หลังศาลชั้นต้นตัดสิน หลายคนรู้ว่าอยากสู้ต่อ แต่ยังไม่แน่ใจว่าควรจ้างทนายหรือไม่ จ้างแล้วทนายจะทำอะไรให้ และจะเลือกอย่างไรให้ได้คนที่ไว้ใจได้ในเวลาที่เหลือไม่มาก บทความนี้อธิบายงานจริงของทนายในชั้นอุทธรณ์ เกณฑ์เลือกทนาย คำถามที่ควรถามในการพบครั้งแรก และเอกสารที่ควรเตรียม เพื่อให้คุณตัดสินใจได้อย่างมีข้อมูล
จ้างทนายอุทธรณ์ คืออะไร และต่างจากทนายชั้นต้นอย่างไร
การจ้างทนายอุทธรณ์ คือ การมอบให้ทนายความดำเนินการในชั้นอุทธรณ์แทนคุณ ตั้งแต่ตรวจคำพิพากษา หาประเด็น เขียนและยื่นคำฟ้องอุทธรณ์ ไปจนถึงคำร้องที่เกี่ยวข้อง งานชั้นอุทธรณ์ต่างจากชั้นต้นตรงที่ไม่ได้เน้นการสืบพยานในห้องพิจารณา แต่เน้นการอ่านสำนวนและการเขียน เพราะในคดีแพ่ง ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยได้โดยพิจารณาฟ้องอุทธรณ์ คำแก้อุทธรณ์ เอกสาร และหลักฐานในสำนวน (ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง หรือ ป.วิ.พ. มาตรา 240)
ทนายคนเดิมจากศาลชั้นต้นอาจทำอุทธรณ์ต่อได้ หรือคุณอาจเลือกทนายคนใหม่ก็ได้ สิ่งสำคัญคือต้องตรวจว่าขอบเขตงานในการจ้างเดิมรวมชั้นอุทธรณ์ด้วยหรือไม่ เพราะหลายกรณีตกลงกันเฉพาะชั้นต้น ภาพรวมของขั้นตอนอุทธรณ์ทั้งหมดอยู่ใน อุทธรณ์ คืออะไร คู่มือยื่นอุทธรณ์ฉบับปี 2569
ทนายชั้นอุทธรณ์ช่วยอะไรได้จริง
คุณค่าของทนายในชั้นอุทธรณ์อยู่ที่งานซึ่งต้องใช้ความรู้กฎหมายและเวลา ในช่วงที่กำหนดเวลาสั้นและพลาดแล้วแก้ยาก งานหลักมีดังนี้
- คำนวณวันครบกำหนดให้ถูก คดีแพ่งและคดีอาญาโดยทั่วไปต้องยื่นอุทธรณ์ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา (ป.วิ.พ. มาตรา 229 · ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา หรือ ป.วิ.อ. มาตรา 198) แต่คดีแรงงานมีเพียง 15 วัน และคำสั่งบางอย่างมีกำหนด 15 วันหรือสั้นกว่านั้น
- อ่านสำนวนและหาประเด็นที่มีน้ำหนัก แยกให้ออกว่าศาลชั้นต้นผิดในข้อเท็จจริงหรือข้อกฎหมาย และประเด็นนั้นเคยยกขึ้นว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้นหรือไม่ ซึ่งเป็นเงื่อนไขของการอุทธรณ์ (ป.วิ.พ. มาตรา 225)
- ตรวจข้อห้ามอุทธรณ์และหาทางออก เช่น คดีแพ่งทุนทรัพย์ในชั้นอุทธรณ์ไม่เกิน 50,000 บาท หรือคดีอาญาโทษไม่สูง ซึ่งห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง แต่มีช่องทางขอรับรองหรือขออนุญาตที่ต้องยื่นในจังหวะที่ถูกต้อง
- เขียนอุทธรณ์ให้ชัดแจ้ง ชี้ว่าศาลชั้นต้นผิดตรงไหน อ้างหลักฐานในสำนวน และมีคำขอท้ายอุทธรณ์ที่ชัด ดูโครงสร้างที่ดีได้ใน วิธีเขียนอุทธรณ์คดีแพ่งให้ศาลรับวินิจฉัย
- ยื่นคำร้องที่เกี่ยวข้อง เช่น คำร้องขอทุเลาการบังคับระหว่างอุทธรณ์ (ป.วิ.พ. มาตรา 231) คำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาล หรือคำร้องขอปล่อยชั่วคราวในคดีอาญา ดู ทุเลาการบังคับคดีระหว่างอุทธรณ์
- เขียนคำแก้อุทธรณ์ ถ้าอีกฝ่ายเป็นผู้อุทธรณ์ ซึ่งในคดีแพ่งทั่วไปยื่นได้ภายใน 15 วันนับแต่วันส่งสำเนาอุทธรณ์ (ป.วิ.พ. มาตรา 237) และคดีแรงงานมีเพียง 7 วัน
- ประเมินขั้นต่อไป หลังศาลอุทธรณ์พิพากษา เช่น คดีแพ่งต้องขออนุญาตฎีกาภายในหนึ่งเดือน ส่วนคดีอาญาทั่วไปไม่มีระบบขออนุญาตต่อศาลฎีกาแต่มีข้อห้ามฎีกาที่ต้องตรวจ
สิ่งที่ทนายทำไม่ได้คือรับประกันผลคำพิพากษา ศาลเป็นผู้ตัดสินจากสำนวนและข้อกฎหมาย ทนายช่วยให้ประเด็นของคุณถูกนำเสนออย่างดีที่สุดเท่าที่สำนวนเปิดให้ทำได้
เมื่อไรควรพบทนายอุทธรณ์
ควรพบทนายให้เร็วที่สุดหลังศาลอ่านคำพิพากษา เพราะกำหนดหนึ่งเดือนต้องใช้ทั้งขอคัดเอกสาร อ่านสำนวน วิเคราะห์ และเขียน ถ้าเตรียมไม่ทันจริง ศาลอาจขยายระยะเวลาให้เมื่อมีพฤติการณ์พิเศษ แต่ต้องยื่นคำขอก่อนสิ้นระยะเวลา เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัย (ป.วิ.พ. มาตรา 23) การพบทนายตอนเหลือไม่กี่วันจึงจำกัดทางเลือกของคุณอย่างมาก ถ้าคุณเพิ่งแพ้คดีและยังไม่รู้จะเริ่มอย่างไร อ่าน แพ้คดีศาลชั้นต้น ทำอะไรต่อ 7 ขั้นตอน
สัญญาณที่ควรพบทนายทันทีแม้ยังไม่แน่ใจว่าจะอุทธรณ์ ได้แก่ อีกฝ่ายเริ่มบังคับคดีหรือมีทรัพย์ที่เสี่ยงถูกยึด คุณถูกพิพากษาจำคุก คดีอาจติดข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง หรือคุณแพ้คดีแพ่งเพราะขาดนัดยื่นคำให้การ ซึ่งมีทางเลือกที่กำหนดเวลาสั้นกว่าอุทธรณ์
วิธีเลือกทนายความชั้นอุทธรณ์
การเลือกทนายไม่ควรดูจากคำโฆษณาหรือคำสัญญา แต่ควรดูจากความชัดเจนของคำอธิบายและความตรงไปตรงมาในการพูดถึงความเสี่ยง เกณฑ์ที่ใช้ได้จริงมีดังนี้
- ตรวจว่าเป็นทนายความที่มีใบอนุญาตจริง ดูวิธีตรวจสอบได้ที่ ตรวจสอบทนายความก่อนจ้าง ใบอนุญาตสภาทนายความ
- ถามประสบการณ์กับคดีประเภทเดียวกัน เช่น คดีแพ่ง คดีอาญา คดีแรงงาน หรือคดีครอบครัว ซึ่งศาลที่รับอุทธรณ์และกำหนดเวลาต่างกัน
- ฟังว่าทนายอธิบายจุดอ่อนของคดีหรือไม่ ทนายที่อ่านคำพิพากษาแล้วบอกทั้งจุดแข็งและจุดอ่อน ให้ข้อมูลที่ใช้ตัดสินใจได้ดีกว่าคนที่บอกแต่ข่าวดี
- ขอให้ระบุขอบเขตงานและค่าใช้จ่ายเป็นหนังสือ เช่น งานนี้รวมคำร้องขอทุเลาการบังคับหรือไม่ รวมการติดตามฟังคำพิพากษาหรือไม่ และถ้าต้องฎีกาจะตกลงกันอย่างไร
- ตกลงวิธีติดต่อและรายงานความคืบหน้า เช่น จะแจ้งเมื่อยื่นอุทธรณ์แล้ว เมื่อได้รับคำแก้อุทธรณ์ และเมื่อศาลนัดอ่านคำพิพากษา
สัญญาณเตือนที่ควรระวัง
ข้อบังคับสภาทนายความว่าด้วยมรรยาททนายความ พ.ศ. 2529 วางหลักไว้หลายข้อที่ช่วยให้คุณแยกทนายที่ทำงานอย่างมีจรรยาบรรณได้ ทนายความต้องไม่ใช้อุบายจูงใจให้มอบคดี เช่น หลอกว่าจะชนะเมื่อรู้ว่าจะแพ้ อวดอ้างว่ารู้ยิ่งกว่าทนายอื่น หรืออ้างว่าคุ้นเคยกับผู้ใดแล้วจะได้ผลพิเศษ และต้องไม่โฆษณาอัตราค่าจ้างหรือโอ้อวดตนเองเป็นเชิงชักชวน ถ้าคุณพบพฤติกรรมเหล่านี้ ควรพิจารณาให้รอบคอบก่อนตัดสินใจ
- รับประกันว่าชนะแน่นอน หรือบอกว่าศาลอุทธรณ์จะกลับคำพิพากษาแน่
- อ้างว่ารู้จักผู้พิพากษาหรือเจ้าหน้าที่ศาล
- เร่งให้ตัดสินใจโดยไม่อ่านคำพิพากษาก่อน
- ไม่ยอมระบุขอบเขตงานหรือค่าใช้จ่ายให้ชัด
คำถามที่ควรถามทนายในการพบครั้งแรก
- วันครบกำหนดอุทธรณ์ของคดีนี้คือวันไหน และนับจากอะไร
- คดีนี้ติดข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงหรือไม่ ถ้าติดมีทางออกอะไร
- ประเด็นที่มีน้ำหนักที่สุดคืออะไร และจุดอ่อนของเราอยู่ตรงไหน
- ระหว่างอุทธรณ์ อีกฝ่ายบังคับคดีได้หรือไม่ และควรยื่นขอทุเลาหรือไม่
- ถ้าแพ้ในชั้นอุทธรณ์ มีความเสี่ยงเรื่องค่าฤชาธรรมเนียมเพิ่มเท่าใด
- ต้องเตรียมเงินอะไรบ้างตอนยื่น และมีสิทธิขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลหรือไม่
- ขอบเขตงานและค่าใช้จ่ายที่ตกลงกันครอบคลุมถึงขั้นไหน
เรื่องค่าฤชาธรรมเนียมที่ศาลอาจสั่งเมื่อแพ้ในชั้นอุทธรณ์อธิบายไว้ใน แพ้คดีต้องจ่ายค่าทนายอีกฝ่ายไหม ควรรู้ไว้ว่าค่าทนายความที่ศาลสั่งให้ฝ่ายแพ้ใช้แทนอีกฝ่าย เป็นจำนวนที่ศาลกำหนดตามดุลพินิจภายในอัตราที่กฎหมายกำหนด ซึ่งอาจไม่เท่ากับค่าจ้างทนายที่จ่ายจริง
เอกสารที่ต้องเตรียมก่อนพบทนาย
| เอกสาร | ทำไมสำคัญ |
|---|---|
| คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลชั้นต้น | เป็นจุดตั้งต้นของการหาประเด็นอุทธรณ์ |
| วันที่ศาลอ่านคำพิพากษา | ใช้คำนวณวันครบกำหนด |
| คำฟ้อง คำให้การ และคำร้องสำคัญ | ใช้ตรวจว่าประเด็นใดเคยยกขึ้นว่ากันในศาลชั้นต้น |
| บันทึกคำเบิกความพยานและเอกสารที่ยื่นต่อศาล | อุทธรณ์ต้องอ้างหลักฐานที่อยู่ในสำนวน |
| หมายบังคับคดีหรือหนังสือจากเจ้าพนักงานบังคับคดี (ถ้ามี) | ใช้ประเมินความเร่งด่วนของคำร้องขอทุเลา |
| รายการทรัพย์สินและรายได้โดยสังเขป | ใช้ประเมินเรื่องหลักประกันหรือการขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาล |
| หนังสือหรือข้อตกลงกับทนายคนเดิม (ถ้ามี) | ใช้ดูขอบเขตงานเดิม |
เล่าข้อเท็จจริงให้ครบ รวมถึงเรื่องที่ไม่เป็นผลดีกับคุณ ทนายความมีหน้าที่ไม่เปิดเผยความลับที่รู้มาจากการทำหน้าที่ เว้นแต่ได้รับอนุญาตจากลูกความหรือโดยอำนาจศาล ข้อมูลที่ครบทำให้ทนายประเมินความเสี่ยงได้ตรงความจริง
ตัวอย่างสมมติ
นางบีแพ้คดีแพ่งเรื่องค้ำประกันและได้พบทนายสองคน คนแรกบอกทันทีว่า "ชนะแน่ ศาลอุทธรณ์กลับให้แน่นอน" โดยยังไม่ได้อ่านคำพิพากษา คนที่สองขอดูคำพิพากษาและคำเบิกความก่อน แล้วอธิบายว่ามีประเด็นข้อกฎหมายหนึ่งข้อที่มีน้ำหนัก แต่อีกสองข้อที่นางบีอยากยกขึ้นไม่เคยต่อสู้ไว้ในศาลชั้นต้น จึงอาจไม่ได้รับการวินิจฉัย พร้อมบอกวันครบกำหนดอุทธรณ์ ความเสี่ยงเรื่องค่าฤชาธรรมเนียม และแนะนำให้ยื่นขอทุเลาการบังคับเพราะเจ้าหนี้เริ่มบังคับคดีแล้ว คำอธิบายแบบที่สองให้ข้อมูลที่นางบีใช้ตัดสินใจได้จริง ตัวอย่างนี้เป็นตัวอย่างสมมติ
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในการจ้างทนายอุทธรณ์
- รอจนใกล้ครบกำหนดแล้วค่อยหาทนาย ทำให้เวลาวิเคราะห์และเขียนเหลือน้อย
- คิดว่าทนายชั้นต้นจะยื่นอุทธรณ์ให้เองอัตโนมัติ ควรถามให้ชัดว่ารับทำต่อหรือไม่
- เลือกทนายจากคำรับประกันผล ไม่มีใครรับประกันคำพิพากษาได้
- ปิดบังข้อเท็จจริงที่เป็นผลร้าย ทนายจะประเมินคดีคลาดเคลื่อน
- ไม่ตกลงขอบเขตงานเป็นหนังสือ ภายหลังอาจเข้าใจไม่ตรงกันว่างานใดรวมอยู่
- มาพบทนายโดยไม่มีคำพิพากษา ทำให้ประเมินได้แค่หลักทั่วไป
การเลือกทนายชั้นอุทธรณ์ที่ดีเริ่มจากการได้คำอธิบายที่ตรงไปตรงมาเกี่ยวกับคดีของคุณเอง ถ้าคุณต้องการให้ทนายอ่านคำพิพากษา คำนวณวันครบกำหนด และอธิบายทางเลือกพร้อมความเสี่ยง เตรียมเอกสารตามตารางข้างต้น แล้ว ติดต่อสำนักงาน ก่อนครบกำหนดอุทธรณ์
คำถามที่พบบ่อย
ยื่นอุทธรณ์เองโดยไม่จ้างทนายได้ไหม?
โดยหลักทั่วไปคู่ความดำเนินคดีด้วยตนเองได้ แต่ชั้นอุทธรณ์เป็นงานเขียนที่ต้องระบุประเด็นอย่างชัดแจ้ง ตรวจข้อห้าม และยื่นให้ทันกำหนด ถ้าเขียนไม่ตรงเงื่อนไข ศาลอาจไม่วินิจฉัยประเด็นที่คุณต้องการ ควรอย่างน้อยให้ทนายตรวจก่อนยื่น
ทนายรับประกันได้ไหมว่าอุทธรณ์แล้วจะชนะ?
ไม่ได้ ผลคำพิพากษาขึ้นกับศาล และข้อบังคับมรรยาททนายความห้ามทนายหลอกว่าจะชนะเมื่อรู้ว่าจะแพ้ ทนายที่ดีจะบอกทั้งจุดแข็งและจุดอ่อนของคดี เพื่อให้คุณตัดสินใจเอง
ค่าจ้างทนายอุทธรณ์เท่าไร?
บทความนี้ไม่ระบุตัวเลข เพราะงานแต่ละคดีต่างกันมาก และข้อบังคับมรรยาททนายความห้ามโฆษณาอัตราค่าจ้าง ควรขอให้ทนายประเมินหลังเห็นคำพิพากษา และระบุขอบเขตงานกับค่าใช้จ่ายเป็นหนังสือ
เปลี่ยนจากทนายชั้นต้นมาใช้ทนายคนใหม่ในชั้นอุทธรณ์ได้ไหม?
ได้ คุณเลือกทนายที่ไว้วางใจได้ ควรแจ้งทนายคนเดิมให้ชัดเจน ขอรับเอกสารในคดีคืน และให้ทนายคนใหม่ตรวจเรื่องใบแต่งทนายความก่อนยื่นอุทธรณ์ การเปลี่ยนทนายไม่ได้ทำให้กำหนดเวลาอุทธรณ์ขยายออกไป
เหลือเวลาไม่กี่วันก่อนครบกำหนด ยังจ้างทนายทันไหม?
อาจทัน ถ้ารีบนำคำพิพากษาไปพบทนายทันที ถ้าเตรียมอุทธรณ์ไม่ทันจริง ต้องยื่นคำขอขยายระยะเวลาก่อนครบกำหนดพร้อมแสดงพฤติการณ์พิเศษ ซึ่งศาลอาจอนุญาตหรือไม่ก็ได้
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
