยงทั้งในชั้นตรวจรับอุทธรณ์และเมื่อคดีขึ้นถึงศาลอุทธรณ์
อุทธรณ์คำสั่งไม่รับอุทธรณ์ คดีแพ่ง ทำอย่างไร
ช่องทางนี้อยู่ใน ป.วิ.พ. มาตรา 234 ขั้นตอนมีดังนี้
- ยื่นคำร้องต่อศาลชั้นต้น ภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่ศาลได้มีคำสั่งไม่รับอุทธรณ์
- วางเงินพร้อมคำร้อง คือค่าฤชาธรรมเนียมทั้งปวง และเงินตามคำพิพากษา หรือหาประกันมาให้แทน
- ศาลอุทธรณ์พิจารณาคำร้อง แล้วสั่งยืนตามคำสั่งศาลชั้นต้น หรือสั่งให้รับอุทธรณ์ไว้พิจารณา
- คำสั่งศาลอุทธรณ์เป็นที่สุด ตามมาตรา 236 ไม่มีช่องทางโต้แย้งต่อไปอีก
จุดที่ต้องระวังที่สุดคือเรื่องเงิน การอุทธรณ์ตามปกติไม่ต้องวางเงินตามคำพิพากษา แต่การอุทธรณ์คำสั่งไม่รับอุทธรณ์ตามมาตรา 234 กำหนดให้ต้องวางเงินตามคำพิพากษาหรือหาประกันด้วย คนที่ไม่ได้เตรียมเงินหรือหลักประกันไว้อาจยื่นไม่ทันใน 15 วัน ความต่างของเงินแต่ละก้อนอธิบายไว้ใน ค่าขึ้นศาลอุทธรณ์คดีแพ่งเท่าไร
ข้อดีเล็กน้อยคือ ถ้าศาลไม่รับอุทธรณ์ หรือยกอุทธรณ์โดยยังไม่ได้วินิจฉัยประเด็นแห่งคดี กฎหมายให้ศาลสั่งคืนค่าขึ้นศาลทั้งหมด (ป.วิ.พ. มาตรา 151)
กรณีพิเศษ: ศาลไม่รับอุทธรณ์ข้อเท็จจริงในคดีทุนทรัพย์น้อย
ถ้าศาลชั้นต้นไม่รับเฉพาะส่วนที่อุทธรณ์ข้อเท็จจริงในคดีที่อยู่ใต้มาตรา 224 เพราะไม่มีความเห็นแย้งหรือคำรับรอง กฎหมายมีช่องทางเฉพาะตามมาตรา 230 คือยื่นคำร้องถึงอธิบดีผู้พิพากษาเพื่อขออนุญาตภายในเจ็ดวัน และคำสั่งของอธิบดีผู้พิพากษาเป็นที่สุด ส่วนประเด็นข้อกฎหมายยังส่งขึ้นศาลอุทธรณ์ได้ กำหนดเจ็ดวันนี้สั้นกว่า 15 วันอีก รายละเอียดอยู่ใน ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงคดีแพ่งทุนทรัพย์ไม่เกิน 50,000 บาท
อุทธรณ์คำสั่งไม่รับอุทธรณ์ คดีอาญา ทำอย่างไร
ในคดีอาญา ช่องทางนี้อยู่ใน ป.วิ.อ. มาตรา 198 ทวิ คือยื่นคำร้องที่ศาลชั้นต้นภายในสิบห้าวันนับแต่วันฟังคำสั่งไม่รับอุทธรณ์ เพื่อให้ศาลอุทธรณ์พิจารณา และคำสั่งของศาลอุทธรณ์ในเรื่องนี้เป็นที่สุด สังเกตว่าคดีอาญาเริ่มนับจากวันฟังคำสั่ง ส่วนคดีแพ่งเริ่มนับจากวันที่ศาลมีคำสั่ง
เหตุไม่รับอุทธรณ์ที่พบในคดีอาญามีลักษณะเฉพาะสองเรื่อง
- การแสดงตน จำเลยที่ถูกพิพากษาให้จำคุกหรือโทษที่หนักกว่า และไม่ได้ถูกคุมขังอยู่ ต้องแสดงตนต่อเจ้าพนักงานศาลขณะยื่นอุทธรณ์ ถ้าไม่แสดงตน ศาลไม่รับอุทธรณ์ ยกเว้นกรณีศาลรอการลงโทษจำคุก หรือจำเลยรับโทษครบแล้ว
- ข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงในคดีโทษเบา ตามมาตรา 193 ทวิ มีข้อยกเว้นที่เป็นคุณแก่จำเลย เช่น ถูกพิพากษาจำคุก หรือถูกปรับเกิน 1,000 บาท และยังอุทธรณ์ได้ถ้าผู้พิพากษาที่พิจารณาคดีอนุญาต หรืออัยการตามที่กฎหมายกำหนดรับรองตามมาตรา 193 ตรี
ประเด็นเรื่องกำหนดเวลาและการแสดงตนในคดีอาญาอธิบายละเอียดใน ยื่นอุทธรณ์คดีอาญาภายในกี่วัน และข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงอยู่ใน อุทธรณ์คดีอาญาได้ไหม และข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง
เปรียบเทียบช่องทางคดีแพ่งและคดีอาญา
| หัวข้อ | คดีแพ่ง | คดีอาญา |
|---|---|---|
| มาตรา | ป.วิ.พ. มาตรา 234 | ป.วิ.อ. มาตรา 198 ทวิ |
| กำหนด | 15 วัน | 15 วัน |
| เริ่มนับจาก | วันที่ศาลมีคำสั่ง | วันฟังคำสั่ง |
| ยื่นที่ | ศาลชั้นต้น | ศาลชั้นต้น |
| ผลคำสั่งศาลอุทธรณ์ | เป็นที่สุด (มาตรา 236) | เป็นที่สุด |
เงื่อนไขเรื่องวางค่าฤชาธรรมเนียมทั้งปวงและเงินตามคำพิพากษาหรือหาประกันเป็นของคดีแพ่งตามมาตรา 234 สำหรับคดีอาญาควรให้ทนายตรวจเงื่อนไขของคดีนั้นโดยเฉพาะ
ตัวเลขจากศาล: อุทธรณ์ต้องห้ามถูกยกในชั้นอุทธรณ์ด้วย
ตามรายงานสถิติคดีศาลยุติธรรม ประจำปี พ.ศ. 2568 ของสำนักงานศาลยุติธรรม ศาลชั้นอุทธรณ์ยกคดี 1,579 คดีเพราะเป็นอุทธรณ์ต้องห้าม แยกเป็นคดีแพ่ง 991 คดี และคดีอาญา 588 คดี ตัวเลขนี้เป็นคดีที่ขึ้นไปถึงศาลชั้นอุทธรณ์แล้ว ไม่รวมคดีที่ศาลชั้นต้นสั่งไม่รับตั้งแต่ต้น ซึ่งตัวเลขชุดนี้ไม่ได้แสดงไว้ สิ่งที่บอกได้คือ การผ่านด่านศาลชั้นต้นยังไม่ได้แปลว่าปลอดภัย ถ้าอุทธรณ์นั้นเป็นอุทธรณ์ที่กฎหมายห้าม
ตัวอย่างสมมติ
ศาลชั้นต้นอ่านคำพิพากษาคดีแพ่งที่นางบีแพ้ วันครบกำหนดหนึ่งเดือนตรงกับวันหยุดราชการ ทนายของนางบีจึงยื่นอุทธรณ์ในวันที่ศาลเปิดทำการวันแรกหลังวันหยุด ตามหลักที่ให้นับวันเริ่มทำการใหม่เป็นวันสุดท้าย แต่ศาลชั้นต้นสั่งไม่รับอุทธรณ์โดยเห็นว่ายื่นเกินกำหนด ทนายของนางบีจึงยื่นคำร้องอุทธรณ์คำสั่งตามมาตรา 234 ภายใน 15 วัน พร้อมวางค่าฤชาธรรมเนียมทั้งปวงและหาประกันแทนเงินตามคำพิพากษา คำร้องอธิบายวิธีนับวันพร้อมหลักฐานว่าวันนั้นเป็นวันหยุดทำการ ศาลอุทธรณ์อาจสั่งให้รับอุทธรณ์หรือยืนตามศาลชั้นต้นก็ได้ แต่ถ้านางบีปล่อยให้ 15 วันผ่านไป คดีจะยุติที่คำพิพากษาศาลชั้นต้น
สิ่งที่ควรทำทันทีเมื่อศาลไม่รับอุทธรณ์
- จดวันที่ศาลมีคำสั่งหรือวันที่ฟังคำสั่ง และนับกำหนด 15 วัน หรือเจ็ดวันในกรณีมาตรา 230
- อ่านเหตุผลในคำสั่ง แยกว่าศาลไม่รับเพราะเรื่องเวลา ข้อห้ามอุทธรณ์ เงิน หรือการแสดงตน
- ตรวจว่าเหตุนั้นโต้แย้งได้จริงหรือไม่ เช่น ศาลนับวันคลาดเคลื่อน หรือคำนวณทุนทรัพย์ไม่ตรงกับที่อุทธรณ์
- ในคดีแพ่ง เตรียมค่าฤชาธรรมเนียมทั้งปวงและเงินตามคำพิพากษาหรือหลักประกัน
- ยื่นคำร้องต่อศาลชั้นต้นให้ทันกำหนด และเก็บหลักฐานการยื่นไว้
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- คิดว่ามีเวลาหนึ่งเดือนเหมือนอุทธรณ์ปกติ ช่องทางนี้มี 15 วัน และบางกรณีมีเพียงเจ็ดวัน
- ยื่นคำร้องโดยไม่วางเงินในคดีแพ่ง มาตรา 234 กำหนดให้วางค่าฤชาธรรมเนียมและเงินตามคำพิพากษาหรือหาประกันด้วย
- ยื่นตรงที่ศาลอุทธรณ์ ต้องยื่นคำร้องที่ศาลชั้นต้น
- โต้แย้งเนื้อหาคดีแทนเหตุที่ไม่รับ คำร้องต้องตอบเหตุผลในคำสั่งไม่รับอุทธรณ์ให้ตรงจุด
คำสั่งไม่รับอุทธรณ์เป็นด่านที่ถ้าพลาดแล้ว คำสั่งศาลอุทธรณ์เป็นที่สุดและไม่มีทางแก้อีก ทนายความชั้นอุทธรณ์จะช่วยอ่านเหตุผลในคำสั่ง ตัดสินว่าควรใช้ช่องทางใด คำนวณกำหนดที่ถูกต้อง และเตรียมคำร้องพร้อมเงินหรือหลักประกันให้ครบในเวลาจำกัด ถ้าคุณเพิ่งได้รับคำสั่งไม่รับอุทธรณ์ ควรเตรียมคำสั่งศาล อุทธรณ์ที่ยื่นไป และคำพิพากษา แล้ว ติดต่อสำนักงาน ทันที ส่วนวิธีนับกำหนดอุทธรณ์ที่ถูกต้องตั้งแต่ต้น อ่านได้ใน อุทธรณ์คดีแพ่งภายในกี่วัน
คำถามที่พบบ่อย
ศาลไม่รับอุทธรณ์ ต้องทำอย่างไร?
อ่านเหตุผลในคำสั่งก่อน แล้วยื่นคำร้องอุทธรณ์คำสั่งไม่รับอุทธรณ์ที่ศาลชั้นต้นภายใน 15 วัน คดีแพ่งนับจากวันที่ศาลมีคำสั่ง คดีอาญานับจากวันฟังคำสั่ง ถ้าเป็นกรณีไม่รับอุทธรณ์ข้อเท็จจริงตามมาตรา 230 มีกำหนดเพียงเจ็ดวัน
อุทธรณ์คำสั่งไม่รับอุทธรณ์คดีแพ่ง ต้องวางเงินอะไรบ้าง?
ต้องวางค่าฤชาธรรมเนียมทั้งปวง และเงินตามคำพิพากษาหรือหาประกันมาให้ตามมาตรา 234 ซึ่งต่างจากการอุทธรณ์ปกติที่ไม่ต้องวางเงินตามคำพิพากษา ควรตรวจยอดกับศาลหรือทนายก่อนยื่น
คำสั่งศาลอุทธรณ์เรื่องนี้ ฎีกาต่อได้ไหม?
ไม่ได้ คดีแพ่ง มาตรา 236 ให้คำสั่งศาลอุทธรณ์เป็นที่สุด และคดีอาญา มาตรา 198 ทวิ ก็ให้คำสั่งศาลอุทธรณ์เป็นที่สุดเช่นกัน จึงควรทำคำร้องให้ดีที่สุดตั้งแต่ครั้งแรก
ศาลไม่รับอุทธรณ์ จะได้ค่าขึ้นศาลคืนไหม?
ในคดีแพ่ง ได้คืน มาตรา 151 ให้ศาลสั่งคืนค่าขึ้นศาลทั้งหมดเมื่อไม่รับอุทธรณ์ หรือยกอุทธรณ์โดยยังไม่ได้วินิจฉัยประเด็นแห่งคดี
จำเลยคดีอาญาไม่ได้ไปแสดงตน ทำไมศาลไม่รับอุทธรณ์?
เพราะกฎหมายกำหนดให้จำเลยที่ถูกพิพากษาจำคุกหรือโทษที่หนักกว่าและไม่ได้ถูกคุมขังต้องแสดงตนขณะยื่นอุทธรณ์ ยกเว้นกรณีรอการลงโทษจำคุกหรือรับโทษครบแล้ว ถ้าเห็นว่าคำสั่งไม่ถูกต้อง ให้รีบยื่นคำร้องภายใน 15 วันนับแต่ฟังคำสั่ง
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
