หลายคนแพ้คดีแพ่งในศาลชั้นต้นแล้วรู้สึกชัดเจนว่าศาลตัดสินไม่ถูก แต่เมื่อต้องเขียนเหตุผลลงกระดาษกลับพบว่ายากกว่าที่คิด เพราะความรู้สึกว่าไม่ยุติธรรมไม่ใช่สิ่งที่ศาลอุทธรณ์ใช้ตัดสิน บทความนี้อธิบายกติกาที่ทุกอุทธรณ์ต้องผ่าน โครงสร้างอุทธรณ์ทีละส่วน วิธีเลือกประเด็น และข้อผิดพลาดที่ทำให้อุทธรณ์ไม่ได้รับการวินิจฉัยหรือไม่ได้ผล
อุทธรณ์คดีแพ่ง คืออะไร และศาลอุทธรณ์ดูอะไร
การอุทธรณ์คดีแพ่ง คือ การขอให้ศาลอุทธรณ์ตรวจว่าคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลชั้นต้นถูกต้องหรือไม่ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 223 คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลชั้นต้นอุทธรณ์ต่อศาลอุทธรณ์ได้ ภายใต้ข้อจำกัดที่กฎหมายกำหนด และเว้นแต่จะมีกฎหมายบัญญัติให้เป็นที่สุด อุทธรณ์ต้องทำเป็นหนังสือ ยื่นต่อศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันที่อ่านคำพิพากษาหรือคำสั่ง พร้อมสำเนาสำหรับอีกฝ่าย (มาตรา 229) ทั้งนี้คดีแพ่งบางประเภทมีกฎหมายเฉพาะ เช่น คดีแรงงานอุทธรณ์ได้ภายในสิบห้าวันและเฉพาะข้อกฎหมาย
สิ่งที่ควรเข้าใจตั้งแต่แรกคือ ศาลอุทธรณ์ไม่ได้พิจารณาคดีใหม่ตั้งแต่ต้น ศาลวินิจฉัยได้โดยพิจารณาฟ้องอุทธรณ์ คำแก้อุทธรณ์ เอกสาร และหลักฐานทั้งปวงในสำนวน และจะสืบพยานเพิ่มเมื่อยังไม่พอใจหลักฐาน (มาตรา 240) อุทธรณ์ของคุณจึงต้องพาผู้พิพากษาไปยังจุดในสำนวนที่แสดงว่าศาลชั้นต้นผิด ไม่ใช่เล่าเรื่องใหม่ทั้งหมด
กฎ 3 ข้อของมาตรา 225 ที่อุทธรณ์คดีแพ่งทุกฉบับต้องผ่าน
ป.วิ.พ. มาตรา 225 กำหนดว่าข้อที่จะอุทธรณ์ได้ต้องผ่านเงื่อนไขทั้งสามข้อ ถ้าไม่ผ่าน ศาลอุทธรณ์อาจไม่วินิจฉัยประเด็นนั้นเลย ไม่ว่าเนื้อหาจะน่าเห็นใจแค่ไหน
- ต้องกล่าวไว้โดยชัดแจ้งในอุทธรณ์ บอกให้ชัดว่าศาลชั้นต้นวินิจฉัยเรื่องใดไว้อย่างไร ผิดเพราะอะไร และควรเป็นอย่างไร
- ต้องเป็นข้อที่ได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วโดยชอบในศาลชั้นต้น ข้อต่อสู้ที่ไม่เคยอยู่ในคำฟ้อง คำให้การ หรือกระบวนพิจารณาในศาลชั้นต้น โดยหลักยกขึ้นใหม่ในชั้นอุทธรณ์ไม่ได้
- ต้องเป็นสาระแก่คดี คือ ถ้าศาลเห็นด้วยกับคุณแล้ว ผลคดีจะเปลี่ยน ข้อติเล็กน้อยที่ไม่กระทบผลคดีไม่ช่วยอะไร
ข้อยกเว้นตามมาตรา 225 วรรคสอง คือ ปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน ข้อกฎหมายที่พฤติการณ์ไม่เปิดช่องให้ยกขึ้นในศาลชั้นต้น และเรื่องการไม่ปฏิบัติตามกระบวนพิจารณาในชั้นอุทธรณ์ ยกขึ้นใหม่ได้ แต่การจะอ้างข้อยกเว้นเหล่านี้ต้องอธิบายให้ได้ว่าเข้ากรณีใด ตัวอย่างประเด็นที่ไม่ได้ยกไว้ในคำให้การดูได้ที่ จำเลยมิได้ให้การต่อสู้ไว้ จะยกขึ้นในชั้นอุทธรณ์ได้หรือไม่
ข้อเท็จจริงหรือข้อกฎหมาย ต้องรู้ก่อนเขียน
ข้อเท็จจริง คือ เรื่องว่าเหตุการณ์เกิดขึ้นอย่างไร เช่น มีการส่งมอบสินค้าจริงหรือไม่ ส่วนข้อกฎหมาย คือ เรื่องว่าเมื่อฟังข้อเท็จจริงได้แล้ว กฎหมายใช้อย่างไร การแยกสองอย่างนี้สำคัญ เพราะคดีที่ทุนทรัพย์ที่พิพาทกันในชั้นอุทธรณ์ไม่เกินห้าหมื่นบาท กฎหมายห้ามอุทธรณ์ในข้อเท็จจริง เว้นแต่ผู้พิพากษาที่นั่งพิจารณาในศาลชั้นต้นทำความเห็นแย้ง หรือรับรองว่ามีเหตุอันควรอุทธรณ์ หรืออธิบดีผู้พิพากษาอนุญาต (มาตรา 224) คำร้องขอรับรองต้องยื่นพร้อมคำฟ้องอุทธรณ์
ถ้าอุทธรณ์เฉพาะข้อกฎหมาย ศาลอุทธรณ์ต้องถือตามข้อเท็จจริงที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัยมา (มาตรา 238) อุทธรณ์ข้อกฎหมายที่แอบโต้แย้งข้อเท็จจริงจึงมักไม่ได้ผล รายละเอียดเรื่องข้อห้ามนี้อยู่ในบทความ ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงคดีแพ่งทุนทรัพย์ไม่เกิน 50,000 บาท
โครงสร้างอุทธรณ์คดีแพ่งทีละส่วน
- ส่วนหัว ชื่อศาล หมายเลขคดีดำและคดีแดง ชื่อคู่ความ และระบุว่าใครเป็นผู้อุทธรณ์
- ความเบื้องต้น สรุปสั้น ๆ ว่าฟ้องเรื่องอะไร ศาลชั้นต้นพิพากษาอย่างไร และอ่านคำพิพากษาเมื่อไร
- ข้อเท็จจริงที่จำเป็น เฉพาะที่ศาลอุทธรณ์ต้องรู้เพื่อเข้าใจประเด็น ไม่ต้องเล่าทุกเหตุการณ์
- ประเด็นอุทธรณ์ แยกเป็นข้อ แต่ละข้อบอกว่าศาลชั้นต้นวินิจฉัยไว้อย่างไร ผิดเพราะอะไร และอ้างพยานหลักฐานในสำนวนที่รองรับ เช่น เอกสารหมายใด คำเบิกความของพยานคนใด
- คำสั่งระหว่างพิจารณาที่โต้แย้งไว้ ถ้าคุณเคยโต้แย้งคำสั่งระหว่างพิจารณาและศาลจดไว้ในรายงาน ให้ยกขึ้นอุทธรณ์ในครั้งนี้ (มาตรา 226)
- คำขอท้ายอุทธรณ์ บอกให้ชัดว่าต้องการให้ศาลอุทธรณ์ทำอะไร เช่น กลับคำพิพากษาให้ยกฟ้อง หรือแก้จำนวนเงินเป็นเท่าใด
- ขอแถลงการณ์ด้วยวาจาถ้าจำเป็น ต้องขอไว้ในตอนท้ายคำฟ้องอุทธรณ์ และศาลอาจงดได้ถ้าเห็นว่าไม่จำเป็น (มาตรา 241)
พร้อมกับอุทธรณ์ ผู้อุทธรณ์ต้องนำเงินค่าธรรมเนียมที่ต้องใช้แก่อีกฝ่ายตามคำพิพากษามาวางศาล (มาตรา 229) และชำระค่าขึ้นศาลชั้นอุทธรณ์ หรือยื่นคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียมพร้อมอุทธรณ์ ถ้าขาดส่วนนี้ อุทธรณ์อาจไม่ได้เดินต่อ หลังยื่นแล้ว อีกฝ่ายอาจยื่นคำแก้อุทธรณ์ภายในสิบห้าวันนับแต่วันส่งสำเนาอุทธรณ์ (มาตรา 237) ดูมุมของฝ่ายนั้นได้ที่ คำแก้อุทธรณ์ คืออะไร
เขียนแบบไหนศาลอาจไม่วินิจฉัย และเขียนแบบไหนดีกว่า
| เขียนแบบนี้เสี่ยง | เขียนแบบนี้ดีกว่า |
|---|---|
| ศาลชั้นต้นรับฟังพยานไม่ถูกต้อง ขอให้กลับคำพิพากษา | ศาลชั้นต้นฟังว่าไม่มีการส่งมอบสินค้า แต่ใบรับสินค้าเอกสารหมาย จ.5 ซึ่งจำเลยไม่ได้ปฏิเสธลายมือชื่อ แสดงว่ามีการส่งมอบแล้ว |
| ยกข้อต่อสู้ใหม่ที่ไม่เคยอยู่ในคำให้การ | ยกเฉพาะประเด็นที่ว่ากันมาในศาลชั้นต้น หรืออธิบายว่าเข้าข้อยกเว้นของมาตรา 225 อย่างไร |
| รวมทุกเรื่องไว้ในย่อหน้ายาวย่อหน้าเดียว | แยกประเด็นเป็นข้อ ข้อละเรื่อง เรียงจากประเด็นที่กระทบผลคดีมากที่สุด |
| ไม่มีคำขอ หรือขอว่า "ขอความเป็นธรรม" | ขอให้กลับคำพิพากษาให้ยกฟ้อง หรือขอให้แก้เป็นจำนวนที่ชัดเจน |
| อุทธรณ์เฉพาะค่าฤชาธรรมเนียมเพราะเห็นว่าสูงไป | อุทธรณ์ค่าฤชาธรรมเนียมอย่างเดียวได้เฉพาะเมื่ออ้างว่ากำหนดหรือคำนวณไม่ถูกต้องตามกฎหมาย (มาตรา 168) |
ตัวอย่างสมมติ: อุทธรณ์ที่ตรงประเด็น
ตัวอย่างสมมติ นายเอฟ้องนางบีเรียกค่าสินค้าที่ส่งให้ร้านของนางบี นางบีให้การว่าไม่เคยได้รับสินค้าบางงวด ศาลชั้นต้นพิพากษาให้นางบีชำระเพียงบางส่วน เพราะฟังว่านายเอพิสูจน์การส่งมอบงวดที่เหลือไม่ได้ อุทธรณ์ที่อ่อนจะเขียนว่าศาลชั้นต้นฟังพยานผิดและขอความเป็นธรรม ส่วนอุทธรณ์ที่ตรงประเด็นจะชี้ว่าในสำนวนมีใบรับสินค้าที่ลงลายมือชื่อพนักงานร้าน และพยานฝ่ายนางบีเองเบิกความยอมรับว่าพนักงานคนนั้นมีหน้าที่รับของ แล้วขอให้ศาลอุทธรณ์แก้คำพิพากษาให้นางบีชำระเพิ่มตามจำนวนงวดนั้น
ทั้งสองฉบับอ้างเรื่องเดียวกัน แต่ฉบับหลังบอกศาลว่าต้องดูเอกสารใด ข้อเท็จจริงใดในสำนวนสนับสนุน และต้องการผลอะไร ซึ่งเป็นสิ่งที่ศาลอุทธรณ์ใช้ตัดสิน ทั้งนี้ถ้าทุนทรัพย์ที่พิพาทในชั้นอุทธรณ์ไม่เกินห้าหมื่นบาท อุทธรณ์ลักษณะนี้เป็นข้อเท็จจริง และต้องผ่านข้อห้ามของมาตรา 224 ก่อน
ข้อผิดพลาดที่ทำให้อุทธรณ์คดีแพ่งไม่ได้ผล
- นับกำหนดเป็น 30 วัน กฎหมายใช้คำว่าหนึ่งเดือน นับตามเดือนปฏิทิน ดูวิธีนับได้ที่ อุทธรณ์คดีแพ่งภายในกี่วัน
- อุทธรณ์ข้อเท็จจริงในคดีที่ต้องห้าม โดยไม่ได้ขอรับรองพร้อมอุทธรณ์
- ยกเรื่องใหม่ ที่ไม่ได้ว่ากันมาในศาลชั้นต้นและไม่เข้าข้อยกเว้น
- ไม่ได้โต้แย้งคำสั่งระหว่างพิจารณาไว้ แล้วมาอุทธรณ์คำสั่งนั้นภายหลัง
- ลืมวางเงินตามมาตรา 229 หรือไม่ได้ชำระค่าขึ้นศาลหรือยื่นคำร้องขอยกเว้น
- คิดว่าอุทธรณ์แล้วการบังคับคดีจะหยุด การยื่นอุทธรณ์ไม่เป็นการทุเลาการบังคับ (มาตรา 231) ต้องยื่นคำร้องขอทุเลาแยกต่างหาก
อุทธรณ์ที่กฎหมายห้ามไม่ใช่เรื่องไกลตัว ตามรายงานสถิติคดีศาลยุติธรรม ประจำปี พ.ศ. 2568 ของสำนักงานศาลยุติธรรม ศาลชั้นอุทธรณ์มีคดีแพ่งที่เสร็จไปโดย "ยกโดยอุทธรณ์ต้องห้าม" 991 คดีในปีเดียว ซึ่งโดยทั่วไปหมายถึงอุทธรณ์ที่ศาลไม่ได้วินิจฉัยเนื้อหาให้ตามที่ผู้อุทธรณ์ต้องการ ส่วนกรณีศาลชั้นต้นไม่รับอุทธรณ์ ดูทางแก้ได้ที่ ศาลไม่รับอุทธรณ์ ทำอย่างไร
ทำไมการเขียนอุทธรณ์ควรมีทนายช่วย
งานส่วนใหญ่ของการเขียนอุทธรณ์อยู่ก่อนลงมือเขียน คือ การอ่านสำนวนทั้งหมด หาจุดที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัยขัดกับพยานหลักฐาน แยกว่าประเด็นใดเป็นข้อเท็จจริงหรือข้อกฎหมาย ตรวจว่าประเด็นใดเคยยกไว้ในศาลชั้นต้น และคำนวณวันครบกำหนดให้ถูก ทนายที่ทำคดีชั้นอุทธรณ์จะช่วยคัดประเด็นที่มีน้ำหนักจริง ตัดประเด็นที่ไม่เป็นสาระออก และวางแผนเรื่องเงินวางศาลและการขอทุเลาการบังคับไปพร้อมกัน
ถ้าคุณเพิ่งฟังคำพิพากษาและยังอยู่ในกำหนดหนึ่งเดือน ควรเริ่มทันทีโดยรวบรวมคำพิพากษา คำฟ้อง คำให้การ คำเบิกความพยาน และเอกสารที่อ้างในคดี แล้วนำไปปรึกษาทนายเพื่อประเมินว่ามีประเด็นใดที่ควรอุทธรณ์ หากต้องการให้ช่วยดูเอกสารคดีของคุณ ติดต่อสำนักงาน ได้ ภาพรวมเรื่องอุทธรณ์ทั้งระบบอยู่ใน คู่มืออุทธรณ์คดีแพ่งและอาญา ฉบับปี 2569 และถ้าเป็นคดีครอบครัว ดู เขียนอุทธรณ์คดีครอบครัวอย่างไรให้ศาลรับและน่าฟัง
คำถามที่พบบ่อย
อุทธรณ์คดีแพ่งควรยาวกี่หน้า?
ไม่มีความยาวที่ถูกต้องตายตัว สิ่งที่ศาลต้องการคือความชัดแจ้ง อุทธรณ์ที่สั้นแต่ชี้ประเด็นและหลักฐานในสำนวนได้ตรงจุด มักมีน้ำหนักกว่าอุทธรณ์ยาวที่เล่าเรื่องซ้ำกับคำฟ้องหรือคำให้การ
ยื่นพยานหลักฐานใหม่ในชั้นอุทธรณ์ได้ไหม?
โดยหลักศาลอุทธรณ์วินิจฉัยจากสำนวนที่มาจากศาลชั้นต้น และจะสืบพยานเพิ่มเมื่อศาลยังไม่พอใจหลักฐานในสำนวน การยื่นพยานใหม่จึงไม่ใช่สิทธิที่ทำได้ตามใจ ควรให้ทนายประเมินว่ามีเหตุทางกฎหมายรองรับหรือไม่
อุทธรณ์เรื่องที่ไม่ได้ยกไว้ในศาลชั้นต้นได้หรือไม่?
โดยหลักไม่ได้ เพราะข้อที่อุทธรณ์ต้องได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วโดยชอบในศาลชั้นต้น ยกเว้นปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน ข้อกฎหมายที่พฤติการณ์ไม่เปิดช่องให้ยกในศาลชั้นต้น และเรื่องกระบวนพิจารณาในชั้นอุทธรณ์
ยื่นอุทธรณ์ต้องวางเงินอะไรบ้าง?
ต้องวางเงินค่าธรรมเนียมที่ต้องใช้แก่อีกฝ่ายตามคำพิพากษา และชำระค่าขึ้นศาลชั้นอุทธรณ์ ไม่ใช่วางยอดหนี้ทั้งหมดตามคำพิพากษา ถ้าไม่มีเงิน ยื่นคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลพร้อมอุทธรณ์ได้ โดยต้องแสดงว่าอุทธรณ์มีเหตุผลอันสมควรด้วย
ศาลชั้นต้นไม่รับอุทธรณ์ ทำอย่างไรต่อ?
โดยหลักยื่นคำร้องอุทธรณ์คำสั่งไม่รับอุทธรณ์ต่อศาลชั้นต้นภายในสิบห้าวันนับแต่วันมีคำสั่ง โดยต้องวางค่าฤชาธรรมเนียมทั้งปวงและเงินตามคำพิพากษาหรือหาประกัน แต่ถ้าศาลไม่รับเฉพาะอุทธรณ์ข้อเท็จจริงในคดีทุนทรัพย์ไม่เกินห้าหมื่นบาท ช่องทางคือยื่นคำร้องต่อศาลถึงอธิบดีผู้พิพากษาภายในเจ็ดวัน (มาตรา 230) ควรให้ทนายตรวจคำสั่งทันที
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
