เมื่อศาลชั้นต้นพิพากษาคดีแพ่งแล้วมีฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งยื่นอุทธรณ์ คำถามที่ตามมาแทบทุกครั้งคือ ต้องรออีกนานแค่ไหนกว่าเรื่องจะจบ เพราะระยะเวลามีผลโดยตรงกับการวางแผนเงิน ที่อยู่อาศัย ธุรกิจ และการตัดสินใจว่าจะเจรจากับอีกฝ่ายหรือไม่ บทความนี้อธิบายระยะเวลาชั้นอุทธรณ์จากตัวเลขจริงของศาล บอกว่าตัวเลขเหล่านั้นใช้คาดการณ์อะไรได้และอะไรไม่ได้ ขั้นตอนใดกินเวลา และระหว่างรอคุณควรเตรียมอะไร
อุทธรณ์คดีแพ่งใช้เวลากี่เดือน
คำตอบที่ตรงที่สุดคือ ขึ้นอยู่กับว่าคดีของคุณอยู่ที่ศาลชั้นอุทธรณ์ศาลใด และคดีมีขั้นตอนพิเศษเพิ่มเข้ามาหรือไม่ บทบัญญัติเรื่องอุทธรณ์ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) กำหนดเวลาให้คู่ความต้องทำสิ่งต่าง ๆ เช่น ยื่นอุทธรณ์หรือยื่นคำแก้อุทธรณ์ แต่ไม่มีวันนัดตายตัวที่บอกล่วงหน้าได้ว่าศาลอุทธรณ์จะพิพากษาเมื่อไร ข้อมูลที่ใช้คาดการณ์ได้ดีที่สุดจึงเป็นสถิติของศาลเอง
ระยะเวลาชั้นอุทธรณ์ คือ ช่วงตั้งแต่ยื่นอุทธรณ์ต่อศาลชั้นต้น ผ่านการตรวจอุทธรณ์ การส่งสำเนาให้อีกฝ่าย การส่งสำนวนขึ้นไปให้ศาลอุทธรณ์พิจารณา จนถึงวันที่อ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ให้คู่ความฟัง ช่วงที่คนส่วนใหญ่รู้สึกว่านานคือช่วงที่สำนวนอยู่ที่ศาลอุทธรณ์ ซึ่งคู่ความแทบไม่เห็นความเคลื่อนไหว
สถิติระยะเวลาพิจารณาชั้นอุทธรณ์ปี 2568
ตามรายงานสถิติคดีศาลยุติธรรม ประจำปี พ.ศ. 2568 ของสำนักงานศาลยุติธรรม ซึ่งเป็นข้อมูลปีปฏิทิน ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2568 ศาลชั้นอุทธรณ์ทั้ง 11 ศาลพิพากษาคดีเสร็จรวม 71,504 คดี ทั้งคดีแพ่งและคดีอาญา รายงานระบุว่าส่วนใหญ่ใช้เวลาเกิน 1 เดือนแต่ไม่เกิน 3 เดือน 25,832 คดี (ร้อยละ 36.13) รองลงมาคือเกิน 1 ปีแต่ไม่เกิน 2 ปี 19,607 คดี (ร้อยละ 27.42) และเกิน 3 เดือนแต่ไม่เกิน 6 เดือน 13,410 คดี (ร้อยละ 18.75)
ตัวเลขรวมแบบนี้ดูเหมือนแยกเป็นสองกลุ่มที่ห่างกันมาก เพราะเป็นการรวมศาลที่มีลักษณะงานต่างกันเข้าไว้ด้วยกัน เมื่อแยกตามกลุ่มศาลจะเห็นภาพชัดขึ้นมาก
| ระยะเวลา | ศาลอุทธรณ์ภาค 1–9 | ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ | ศาลอุทธรณ์ (กลาง) |
|---|---|---|---|
| ไม่เกิน 1 เดือน | 2,623 | 186 | 153 |
| เกิน 1–3 เดือน | 24,872 | 719 | 241 |
| เกิน 3–6 เดือน | 10,514 | 2,012 | 884 |
| เกิน 6 เดือน–1 ปี | 1,835 | 774 | 5,409 |
| เกิน 1–2 ปี | 36 | ไม่มี | 19,571 |
| เกิน 2–3 ปี | ไม่มี | ไม่มี | 1,671 |
| รวมคดีที่พิพากษาเสร็จ | 39,880 | 3,691 | 27,933 |
ตัวเลขในตารางเป็นจำนวนคดีทุกประเภทรวมกันของแต่ละกลุ่มศาล ไม่ได้แยกเฉพาะคดีแพ่ง (ศาลอุทธรณ์ (กลาง) ยังมีอีก 4 คดีที่ใช้เวลาเกิน 3 ปี) อ่านแล้วจะเห็นว่าคดีที่ศาลอุทธรณ์ภาคพิพากษาเสร็จส่วนใหญ่อยู่ในช่วงไม่เกิน 3 เดือน ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษส่วนใหญ่อยู่ในช่วงเกิน 3–6 เดือนและไม่มีคดีที่ใช้เกิน 1 ปี ส่วนศาลอุทธรณ์ (กลาง) ส่วนใหญ่ใช้เวลาเกิน 1 ปีแต่ไม่เกิน 2 ปี
คดีแพ่งขึ้นศาลอุทธรณ์ใดบ้าง
ปี 2568 มีคดีแพ่งขึ้นสู่ศาลชั้นอุทธรณ์ใหม่ 24,188 คดี ในจำนวนนี้ 16,287 คดีอยู่ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1–9 อีก 4,817 คดีอยู่ที่ศาลอุทธรณ์ (กลาง) และ 3,084 คดีอยู่ที่ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ ซึ่งพิจารณาอุทธรณ์จากศาลชำนัญพิเศษและศาลเยาวชนและครอบครัว คดีแพ่งของคุณจะขึ้นศาลใดขึ้นอยู่กับศาลชั้นต้นที่ตัดสินและประเภทคดี ดูรายละเอียดเขตอำนาจได้ที่ ศาลอุทธรณ์ภาค 1–9 ดูแลจังหวัดไหนบ้าง
สำหรับคดีแพ่งโดยเฉพาะ รายงานแยกตัวเลขของศาลอุทธรณ์ (กลาง) ไว้ว่า ปี 2568 พิพากษาคดีแพ่งเสร็จ 3,078 คดี และส่วนใหญ่ 1,817 คดีใช้เวลาเกิน 1 ปีแต่ไม่เกิน 2 ปี ถ้าคดีของคุณอยู่ที่ศาลนี้ จึงควรเตรียมใจและเตรียมแผนการเงินสำหรับการรอที่อาจยาวกว่าหนึ่งปี
ทำไมศาลอุทธรณ์ (กลาง) ใช้เวลานานกว่าศาลอุทธรณ์ภาค
รายงานฉบับเดียวกันอธิบายว่า ศาลอุทธรณ์ (กลาง) เป็นศาลเดียวที่มีอำนาจพิจารณาอุทธรณ์คดียาเสพติด คดีค้ามนุษย์ และคดีทุจริตและประพฤติมิชอบจากทั่วประเทศ ขณะที่คดียาเสพติดค้างพิจารณาในศาลชั้นอุทธรณ์ ณ สิ้นปี 2568 มี 28,252 คดี จากคดีค้างทั้งหมด 51,555 คดี หรือเกินครึ่งหนึ่ง ภาระคดีลักษณะนี้จึงเป็นบริบทสำคัญเมื่ออ่านตัวเลขระยะเวลาของศาลอุทธรณ์ (กลาง)
รายงานยังสรุปเองว่า ปี 2568 คดีที่เข้าสู่การพิจารณาของศาลชั้นอุทธรณ์เพิ่มขึ้น แต่คดีที่พิพากษาเสร็จลดลง ทำให้คดีที่อยู่ระหว่างพิจารณาเพิ่มขึ้นและมีแนวโน้มสะสม เฉพาะส่วนคดีแพ่ง คดีค้างในชั้นอุทธรณ์ ณ สิ้นปีเพิ่มจาก 10,308 คดีเป็น 11,915 คดี หรือเพิ่มขึ้นร้อยละ 15.59 รายงานมองว่าสะท้อนภาระงานที่สูงขึ้นและแนวโน้มการสะสมของคดีค้าง จึงควรเผื่อเวลารอไว้ด้วย
อ่านสถิติอย่างไรไม่ให้เข้าใจผิด
- เป็นภาพรวมของศาล ไม่ใช่คำมั่นต่อคดีใดคดีหนึ่ง คดีที่มีพยานเอกสารมาก มีหลายประเด็น หรือมีคำร้องแทรกเข้ามา อาจใช้เวลาต่างจากภาพรวมได้มาก
- จุดเริ่มนับไม่ชัด หัวตารางของรายงานระบุว่านับตั้งแต่วันฟ้องจนคดีเสร็จ แต่ตัวเลขชั้นอุทธรณ์ส่วนใหญ่สั้นเกินกว่าจะนับรวมช่วงที่อยู่ศาลชั้นต้น จึงน่าจะนับจากช่วงที่คดีอยู่ในศาลชั้นอุทธรณ์ ซึ่งอาจไม่รวมเวลายื่นอุทธรณ์และส่งสำนวน
- "เสร็จ" ยังไม่ใช่วันที่คุณได้ฟังคำพิพากษา ในคดีแพ่งที่นับว่าเสร็จในชั้นอุทธรณ์ปี 2568 จำนวน 22,581 คดี มี 9,333 คดีอยู่ในสถานะ "รออ่านคำพิพากษา" วันที่คู่ความได้ฟังคำพิพากษาจริงจึงอาจช้ากว่าวันที่สถิตินับว่าเสร็จ
- ไม่มีค่าเฉลี่ยในรายงาน รายงานให้ข้อมูลเป็นช่วงเวลาเท่านั้น จึงไม่ควรเชื่อตัวเลข "เฉลี่ยกี่เดือน" ที่ไม่มีแหล่งอ้างอิง
ตัวเลขชุดเต็มและความหมายของแต่ละรายการอธิบายไว้ในบทความ สถิติศาลอุทธรณ์ปี 2568
ขั้นตอนอุทธรณ์คดีแพ่งมีอะไรบ้าง และช่วงไหนกินเวลา
ภาพรวมขั้นตอนอุทธรณ์ทั้งหมดอยู่ใน คู่มืออุทธรณ์คดีแพ่งและอาญา ฉบับปี 2569 ส่วนลำดับเวลาที่เกี่ยวกับการรอมีดังนี้
- ยื่นอุทธรณ์ภายในหนึ่งเดือน ยื่นเป็นหนังสือต่อศาลชั้นต้นที่พิพากษา ภายในกำหนดหนึ่งเดือนนับแต่วันที่อ่านคำพิพากษาหรือคำสั่ง (ป.วิ.พ. มาตรา 229) กำหนดนี้นับเป็นเดือนตามปฏิทิน ไม่ใช่ 30 วัน
- ศาลชั้นต้นตรวจอุทธรณ์ แล้วสั่งรับและส่งต่อ หรือปฏิเสธไม่ส่งโดยต้องแสดงเหตุไว้ในคำสั่ง (มาตรา 232)
- ส่งสำเนาอุทธรณ์และรอคำแก้อุทธรณ์ อีกฝ่ายอาจยื่นคำแก้อุทธรณ์ได้ภายในสิบห้าวันนับแต่วันส่งสำเนาอุทธรณ์ (มาตรา 237)
- ส่งสำนวนขึ้นศาลอุทธรณ์ ศาลชั้นต้นส่งอุทธรณ์ คำแก้อุทธรณ์ และสำนวนไปภายในเจ็ดวันนับแต่ยื่นคำแก้อุทธรณ์ หรือนับแต่ครบกำหนดยื่นคำแก้อุทธรณ์ (มาตรา 235)
- ศาลอุทธรณ์พิจารณา โดยทั่วไปวินิจฉัยจากฟ้องอุทธรณ์ คำแก้อุทธรณ์ เอกสาร และหลักฐานในสำนวน (มาตรา 240) อาจให้แถลงการณ์ด้วยวาจาถ้าคู่ความขอไว้และศาลเห็นว่าจำเป็น (มาตรา 241) ช่วงนี้คือช่วงที่ยาวที่สุดและคาดเดายากที่สุด
- อ่านคำพิพากษา ศาลอุทธรณ์อาจอ่านเองหรือส่งให้ศาลชั้นต้นอ่าน โดยแจ้งวันนัดให้คู่ความทราบ (มาตรา 244)
อะไรทำให้อุทธรณ์คดีแพ่งช้ากว่าปกติ
นอกจากภาระคดีของศาล มีขั้นตอนตามกฎหมายบางอย่างที่ทำให้คดีใช้เวลานานขึ้นได้
- ศาลชั้นต้นไม่รับอุทธรณ์ ผู้อุทธรณ์ยื่นคำร้องอุทธรณ์คำสั่งได้ภายในสิบห้าวันนับแต่วันมีคำสั่ง โดยต้องวางค่าฤชาธรรมเนียมและเงินตามคำพิพากษาหรือหาประกัน (มาตรา 234) และคำสั่งของศาลอุทธรณ์ในเรื่องนี้เป็นที่สุด (มาตรา 236) ขั้นตอนนี้เกิดขึ้นก่อนที่ศาลอุทธรณ์จะเริ่มดูเนื้อหาคดี
- ศาลอุทธรณ์สืบพยานเพิ่ม ถ้าศาลยังไม่พอใจหลักฐานในสำนวน ศาลอาจสืบพยานเพิ่มเติม (มาตรา 240)
- ยกคำพิพากษาและย้อนสำนวน ในบางกรณี เช่น ศาลชั้นต้นไม่ปฏิบัติตามบทบัญญัติว่าด้วยคำพิพากษาหรือการพิจารณา ศาลอุทธรณ์อาจยกคำพิพากษาแล้วส่งสำนวนกลับให้ศาลชั้นต้นพิจารณาหรือพิพากษาใหม่ (มาตรา 243) คดีจึงย้อนกลับไปอีกรอบ
เมื่อศาลอุทธรณ์พิพากษาแล้ว ถ้าฝ่ายแพ้จะสู้ต่อ ต้องยื่นคำร้องขออนุญาตฎีกาพร้อมคำฟ้องฎีกาต่อศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ (มาตรา 247) คดีจึงยังไม่จบในชั้นอุทธรณ์
ตัวอย่างสมมติ: รออุทธรณ์อย่างไรให้ไม่เสียหายเพิ่ม
ตัวอย่างสมมติ นายเอแพ้คดีผิดสัญญาซื้อขายในศาลจังหวัดแห่งหนึ่ง ศาลพิพากษาให้ชำระเงินพร้อมดอกเบี้ย นายเอให้ทนายยื่นอุทธรณ์ในสัปดาห์ที่สามหลังวันอ่านคำพิพากษา แล้วคิดว่าระหว่างนี้ทุกอย่างหยุดไว้ก่อน สองเดือนต่อมาเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาขอบังคับคดีและเริ่มอายัดสิทธิเรียกร้องของนายเอ เพราะการยื่นอุทธรณ์ไม่ได้ทุเลาการบังคับคดีโดยอัตโนมัติ (มาตรา 231) นายเอต้องรีบยื่นคำร้องขอทุเลาการบังคับพร้อมชี้แจงเหตุผล ซึ่งศาลอาจอนุญาตโดยกำหนดเงื่อนไข เช่น ให้วางเงินหรือหาประกัน หรืออาจไม่อนุญาตก็ได้
บทเรียนจากตัวอย่างนี้คือ ช่วงรอคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ไม่ใช่ช่วงที่ทุกอย่างหยุดนิ่ง ถ้าคุณเป็นฝ่ายแพ้ในศาลชั้นต้น ควรวางแผนเรื่องการบังคับคดีตั้งแต่วันยื่นอุทธรณ์ รายละเอียดอยู่ในบทความ ทุเลาการบังคับคดีระหว่างอุทธรณ์
สิ่งที่ควรทำระหว่างรอคำพิพากษาศาลอุทธรณ์
- เก็บสำเนาอุทธรณ์ คำแก้อุทธรณ์ และคำสั่งศาลทุกฉบับไว้ในที่เดียว พร้อมจดวันที่ยื่นและวันที่ได้รับเอกสาร
- แจ้งที่อยู่ที่ติดต่อได้จริงไว้กับทนายและศาล เพื่อไม่ให้พลาดหมายนัดฟังคำพิพากษา
- ถ้าเป็นฝ่ายแพ้ในศาลชั้นต้น ประเมินเรื่องการขอทุเลาการบังคับให้เร็ว เพราะยื่นได้ไม่ว่าเวลาใดก่อนศาลอุทธรณ์พิพากษา
- ถ้าเป็นฝ่ายชนะ ปรึกษาว่าจะบังคับคดีระหว่างอุทธรณ์หรือไม่ และเตรียมรับมือถ้าอีกฝ่ายขอทุเลา
- คิดล่วงหน้าว่าถ้าผลออกมาไม่เป็นที่พอใจ จะขออนุญาตฎีกาหรือไม่ เพราะจะมีเวลาเพียงหนึ่งเดือนหลังวันอ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์
- พิจารณาการเจรจากับอีกฝ่ายอย่างมีหลักฐานเป็นหนังสือ ถ้าการรอนานกระทบทั้งสองฝ่าย
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเรื่องระยะเวลาอุทธรณ์
- คิดว่าศาลใช้เวลานาน จึงยื่นอุทธรณ์ช้าก็ได้ ความเร็วของศาลไม่ได้ขยายกำหนดยื่นอุทธรณ์ของคุณ กำหนดหนึ่งเดือนยังเด็ดขาดเหมือนเดิม
- เชื่อตัวเลขของคนอื่นเป็นของตัวเอง คดีที่ขึ้นศาลอุทธรณ์ภาคกับคดีที่ขึ้นศาลอุทธรณ์ (กลาง) มีภาพเวลาต่างกันมาก
- คิดว่าอุทธรณ์แล้วจะไม่ถูกบังคับคดี ต้องยื่นขอทุเลาการบังคับ ไม่ใช่รอเฉย ๆ
- ไม่ติดตามวันนัดฟังคำพิพากษา วันที่อ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์คือวันเริ่มนับกำหนดขออนุญาตฎีกา
ถ้าคุณกำลังตัดสินใจว่าจะอุทธรณ์หรือไม่ หรือคดีอยู่ระหว่างอุทธรณ์และต้องการประเมินว่าจะรอนานแค่ไหน ควรเตรียมคำพิพากษาศาลชั้นต้น สำเนาอุทธรณ์ และคำสั่งศาลที่ได้รับ แล้วให้ทนายช่วยดูว่าคดีอยู่ที่ศาลใด มีขั้นตอนใดที่อาจทำให้ช้า และควรขอทุเลาการบังคับหรือไม่ หากต้องการคำปรึกษาเฉพาะคดี ติดต่อสำนักงาน ได้ ฝั่งคดีอาญามีภาพเวลาต่างออกไป อ่านได้ที่ อุทธรณ์คดีอาญาใช้เวลากี่เดือน
คำถามที่พบบ่อย
ยื่นอุทธรณ์คดีแพ่งแล้ว ต้องรอนานแค่ไหนกว่าจะได้ฟังคำพิพากษา?
บอกเป็นตัวเลขแน่นอนไม่ได้ จากสถิติปี 2568 คดีที่ศาลอุทธรณ์ภาคพิพากษาเสร็จส่วนใหญ่ใช้ไม่เกิน 3 เดือน ส่วนศาลอุทธรณ์ (กลาง) ส่วนใหญ่ใช้เกิน 1 ปีแต่ไม่เกิน 2 ปี และยังต้องบวกช่วงยื่นอุทธรณ์ ส่งสำนวน และรออ่านคำพิพากษาเข้าไปด้วย
ขอให้ศาลอุทธรณ์พิจารณาเร็วขึ้นได้ไหม?
โดยทั่วไปคู่ความกำหนดจังหวะการพิจารณาของศาลไม่ได้ สิ่งที่ทำได้คือทำส่วนของคุณให้ครบและตรงเวลา เช่น ยื่นเอกสารให้ครบ แจ้งที่อยู่ที่ติดต่อได้จริง และติดตามคำสั่งศาลผ่านทนายอย่างสม่ำเสมอ
ระหว่างรออุทธรณ์ อีกฝ่ายยึดทรัพย์ได้ไหม?
ได้ ถ้าคุณแพ้ในศาลชั้นต้นและไม่ได้รับคำสั่งทุเลาการบังคับ เพราะการยื่นอุทธรณ์ไม่ทุเลาการบังคับตามคำพิพากษา คุณต้องยื่นคำร้องขอทุเลาพร้อมเหตุผลอันสมควร ซึ่งศาลอาจอนุญาตโดยมีเงื่อนไขหรือไม่อนุญาตก็ได้
ถ้าแพ้ในศาลอุทธรณ์อีก คดีจะยาวออกไปอีกเท่าไร?
ขึ้นอยู่กับว่าจะขออนุญาตฎีกาหรือไม่ ต้องยื่นภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ และศาลฎีกาอนุญาตเฉพาะปัญหาสำคัญ สถิติปี 2568 คดีทุกประเภทที่ศาลฎีกาพิพากษาเสร็จส่วนใหญ่ใช้เวลาเกิน 6 เดือนแต่ไม่เกิน 1 ปี (ร้อยละ 51.46)
ทำไมคดีของคนรู้จักอุทธรณ์ไม่กี่เดือนก็จบ แต่ของฉันนานกว่ามาก?
เพราะคดีอาจอยู่คนละศาลและมีลักษณะต่างกัน ศาลอุทธรณ์ภาคกับศาลอุทธรณ์ (กลาง) มีภาพเวลาต่างกันมากตามสถิติ และบางคดีมีขั้นตอนเพิ่ม เช่น อุทธรณ์คำสั่งไม่รับอุทธรณ์ หรือศาลอุทธรณ์ย้อนสำนวนให้ศาลชั้นต้นพิจารณาใหม่
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
