เมื่อศาลชั้นต้นอ่านคำพิพากษาแล้วผลไม่เป็นอย่างที่หวัง คำถามแรกที่เกือบทุกคนนึกถึงคือ "ยังสู้ต่อได้ไหม และต้องทำภายในเมื่อไร" คำตอบขึ้นกับประเภทคดี ศาลที่ตัดสิน และเรื่องที่คุณต้องการโต้แย้ง ซึ่งกฎหมายแต่ละฉบับกำหนดไว้ไม่เหมือนกัน คู่มือนี้รวบรวมหลักสำคัญของการอุทธรณ์ทั้งคดีแพ่งและคดีอาญาไว้ในที่เดียว และพาไปยังบทความที่อธิบายแต่ละเรื่องโดยละเอียด
อุทธรณ์ คืออะไร
การอุทธรณ์ คือ การที่คู่ความซึ่งไม่เห็นด้วยกับคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลชั้นต้น ยื่นคำฟ้องอุทธรณ์ขอให้ศาลชั้นอุทธรณ์ตรวจว่าศาลชั้นต้นวินิจฉัยข้อเท็จจริงหรือข้อกฎหมายถูกต้องหรือไม่ แล้วพิพากษายืน แก้ หรือกลับคำพิพากษานั้น ในคดีแพ่ง หลักนี้อยู่ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 223 ส่วนคดีอาญาอยู่ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ป.วิ.อ.) มาตรา 193 เว้นแต่จะมีกฎหมายบัญญัติให้คำพิพากษาหรือคำสั่งนั้นเป็นที่สุด
ศาลชั้นอุทธรณ์ไม่ได้เริ่มพิจารณาคดีใหม่ตั้งแต่ต้น ในคดีแพ่ง ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยได้โดยพิจารณาฟ้องอุทธรณ์ คำแก้อุทธรณ์ เอกสาร และหลักฐานทั้งปวงในสำนวน และจะสืบพยานเพิ่มเมื่อเห็นว่ายังไม่พอ (ป.วิ.พ. มาตรา 240) ด้วยเหตุนี้ คุณภาพของตัวอุทธรณ์จึงสำคัญมาก เพราะศาลจะพิจารณาสิ่งที่คุณชี้ให้เห็นในเอกสารฉบับนั้นเป็นหลัก
| ช่องทาง | ใช้เมื่อ | กำหนดเวลาหลัก |
|---|---|---|
| อุทธรณ์ | ไม่เห็นด้วยกับคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลชั้นต้น | คดีแพ่งและคดีอาญา หนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา |
| ฎีกา | ไม่เห็นด้วยกับคำพิพากษาของศาลชั้นอุทธรณ์ | หนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ (คดีแพ่งต้องขออนุญาตศาลฎีกา) |
| ขอพิจารณาคดีใหม่ | จำเลยแพ้คดีแพ่งเพราะขาดนัดยื่นคำให้การ และยังไม่ได้อุทธรณ์ | 15 วันนับจากวันส่งคำบังคับ |
ใครมีสิทธิอุทธรณ์ และอุทธรณ์อะไรได้บ้าง
ผู้มีสิทธิอุทธรณ์คือคู่ความในคดี ได้แก่ โจทก์หรือจำเลยฝ่ายที่ไม่พอใจผลคำพิพากษา ไม่ว่าจะแพ้ทั้งหมดหรือบางส่วน ในคดีอาญา การที่ฝ่ายหนึ่งอุทธรณ์ไม่ตัดสิทธิอีกฝ่ายที่จะอุทธรณ์ด้วย (ป.วิ.อ. มาตรา 197) และถ้าโจทก์ไม่ได้อุทธรณ์ขอให้เพิ่มโทษ ศาลอุทธรณ์จะเพิ่มโทษจำเลยไม่ได้ (มาตรา 212)
สิ่งที่อุทธรณ์ได้มีข้อจำกัดหลายชั้น ที่ควรรู้ก่อนตัดสินใจมีดังนี้
- ต้องเป็นเรื่องที่ว่ากันมาแล้ว ประเด็นในอุทธรณ์ต้องกล่าวไว้โดยชัดแจ้ง และต้องเคยยกขึ้นว่ากันในศาลชั้นต้น เว้นแต่ปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชนและข้อยกเว้นบางประการ (ป.วิ.พ. มาตรา 225 · ป.วิ.อ. มาตรา 195) วิธีเขียนให้ผ่านเงื่อนไขนี้อยู่ใน วิธีเขียนอุทธรณ์คดีแพ่งให้ศาลรับวินิจฉัย
- คำพิพากษาตามยอม ในคดีแพ่งอุทธรณ์ได้เฉพาะเมื่ออ้างว่ามีการฉ้อฉล ขัดต่อความสงบเรียบร้อยของประชาชน หรือไม่เป็นไปตามข้อตกลง (ป.วิ.พ. มาตรา 138)
- คำสั่งระหว่างพิจารณา โดยหลักอุทธรณ์ทันทีไม่ได้ ต้องโต้แย้งไว้ให้ศาลจดลงรายงาน แล้วอุทธรณ์ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันที่ศาลพิพากษา (ป.วิ.พ. มาตรา 226) เว้นแต่คำสั่งบางประเภท ดูรายละเอียดที่ อุทธรณ์คำสั่งระหว่างพิจารณาได้ไหม
- แพ้คดีแพ่งเพราะขาดนัดยื่นคำให้การ จำเลยต้องเลือกทางเดียวระหว่างขอพิจารณาคดีใหม่กับอุทธรณ์ เพราะถ้ายื่นอุทธรณ์แล้วจะขอพิจารณาคดีใหม่ไม่ได้ (ป.วิ.พ. มาตรา 199 ตรี) อ่านการเปรียบเทียบสองทางได้ที่ ขาดนัดยื่นคำให้การแล้วแพ้คดี อุทธรณ์หรือขอพิจารณาใหม่
ถ้าคุณเป็นฝ่ายชนะและอีกฝ่ายยื่นอุทธรณ์ คุณอาจยื่นคำแก้อุทธรณ์ต่อศาลชั้นต้นภายใน 15 วันนับแต่วันส่งสำเนาอุทธรณ์ (ป.วิ.พ. มาตรา 237) การไม่ยื่นไม่ทำให้ถูกถือว่าขาดนัด แต่คุณจะเสียโอกาสชี้ให้ศาลอุทธรณ์เห็นว่าคำพิพากษาเดิมถูกต้อง ดู คำแก้อุทธรณ์ คืออะไร และเขียนอย่างไร
อุทธรณ์ไปศาลไหน: ศาลอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์ภาค และศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ
ศาลชั้นอุทธรณ์ของศาลยุติธรรมมี 3 แบบ คือ ศาลอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์ภาค 1–9 และศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ โดยศาลอุทธรณ์และศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษตั้งอยู่ในกรุงเทพมหานคร สิ่งที่หลายคนเข้าใจผิดคือคิดว่าต้องไปยื่นที่ศาลอุทธรณ์เอง ความจริงในคดีแพ่งและคดีอาญาทั่วไป คุณยื่นอุทธรณ์ที่ศาลชั้นต้นที่ตัดสินคดี แล้วศาลชั้นต้นจะส่งอุทธรณ์และสำนวนขึ้นไปเอง คดีแรงงานและคดียาเสพติดก็ยื่นที่ศาลที่ตัดสินเช่นกัน
- ศาลอุทธรณ์ภาค 1–9 รับอุทธรณ์จากศาลชั้นต้นในจังหวัดตามเขตที่พระราชกฤษฎีกากำหนด เช่น ศาลอุทธรณ์ภาค 1 ตั้งอยู่ที่อำเภอคลองหลวง จังหวัดปทุมธานี มีเขตรวมจังหวัดนนทบุรี ปทุมธานี และพระนครศรีอยุธยา ตรวจว่าคดีของคุณอยู่ภาคใดได้ที่ ศาลอุทธรณ์ภาค 1–9 ดูแลจังหวัดไหนบ้าง
- ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ รับอุทธรณ์จากศาลเยาวชนและครอบครัว ศาลภาษีอากร ศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศ ศาลล้มละลาย และศาลแรงงาน คดีหย่าและคดีครอบครัวจึงไม่ได้ไปศาลอุทธรณ์ภาค (ดู ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ คืออะไร และ อุทธรณ์คดีหย่าและค่าเลี้ยงดูไปศาลไหน)
- ศาลอุทธรณ์ มีแผนกคดีเฉพาะหลายแผนก เช่น ยาเสพติด ทุจริตและประพฤติมิชอบ ค้ามนุษย์ ผู้บริโภค สิ่งแวดล้อม และเลือกตั้ง
จุดที่พลาดบ่อยคือคดียาเสพติด แม้ศาลจังหวัดที่ตัดสินจะอยู่ในเขตศาลอุทธรณ์ภาคใดก็ตาม อุทธรณ์คดียาเสพติดไปศาลอุทธรณ์ (แผนกคดียาเสพติด) ไม่ใช่ศาลอุทธรณ์ภาค โดยยังยื่นที่ศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือน (พระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดียาเสพติด พ.ศ. 2550 มาตรา 14–15) ส่วนคดีผู้บริโภคอุทธรณ์ไปแผนกคดีผู้บริโภคของศาลอุทธรณ์หรือศาลอุทธรณ์ภาค (พระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีผู้บริโภค พ.ศ. 2551 มาตรา 45–46) และคดีทุจริตและประพฤติมิชอบไปศาลอุทธรณ์แผนกคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ ซึ่งมีกฎหมายวิธีพิจารณาของตนเอง ดู อุทธรณ์คดีอาญาทุจริตและประพฤติมิชอบ
อุทธรณ์ภายในกี่วัน: ตารางกำหนดเวลาที่ต้องรู้
เมื่อพ้นกำหนดแล้ว ศาลอาจไม่รับอุทธรณ์และสิทธิของคุณอาจหมดไป ตารางนี้รวมกำหนดเวลาหลักที่ต้องรู้
| เรื่อง | กำหนดเวลา | เริ่มนับจาก | กฎหมาย |
|---|---|---|---|
| อุทธรณ์คดีแพ่ง | หนึ่งเดือน | วันอ่านคำพิพากษาหรือคำสั่ง | ป.วิ.พ. มาตรา 229 |
| อุทธรณ์คดีอาญา | หนึ่งเดือน | วันอ่านหรือถือว่าได้อ่านคำพิพากษาหรือคำสั่ง | ป.วิ.อ. มาตรา 198 |
| อุทธรณ์คดีผู้บริโภค | หนึ่งเดือน | วันอ่านคำพิพากษาหรือคำสั่ง | พ.ร.บ.วิธีพิจารณาคดีผู้บริโภคฯ มาตรา 46 |
| อุทธรณ์คดีแรงงาน (เฉพาะข้อกฎหมาย) | 15 วัน | วันอ่านคำพิพากษาหรือคำสั่ง | พ.ร.บ.จัดตั้งศาลแรงงานฯ มาตรา 54 |
| อุทธรณ์คำสั่งไม่รับอุทธรณ์ คดีแพ่ง (ต้องวางเงินตามคำพิพากษาหรือหาประกันด้วย) | 15 วัน | วันที่ศาลมีคำสั่ง | ป.วิ.พ. มาตรา 234 |
| ขออธิบดีผู้พิพากษาอนุญาตอุทธรณ์ข้อเท็จจริง (คดีต้องห้ามตามมาตรา 224) | 7 วัน | ควรยื่นทันทีที่ศาลสั่งไม่รับ | ป.วิ.พ. มาตรา 230 |
| คัดค้านคำสั่งไม่รับอุทธรณ์ คดีอาญา | 15 วัน | วันฟังคำสั่ง | ป.วิ.อ. มาตรา 198 ทวิ |
| คำแก้อุทธรณ์ คดีแพ่ง | 15 วัน | วันส่งสำเนาอุทธรณ์ | ป.วิ.พ. มาตรา 237 |
| คำแก้อุทธรณ์ คดีอาญา | 15 วัน | วันได้รับสำเนาอุทธรณ์ | ป.วิ.อ. มาตรา 200 |
| คำแก้อุทธรณ์ คดีแรงงาน | 7 วัน | วันได้รับสำเนาอุทธรณ์ | พ.ร.บ.จัดตั้งศาลแรงงานฯ มาตรา 54 |
| ขอพิจารณาคดีใหม่ (ขาดนัดยื่นคำให้การ) | 15 วัน | วันส่งคำบังคับ | ป.วิ.พ. มาตรา 199 จัตวา |
| ขออนุญาตฎีกาคดีแพ่ง | หนึ่งเดือน | วันอ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ | ป.วิ.พ. มาตรา 247 |
| ฎีกาคดีอาญา | หนึ่งเดือน | วันอ่านหรือถือว่าได้อ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ | ป.วิ.อ. มาตรา 216 |
"หนึ่งเดือน" ไม่เท่ากับ 30 วันเสมอไป การนับระยะเวลาเป็นเดือนใช้ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) คือไม่นับวันแรก (มาตรา 193/3) และนับตามเดือนปฏิทิน (มาตรา 193/5) ถ้าวันสุดท้ายตรงกับวันหยุดทำการ ให้นับวันที่เริ่มทำการใหม่เป็นวันสุดท้าย (มาตรา 193/8) และกำหนดเริ่มนับจากวันที่ศาลอ่านคำพิพากษา ไม่ใช่วันที่คุณได้รับสำเนา วิธีนับทีละขั้นอยู่ใน อุทธรณ์คดีแพ่งภายในกี่วัน 1 เดือน ไม่ใช่ 30 วัน ส่วนฝั่งคดีอาญาดู ยื่นอุทธรณ์คดีอาญาภายในกี่วัน
ถ้าเตรียมไม่ทัน ศาลอาจขยายระยะเวลาให้ได้เมื่อมีพฤติการณ์พิเศษ แต่ต้องยื่นคำขอก่อนสิ้นระยะเวลา เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัย (ป.วิ.พ. มาตรา 23) ส่วนจำเลยคดีอาญาที่ถูกพิพากษาให้จำคุกโดยไม่รอการลงโทษและไม่ได้ถูกคุมขัง ต้องไปแสดงตนต่อเจ้าพนักงานศาลขณะยื่นอุทธรณ์ มิฉะนั้นศาลจะไม่รับอุทธรณ์ (ป.วิ.อ. มาตรา 198) ถ้าศาลชั้นต้นสั่งไม่รับอุทธรณ์ ยังมีช่องทางโต้แย้งภายใน 15 วัน หรือเพียง 7 วันในกรณีตามมาตรา 230 ดู ศาลไม่รับอุทธรณ์ ทำอย่างไร
ข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง: คดีเล็กอุทธรณ์ได้แค่ไหน
ข้อเท็จจริง คือ เรื่องที่ว่าเหตุการณ์เกิดขึ้นจริงอย่างไร เช่น ใครพูดจริง พยานคนไหนน่าเชื่อ ส่วนข้อกฎหมาย คือ เรื่องที่ว่าศาลใช้หรือตีความกฎหมายถูกต้องหรือไม่ คดีบางประเภทกฎหมายห้ามอุทธรณ์ในข้อเท็จจริง แต่ยังอุทธรณ์ในข้อกฎหมายได้
| ประเภทคดี | ข้อจำกัด | ทางออกที่กฎหมายเปิดไว้ |
|---|---|---|
| คดีแพ่งมีทุนทรัพย์ | ทุนทรัพย์ที่พิพาทกันในชั้นอุทธรณ์ไม่เกิน 50,000 บาท ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง (ป.วิ.พ. มาตรา 224) | ผู้พิพากษาที่นั่งพิจารณาทำความเห็นแย้ง หรือรับรองว่ามีเหตุอันควรอุทธรณ์ หรืออธิบดีผู้พิพากษาอนุญาต |
| คดีขับไล่ | ค่าเช่าหรือค่าเช่าที่อาจให้เช่าได้ขณะยื่นฟ้องไม่เกินเดือนละ 4,000 บาท ยังห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง | เหมือนแถวบน |
| คดีอาญา | อัตราโทษอย่างสูงตามกฎหมายจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง (ป.วิ.อ. มาตรา 193 ทวิ) | จำเลยยังอุทธรณ์ได้ถ้าถูกจำคุก ถูกจำคุกแต่รอการลงโทษ ถูกรอการกำหนดโทษ หรือถูกปรับเกิน 1,000 บาท และมีช่องทางอนุญาตหรือรับรองตามมาตรา 193 ตรี |
| คดีแรงงาน | อุทธรณ์ได้เฉพาะข้อกฎหมาย | ควรให้ทนายประเมินว่าประเด็นของคุณเป็นข้อกฎหมายหรือไม่ |
| คดีผู้บริโภค | ทุนทรัพย์ที่พิพาทในชั้นอุทธรณ์ไม่เกิน 50,000 บาท ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง | ยื่นคำร้องขออนุญาตอุทธรณ์ได้ |
คดีเกี่ยวกับสิทธิแห่งสภาพบุคคล สิทธิในครอบครัว และคดีขอปลดเปลื้องทุกข์ที่ไม่อาจคำนวณเป็นราคาเงินได้ ไม่อยู่ใต้ข้อห้าม 50,000 บาท ยกเว้นคดีขับไล่ค่าเช่าน้อยตามตาราง อ่านวิธีดูตัวเลขทุนทรัพย์และขั้นตอนขอรับรองได้ที่ ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงคดีแพ่งทุนทรัพย์ไม่เกิน 50,000 บาท จริงไหม คดีขับไล่ดู อุทธรณ์คดีขับไล่ได้ไหม และคดีแรงงานดู อุทธรณ์คดีแรงงาน ยื่นที่ไหน ภายในกี่วัน
ค่าใช้จ่ายในการอุทธรณ์คดีแพ่งมีอะไรบ้าง
การอุทธรณ์ตามปกติไม่ต้องวางเงินเต็มจำนวนตามคำพิพากษา เงินที่เกี่ยวข้องแยกได้เป็น 4 ก้อน
- ค่าขึ้นศาลชั้นอุทธรณ์ คิดตามทุนทรัพย์ที่ยังพิพาทกันในชั้นอุทธรณ์ (ป.วิ.พ. มาตรา 150) ตามอัตราในตาราง 1 ท้าย ป.วิ.พ. ควรตรวจยอดจริงกับศาลก่อนยื่น
- เงินค่าธรรมเนียมที่ต้องใช้แทนอีกฝ่ายตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น ต้องนำมาวางพร้อมอุทธรณ์ (มาตรา 229) เงินก้อนนี้ไม่ใช่ยอดหนี้ตามคำพิพากษา
- ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นอุทธรณ์ ถ้าแพ้ในชั้นอุทธรณ์ ศาลอาจสั่งให้รับผิด รวมถึงค่าทนายความที่ศาลกำหนดให้ใช้แทนอีกฝ่าย ซึ่งอาจไม่เท่ากับค่าจ้างทนายที่จ่ายจริง
- ค่าจ้างทนายของคุณเอง เป็นเรื่องที่ตกลงกับทนาย ควรขอให้ระบุขอบเขตงานและค่าใช้จ่ายเป็นหนังสือ
ถ้าคุณไม่มีทรัพย์สินเพียงพอ อาจขอให้ศาลยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลในชั้นอุทธรณ์ได้ โดยยื่นคำร้องพร้อมคำฟ้องอุทธรณ์ต่อศาลชั้นต้น (มาตรา 156) และอุทธรณ์ต้องมีเหตุผลอันสมควรด้วย (มาตรา 156/1) ถ้าศาลอนุญาต การยกเว้นนั้นรวมถึงเงินวางศาลในการยื่นอุทธรณ์ (มาตรา 157) รายละเอียดอยู่ใน ค่าขึ้นศาลอุทธรณ์คดีแพ่งเท่าไร และความเสี่ยงเรื่องค่าฤชาธรรมเนียมอยู่ใน แพ้คดีต้องจ่ายค่าทนายอีกฝ่ายไหม
ยื่นอุทธรณ์แล้ว อีกฝ่ายยังบังคับคดีได้ไหม
ได้ ในคดีแพ่ง "การยื่นอุทธรณ์ย่อมไม่เป็นการทุเลาการบังคับตามคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลชั้นต้น" (ป.วิ.พ. มาตรา 231) ถ้าต้องการให้การบังคับคดีหยุดระหว่างอุทธรณ์ ผู้อุทธรณ์ต้องยื่นคำร้องขอทุเลาการบังคับ ชี้แจงเหตุผลอันสมควร ได้ทุกเวลาก่อนศาลอุทธรณ์พิพากษา ศาลอาจอนุญาตโดยมีเงื่อนไข เช่น ให้วางเงินหรือหาประกัน หรืออาจไม่อนุญาตก็ได้ อีกทางหนึ่งคือวางเงินพอชำระหนี้ตามคำพิพากษารวมค่าฤชาธรรมเนียม หรือหาประกันจนศาลพอใจ ศาลจะสั่งงดการบังคับคดี คดีแรงงานก็มีหลักว่าอุทธรณ์ไม่ทุเลาการบังคับเช่นกัน
รายละเอียดการยื่นและเงื่อนไขอยู่ที่ ทุเลาการบังคับคดีระหว่างอุทธรณ์ มาตรา 231 ถ้าคุณกังวลว่าจะไม่มีเงินจ่ายตามคำพิพากษา อ่าน แพ้คดีแพ่งไม่มีเงินจ่าย ทำอย่างไร ส่วนคดีอาญา จำเลยที่ถูกคุมขังยื่นคำร้องขอปล่อยชั่วคราวระหว่างอุทธรณ์ได้ และถ้าศาลไม่อนุญาตก็อุทธรณ์คำสั่งได้
ตัวอย่างสมมติ: เส้นทางอุทธรณ์ของคดีแพ่งหนึ่งคดี
นางบีแพ้คดีผิดสัญญาในศาลจังหวัดนนทบุรีและต้องชำระเงินแก่นายเอ นางบีเห็นว่าศาลตีความสัญญาผิด เธอต้องยื่นอุทธรณ์ที่ศาลจังหวัดนนทบุรีภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันที่ศาลอ่านคำพิพากษา และอุทธรณ์จะขึ้นไปยังศาลอุทธรณ์ภาค 1 เพราะนนทบุรีอยู่ในเขตภาค 1 ระหว่างนั้นนายเอขอบังคับคดี นางบีจึงยื่นคำร้องขอทุเลาการบังคับพร้อมเสนอหลักประกัน เมื่อนายเอได้รับสำเนาอุทธรณ์ เขามีเวลา 15 วันยื่นคำแก้อุทธรณ์ ตัวอย่างนี้เป็นตัวอย่างสมมติ คดีจริงแต่ละเรื่องมีรายละเอียดต่างกัน
หลังศาลอุทธรณ์พิพากษา ฎีกาต่อได้ไหม
ฎีกาได้ แต่เงื่อนไขของคดีแพ่ง คดีอาญาทั่วไป และคดีที่มีกฎหมายเฉพาะไม่เหมือนกัน ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยคือคิดว่าทุกคดีต้องขออนุญาตฎีกาแบบเดียวกัน
| ประเภทคดี | ต้องขออนุญาตศาลฎีกาไหม | หลักสำคัญ |
|---|---|---|
| คดีแพ่ง (รวมคดีแรงงานและคดีผู้บริโภคที่ใช้ ป.วิ.พ. โดยอนุโลม) | ต้องขออนุญาต | ยื่นคำร้องพร้อมคำฟ้องฎีกาต่อศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือน ศาลฎีกาอนุญาตเมื่อเห็นว่าเป็นปัญหาสำคัญที่ควรวินิจฉัย (ป.วิ.พ. มาตรา 247, 249) |
| คดีอาญาทั่วไป | ไม่มีระบบขออนุญาตต่อศาลฎีกา | ฎีกาได้ภายในหนึ่งเดือน ภายใต้ข้อห้ามมาตรา 218–220 และคดีต้องห้ามไปต่อได้ถ้าผู้พิพากษาที่เกี่ยวกับคดีอนุญาต หรืออัยการตามที่กฎหมายกำหนดรับรอง (ป.วิ.อ. มาตรา 216–221) |
| คดียาเสพติด | ต้องขออนุญาต | คำพิพากษาศาลอุทธรณ์ในความผิดเกี่ยวกับยาเสพติดเป็นที่สุด เว้นแต่ยื่นคำร้องขออนุญาตฎีกาพร้อมฎีกาภายในหนึ่งเดือนและศาลฎีกาอนุญาต (พ.ร.บ.วิธีพิจารณาคดียาเสพติดฯ มาตรา 18–19) |
| คดีทุจริตและประพฤติมิชอบ | ต้องให้ศาลฎีการับ | เป็นไปตามกฎหมายวิธีพิจารณาคดีทุจริตฯ ซึ่งมีหลักเฉพาะ |
ในคดีแพ่ง ถ้าศาลฎีกาไม่อนุญาต คำพิพากษาศาลอุทธรณ์เป็นที่สุดตั้งแต่วันที่อ่าน รายละเอียดเหตุที่ศาลฎีกาอาจอนุญาตอยู่ใน ขออนุญาตฎีกาคดีแพ่ง มาตรา 249 ทำอย่างไร ส่วนคดีอาญาและคดียาเสพติดอยู่ใน ขออนุญาตฎีกา คดีอาญาต้องทำไหม จำเลยคดีอาญาที่ถูกพิพากษาจำคุกโดยไม่รอการลงโทษและไม่ได้ถูกคุมขัง ต้องแสดงตนขณะยื่นฎีกาเช่นเดียวกับตอนอุทธรณ์
สถิติศาลอุทธรณ์ปี 2568: ตัวเลขที่ควรรู้
รายงานสถิติคดีศาลยุติธรรม ประจำปี พ.ศ. 2568 ของสำนักงานศาลยุติธรรม เก็บข้อมูลตามปีปฏิทิน 1 มกราคม ถึง 31 ธันวาคม 2568 จากศาลชั้นอุทธรณ์ทั้ง 11 ศาล ตัวเลขหลักมีดังนี้
- คดีรับใหม่ 76,368 คดี เป็นคดีแพ่ง 24,188 คดี คดีอาญา 52,171 คดี และคดีพินัย 9 คดี
- คดีค้างมาจากปีก่อน 46,691 คดี รวมเป็นคดีที่เข้าสู่การพิจารณา 123,059 คดี ตัวเลขนี้จึงไม่ใช่จำนวนคดีที่อุทธรณ์ใหม่ในปี
- พิพากษาเสร็จ 71,504 คดี คิดเป็นร้อยละ 58.11 และค้างไปสิ้นปี 51,555 คดี รายงานระบุว่าศาลชั้นอุทธรณ์มีสัดส่วนคดีค้างสูงที่สุดเมื่อเทียบกับทุกชั้นศาล
- คดียาเสพติดรับใหม่ 22,637 คดี และความผิดตามประมวลกฎหมายยาเสพติดเป็นข้อหาที่ขึ้นสู่การพิจารณาในชั้นอุทธรณ์มากที่สุด
- ระยะเวลา คดีที่ศาลอุทธรณ์ภาคพิพากษาเสร็จส่วนใหญ่ใช้ไม่เกิน 3 เดือน ขณะที่ศาลอุทธรณ์ซึ่งรับคดียาเสพติดทั่วประเทศ ส่วนใหญ่ใช้เกิน 1 ปีถึง 2 ปี
ผลคำพิพากษาในปี 2568 มีพิพากษายืน 14,976 คดี แก้ 17,510 คดี กลับ 2,163 คดี และยังเป็น "รออ่านคำพิพากษา" อีก 32,702 คดี ตัวเลขเหล่านี้เป็นภาพรวมทุกประเภทคดี ไม่ได้บอกว่าฝ่ายใดได้ประโยชน์ จึงไม่ใช่ "โอกาสชนะ" ของคดีใดคดีหนึ่ง อ่านคำอธิบายครบได้ที่ สถิติศาลอุทธรณ์ปี 2568 และเรื่องระยะเวลาที่ อุทธรณ์คดีแพ่งใช้เวลากี่เดือน
อุทธรณ์คดีแต่ละประเภทมีจุดต่างอะไรบ้าง
แต่ละประเภทคดีมีประเด็นที่มักชี้ขาดในชั้นอุทธรณ์ต่างกัน ดังนี้
- อุทธรณ์คดีผู้บริโภค กำหนดหนึ่งเดือน ไปแผนกคดีผู้บริโภค มีข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงและช่องทางขออนุญาตอุทธรณ์
- แพ้คดีบัตรเครดิตและสินเชื่อส่วนบุคคล ประเด็นดอกเบี้ยและอายุความ ซึ่งต่างกันตามลักษณะสัญญา
- แพ้คดีเช่าซื้อรถ ค่าขาดราคา ค่าขาดราคา ค่าขาดประโยชน์ และสิทธิของผู้ค้ำประกัน
- แพ้คดีครอบครองปรปักษ์ องค์ประกอบการครอบครองโดยสงบ โดยเปิดเผย ด้วยเจตนาเป็นเจ้าของ
- อุทธรณ์คดีที่ดิน ภาระจำยอม ทางจำเป็น ซึ่งการจัดประเภททุนทรัพย์มีผลต่อสิทธิอุทธรณ์
- อุทธรณ์ค่าเสียหายคดีละเมิด เมื่อเห็นว่าศาลกำหนดค่าสินไหมทดแทนน้อยหรือมากเกินไป
- อุทธรณ์คดีหมิ่นประมาท ทั้งคดีอาญาและคดีเรียกค่าเสียหาย ซึ่งยอมความได้ก่อนคดีถึงที่สุด
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเกี่ยวกับการอุทธรณ์
- นับกำหนดเป็น 30 วัน หรือนับจากวันได้รับเอกสาร กฎหมายใช้คำว่าหนึ่งเดือน และนับจากวันอ่านคำพิพากษา
- ไปยื่นที่ศาลอุทธรณ์ คดีแพ่งและคดีอาญาต้องยื่นที่ศาลชั้นต้นที่ตัดสินคดี
- คิดว่าอุทธรณ์แล้วการยึดทรัพย์หยุดเอง ต้องขอทุเลาการบังคับ หรือวางเงินหรือหาประกัน
- ยกเรื่องใหม่ที่ไม่เคยต่อสู้ในศาลชั้นต้น ศาลอาจไม่วินิจฉัยให้
- คิดว่าคดีอาญาต้องขออนุญาตฎีกาทุกคดี หรือคิดว่าคดีแพ่งฎีกาได้เองเสมอ สองระบบนี้ต่างกัน
ควรปรึกษาทนายเมื่อไร
ช่วงเวลาที่ดีที่สุดคือทันทีหลังศาลอ่านคำพิพากษา เพราะเวลาหนึ่งเดือนต้องใช้ทั้งอ่านสำนวน หาประเด็น ตรวจข้อห้าม เตรียมเงิน และเขียนอุทธรณ์ บางคดียังต้องขอทุเลาการบังคับควบคู่กัน ถ้าเพิ่งแพ้คดีและยังไม่รู้จะเริ่มตรงไหน อ่าน แพ้คดีศาลชั้นต้น ทำอะไรต่อ 7 ขั้นตอน และถ้ากำลังตัดสินใจเรื่องทนาย อ่าน จ้างทนายอุทธรณ์ ทนายช่วยอะไร
การอุทธรณ์ที่ได้ผลเริ่มจากการรู้กำหนดเวลาที่แน่นอนและประเด็นที่มีน้ำหนักจริง ถ้าคุณต้องการให้ทนายช่วยประเมินคดี คำนวณวันครบกำหนด และวางแผนอุทธรณ์ เตรียมคำพิพากษาและเอกสารในคดีให้พร้อม แล้ว ติดต่อสำนักงาน ก่อนครบกำหนด
คำถามที่พบบ่อย
อุทธรณ์แล้วผลอาจแย่ลงกว่าเดิมได้ไหม?
อาจเกิดได้ในบางกรณี ในคดีอาญา ถ้าโจทก์ไม่ได้อุทธรณ์ขอให้เพิ่มโทษ ศาลอุทธรณ์จะเพิ่มโทษจำเลยไม่ได้ แต่ถ้าอีกฝ่ายอุทธรณ์ด้วย ผลอาจเปลี่ยนไปทางใดก็ได้ ในคดีแพ่ง ถ้าแพ้ในชั้นอุทธรณ์ ศาลอาจสั่งให้รับผิดค่าฤชาธรรมเนียมชั้นอุทธรณ์เพิ่ม
ต้องรอคำพิพากษาฉบับเต็มก่อนค่อยเริ่มนับวันอุทธรณ์ไหม?
ไม่ใช่ กำหนดหนึ่งเดือนนับแต่วันที่ศาลอ่านคำพิพากษาหรือคำสั่ง ไม่ใช่วันที่คุณได้รับสำเนา ถ้ารอเอกสารนานเกินไป เวลาที่เหลือสำหรับเตรียมอุทธรณ์จะสั้นลงมาก ควรขอคัดคำพิพากษาให้เร็วที่สุด
พ้นกำหนดอุทธรณ์ไปแล้ว ยังทำอะไรได้ไหม?
ทำได้น้อยมาก การขอขยายระยะเวลาต้องยื่นก่อนสิ้นกำหนด เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัย ซึ่งศาลจะพิจารณาเป็นรายกรณี ถ้าคุณคิดว่ามีเหตุสุดวิสัยจริง ควรปรึกษาทนายทันที
อุทธรณ์ใช้เวลานานเท่าไรกว่าจะรู้ผล?
ไม่มีกำหนดตายตัว สถิติปี 2568 แสดงว่าคดีที่ศาลอุทธรณ์ภาคพิพากษาเสร็จส่วนใหญ่ใช้ไม่เกิน 3 เดือน ส่วนศาลอุทธรณ์ซึ่งรับคดียาเสพติดทั่วประเทศส่วนใหญ่ใช้เกิน 1 ปี คดีที่นับว่าเสร็จรวมคดีที่ยังรออ่านคำพิพากษา วันที่คุณได้ฟังผลจึงอาจช้ากว่านั้น และตัวเลขนี้ไม่ใช่คำมั่นสำหรับคดีของคุณ
ระหว่างอุทธรณ์ยังเจรจาตกลงกันได้ไหม?
ได้ในหลายกรณี สถิติปี 2568 มีคดีชั้นอุทธรณ์ที่จบด้วยการประนีประนอมยอมความ 37 คดี ส่วนคดีอาญาที่เป็นความผิดต่อส่วนตัว เช่น หมิ่นประมาท ถอนฟ้องหรือยอมความได้ก่อนคดีถึงที่สุด ข้อตกลงควรทำเป็นหนังสือและให้ทนายตรวจก่อนลงชื่อ
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
