อุทธรณ์คดีอาญาทุจริตและประพฤติมิชอบ ยื่นที่ไหน ภายในกี่วัน และต่างจากคดีอาญาทั่วไปอย่างไร

เมื่อศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบอ่านคำพิพากษา จำเลยซึ่งหลายคนเป็นหรือเคยเป็นเจ้าหน้าที่ของรัฐ มักมีคำถามเร่งด่วนว่าจะอุทธรณ์ได้ภายในเมื่อไร ต้องยื่นที่ไหน และกติกาเหมือนคดีอาญาทั่วไปหรือไม่ คำตอบคือหลายจุดไม่เหมือน คดีกลุ่มนี้มีกฎหมายวิธีพิจารณาเฉพาะ ทั้งเรื่องศาลที่รับอุทธรณ์ การแสดงตนของจำเลย และการฎีกา บทความนี้สรุปจุดที่ต่างจากคดีอาญาทั่วไปและสิ่งที่ควรทำภายในเดือนแรกหลังฟังคำพิพากษา

คดีอาญาทุจริตและประพฤติมิชอบ คืออะไร และเริ่มที่ศาลไหน?

คดีอาญาทุจริตและประพฤติมิชอบ คือ คดีอาญาที่กฎหมายกำหนดให้พิจารณาตามพระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ พ.ศ. 2559 เช่น คดีที่กล่าวหาว่าเจ้าหน้าที่ของรัฐทุจริตต่อหน้าที่หรือใช้ตำแหน่งโดยมิชอบ รวมถึงผู้ที่ถูกกล่าวหาว่าร่วมกระทำผิด ศาลชั้นต้นของคดีเหล่านี้คือศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบกลาง และศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบภาค ซึ่งตั้งขึ้นตามกฎหมายจัดตั้งศาลเฉพาะ ที่ตั้งและเขตของศาลภาคกำหนดโดยพระราชกฤษฎีกา อ่านเพิ่มได้ที่พระราชกฤษฎีกากำหนดที่ตั้งและเขตศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบภาค

ประเด็นที่ทำให้คดีกลุ่มนี้ต่างคือ กฎหมายวิธีพิจารณาเฉพาะกำหนดเรื่องอุทธรณ์และฎีกาไว้เอง ส่วนที่ไม่ได้กำหนดจึงใช้หลักของประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ป.วิ.อ.) การอ่านบทความหรือคำแนะนำที่เขียนสำหรับคดีอาญาทั่วไปแล้วนำมาใช้ตรง ๆ จึงเสี่ยงพลาด ภาพรวมของการอุทธรณ์คดีอาญาทั่วไปอยู่ในคู่มือยื่นอุทธรณ์ฉบับปี 2569

อุทธรณ์คดีอาญาทุจริตไปศาลไหน?

ไปศาลอุทธรณ์ แผนกคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ ไม่ใช่ศาลอุทธรณ์ภาค แม้คดีจะเริ่มที่ศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบภาคในต่างจังหวัดก็ตาม พระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ พ.ศ. 2559 มาตรา 38 กำหนดให้จัดตั้งแผนกคดีทุจริตและประพฤติมิชอบในศาลอุทธรณ์เพื่อพิจารณาอุทธรณ์คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลชั้นต้นในคดีประเภทนี้ ข้อความตัวบทนี้เผยแพร่อยู่บนเว็บไซต์ของศาลอุทธรณ์เอง

รายงานสถิติคดีศาลยุติธรรม ประจำปี พ.ศ. 2568 ของสำนักงานศาลยุติธรรมยืนยันภาพเดียวกัน โดยระบุว่าศาลอุทธรณ์เป็นศาลเดียวที่มีอำนาจพิจารณาอุทธรณ์คดียาเสพติด คดีค้ามนุษย์ และคดีทุจริตและประพฤติมิชอบจากทั่วประเทศ ความต่างระหว่างศาลอุทธรณ์กับศาลอุทธรณ์ภาคอธิบายไว้ในศาลอุทธรณ์ภาค 1–9 ดูแลจังหวัดไหนบ้าง

ยื่นอุทธรณ์คดีอาญาทุจริตที่ไหน ภายในกี่วัน?

ตามมาตรา 39 ของกฎหมายฉบับเดียวกัน ผู้อุทธรณ์ยื่นอุทธรณ์ต่อศาลชั้นต้นที่ตัดสินคดี ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันที่ได้อ่านหรือถือว่าได้อ่านคำพิพากษาหรือคำสั่ง กำหนดนี้ตรงกับคดีอาญาทั่วไป แต่คำว่า "หนึ่งเดือน" ไม่ใช่ "สามสิบวัน" และวันครบกำหนดอาจไม่ตรงกับที่คนนับเอาเอง ควรให้ทนายตรวจวันครบกำหนดจริงตั้งแต่วันแรก

คดีทุจริตมักมีสำนวนหนาและพยานเอกสารจำนวนมาก เช่น เอกสารการจัดซื้อจัดจ้าง บันทึกการประชุม หรือหลักฐานทางการเงิน เวลาหนึ่งเดือนจึงสั้นมากสำหรับการอ่านสำนวนทั้งหมดและหาประเด็นอุทธรณ์ ถ้ามีเหตุจำเป็นจริง ควรปรึกษาทนายเรื่องการขอขยายระยะเวลาโดยเร็ว เพราะการขยายเวลาต้องมีพฤติการณ์พิเศษและควรยื่นก่อนครบกำหนด ศาลไม่มีหน้าที่ต้องอนุญาต

จำเลยต้องไปแสดงตนขณะยื่นอุทธรณ์หรือไม่?

ควรถือว่าต้องแสดงตน ถ้าจำเลยไม่ได้ถูกคุมขังและเป็นผู้อุทธรณ์ ในคดีอาญาทั่วไป ป.วิ.อ. มาตรา 198 บังคับให้แสดงตนเฉพาะจำเลยที่ถูกพิพากษาจำคุกหรือโทษที่หนักกว่าและไม่ได้ถูกคุมขัง และยกเว้นจำเลยที่ศาลรอการลงโทษจำคุก แต่ตัวบทมาตรา 40 ของพระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีทุจริตฯ ที่เผยแพร่อยู่ใช้ถ้อยคำว่า จำเลยซึ่งไม่ได้ถูกคุมขังเป็นผู้อุทธรณ์ ต้องแสดงตนต่อเจ้าพนักงานศาลขณะยื่นอุทธรณ์ มิฉะนั้นศาลไม่รับอุทธรณ์ ถ้อยคำนี้ไม่ได้จำกัดเฉพาะจำเลยที่ถูกพิพากษาจำคุก และไม่ได้เขียนข้อยกเว้นเรื่องรอการลงโทษไว้

ผลในทางปฏิบัติคือ จำเลยในคดีทุจริตที่ยื่นอุทธรณ์ไม่ควรสันนิษฐานว่าตนได้รับยกเว้นเพราะศาลรอการลงโทษหรือลงโทษปรับ วิธีที่ปลอดภัยที่สุดคือวางแผนไปแสดงตนด้วยตนเองในวันยื่น และให้ทนายสอบถามวิธีปฏิบัติของศาลที่จะยื่นล่วงหน้า ตามตัวบทเดียวกัน หลักการแสดงตนนี้ใช้กับการยื่นฎีกาด้วย

ตัวอย่างสมมติ: จำเลยที่ศาลรอการลงโทษ

นายเอเป็นอดีตเจ้าหน้าที่ของหน่วยงานท้องถิ่นแห่งหนึ่ง ศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบภาคพิพากษาว่าเขามีความผิด ลงโทษจำคุกแต่ให้รอการลงโทษไว้ นายเอต้องการอุทธรณ์ขอให้ยกฟ้อง และคิดว่าเมื่อไม่ได้ถูกจำคุกจริงก็ให้ทนายไปยื่นแทนได้ หากเป็นคดีอาญาทั่วไป ความเข้าใจนี้อาจถูก แต่ในคดีทุจริต ถ้อยคำของมาตรา 40 ใช้กับจำเลยที่ไม่ได้ถูกคุมขังซึ่งเป็นผู้อุทธรณ์ นายเอจึงควรไปแสดงตนที่ศาลชั้นต้นในวันยื่นอุทธรณ์ด้วยตนเอง และยื่นภายในหนึ่งเดือน สำนวนของเขาจะถูกส่งไปศาลอุทธรณ์ แผนกคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ ที่กรุงเทพมหานคร

คดีทุจริตต่างจากคดีอาญาทั่วไปอย่างไร?

ต่างกันหลายจุดตั้งแต่ศาลที่รับอุทธรณ์ไปจนถึงการฎีกา ตารางนี้เทียบประเด็นที่มีผลต่อการตัดสินใจมากที่สุด

เรื่องคดีอาญาทั่วไปคดีอาญาทุจริตและประพฤติมิชอบ
ศาลชั้นอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์หรือศาลอุทธรณ์ภาคตามเขตศาลชั้นต้นศาลอุทธรณ์ แผนกคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ (ทุกพื้นที่)
ยื่นที่ / กำหนดเวลาศาลชั้นต้น ภายในหนึ่งเดือน (ป.วิ.อ. มาตรา 198)ศาลชั้นต้น ภายในหนึ่งเดือน (มาตรา 39)
จำเลยต้องแสดงตนเฉพาะจำเลยที่ถูกจำคุกโดยไม่รอการลงโทษและไม่ได้ถูกคุมขังตัวบทใช้กับจำเลยที่ไม่ได้ถูกคุมขังซึ่งเป็นผู้อุทธรณ์ ไม่มีข้อยกเว้นเรื่องรอการลงโทษ
คำพิพากษาชั้นอุทธรณ์ฎีกาได้ ภายใต้ข้อห้ามฎีกาเป็นที่สุด เว้นแต่ศาลฎีการับฎีกา
การฎีกาไม่ต้องขออนุญาตศาลฎีกา ฎีกาได้ภายในหนึ่งเดือนภายใต้ข้อห้าม ป.วิ.อ. มาตรา 218–220ยื่นคำร้องให้ศาลฎีการับพร้อมฎีกาภายในหนึ่งเดือน ศาลฎีกาพิจารณาว่าเป็นปัญหาสำคัญหรือไม่

ข้อมูลฝั่งคดีทุจริตในตารางและในบทความนี้ ทั้งกำหนดอุทธรณ์ การแสดงตน และการฎีกา มาจากตัวบทที่เผยแพร่ ควรให้ทนายเทียบกับตัวบทฉบับทางการและข้อบังคับที่เกี่ยวข้องก่อนใช้ในคดีจริง เพราะรายละเอียดวิธีปฏิบัติอาจกำหนดเพิ่มเติมในระเบียบหรือข้อบังคับของศาล

แพ้ชั้นอุทธรณ์แล้ว ฎีกาคดีทุจริตได้ไหม?

ได้ แต่ต้องผ่านการพิจารณาของศาลฎีกาก่อน ตามมาตรา 42 คำพิพากษาของศาลชั้นอุทธรณ์ในคดีทุจริตเป็นที่สุด ภายใต้บังคับมาตรา 44 ซึ่งเปิดให้ผู้ที่ต้องการฎีกายื่นคำร้องแสดงเหตุที่ศาลฎีกาควรรับฎีกา พร้อมคำฟ้องฎีกา ต่อศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือน คำร้องนี้พิจารณาโดยองค์คณะที่ประธานศาลฎีกาแต่งตั้ง และศาลฎีกาจะรับเมื่อเห็นว่าเป็นปัญหาสำคัญ เช่น เป็นเรื่องที่เกี่ยวกับประโยชน์สาธารณะ หรือศาลชั้นอุทธรณ์ลงโทษประหารชีวิตหรือจำคุกตลอดชีวิต

ระบบนี้ต่างจากคดีอาญาทั่วไปซึ่งไม่มีขั้นตอนขออนุญาตต่อศาลฎีกา ความต่างระหว่างระบบอนุญาตฎีกาของคดีแพ่ง คดียาเสพติด และคดีอาญาทั่วไป อธิบายไว้ในขออนุญาตฎีกา คดีอาญาต้องทำไหม สำหรับคดีที่ศาลชั้นต้นลงโทษประหารชีวิตหรือจำคุกตลอดชีวิตแล้วไม่มีใครอุทธรณ์ กฎหมายกำหนดให้ศาลชั้นต้นส่งสำนวนไปยังศาลอุทธรณ์แผนกคดีทุจริตฯ เพื่อพิจารณาต่อ

สถิติอุทธรณ์คดีทุจริตปี 2568

ตามรายงานสถิติคดีศาลยุติธรรมปี 2568 ศาลชั้นอุทธรณ์มีคดีอาญาทุจริตและประพฤติมิชอบค้างมาจากปีก่อน 1,768 คดี รับใหม่ 923 คดี พิพากษาเสร็จ 836 คดี และค้างไปสิ้นปี 1,855 คดี คดีค้างจึงเพิ่มขึ้นในรอบปี ส่วนศาลอุทธรณ์ทั้งศาลซึ่งรับคดียาเสพติด ค้ามนุษย์ และทุจริตจากทั่วประเทศ มีคดีที่พิพากษาเสร็จในปี 2568 จำนวน 27,933 คดี ในจำนวนนี้ 19,571 คดีใช้เวลาเกิน 1 ปีแต่ไม่เกิน 2 ปี ตัวเลขนี้เป็นภาพรวมของทุกประเภทคดีในศาลอุทธรณ์ ไม่ได้แยกเฉพาะคดีทุจริต และไม่ใช่คำมั่นต่อคดีใดคดีหนึ่ง แต่ช่วยให้วางแผนได้ว่าการรอคำพิพากษาชั้นอุทธรณ์อาจใช้เวลานานพอสมควร

สิ่งที่ควรทำทันทีหลังฟังคำพิพากษาคดีทุจริต

  1. จดวันอ่านคำพิพากษา และให้ทนายคำนวณวันครบกำหนดหนึ่งเดือนทันที
  2. ขอคัดสำเนาคำพิพากษาและเอกสารในสำนวนที่ศาลใช้วินิจฉัย โดยเฉพาะพยานเอกสารที่เป็นแกนของคดี
  3. ถ้าถูกคุมขังหรือต้องการยื่นขอปล่อยชั่วคราวระหว่างอุทธรณ์ ให้เตรียมเอกสารและหลักประกันไปพร้อมกัน ดูประกันตัวระหว่างอุทธรณ์คดีอาญา
  4. วางแผนไปแสดงตนด้วยตนเองในวันยื่นอุทธรณ์ แม้ศาลจะรอการลงโทษ และสอบถามวิธีปฏิบัติของศาลล่วงหน้า
  5. แยกให้ชัดว่าจะอุทธรณ์ขอให้ยกฟ้อง ขอให้ลงโทษเบาลง หรือทั้งสองแบบ เพราะแนวการเขียนและพยานหลักฐานที่ต้องอ้างต่างกัน

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยคือยื่นอุทธรณ์โดยอ้างกติกาของคดีอาญาทั่วไป ให้ผู้อื่นไปยื่นแทนโดยจำเลยไม่ไปแสดงตน และรอจนใกล้ครบกำหนดจึงเริ่มอ่านสำนวน ทั้งสามเรื่องป้องกันได้ถ้าเริ่มวางแผนตั้งแต่วันที่ฟังคำพิพากษา

คดีทุจริตมีผลทั้งต่อเสรีภาพ อาชีพ และชื่อเสียงของจำเลย ขั้นตอนในชั้นอุทธรณ์และฎีกาก็มีกติกาเฉพาะที่ต่างจากคดีอาญาทั่วไป หากคุณหรือคนในครอบครัวเพิ่งฟังคำพิพากษา ควรนำคำพิพากษาไปให้ทนายตรวจโดยเร็วว่าจะอุทธรณ์ในประเด็นใดและต้องเตรียมอะไรในวันยื่น หากต้องการให้ช่วยวางแผน ติดต่อสำนักงาน

คำถามที่พบบ่อย

อุทธรณ์คดีทุจริตไปศาลอุทธรณ์ภาคได้ไหม?

ไม่ได้ คดีอาญาทุจริตและประพฤติมิชอบจากทุกพื้นที่อุทธรณ์ไปศาลอุทธรณ์ แผนกคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ แต่ยังยื่นอุทธรณ์ที่ศาลชั้นต้นที่ตัดสินคดี

อุทธรณ์คดีทุจริตต้องยื่นภายในกี่วัน?

ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันที่ได้อ่านหรือถือว่าได้อ่านคำพิพากษา ไม่ใช่สามสิบวัน โดยยื่นต่อศาลชั้นต้นที่ตัดสินคดี ควรให้ทนายตรวจวันครบกำหนดจริง

ศาลรอการลงโทษแล้ว ยังต้องไปแสดงตนตอนยื่นอุทธรณ์ไหม?

ควรถือว่าต้องไป เพราะตัวบทของกฎหมายวิธีพิจารณาคดีทุจริตใช้กับจำเลยที่ไม่ได้ถูกคุมขังซึ่งเป็นผู้อุทธรณ์ และไม่ได้เขียนข้อยกเว้นเรื่องรอการลงโทษไว้ ควรสอบถามวิธีปฏิบัติของศาลล่วงหน้า

แพ้คดีทุจริตในชั้นอุทธรณ์ ฎีกาได้เลยหรือไม่?

ไม่ได้เลยทันที ต้องยื่นคำร้องแสดงเหตุที่ศาลฎีกาควรรับพร้อมฎีกาต่อศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือน และศาลฎีกาจะรับเฉพาะเมื่อเห็นว่าเป็นปัญหาสำคัญ

ระหว่างอุทธรณ์คดีทุจริต ขอประกันตัวได้ไหม?

ได้ จำเลยขอปล่อยชั่วคราวระหว่างอุทธรณ์ได้ และถ้าศาลไม่อนุญาตก็อุทธรณ์คำสั่งได้ แต่ศาลไม่มีหน้าที่ต้องอนุญาตทุกกรณี จึงควรเตรียมเหตุผลและหลักประกันไว้ล่วงหน้า

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ