แพ้คดีศาลชั้นต้น ทำอะไรต่อ? 7 ขั้นตอนที่ต้องทำก่อนครบกำหนดอุทธรณ์ 1 เดือน

วันที่ศาลอ่านคำพิพากษาว่าคุณแพ้ มักเป็นวันที่สับสนและเหนื่อยที่สุดวันหนึ่ง หลายคนกลับบ้านไปพักใจก่อน แล้วค่อยนึกถึงการอุทธรณ์อีกครั้งเมื่อเหลือเวลาไม่กี่วัน ซึ่งทำให้เตรียมได้ไม่ครบหรือพลาดกำหนด บทความนี้เรียงสิ่งที่ควรทำเป็น 7 ขั้นตอน เพื่อให้คุณตัดสินใจได้ทันก่อนสิทธิหมดไป ไม่ว่าสุดท้ายจะเลือกอุทธรณ์หรือไม่ก็ตาม

แพ้คดีศาลชั้นต้นแล้ว ยังมีทางเลือกอะไรบ้าง

การแพ้คดีศาลชั้นต้นยังไม่ใช่จุดจบเสมอไป การอุทธรณ์ คือ การยื่นคำฟ้องขอให้ศาลชั้นอุทธรณ์ตรวจว่าศาลชั้นต้นวินิจฉัยข้อเท็จจริงหรือข้อกฎหมายถูกต้องหรือไม่ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 223 และประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ป.วิ.อ.) มาตรา 193 แต่การอุทธรณ์ไม่ใช่ทางเลือกเดียว หลังแพ้คดีศาลชั้นต้น คุณมักมีทางให้พิจารณาดังนี้

  • อุทธรณ์ ถ้ามีประเด็นที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัยผิดจริง และคดีไม่ติดข้อห้าม
  • ขอพิจารณาคดีใหม่ ถ้าคุณเป็นจำเลยที่แพ้คดีแพ่งเพราะขาดนัดยื่นคำให้การ ซึ่งต้องเลือกระหว่างทางนี้กับการอุทธรณ์
  • ไม่อุทธรณ์ แล้ววางแผนปฏิบัติตามคำพิพากษา เจรจากับอีกฝ่าย หรือเตรียมรับมือการบังคับคดี

การอุทธรณ์และการขอพิจารณาคดีใหม่มีกำหนดเวลาสั้น ถ้าคุณปล่อยให้เวลาผ่านไปโดยไม่ตัดสินใจ สิทธิอุทธรณ์ของคุณอาจหมดไปเอง ภาพรวมของระบบอุทธรณ์ทั้งหมดอยู่ใน อุทธรณ์ คืออะไร คู่มือยื่นอุทธรณ์ฉบับปี 2569

7 ขั้นตอนที่ต้องทำหลังแพ้คดีศาลชั้นต้น

  1. จดวันอ่านคำพิพากษาและหาวันครบกำหนดให้แน่
  2. ขอคัดถ่ายคำพิพากษาและเอกสารในสำนวน
  3. ตรวจว่าคดีของคุณอุทธรณ์ได้แค่ไหน
  4. ประเมินว่ามีประเด็นที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัยผิดจริงหรือไม่
  5. ดูความเสี่ยงเรื่องการบังคับคดีหรือการถูกคุมขังระหว่างอุทธรณ์
  6. เตรียมเงินที่ต้องใช้ตอนยื่นอุทธรณ์
  7. พบทนายพร้อมเอกสาร และตัดสินใจให้ทันกำหนด

1. จดวันอ่านคำพิพากษาและหาวันครบกำหนดให้แน่

กำหนดอุทธรณ์เริ่มนับจากวันที่ศาลอ่านคำพิพากษา ไม่ใช่วันที่คุณได้รับสำเนา คดีแพ่งต้องยื่นอุทธรณ์ต่อศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือน (ป.วิ.พ. มาตรา 229) และคดีอาญาก็หนึ่งเดือนเช่นกัน (ป.วิ.อ. มาตรา 198) แต่บางคดีกำหนดสั้นกว่านั้นมาก

กรณีกำหนดเวลาเริ่มนับจาก
อุทธรณ์คดีแพ่งหนึ่งเดือนวันอ่านคำพิพากษาหรือคำสั่ง
อุทธรณ์คดีอาญาหนึ่งเดือนวันอ่านหรือถือว่าได้อ่านคำพิพากษา
อุทธรณ์คดีแรงงาน (เฉพาะข้อกฎหมาย)15 วันวันอ่านคำพิพากษาหรือคำสั่ง
ขอพิจารณาคดีใหม่ เมื่อแพ้คดีแพ่งเพราะขาดนัดยื่นคำให้การ15 วันวันส่งคำบังคับ

หนึ่งเดือนนับตามเดือนปฏิทินโดยไม่นับวันแรก ถ้าวันสุดท้ายตรงกับวันหยุดทำการ ให้นับวันที่เริ่มทำการใหม่เป็นวันสุดท้าย ควรให้ทนายตรวจวันครบกำหนดจริงอีกครั้ง วิธีนับโดยละเอียดอยู่ใน อุทธรณ์คดีแพ่งภายในกี่วัน 1 เดือน ไม่ใช่ 30 วัน และฝั่งคดีอาญาอยู่ใน ยื่นอุทธรณ์คดีอาญาภายในกี่วัน

2. ขอคัดถ่ายคำพิพากษาและเอกสารในสำนวน

อุทธรณ์ที่ดีต้องอ้างอิงสิ่งที่อยู่ในสำนวน ทั้งคำพิพากษา คำฟ้อง คำให้การ คำเบิกความของพยาน และเอกสารที่ยื่นไว้ ยิ่งได้เอกสารเร็ว เวลาที่เหลือสำหรับวิเคราะห์และเขียนก็ยิ่งมาก ถ้าคุณมีทนายในศาลชั้นต้นอยู่แล้ว ให้ขอสำเนาเอกสารทั้งหมดที่ทนายมี และสอบถามว่าขอบเขตงานเดิมรวมชั้นอุทธรณ์ด้วยหรือไม่

3. ตรวจว่าคดีของคุณอุทธรณ์ได้แค่ไหน

บางคดีกฎหมายจำกัดสิ่งที่อุทธรณ์ได้ ถ้าไม่ตรวจก่อน อุทธรณ์อาจถูกยกโดยศาลไม่ได้พิจารณาประเด็นที่คุณต้องการ ข้อจำกัดหลักที่ควรตรวจมีดังนี้

  • คดีแพ่งทุนทรัพย์น้อย ถ้าทุนทรัพย์ที่พิพาทกันในชั้นอุทธรณ์ไม่เกิน 50,000 บาท ห้ามอุทธรณ์ในข้อเท็จจริง แต่ยังอุทธรณ์ข้อกฎหมายได้ และมีช่องทางขอให้ผู้พิพากษารับรองหรือขออธิบดีผู้พิพากษาอนุญาต (ป.วิ.พ. มาตรา 224)
  • คดีขับไล่ ที่ค่าเช่าหรือค่าเช่าที่อาจให้เช่าได้ขณะยื่นฟ้องไม่เกินเดือนละ 4,000 บาท ก็ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงเช่นกัน
  • คดีอาญาโทษไม่สูง ถ้าอัตราโทษอย่างสูงตามกฎหมายจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง แต่จำเลยยังอุทธรณ์ได้ถ้าถูกพิพากษาจำคุก จำคุกแต่รอการลงโทษ รอการกำหนดโทษ หรือปรับเกิน 1,000 บาท (ป.วิ.อ. มาตรา 193 ทวิ)
  • คำพิพากษาตามยอม อุทธรณ์ได้เฉพาะเมื่ออ้างว่ามีการฉ้อฉล ขัดต่อความสงบเรียบร้อย หรือไม่เป็นไปตามข้อตกลง (ป.วิ.พ. มาตรา 138)
  • แพ้เพราะขาดนัดยื่นคำให้การ ถ้ายื่นอุทธรณ์แล้วจะขอพิจารณาคดีใหม่ไม่ได้ (ป.วิ.พ. มาตรา 199 ตรี) และขอพิจารณาใหม่ต้องยื่นภายใน 15 วันนับจากวันส่งคำบังคับ ต้องตัดสินใจเร็ว ดู ขาดนัดยื่นคำให้การแล้วแพ้คดี อุทธรณ์หรือขอพิจารณาใหม่

4. ประเมินว่ามีประเด็นที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัยผิดจริงหรือไม่

ความไม่พอใจผลคดียังไม่พอสำหรับการอุทธรณ์ อุทธรณ์ต้องชี้ให้ชัดว่าศาลชั้นต้นผิดตรงไหน และประเด็นนั้นต้องเคยยกขึ้นว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้น เว้นแต่ปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชนและข้อยกเว้นบางประการ (ป.วิ.พ. มาตรา 225) ในคดีแพ่ง ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยจากอุทธรณ์ คำแก้อุทธรณ์ และหลักฐานในสำนวนเป็นหลัก และจะสืบพยานเพิ่มเมื่อเห็นว่ายังไม่พอ (มาตรา 240) การหวังจะนำพยานใหม่มาสู้ในชั้นอุทธรณ์จึงมักไม่เป็นไปตามที่คิด

ควรถามตัวเองและทนายว่า ศาลชั้นต้นรับฟังพยานผิดหรือตีความกฎหมายผิดในจุดใด จุดนั้นสำคัญพอจะทำให้ผลเปลี่ยนหรือไม่ และฝ่ายตรงข้ามจะโต้แย้งอย่างไร การอุทธรณ์เพียงเพื่อยื้อเวลาก็มีความเสี่ยง เพราะศาลอาจสั่งให้ฝ่ายที่ประวิงคดีหรือทำให้เสียค่าฤชาธรรมเนียมโดยไม่จำเป็นรับผิดค่าฤชาธรรมเนียมนั้น ไม่ว่าจะชนะหรือแพ้ (มาตรา 166)

5. ดูความเสี่ยงเรื่องการบังคับคดีหรือการถูกคุมขังระหว่างอุทธรณ์

ในคดีแพ่ง ศาลออกคำบังคับทันทีที่อ่านคำพิพากษา (ป.วิ.พ. มาตรา 272) และการยื่นอุทธรณ์ไม่ได้หยุดการบังคับคดีโดยอัตโนมัติ (มาตรา 231) ถ้าคุณกังวลว่าจะถูกยึดหรืออายัดทรัพย์ระหว่างรอผล ต้องยื่นคำร้องขอทุเลาการบังคับพร้อมชี้แจงเหตุผลอันสมควร หรือวางเงินหรือหาประกันจนศาลพอใจเพื่อให้งดการบังคับคดี ศาลอาจอนุญาตโดยมีเงื่อนไขหรือไม่อนุญาตก็ได้ ดู ทุเลาการบังคับคดีระหว่างอุทธรณ์

ในคดีอาญา ถ้าคุณถูกพิพากษาจำคุก ประเด็นเร่งด่วนคือการขอปล่อยชั่วคราวระหว่างอุทธรณ์ ซึ่งยื่นคำร้องได้ และถ้าศาลไม่อนุญาตก็อุทธรณ์คำสั่งได้ ดูรายละเอียดที่ ประกันตัวระหว่างอุทธรณ์คดีอาญา

6. เตรียมเงินที่ต้องใช้ตอนยื่นอุทธรณ์

ในคดีแพ่ง การยื่นอุทธรณ์ตามปกติไม่ต้องวางเงินเต็มจำนวนตามคำพิพากษา แต่ต้องเตรียมค่าขึ้นศาลชั้นอุทธรณ์ ซึ่งคิดตามทุนทรัพย์ที่ยังพิพาทกันในชั้นอุทธรณ์ และต้องวางเงินค่าธรรมเนียมที่ต้องใช้แทนอีกฝ่ายตามคำพิพากษาพร้อมอุทธรณ์ (มาตรา 229) ถ้าแพ้อีกในชั้นอุทธรณ์ ศาลอาจสั่งให้รับผิดค่าฤชาธรรมเนียมชั้นอุทธรณ์เพิ่มด้วย ถ้าคุณไม่มีทรัพย์สินพอ ขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลได้โดยยื่นคำร้องพร้อมอุทธรณ์ และการยกเว้นนั้นรวมถึงเงินวางศาลในการยื่นอุทธรณ์ด้วย (มาตรา 156, 157)

7. พบทนายพร้อมเอกสาร และตัดสินใจให้ทันกำหนด

ยิ่งพบทนายเร็ว ทนายยิ่งมีเวลาอ่านสำนวน หาประเด็น และเขียนอุทธรณ์ให้ชัดแจ้ง ถ้าเวลาไม่พอจริง ศาลอาจขยายระยะเวลาให้เมื่อมีพฤติการณ์พิเศษ แต่ต้องยื่นคำขอก่อนครบกำหนด เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัย (ป.วิ.พ. มาตรา 23) จึงไม่ควรรอจนวันสุดท้าย

จำเลยคดีอาญาที่ถูกพิพากษาจำคุกโดยไม่รอการลงโทษและไม่ได้ถูกคุมขัง ต้องไปแสดงตนต่อเจ้าพนักงานศาลขณะยื่นอุทธรณ์ด้วยตนเอง มิฉะนั้นศาลจะไม่รับอุทธรณ์ (ป.วิ.อ. มาตรา 198) ส่งทนายไปยื่นแทนอย่างเดียวไม่พอ เรื่องที่ควรถามทนายและเอกสารที่ควรเตรียมอยู่ใน จ้างทนายอุทธรณ์ ทนายช่วยอะไร

ตัวอย่างสมมติ

นายเอถูกฟ้องเรียกเงินตามสัญญาจ้างทำของ ศาลชั้นต้นพิพากษาให้นายเอชำระเงินแก่นางบี นายเอเห็นว่าศาลรับฟังพยานเอกสารผิด แต่กลับไปทำงานตามปกติและตั้งใจจะหาทนายในสัปดาห์สุดท้าย ระหว่างนั้นนางบีขอบังคับคดี และเจ้าพนักงานบังคับคดีอายัดเงินในบัญชีบางส่วน เมื่อนายเอพบทนาย เวลาที่เหลือไม่พอให้ทนายอ่านคำเบิกความพยานทั้งหมด ทนายจึงต้องเร่งทั้งเขียนอุทธรณ์และยื่นคำร้องขอทุเลาการบังคับพร้อมกัน ถ้านายเอพบทนายตั้งแต่สัปดาห์แรก เขาจะมีเวลาประเมินประเด็นให้รอบด้าน และอาจยื่นขอทุเลาก่อนที่เงินจะถูกอายัด ตัวอย่างนี้เป็นตัวอย่างสมมติ

ถ้าตัดสินใจไม่อุทธรณ์ ควรทำอะไรต่อ

การไม่อุทธรณ์อาจเป็นทางเลือกที่สมเหตุสมผล ถ้าประเด็นไม่มีน้ำหนักหรือค่าใช้จ่ายไม่คุ้ม แต่ควรวางแผนต่อให้ชัด ในคดีแพ่ง เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาขอให้บังคับคดีได้ภายในสิบปีนับแต่วันที่มีคำพิพากษา (ป.วิ.พ. มาตรา 274) คุณอาจเจรจาขอผ่อนชำระ ซึ่งเจ้าหนี้มีสิทธิขอถอนการบังคับคดีได้ แต่ไม่มีหน้าที่ต้องยอม ข้อตกลงควรทำเป็นหนังสือ และควรรู้ว่ากฎหมายคุ้มครองทรัพย์สินและเงินบางประเภทไม่ให้ถูกยึดหรืออายัด ดู แพ้คดีแพ่งไม่มีเงินจ่าย ทำอย่างไร สิ่งที่ไม่ควรทำเด็ดขาดคือโอนหรือซ่อนทรัพย์เพื่อหนีการบังคับคดี เพราะอาจมีความผิดและทำให้สถานการณ์แย่ลง

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยหลังแพ้คดีศาลชั้นต้น

  • รอสำเนาคำพิพากษาแล้วค่อยเริ่มนับวัน กำหนดนับจากวันอ่านคำพิพากษา
  • นับหนึ่งเดือนเป็น 30 วันแบบคร่าว ๆ อาจคลาดไปหนึ่งถึงสองวันในบางเดือน
  • คิดว่ายื่นอุทธรณ์แล้วจะไม่ถูกยึดทรัพย์ ต้องขอทุเลาหรือวางเงินหรือหาประกัน
  • วางแผนยกข้อต่อสู้ใหม่ในชั้นอุทธรณ์ เรื่องที่ไม่เคยว่ากันในศาลชั้นต้น ศาลอาจไม่วินิจฉัย
  • เลือกทนายจากคำสัญญาว่าจะชนะ ไม่มีใครรับประกันผลคำพิพากษาได้
  • จำเลยคดีอาญาส่งคนอื่นไปยื่นแทน ทั้งที่ตนต้องไปแสดงตนต่อศาล

หลังแพ้คดีศาลชั้นต้น สิ่งที่มีค่าที่สุดคือเวลา ถ้าคุณต้องการให้ทนายตรวจคำพิพากษา คำนวณวันครบกำหนด และประเมินว่าควรอุทธรณ์ ขอทุเลาการบังคับ หรือเลือกทางอื่น เตรียมคำพิพากษา เอกสารในคดี และวันที่ศาลอ่านคำพิพากษาให้พร้อม แล้ว ติดต่อสำนักงาน โดยเร็ว

คำถามที่พบบ่อย

แพ้คดีแพ่งในศาลชั้นต้น ต้องจ่ายตามคำพิพากษาทันทีไหม?

ไม่ใช่ในวันนั้นทันที แต่การอุทธรณ์ไม่ได้ช่วยให้พ้นหน้าที่ ศาลออกคำบังคับในวันอ่านคำพิพากษาและกำหนดระยะเวลาให้ปฏิบัติตาม ถ้าพ้นระยะเวลานั้นแล้วยังไม่ปฏิบัติ เจ้าหนี้ขอบังคับคดีได้แม้คุณจะอุทธรณ์ เพราะการอุทธรณ์ไม่ทุเลาการบังคับ ทางป้องกันคือยื่นคำร้องขอทุเลาการบังคับ หรือวางเงินหรือหาประกันต่อศาล

มีหลักฐานใหม่ ยื่นในชั้นอุทธรณ์ได้ไหม?

ทำได้ยาก เพราะศาลอุทธรณ์วินิจฉัยจากหลักฐานในสำนวนเป็นหลัก และสืบพยานเพิ่มเฉพาะเมื่อเห็นว่ายังไม่พอ ประเด็นที่อุทธรณ์ก็ต้องเคยว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้น ควรให้ทนายประเมินว่าหลักฐานนั้นใช้ได้หรือไม่

เหลือเวลาไม่กี่วันก่อนครบกำหนด ยังอุทธรณ์ทันไหม?

อาจทัน ถ้ารีบดำเนินการ ถ้าเตรียมอุทธรณ์ไม่ทันจริง ต้องยื่นคำขอขยายระยะเวลาก่อนครบกำหนดและแสดงพฤติการณ์พิเศษ ซึ่งศาลอาจอนุญาตหรือไม่ก็ได้ ควรพบทนายทันทีพร้อมคำพิพากษา

อุทธรณ์แล้วต้องไปศาลอีกไหม?

ส่วนใหญ่ไม่ต้องไปบ่อยเหมือนชั้นต้น ในคดีแพ่งศาลอุทธรณ์พิจารณาจากสำนวน แต่คู่ความอาจขอแถลงการณ์ด้วยวาจาได้ และศาลจะแจ้งวันนัดอ่านคำพิพากษาให้ทราบ ส่วนจำเลยคดีอาญาบางกรณีต้องไปแสดงตนขณะยื่นอุทธรณ์

ชนะบางส่วนแต่ไม่พอใจส่วนที่แพ้ ต้องทำอย่างไร?

คุณยื่นอุทธรณ์เฉพาะส่วนที่ไม่พอใจได้ภายในกำหนดเดียวกัน และถ้าอีกฝ่ายอุทธรณ์มา คุณอาจยื่นคำแก้อุทธรณ์ภายใน 15 วันนับแต่วันส่งสำเนาอุทธรณ์ (คดีแรงงานมีเพียง 7 วัน) ไม่ควรรอใส่ข้อโต้แย้งของตนไว้ในคำแก้อุทธรณ์อย่างเดียว

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ