อุทธรณ์ คืออะไร? คู่มือยื่นอุทธรณ์คดีแพ่งและอาญา ฉบับปี 2569 พร้อมสถิติศาลอุทธรณ์ล่าสุด

เมื่อศาลชั้นต้นอ่านคำพิพากษาแล้วผลไม่เป็นอย่างที่หวัง คำถามแรกที่เกือบทุกคนนึกถึงคือ "ยังสู้ต่อได้ไหม และต้องทำภายในเมื่อไร" คำตอบขึ้นกับประเภทคดี ศาลที่ตัดสิน และเรื่องที่คุณต้องการโต้แย้ง ซึ่งกฎหมายแต่ละฉบับกำหนดไว้ไม่เหมือนกัน คู่มือนี้รวบรวมหลักสำคัญของการอุทธรณ์ทั้งคดีแพ่งและคดีอาญาไว้ในที่เดียว และพาไปยังบทความที่อธิบายแต่ละเรื่องโดยละเอียด

อุทธรณ์ คืออะไร

การอุทธรณ์ คือ การที่คู่ความซึ่งไม่เห็นด้วยกับคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลชั้นต้น ยื่นคำฟ้องอุทธรณ์ขอให้ศาลชั้นอุทธรณ์ตรวจว่าศาลชั้นต้นวินิจฉัยข้อเท็จจริงหรือข้อกฎหมายถูกต้องหรือไม่ แล้วพิพากษายืน แก้ หรือกลับคำพิพากษานั้น ในคดีแพ่ง หลักนี้อยู่ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 223 ส่วนคดีอาญาอยู่ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ป.วิ.อ.) มาตรา 193 เว้นแต่จะมีกฎหมายบัญญัติให้คำพิพากษาหรือคำสั่งนั้นเป็นที่สุด

ศาลชั้นอุทธรณ์ไม่ได้เริ่มพิจารณาคดีใหม่ตั้งแต่ต้น ในคดีแพ่ง ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยได้โดยพิจารณาฟ้องอุทธรณ์ คำแก้อุทธรณ์ เอกสาร และหลักฐานทั้งปวงในสำนวน และจะสืบพยานเพิ่มเมื่อเห็นว่ายังไม่พอ (ป.วิ.พ. มาตรา 240) ด้วยเหตุนี้ คุณภาพของตัวอุทธรณ์จึงสำคัญมาก เพราะศาลจะพิจารณาสิ่งที่คุณชี้ให้เห็นในเอกสารฉบับนั้นเป็นหลัก

ช่องทางใช้เมื่อกำหนดเวลาหลัก
อุทธรณ์ไม่เห็นด้วยกับคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลชั้นต้นคดีแพ่งและคดีอาญา หนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา
ฎีกาไม่เห็นด้วยกับคำพิพากษาของศาลชั้นอุทธรณ์หนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ (คดีแพ่งต้องขออนุญาตศาลฎีกา)
ขอพิจารณาคดีใหม่จำเลยแพ้คดีแพ่งเพราะขาดนัดยื่นคำให้การ และยังไม่ได้อุทธรณ์15 วันนับจากวันส่งคำบังคับ

ใครมีสิทธิอุทธรณ์ และอุทธรณ์อะไรได้บ้าง

ผู้มีสิทธิอุทธรณ์คือคู่ความในคดี ได้แก่ โจทก์หรือจำเลยฝ่ายที่ไม่พอใจผลคำพิพากษา ไม่ว่าจะแพ้ทั้งหมดหรือบางส่วน ในคดีอาญา การที่ฝ่ายหนึ่งอุทธรณ์ไม่ตัดสิทธิอีกฝ่ายที่จะอุทธรณ์ด้วย (ป.วิ.อ. มาตรา 197) และถ้าโจทก์ไม่ได้อุทธรณ์ขอให้เพิ่มโทษ ศาลอุทธรณ์จะเพิ่มโทษจำเลยไม่ได้ (มาตรา 212)

สิ่งที่อุทธรณ์ได้มีข้อจำกัดหลายชั้น ที่ควรรู้ก่อนตัดสินใจมีดังนี้

  • ต้องเป็นเรื่องที่ว่ากันมาแล้ว ประเด็นในอุทธรณ์ต้องกล่าวไว้โดยชัดแจ้ง และต้องเคยยกขึ้นว่ากันในศาลชั้นต้น เว้นแต่ปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชนและข้อยกเว้นบางประการ (ป.วิ.พ. มาตรา 225 · ป.วิ.อ. มาตรา 195) วิธีเขียนให้ผ่านเงื่อนไขนี้อยู่ใน วิธีเขียนอุทธรณ์คดีแพ่งให้ศาลรับวินิจฉัย
  • คำพิพากษาตามยอม ในคดีแพ่งอุทธรณ์ได้เฉพาะเมื่ออ้างว่ามีการฉ้อฉล ขัดต่อความสงบเรียบร้อยของประชาชน หรือไม่เป็นไปตามข้อตกลง (ป.วิ.พ. มาตรา 138)
  • คำสั่งระหว่างพิจารณา โดยหลักอุทธรณ์ทันทีไม่ได้ ต้องโต้แย้งไว้ให้ศาลจดลงรายงาน แล้วอุทธรณ์ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันที่ศาลพิพากษา (ป.วิ.พ. มาตรา 226) เว้นแต่คำสั่งบางประเภท ดูรายละเอียดที่ อุทธรณ์คำสั่งระหว่างพิจารณาได้ไหม
  • แพ้คดีแพ่งเพราะขาดนัดยื่นคำให้การ จำเลยต้องเลือกทางเดียวระหว่างขอพิจารณาคดีใหม่กับอุทธรณ์ เพราะถ้ายื่นอุทธรณ์แล้วจะขอพิจารณาคดีใหม่ไม่ได้ (ป.วิ.พ. มาตรา 199 ตรี) อ่านการเปรียบเทียบสองทางได้ที่ ขาดนัดยื่นคำให้การแล้วแพ้คดี อุทธรณ์หรือขอพิจารณาใหม่

ถ้าคุณเป็นฝ่ายชนะและอีกฝ่ายยื่นอุทธรณ์ คุณอาจยื่นคำแก้อุทธรณ์ต่อศาลชั้นต้นภายใน 15 วันนับแต่วันส่งสำเนาอุทธรณ์ (ป.วิ.พ. มาตรา 237) การไม่ยื่นไม่ทำให้ถูกถือว่าขาดนัด แต่คุณจะเสียโอกาสชี้ให้ศาลอุทธรณ์เห็นว่าคำพิพากษาเดิมถูกต้อง ดู คำแก้อุทธรณ์ คืออะไร และเขียนอย่างไร

อุทธรณ์ไปศาลไหน: ศาลอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์ภาค และศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ

ศาลชั้นอุทธรณ์ของศาลยุติธรรมมี 3 แบบ คือ ศาลอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์ภาค 1–9 และศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ โดยศาลอุทธรณ์และศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษตั้งอยู่ในกรุงเทพมหานคร สิ่งที่หลายคนเข้าใจผิดคือคิดว่าต้องไปยื่นที่ศาลอุทธรณ์เอง ความจริงในคดีแพ่งและคดีอาญาทั่วไป คุณยื่นอุทธรณ์ที่ศาลชั้นต้นที่ตัดสินคดี แล้วศาลชั้นต้นจะส่งอุทธรณ์และสำนวนขึ้นไปเอง คดีแรงงานและคดียาเสพติดก็ยื่นที่ศาลที่ตัดสินเช่นกัน

  • ศาลอุทธรณ์ภาค 1–9 รับอุทธรณ์จากศาลชั้นต้นในจังหวัดตามเขตที่พระราชกฤษฎีกากำหนด เช่น ศาลอุทธรณ์ภาค 1 ตั้งอยู่ที่อำเภอคลองหลวง จังหวัดปทุมธานี มีเขตรวมจังหวัดนนทบุรี ปทุมธานี และพระนครศรีอยุธยา ตรวจว่าคดีของคุณอยู่ภาคใดได้ที่ ศาลอุทธรณ์ภาค 1–9 ดูแลจังหวัดไหนบ้าง
  • ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ รับอุทธรณ์จากศาลเยาวชนและครอบครัว ศาลภาษีอากร ศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศ ศาลล้มละลาย และศาลแรงงาน คดีหย่าและคดีครอบครัวจึงไม่ได้ไปศาลอุทธรณ์ภาค (ดู ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ คืออะไร และ อุทธรณ์คดีหย่าและค่าเลี้ยงดูไปศาลไหน)
  • ศาลอุทธรณ์ มีแผนกคดีเฉพาะหลายแผนก เช่น ยาเสพติด ทุจริตและประพฤติมิชอบ ค้ามนุษย์ ผู้บริโภค สิ่งแวดล้อม และเลือกตั้ง

จุดที่พลาดบ่อยคือคดียาเสพติด แม้ศาลจังหวัดที่ตัดสินจะอยู่ในเขตศาลอุทธรณ์ภาคใดก็ตาม อุทธรณ์คดียาเสพติดไปศาลอุทธรณ์ (แผนกคดียาเสพติด) ไม่ใช่ศาลอุทธรณ์ภาค โดยยังยื่นที่ศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือน (พระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดียาเสพติด พ.ศ. 2550 มาตรา 14–15) ส่วนคดีผู้บริโภคอุทธรณ์ไปแผนกคดีผู้บริโภคของศาลอุทธรณ์หรือศาลอุทธรณ์ภาค (พระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีผู้บริโภค พ.ศ. 2551 มาตรา 45–46) และคดีทุจริตและประพฤติมิชอบไปศาลอุทธรณ์แผนกคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ ซึ่งมีกฎหมายวิธีพิจารณาของตนเอง ดู อุทธรณ์คดีอาญาทุจริตและประพฤติมิชอบ

อุทธรณ์ภายในกี่วัน: ตารางกำหนดเวลาที่ต้องรู้

เมื่อพ้นกำหนดแล้ว ศาลอาจไม่รับอุทธรณ์และสิทธิของคุณอาจหมดไป ตารางนี้รวมกำหนดเวลาหลักที่ต้องรู้

เรื่องกำหนดเวลาเริ่มนับจากกฎหมาย
อุทธรณ์คดีแพ่งหนึ่งเดือนวันอ่านคำพิพากษาหรือคำสั่งป.วิ.พ. มาตรา 229
อุทธรณ์คดีอาญาหนึ่งเดือนวันอ่านหรือถือว่าได้อ่านคำพิพากษาหรือคำสั่งป.วิ.อ. มาตรา 198
อุทธรณ์คดีผู้บริโภคหนึ่งเดือนวันอ่านคำพิพากษาหรือคำสั่งพ.ร.บ.วิธีพิจารณาคดีผู้บริโภคฯ มาตรา 46
อุทธรณ์คดีแรงงาน (เฉพาะข้อกฎหมาย)15 วันวันอ่านคำพิพากษาหรือคำสั่งพ.ร.บ.จัดตั้งศาลแรงงานฯ มาตรา 54
อุทธรณ์คำสั่งไม่รับอุทธรณ์ คดีแพ่ง (ต้องวางเงินตามคำพิพากษาหรือหาประกันด้วย)15 วันวันที่ศาลมีคำสั่งป.วิ.พ. มาตรา 234
ขออธิบดีผู้พิพากษาอนุญาตอุทธรณ์ข้อเท็จจริง (คดีต้องห้ามตามมาตรา 224)7 วันควรยื่นทันทีที่ศาลสั่งไม่รับป.วิ.พ. มาตรา 230
คัดค้านคำสั่งไม่รับอุทธรณ์ คดีอาญา15 วันวันฟังคำสั่งป.วิ.อ. มาตรา 198 ทวิ
คำแก้อุทธรณ์ คดีแพ่ง15 วันวันส่งสำเนาอุทธรณ์ป.วิ.พ. มาตรา 237
คำแก้อุทธรณ์ คดีอาญา15 วันวันได้รับสำเนาอุทธรณ์ป.วิ.อ. มาตรา 200
คำแก้อุทธรณ์ คดีแรงงาน7 วันวันได้รับสำเนาอุทธรณ์พ.ร.บ.จัดตั้งศาลแรงงานฯ มาตรา 54
ขอพิจารณาคดีใหม่ (ขาดนัดยื่นคำให้การ)15 วันวันส่งคำบังคับป.วิ.พ. มาตรา 199 จัตวา
ขออนุญาตฎีกาคดีแพ่งหนึ่งเดือนวันอ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ป.วิ.พ. มาตรา 247
ฎีกาคดีอาญาหนึ่งเดือนวันอ่านหรือถือว่าได้อ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ป.วิ.อ. มาตรา 216

"หนึ่งเดือน" ไม่เท่ากับ 30 วันเสมอไป การนับระยะเวลาเป็นเดือนใช้ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) คือไม่นับวันแรก (มาตรา 193/3) และนับตามเดือนปฏิทิน (มาตรา 193/5) ถ้าวันสุดท้ายตรงกับวันหยุดทำการ ให้นับวันที่เริ่มทำการใหม่เป็นวันสุดท้าย (มาตรา 193/8) และกำหนดเริ่มนับจากวันที่ศาลอ่านคำพิพากษา ไม่ใช่วันที่คุณได้รับสำเนา วิธีนับทีละขั้นอยู่ใน อุทธรณ์คดีแพ่งภายในกี่วัน 1 เดือน ไม่ใช่ 30 วัน ส่วนฝั่งคดีอาญาดู ยื่นอุทธรณ์คดีอาญาภายในกี่วัน

ถ้าเตรียมไม่ทัน ศาลอาจขยายระยะเวลาให้ได้เมื่อมีพฤติการณ์พิเศษ แต่ต้องยื่นคำขอก่อนสิ้นระยะเวลา เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัย (ป.วิ.พ. มาตรา 23) ส่วนจำเลยคดีอาญาที่ถูกพิพากษาให้จำคุกโดยไม่รอการลงโทษและไม่ได้ถูกคุมขัง ต้องไปแสดงตนต่อเจ้าพนักงานศาลขณะยื่นอุทธรณ์ มิฉะนั้นศาลจะไม่รับอุทธรณ์ (ป.วิ.อ. มาตรา 198) ถ้าศาลชั้นต้นสั่งไม่รับอุทธรณ์ ยังมีช่องทางโต้แย้งภายใน 15 วัน หรือเพียง 7 วันในกรณีตามมาตรา 230 ดู ศาลไม่รับอุทธรณ์ ทำอย่างไร

ข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง: คดีเล็กอุทธรณ์ได้แค่ไหน

ข้อเท็จจริง คือ เรื่องที่ว่าเหตุการณ์เกิดขึ้นจริงอย่างไร เช่น ใครพูดจริง พยานคนไหนน่าเชื่อ ส่วนข้อกฎหมาย คือ เรื่องที่ว่าศาลใช้หรือตีความกฎหมายถูกต้องหรือไม่ คดีบางประเภทกฎหมายห้ามอุทธรณ์ในข้อเท็จจริง แต่ยังอุทธรณ์ในข้อกฎหมายได้

ประเภทคดีข้อจำกัดทางออกที่กฎหมายเปิดไว้
คดีแพ่งมีทุนทรัพย์ทุนทรัพย์ที่พิพาทกันในชั้นอุทธรณ์ไม่เกิน 50,000 บาท ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง (ป.วิ.พ. มาตรา 224)ผู้พิพากษาที่นั่งพิจารณาทำความเห็นแย้ง หรือรับรองว่ามีเหตุอันควรอุทธรณ์ หรืออธิบดีผู้พิพากษาอนุญาต
คดีขับไล่ค่าเช่าหรือค่าเช่าที่อาจให้เช่าได้ขณะยื่นฟ้องไม่เกินเดือนละ 4,000 บาท ยังห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงเหมือนแถวบน
คดีอาญาอัตราโทษอย่างสูงตามกฎหมายจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง (ป.วิ.อ. มาตรา 193 ทวิ)จำเลยยังอุทธรณ์ได้ถ้าถูกจำคุก ถูกจำคุกแต่รอการลงโทษ ถูกรอการกำหนดโทษ หรือถูกปรับเกิน 1,000 บาท และมีช่องทางอนุญาตหรือรับรองตามมาตรา 193 ตรี
คดีแรงงานอุทธรณ์ได้เฉพาะข้อกฎหมายควรให้ทนายประเมินว่าประเด็นของคุณเป็นข้อกฎหมายหรือไม่
คดีผู้บริโภคทุนทรัพย์ที่พิพาทในชั้นอุทธรณ์ไม่เกิน 50,000 บาท ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงยื่นคำร้องขออนุญาตอุทธรณ์ได้

คดีเกี่ยวกับสิทธิแห่งสภาพบุคคล สิทธิในครอบครัว และคดีขอปลดเปลื้องทุกข์ที่ไม่อาจคำนวณเป็นราคาเงินได้ ไม่อยู่ใต้ข้อห้าม 50,000 บาท ยกเว้นคดีขับไล่ค่าเช่าน้อยตามตาราง อ่านวิธีดูตัวเลขทุนทรัพย์และขั้นตอนขอรับรองได้ที่ ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงคดีแพ่งทุนทรัพย์ไม่เกิน 50,000 บาท จริงไหม คดีขับไล่ดู อุทธรณ์คดีขับไล่ได้ไหม และคดีแรงงานดู อุทธรณ์คดีแรงงาน ยื่นที่ไหน ภายในกี่วัน

ค่าใช้จ่ายในการอุทธรณ์คดีแพ่งมีอะไรบ้าง

การอุทธรณ์ตามปกติไม่ต้องวางเงินเต็มจำนวนตามคำพิพากษา เงินที่เกี่ยวข้องแยกได้เป็น 4 ก้อน

  1. ค่าขึ้นศาลชั้นอุทธรณ์ คิดตามทุนทรัพย์ที่ยังพิพาทกันในชั้นอุทธรณ์ (ป.วิ.พ. มาตรา 150) ตามอัตราในตาราง 1 ท้าย ป.วิ.พ. ควรตรวจยอดจริงกับศาลก่อนยื่น
  2. เงินค่าธรรมเนียมที่ต้องใช้แทนอีกฝ่ายตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น ต้องนำมาวางพร้อมอุทธรณ์ (มาตรา 229) เงินก้อนนี้ไม่ใช่ยอดหนี้ตามคำพิพากษา
  3. ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นอุทธรณ์ ถ้าแพ้ในชั้นอุทธรณ์ ศาลอาจสั่งให้รับผิด รวมถึงค่าทนายความที่ศาลกำหนดให้ใช้แทนอีกฝ่าย ซึ่งอาจไม่เท่ากับค่าจ้างทนายที่จ่ายจริง
  4. ค่าจ้างทนายของคุณเอง เป็นเรื่องที่ตกลงกับทนาย ควรขอให้ระบุขอบเขตงานและค่าใช้จ่ายเป็นหนังสือ

ถ้าคุณไม่มีทรัพย์สินเพียงพอ อาจขอให้ศาลยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลในชั้นอุทธรณ์ได้ โดยยื่นคำร้องพร้อมคำฟ้องอุทธรณ์ต่อศาลชั้นต้น (มาตรา 156) และอุทธรณ์ต้องมีเหตุผลอันสมควรด้วย (มาตรา 156/1) ถ้าศาลอนุญาต การยกเว้นนั้นรวมถึงเงินวางศาลในการยื่นอุทธรณ์ (มาตรา 157) รายละเอียดอยู่ใน ค่าขึ้นศาลอุทธรณ์คดีแพ่งเท่าไร และความเสี่ยงเรื่องค่าฤชาธรรมเนียมอยู่ใน แพ้คดีต้องจ่ายค่าทนายอีกฝ่ายไหม

ยื่นอุทธรณ์แล้ว อีกฝ่ายยังบังคับคดีได้ไหม

ได้ ในคดีแพ่ง "การยื่นอุทธรณ์ย่อมไม่เป็นการทุเลาการบังคับตามคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลชั้นต้น" (ป.วิ.พ. มาตรา 231) ถ้าต้องการให้การบังคับคดีหยุดระหว่างอุทธรณ์ ผู้อุทธรณ์ต้องยื่นคำร้องขอทุเลาการบังคับ ชี้แจงเหตุผลอันสมควร ได้ทุกเวลาก่อนศาลอุทธรณ์พิพากษา ศาลอาจอนุญาตโดยมีเงื่อนไข เช่น ให้วางเงินหรือหาประกัน หรืออาจไม่อนุญาตก็ได้ อีกทางหนึ่งคือวางเงินพอชำระหนี้ตามคำพิพากษารวมค่าฤชาธรรมเนียม หรือหาประกันจนศาลพอใจ ศาลจะสั่งงดการบังคับคดี คดีแรงงานก็มีหลักว่าอุทธรณ์ไม่ทุเลาการบังคับเช่นกัน

รายละเอียดการยื่นและเงื่อนไขอยู่ที่ ทุเลาการบังคับคดีระหว่างอุทธรณ์ มาตรา 231 ถ้าคุณกังวลว่าจะไม่มีเงินจ่ายตามคำพิพากษา อ่าน แพ้คดีแพ่งไม่มีเงินจ่าย ทำอย่างไร ส่วนคดีอาญา จำเลยที่ถูกคุมขังยื่นคำร้องขอปล่อยชั่วคราวระหว่างอุทธรณ์ได้ และถ้าศาลไม่อนุญาตก็อุทธรณ์คำสั่งได้

ตัวอย่างสมมติ: เส้นทางอุทธรณ์ของคดีแพ่งหนึ่งคดี

นางบีแพ้คดีผิดสัญญาในศาลจังหวัดนนทบุรีและต้องชำระเงินแก่นายเอ นางบีเห็นว่าศาลตีความสัญญาผิด เธอต้องยื่นอุทธรณ์ที่ศาลจังหวัดนนทบุรีภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันที่ศาลอ่านคำพิพากษา และอุทธรณ์จะขึ้นไปยังศาลอุทธรณ์ภาค 1 เพราะนนทบุรีอยู่ในเขตภาค 1 ระหว่างนั้นนายเอขอบังคับคดี นางบีจึงยื่นคำร้องขอทุเลาการบังคับพร้อมเสนอหลักประกัน เมื่อนายเอได้รับสำเนาอุทธรณ์ เขามีเวลา 15 วันยื่นคำแก้อุทธรณ์ ตัวอย่างนี้เป็นตัวอย่างสมมติ คดีจริงแต่ละเรื่องมีรายละเอียดต่างกัน

หลังศาลอุทธรณ์พิพากษา ฎีกาต่อได้ไหม

ฎีกาได้ แต่เงื่อนไขของคดีแพ่ง คดีอาญาทั่วไป และคดีที่มีกฎหมายเฉพาะไม่เหมือนกัน ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยคือคิดว่าทุกคดีต้องขออนุญาตฎีกาแบบเดียวกัน

ประเภทคดีต้องขออนุญาตศาลฎีกาไหมหลักสำคัญ
คดีแพ่ง (รวมคดีแรงงานและคดีผู้บริโภคที่ใช้ ป.วิ.พ. โดยอนุโลม)ต้องขออนุญาตยื่นคำร้องพร้อมคำฟ้องฎีกาต่อศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือน ศาลฎีกาอนุญาตเมื่อเห็นว่าเป็นปัญหาสำคัญที่ควรวินิจฉัย (ป.วิ.พ. มาตรา 247, 249)
คดีอาญาทั่วไปไม่มีระบบขออนุญาตต่อศาลฎีกาฎีกาได้ภายในหนึ่งเดือน ภายใต้ข้อห้ามมาตรา 218–220 และคดีต้องห้ามไปต่อได้ถ้าผู้พิพากษาที่เกี่ยวกับคดีอนุญาต หรืออัยการตามที่กฎหมายกำหนดรับรอง (ป.วิ.อ. มาตรา 216–221)
คดียาเสพติดต้องขออนุญาตคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ในความผิดเกี่ยวกับยาเสพติดเป็นที่สุด เว้นแต่ยื่นคำร้องขออนุญาตฎีกาพร้อมฎีกาภายในหนึ่งเดือนและศาลฎีกาอนุญาต (พ.ร.บ.วิธีพิจารณาคดียาเสพติดฯ มาตรา 18–19)
คดีทุจริตและประพฤติมิชอบต้องให้ศาลฎีการับเป็นไปตามกฎหมายวิธีพิจารณาคดีทุจริตฯ ซึ่งมีหลักเฉพาะ

ในคดีแพ่ง ถ้าศาลฎีกาไม่อนุญาต คำพิพากษาศาลอุทธรณ์เป็นที่สุดตั้งแต่วันที่อ่าน รายละเอียดเหตุที่ศาลฎีกาอาจอนุญาตอยู่ใน ขออนุญาตฎีกาคดีแพ่ง มาตรา 249 ทำอย่างไร ส่วนคดีอาญาและคดียาเสพติดอยู่ใน ขออนุญาตฎีกา คดีอาญาต้องทำไหม จำเลยคดีอาญาที่ถูกพิพากษาจำคุกโดยไม่รอการลงโทษและไม่ได้ถูกคุมขัง ต้องแสดงตนขณะยื่นฎีกาเช่นเดียวกับตอนอุทธรณ์

สถิติศาลอุทธรณ์ปี 2568: ตัวเลขที่ควรรู้

รายงานสถิติคดีศาลยุติธรรม ประจำปี พ.ศ. 2568 ของสำนักงานศาลยุติธรรม เก็บข้อมูลตามปีปฏิทิน 1 มกราคม ถึง 31 ธันวาคม 2568 จากศาลชั้นอุทธรณ์ทั้ง 11 ศาล ตัวเลขหลักมีดังนี้

  • คดีรับใหม่ 76,368 คดี เป็นคดีแพ่ง 24,188 คดี คดีอาญา 52,171 คดี และคดีพินัย 9 คดี
  • คดีค้างมาจากปีก่อน 46,691 คดี รวมเป็นคดีที่เข้าสู่การพิจารณา 123,059 คดี ตัวเลขนี้จึงไม่ใช่จำนวนคดีที่อุทธรณ์ใหม่ในปี
  • พิพากษาเสร็จ 71,504 คดี คิดเป็นร้อยละ 58.11 และค้างไปสิ้นปี 51,555 คดี รายงานระบุว่าศาลชั้นอุทธรณ์มีสัดส่วนคดีค้างสูงที่สุดเมื่อเทียบกับทุกชั้นศาล
  • คดียาเสพติดรับใหม่ 22,637 คดี และความผิดตามประมวลกฎหมายยาเสพติดเป็นข้อหาที่ขึ้นสู่การพิจารณาในชั้นอุทธรณ์มากที่สุด
  • ระยะเวลา คดีที่ศาลอุทธรณ์ภาคพิพากษาเสร็จส่วนใหญ่ใช้ไม่เกิน 3 เดือน ขณะที่ศาลอุทธรณ์ซึ่งรับคดียาเสพติดทั่วประเทศ ส่วนใหญ่ใช้เกิน 1 ปีถึง 2 ปี

ผลคำพิพากษาในปี 2568 มีพิพากษายืน 14,976 คดี แก้ 17,510 คดี กลับ 2,163 คดี และยังเป็น "รออ่านคำพิพากษา" อีก 32,702 คดี ตัวเลขเหล่านี้เป็นภาพรวมทุกประเภทคดี ไม่ได้บอกว่าฝ่ายใดได้ประโยชน์ จึงไม่ใช่ "โอกาสชนะ" ของคดีใดคดีหนึ่ง อ่านคำอธิบายครบได้ที่ สถิติศาลอุทธรณ์ปี 2568 และเรื่องระยะเวลาที่ อุทธรณ์คดีแพ่งใช้เวลากี่เดือน

อุทธรณ์คดีแต่ละประเภทมีจุดต่างอะไรบ้าง

แต่ละประเภทคดีมีประเด็นที่มักชี้ขาดในชั้นอุทธรณ์ต่างกัน ดังนี้

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเกี่ยวกับการอุทธรณ์

  • นับกำหนดเป็น 30 วัน หรือนับจากวันได้รับเอกสาร กฎหมายใช้คำว่าหนึ่งเดือน และนับจากวันอ่านคำพิพากษา
  • ไปยื่นที่ศาลอุทธรณ์ คดีแพ่งและคดีอาญาต้องยื่นที่ศาลชั้นต้นที่ตัดสินคดี
  • คิดว่าอุทธรณ์แล้วการยึดทรัพย์หยุดเอง ต้องขอทุเลาการบังคับ หรือวางเงินหรือหาประกัน
  • ยกเรื่องใหม่ที่ไม่เคยต่อสู้ในศาลชั้นต้น ศาลอาจไม่วินิจฉัยให้
  • คิดว่าคดีอาญาต้องขออนุญาตฎีกาทุกคดี หรือคิดว่าคดีแพ่งฎีกาได้เองเสมอ สองระบบนี้ต่างกัน

ควรปรึกษาทนายเมื่อไร

ช่วงเวลาที่ดีที่สุดคือทันทีหลังศาลอ่านคำพิพากษา เพราะเวลาหนึ่งเดือนต้องใช้ทั้งอ่านสำนวน หาประเด็น ตรวจข้อห้าม เตรียมเงิน และเขียนอุทธรณ์ บางคดียังต้องขอทุเลาการบังคับควบคู่กัน ถ้าเพิ่งแพ้คดีและยังไม่รู้จะเริ่มตรงไหน อ่าน แพ้คดีศาลชั้นต้น ทำอะไรต่อ 7 ขั้นตอน และถ้ากำลังตัดสินใจเรื่องทนาย อ่าน จ้างทนายอุทธรณ์ ทนายช่วยอะไร

การอุทธรณ์ที่ได้ผลเริ่มจากการรู้กำหนดเวลาที่แน่นอนและประเด็นที่มีน้ำหนักจริง ถ้าคุณต้องการให้ทนายช่วยประเมินคดี คำนวณวันครบกำหนด และวางแผนอุทธรณ์ เตรียมคำพิพากษาและเอกสารในคดีให้พร้อม แล้ว ติดต่อสำนักงาน ก่อนครบกำหนด

คำถามที่พบบ่อย

อุทธรณ์แล้วผลอาจแย่ลงกว่าเดิมได้ไหม?

อาจเกิดได้ในบางกรณี ในคดีอาญา ถ้าโจทก์ไม่ได้อุทธรณ์ขอให้เพิ่มโทษ ศาลอุทธรณ์จะเพิ่มโทษจำเลยไม่ได้ แต่ถ้าอีกฝ่ายอุทธรณ์ด้วย ผลอาจเปลี่ยนไปทางใดก็ได้ ในคดีแพ่ง ถ้าแพ้ในชั้นอุทธรณ์ ศาลอาจสั่งให้รับผิดค่าฤชาธรรมเนียมชั้นอุทธรณ์เพิ่ม

ต้องรอคำพิพากษาฉบับเต็มก่อนค่อยเริ่มนับวันอุทธรณ์ไหม?

ไม่ใช่ กำหนดหนึ่งเดือนนับแต่วันที่ศาลอ่านคำพิพากษาหรือคำสั่ง ไม่ใช่วันที่คุณได้รับสำเนา ถ้ารอเอกสารนานเกินไป เวลาที่เหลือสำหรับเตรียมอุทธรณ์จะสั้นลงมาก ควรขอคัดคำพิพากษาให้เร็วที่สุด

พ้นกำหนดอุทธรณ์ไปแล้ว ยังทำอะไรได้ไหม?

ทำได้น้อยมาก การขอขยายระยะเวลาต้องยื่นก่อนสิ้นกำหนด เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัย ซึ่งศาลจะพิจารณาเป็นรายกรณี ถ้าคุณคิดว่ามีเหตุสุดวิสัยจริง ควรปรึกษาทนายทันที

อุทธรณ์ใช้เวลานานเท่าไรกว่าจะรู้ผล?

ไม่มีกำหนดตายตัว สถิติปี 2568 แสดงว่าคดีที่ศาลอุทธรณ์ภาคพิพากษาเสร็จส่วนใหญ่ใช้ไม่เกิน 3 เดือน ส่วนศาลอุทธรณ์ซึ่งรับคดียาเสพติดทั่วประเทศส่วนใหญ่ใช้เกิน 1 ปี คดีที่นับว่าเสร็จรวมคดีที่ยังรออ่านคำพิพากษา วันที่คุณได้ฟังผลจึงอาจช้ากว่านั้น และตัวเลขนี้ไม่ใช่คำมั่นสำหรับคดีของคุณ

ระหว่างอุทธรณ์ยังเจรจาตกลงกันได้ไหม?

ได้ในหลายกรณี สถิติปี 2568 มีคดีชั้นอุทธรณ์ที่จบด้วยการประนีประนอมยอมความ 37 คดี ส่วนคดีอาญาที่เป็นความผิดต่อส่วนตัว เช่น หมิ่นประมาท ถอนฟ้องหรือยอมความได้ก่อนคดีถึงที่สุด ข้อตกลงควรทำเป็นหนังสือและให้ทนายตรวจก่อนลงชื่อ

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ