คุณชนะคดีในศาลชั้นต้นหรือชนะบางส่วน แล้ววันหนึ่งได้รับเอกสารจากศาลเป็นสำเนาอุทธรณ์ของอีกฝ่าย ซึ่งเขียนโจมตีคำพิพากษาทีละข้อ ความรู้สึกแรกมักเป็นความกังวลว่าที่ชนะมาจะพลิกหรือไม่ และต้องทำอะไรภายในเวลาเท่าไร บทความนี้อธิบายว่าคำแก้อุทธรณ์คืออะไร ต้องยื่นที่ไหนภายในกี่วัน ไม่ยื่นแล้วเกิดอะไรขึ้น และคำแก้อุทธรณ์ที่ดีควรมีโครงอย่างไร
คำแก้อุทธรณ์ คืออะไร
คำแก้อุทธรณ์ คือ คำคู่ความที่ฝ่ายถูกอุทธรณ์ยื่นเพื่อตอบโต้อุทธรณ์ของอีกฝ่าย และอธิบายให้ศาลอุทธรณ์เห็นว่าเหตุใดคำพิพากษาของศาลชั้นต้นจึงถูกต้องแล้ว ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 237 บัญญัติว่า "จำเลยอุทธรณ์" อาจยื่นคำแก้อุทธรณ์ต่อศาลชั้นต้นได้ภายในกำหนดสิบห้าวันนับแต่วันส่งสำเนาอุทธรณ์
คำว่า "จำเลยอุทธรณ์" หมายถึงฝ่ายที่ถูกอุทธรณ์ ไม่จำเป็นต้องเป็นจำเลยในคดีเดิม ถ้าจำเลยเดิมเป็นผู้ยื่นอุทธรณ์ โจทก์เดิมก็จะอยู่ในฐานะจำเลยอุทธรณ์ คำแก้อุทธรณ์จึงเป็นเครื่องมือของใครก็ตามที่ต้องการรักษาผลคำพิพากษาของศาลชั้นต้นไว้
ต้องยื่นคำแก้อุทธรณ์ภายในกี่วัน และยื่นที่ไหน
ยื่นภายในสิบห้าวันนับแต่วันส่งสำเนาอุทธรณ์ให้คุณ โดยยื่นต่อศาลชั้นต้นที่พิจารณาคดีนั้น ไม่ใช่ยื่นตรงต่อศาลอุทธรณ์ วันเริ่มนับคือวันส่งสำเนาอุทธรณ์ ไม่ใช่วันที่ศาลชั้นต้นอ่านคำพิพากษา และไม่ใช่วันที่อีกฝ่ายยื่นอุทธรณ์ กำหนดสิบห้าวันนี้เป็นของคดีแพ่งทั่วไปตาม ป.วิ.พ. ถ้าเป็นคดีแรงงาน กฎหมายให้แก้อุทธรณ์ภายในเจ็ดวันนับแต่ได้รับสำเนาอุทธรณ์ ส่วนคดีที่มีกฎหมายเฉพาะอื่นควรให้ทนายตรวจกำหนดจริง
- ไม่นับวันแรก ตามหลักการนับระยะเวลาใน ป.พ.พ. มาตรา 193/3 ระยะเวลาที่กำหนดเป็นวันไม่นับวันแรกรวมเข้าด้วย
- วันสุดท้ายตรงวันหยุด ให้นับวันที่เริ่มทำการใหม่ถัดจากวันหยุดนั้นเป็นวันสุดท้าย (ป.พ.พ. มาตรา 193/8)
- วันที่ถือว่าส่งสำเนาถึงคุณ อาจไม่ใช่วันที่คุณเปิดอ่าน ควรให้ทนายตรวจวันที่จากรายงานการส่งหมายในสำนวน แทนการนับเองจากวันที่เห็นเอกสาร
- เตรียมไม่ทัน ระยะเวลาตามกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งขยายได้เมื่อมีพฤติการณ์พิเศษ และต้องยื่นคำขอก่อนสิ้นระยะเวลา เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัย (ป.วิ.พ. มาตรา 23) ศาลมีดุลพินิจว่าจะอนุญาตหรือไม่
ไม่ยื่นคำแก้อุทธรณ์ได้ไหม และจะเกิดอะไรขึ้น
ไม่ยื่นได้ และกฎหมายห้ามศาลถือว่าคุณขาดนัดเพราะไม่ยื่นคำแก้อุทธรณ์ (มาตรา 237) แต่ "ไม่ขาดนัด" ไม่ได้แปลว่า "ไม่เสียเปรียบ" เพราะศาลอุทธรณ์วินิจฉัยคดีได้โดยพิจารณาฟ้องอุทธรณ์ คำแก้อุทธรณ์ เอกสาร และหลักฐานทั้งปวงในสำนวน (มาตรา 240) ถ้าไม่มีคำแก้อุทธรณ์ ศาลจะเห็นข้อโต้แย้งของผู้อุทธรณ์อย่างละเอียด ขณะที่มุมมองของคุณมีอยู่เพียงในสำนวนชั้นต้นซึ่งไม่ได้ตอบอุทธรณ์ทีละข้อ
เมื่อพ้นกำหนดยื่นคำแก้อุทธรณ์แล้ว ศาลชั้นต้นจะส่งอุทธรณ์และสำนวนไปยังศาลอุทธรณ์ภายในเจ็ดวัน (มาตรา 235) หลังจากนั้นโอกาสเขียนชี้แจงอย่างเป็นระบบก็แทบไม่เหลือ คำแก้อุทธรณ์ยังเป็นที่ที่คุณขอแถลงการณ์ด้วยวาจาไว้ได้ในตอนท้าย ซึ่งศาลอุทธรณ์อาจงดได้ถ้าเห็นว่าไม่จำเป็น (มาตรา 241) ส่วนระยะเวลาที่คดีอาจใช้หลังจากนั้น ดูได้ที่ อุทธรณ์คดีแพ่งใช้เวลากี่เดือน
| ประเด็น | ยื่นคำแก้อุทธรณ์ | ไม่ยื่นคำแก้อุทธรณ์ |
|---|---|---|
| ถูกถือว่าขาดนัดหรือไม่ | ไม่ | ไม่ |
| ศาลอุทธรณ์เห็นข้อโต้แย้งของคุณต่ออุทธรณ์ | เห็นทีละประเด็น | เห็นเพียงเท่าที่อยู่ในสำนวนเดิม |
| ชี้ข้อบกพร่องของอุทธรณ์ เช่น ยกเรื่องใหม่ | ทำได้ | ต้องหวังให้ศาลเห็นเอง |
| ขอแถลงการณ์ด้วยวาจา | ขอไว้ท้ายคำแก้อุทธรณ์ได้ | เสียช่องทางขอไว้ในคำแก้อุทธรณ์ |
โครงคำแก้อุทธรณ์ที่ใช้ได้จริง
คำแก้อุทธรณ์ที่ดีไม่จำเป็นต้องยาว แต่ต้องตอบตรงประเด็นที่ผู้อุทธรณ์ยกขึ้นมา และอ้างอิงสิ่งที่อยู่ในสำนวน เพราะศาลอุทธรณ์ตัดสินจากสำนวนเป็นหลัก โครงที่ใช้ได้ผลมักเรียงดังนี้
- ส่วนหัว ชื่อศาล หมายเลขคดี ชื่อคู่ความ และระบุว่าเป็นคำแก้อุทธรณ์ของฝ่ายใด
- สรุปสิ่งที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัย สั้น ๆ ว่าศาลฟังข้อเท็จจริงอย่างไร และวินิจฉัยประเด็นใดไว้
- ตอบอุทธรณ์ทีละข้อ ใช้ลำดับเดียวกับอุทธรณ์ ข้อละหัวข้อ บอกว่าข้ออ้างของผู้อุทธรณ์ผิดตรงไหน และศาลชั้นต้นถูกเพราะอะไร
- อ้างพยานหลักฐานในสำนวนให้ตรวจได้ ระบุเอกสารหมาย คำเบิกความของพยานคนใด เพื่อให้ศาลตรวจตามได้ทันที
- ชี้ข้อบกพร่องของอุทธรณ์ถ้ามี เช่น อุทธรณ์ไม่ชัดแจ้ง ยกเรื่องที่ไม่ได้ว่ากันมาในศาลชั้นต้น หรืออุทธรณ์ข้อเท็จจริงในคดีที่กฎหมายห้าม
- คำขอท้ายคำแก้อุทธรณ์ ขอให้ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน หรือยกอุทธรณ์ และขอแถลงการณ์ด้วยวาจาถ้าจำเป็น
ชี้ข้อต้องห้ามและเรื่องที่ไม่เคยว่ากันมาอย่างไร
ป.วิ.พ. มาตรา 225 กำหนดว่าข้อที่จะอุทธรณ์ต้องกล่าวไว้โดยชัดแจ้งในอุทธรณ์ ต้องเป็นข้อที่ได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วโดยชอบในศาลชั้นต้น และต้องเป็นสาระแก่คดี ถ้าผู้อุทธรณ์ยกข้อต่อสู้ใหม่ที่ไม่เคยยกในศาลชั้นต้น คำแก้อุทธรณ์ควรชี้ให้ศาลเห็นพร้อมอ้างคำคู่ความเดิม อย่างไรก็ดี กฎหมายมีข้อยกเว้น เช่น ปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชนยกขึ้นใหม่ได้ จึงต้องประเมินให้ดีก่อนโต้แย้ง ส่วนคดีที่ทุนทรัพย์ที่พิพาทในชั้นอุทธรณ์ไม่เกินห้าหมื่นบาท กฎหมายห้ามอุทธรณ์ในข้อเท็จจริงเว้นแต่มีการรับรองหรืออนุญาตตามมาตรา 224 รายละเอียดอยู่ในบทความ วิธีเขียนอุทธรณ์คดีแพ่งให้ศาลรับวินิจฉัย
เขียนด้วยหลักฐาน ไม่ใช่ความรู้สึก
อุทธรณ์ของอีกฝ่ายอาจใช้ถ้อยคำรุนแรงหรือกล่าวหาว่าคุณไม่สุจริต คำแก้อุทธรณ์ที่ได้ผลไม่จำเป็นต้องตอบด้วยน้ำเสียงเดียวกัน ศาลอุทธรณ์ต้องการรู้ว่าพยานหลักฐานในสำนวนรองรับคำพิพากษาหรือไม่ การเขียนสั้น ชัด และอ้างหน้าเอกสารได้ มักน่าเชื่อถือกว่าการโต้กลับยาวหลายหน้าโดยไม่มีที่มา
ถ้าคุณไม่พอใจคำพิพากษาบางส่วนด้วย ต้องทำอย่างไร
ถ้าคุณชนะเพียงบางส่วนและต้องการให้ศาลอุทธรณ์แก้คำพิพากษาให้ดีขึ้นสำหรับฝ่ายคุณ ไม่ควรรอใส่ไว้ในคำแก้อุทธรณ์ ทางที่ปลอดภัยคือยื่นอุทธรณ์ของคุณเองต่อศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา (ป.วิ.พ. มาตรา 229) กำหนดนี้นับจากวันอ่านคำพิพากษา จึงอาจหมดลงก่อนที่คุณจะได้รับสำเนาอุทธรณ์ของอีกฝ่ายด้วยซ้ำ รายละเอียดการนับอยู่ในบทความ อุทธรณ์คดีแพ่งภายในกี่วัน
ตัวอย่างสมมติ นางบีฟ้องเรียกค่าเสียหายจากนายเอ ศาลชั้นต้นให้นายเอชดใช้แต่ต่ำกว่าที่นางบีขอมาก นางบีพอใจระดับหนึ่งจึงไม่ทำอะไร สามสัปดาห์ต่อมานายเอยื่นอุทธรณ์ขอให้ยกฟ้อง นางบีได้รับสำเนาอุทธรณ์หลังจากพ้นหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษาแล้ว ตอนนี้นางบีทำได้เพียงยื่นคำแก้อุทธรณ์เพื่อรักษาผลเดิม ส่วนที่อยากได้เพิ่มนั้นสายเกินไปที่จะยื่นอุทธรณ์ของตัวเอง ถ้านางบีปรึกษาทนายตั้งแต่วันฟังคำพิพากษา เธอจะได้ตัดสินใจเรื่องนี้ทันเวลา
สิ่งที่ฝ่ายชนะควรทำทันทีเมื่อได้รับสำเนาอุทธรณ์
- จดวันที่ได้รับเอกสาร และให้ทนายตรวจวันส่งสำเนาที่ถูกต้องเพื่อคำนวณวันครบกำหนดสิบห้าวัน
- ขอคัดถ่ายคำพิพากษา คำเบิกความพยาน และเอกสารสำคัญในสำนวน ถ้ายังไม่มีครบ
- อ่านอุทธรณ์แล้วทำรายการว่ามีกี่ประเด็น ประเด็นใดเคยยกในศาลชั้นต้นแล้ว ประเด็นใดเป็นเรื่องใหม่
- ตรวจว่าคดีของคุณเป็นคดีที่ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงหรือไม่ และอุทธรณ์ของอีกฝ่ายเป็นข้อเท็จจริงหรือข้อกฎหมาย
- วางแผนเรื่องการบังคับคดีไปพร้อมกัน เพราะการยื่นอุทธรณ์ไม่เป็นการทุเลาการบังคับตามคำพิพากษา (มาตรา 231) ถ้าอีกฝ่ายยื่นขอทุเลา ศาลอาจกำหนดเงื่อนไข เช่น ให้วางเงินหรือหาประกัน ดูเพิ่มที่ ทุเลาการบังคับคดีระหว่างอุทธรณ์
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเกี่ยวกับคำแก้อุทธรณ์
- นับสิบห้าวันจากวันอ่านคำพิพากษา กำหนดนี้นับจากวันส่งสำเนาอุทธรณ์ ส่วนกำหนดหนึ่งเดือนจากวันอ่านคำพิพากษาเป็นของการยื่นอุทธรณ์
- ยื่นตรงที่ศาลอุทธรณ์ คำแก้อุทธรณ์ยื่นต่อศาลชั้นต้น
- คิดว่าชนะมาแล้วไม่ต้องทำอะไร ไม่ขาดนัดก็จริง แต่ศาลอุทธรณ์จะเห็นแต่เหตุผลของอีกฝ่ายอย่างละเอียด
- ใช้คำแก้อุทธรณ์แทนการอุทธรณ์ของตัวเอง ถ้าต้องการให้แก้คำพิพากษาให้ดีขึ้น ควรยื่นอุทธรณ์เองภายในหนึ่งเดือน
- แนบพยานใหม่จำนวนมาก ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยจากสำนวนเป็นหลัก และสืบพยานเพิ่มเมื่อยังไม่พอใจหลักฐาน การแนบเอกสารใหม่โดยไม่มีเหตุผลทางกฎหมายรองรับอาจไม่ช่วยอะไร
สิบห้าวันผ่านไปเร็วกว่าที่คิด โดยเฉพาะเมื่อต้องอ่านสำนวนย้อนหลังและหาเอกสารหมายที่ต้องอ้าง ถ้าคุณเพิ่งได้รับสำเนาอุทธรณ์ ให้เตรียมคำพิพากษาศาลชั้นต้น สำเนาอุทธรณ์ และเอกสารที่มีอยู่ แล้วให้ทนายช่วยตรวจวันครบกำหนด แยกประเด็น และวางโครงคำแก้อุทธรณ์ หากต้องการคำปรึกษาเฉพาะคดี ติดต่อสำนักงาน ได้ ภาพรวมขั้นตอนอุทธรณ์ทั้งหมดอยู่ใน คู่มืออุทธรณ์คดีแพ่งและอาญา ฉบับปี 2569 และถ้าเป็นคดีครอบครัว อ่านเพิ่มได้ที่ อีกฝ่ายยื่นอุทธรณ์คดีครอบครัว ต้องทำอะไร
คำถามที่พบบ่อย
ไม่ยื่นคำแก้อุทธรณ์ ศาลจะตัดสินให้อีกฝ่ายชนะเลยไหม?
ไม่ใช่ กฎหมายห้ามศาลถือว่าคุณขาดนัดเพราะไม่ยื่นคำแก้อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์ยังต้องวินิจฉัยจากสำนวน แต่คุณจะเสียโอกาสโต้แย้งอุทธรณ์ทีละประเด็นและชี้ข้อบกพร่องของอุทธรณ์ให้ศาลเห็น
คำแก้อุทธรณ์ต้องยื่นที่ศาลไหน?
ยื่นต่อศาลชั้นต้นที่พิจารณาคดีนั้น ภายในสิบห้าวันนับแต่วันส่งสำเนาอุทธรณ์ แล้วศาลชั้นต้นจะส่งคำแก้อุทธรณ์พร้อมสำนวนขึ้นไปยังศาลอุทธรณ์เอง
ขอขยายเวลายื่นคำแก้อุทธรณ์ได้หรือไม่?
ขอได้ถ้ามีพฤติการณ์พิเศษ และต้องยื่นคำขอก่อนครบกำหนดสิบห้าวัน เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัย ศาลมีดุลพินิจว่าจะอนุญาตหรือไม่และอนุญาตเท่าไร จึงไม่ควรวางแผนโดยหวังว่าจะได้ขยาย
ชนะบางส่วนและอยากได้มากขึ้น ใส่ไว้ในคำแก้อุทธรณ์ได้ไหม?
ไม่ควรพึ่งทางนั้น ถ้าต้องการให้ศาลอุทธรณ์แก้คำพิพากษาให้ดีขึ้นสำหรับฝ่ายคุณ ควรยื่นอุทธรณ์ของคุณเองภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา ซึ่งอาจครบกำหนดก่อนที่คุณจะได้รับสำเนาอุทธรณ์ของอีกฝ่าย
ได้รับสำเนาอุทธรณ์แล้ว ควรเริ่มทำอะไรก่อน?
เริ่มจากตรวจวันส่งสำเนาเพื่อคำนวณวันครบกำหนด แล้วรวบรวมคำพิพากษา คำเบิกความพยาน และเอกสารในสำนวน จากนั้นแยกประเด็นของอุทธรณ์ทีละข้อ ว่าข้อใดเป็นเรื่องใหม่หรือเป็นข้อเท็จจริงที่อาจต้องห้าม
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
