อุทธรณ์คดีหมิ่นประมาท แพ้แล้วสู้ต่อได้ไหม? ทั้งคดีอาญาและคดีเรียกค่าเสียหาย

คดีหมิ่นประมาทมักเริ่มจากถ้อยคำไม่กี่ประโยค แต่เมื่อศาลชั้นต้นตัดสินแล้ว ทั้งฝ่ายที่ถูกฟ้องและฝ่ายที่รู้สึกว่าชื่อเสียงเสียหายต่างมีคำถามคล้ายกัน คือจะสู้ต่อได้อีกไหม และสู้ในประเด็นอะไร คดีประเภทนี้มีจุดเฉพาะหลายข้อ ทั้งข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงเพราะอัตราโทษต่ำ ข้อต่อสู้ตามกฎหมายอาญาที่ต้องยกให้ถูกจังหวะ และการยอมความที่ยังทำได้ระหว่างอุทธรณ์ บทความนี้แยกให้เห็นทั้งฝั่งคดีอาญาและคดีแพ่งเรียกค่าเสียหาย

อุทธรณ์คดีหมิ่นประมาท คืออะไร และมีกี่แบบ?

อุทธรณ์คดีหมิ่นประมาท คือ การขอให้ศาลชั้นอุทธรณ์ทบทวนคำพิพากษาของศาลชั้นต้นในคดีที่มีการกล่าวหาว่าใส่ความผู้อื่นให้เสียชื่อเสียง คดีหมิ่นประมาทแยกได้เป็นสองแบบ ซึ่งอาจเกิดคู่กันจากเหตุการณ์เดียว

  • คดีอาญา ตามประมวลกฎหมายอาญา (ป.อ.) มาตรา 326 หมิ่นประมาท คือ การใส่ความผู้อื่นต่อบุคคลที่สามโดยประการที่น่าจะทำให้ผู้อื่นนั้นเสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่น หรือถูกเกลียดชัง โทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ส่วนมาตรา 328 หมิ่นประมาทโดยการโฆษณา เช่น ด้วยเอกสาร ภาพ ตัวอักษร หรือการกระจายเสียงหรือภาพ มีโทษจำคุกไม่เกินสองปีและปรับไม่เกินสองแสนบาท
  • คดีแพ่ง ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 423 ผู้ที่กล่าวหรือไขข่าวข้อความอันฝ่าฝืนต่อความจริงจนเสียหายแก่ชื่อเสียงหรือทางทำมาหาได้ของผู้อื่น ต้องใช้ค่าสินไหมทดแทน แม้ไม่รู้ว่าข้อความไม่จริงแต่ควรรู้
เรื่องคดีอาญาคดีแพ่ง (ค่าเสียหาย)
กำหนดอุทธรณ์หนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา ยื่นที่ศาลชั้นต้น (ป.วิ.อ. มาตรา 198)หนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา ยื่นที่ศาลชั้นต้น (ป.วิ.พ. มาตรา 229)
ข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงคดีที่อัตราโทษสูงสุดไม่เกินเกณฑ์ของ ป.วิ.อ. มาตรา 193 ทวิทุนทรัพย์ที่พิพาทในชั้นอุทธรณ์ไม่เกินห้าหมื่นบาท (ป.วิ.พ. มาตรา 224)
ยอมความทำได้ก่อนคดีถึงที่สุด เพราะเป็นความผิดอันยอมความได้ตกลงประนีประนอมกันได้ระหว่างคดี
ชั้นฎีกาไม่มีระบบขออนุญาตฎีกา แต่มีข้อห้ามฎีกา ป.วิ.อ. มาตรา 218–220ต้องได้รับอนุญาตจากศาลฎีกา (ป.วิ.พ. มาตรา 247)

ภาพรวมของการอุทธรณ์ทั้งสองระบบอยู่ในคู่มือยื่นอุทธรณ์ฉบับปี 2569 ส่วนบทความนี้เน้นจุดที่เฉพาะกับคดีหมิ่นประมาท

คดีหมิ่นประมาทอาญา อุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้ไหม?

ขึ้นกับว่าคุณเป็นฝ่ายใดและฐานความผิดใด ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ป.วิ.อ.) มาตรา 193 ทวิ ห้ามอุทธรณ์ในข้อเท็จจริงในคดีที่อัตราโทษอย่างสูงตามกฎหมายจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ เกณฑ์นี้ดูจากอัตราโทษสูงสุดตามกฎหมาย ไม่ใช่โทษที่ศาลลงจริง หมิ่นประมาทธรรมดาตามมาตรา 326 จึงอยู่ในข้อห้ามนี้

อย่างไรก็ดีข้อห้ามนี้มีข้อยกเว้นที่เป็นประโยชน์แก่จำเลย คือจำเลยยังอุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้ ถ้าศาลชั้นต้นพิพากษาให้ลงโทษจำคุกหรือกักขังแทนโทษจำคุก ลงโทษจำคุกแต่รอการลงโทษ ว่ากระทำผิดแต่รอการกำหนดโทษ หรือลงโทษปรับเกินหนึ่งพันบาท ส่วนฝ่ายโจทก์ซึ่งในคดีหมิ่นประมาทมักเป็นผู้เสียหายที่ฟ้องเอง ถ้าศาลยกฟ้อง จะอุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้ก็ต่อเมื่อผู้พิพากษาที่พิจารณาหรือลงชื่อในคำพิพากษาหรือทำความเห็นแย้งในศาลชั้นต้นอนุญาต หรืออัยการตามที่กฎหมายกำหนดรับรองตามมาตรา 193 ตรี รายละเอียดข้อห้ามนี้อ่านเพิ่มได้ที่ข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง 193 ทวิ และทางออกตาม 193 ตรี

สำหรับหมิ่นประมาทโดยการโฆษณาตามมาตรา 328 อัตราโทษปรับสูงสุดสองแสนบาทเกินเกณฑ์หกหมื่นบาท จึงน่าจะไม่อยู่ในข้อห้ามของมาตรา 193 ทวิ แต่การจัดว่าคดีของคุณอยู่ในฐานใดขึ้นกับคำฟ้องและคำพิพากษา และคดีที่มีหลายข้อหาอาจซับซ้อนกว่านี้ จึงควรให้ทนายตรวจก่อนวางแนวอุทธรณ์ หากคดีของคุณเกี่ยวกับโพสต์ออนไลน์และมีข้อหาตามกฎหมายคอมพิวเตอร์ด้วย ควรให้ทนายตรวจอัตราโทษและการยอมความของแต่ละข้อหาแยกกัน

ตัวอย่างสมมติ: ผลต่างกันตามฝ่ายที่อุทธรณ์

นายเอพูดกับเพื่อนบ้านหลายคนว่านางบียักยอกเงินกองทุนหมู่บ้าน นางบีฟ้องนายเอฐานหมิ่นประมาทตามมาตรา 326 ถ้าศาลชั้นต้นลงโทษปรับนายเอหนึ่งหมื่นบาท นายเออุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้ เพราะเป็นโทษปรับเกินหนึ่งพันบาท แต่ถ้าศาลชั้นต้นยกฟ้อง นางบีในฐานะโจทก์อุทธรณ์ได้เฉพาะข้อกฎหมาย เว้นแต่จะได้รับอนุญาตหรือรับรองตามมาตรา 193 ตรี ตัวอย่างนี้แสดงให้เห็นว่าเหตุการณ์เดียวกันอาจเปิดทางอุทธรณ์ต่างกันตามผลคดีและฝ่ายที่อุทธรณ์

ข้อต่อสู้ใดบ้างที่ใช้ได้ในชั้นอุทธรณ์คดีหมิ่นประมาท?

ข้อต่อสู้หลักมาจากตัวบทของ ป.อ. เอง แต่ต้องจำไว้ว่าข้อกฎหมายที่จะอุทธรณ์ได้ต้องกล่าวไว้ชัดแจ้งในอุทธรณ์ และต้องเคยยกขึ้นว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้น เว้นแต่เป็นข้อกฎหมายเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน (ป.วิ.อ. มาตรา 195) ข้อต่อสู้ที่พบบ่อยมีดังนี้

  • ไม่ครบองค์ประกอบความผิด เช่น ข้อความไม่ได้ใส่ความผู้เสียหาย ไม่ได้กล่าวต่อบุคคลที่สาม หรือไม่น่าจะทำให้เสียชื่อเสียง เมื่อข้อเท็จจริงเรื่องถ้อยคำที่พูดหรือเขียนฟังได้แล้ว คำถามว่าถ้อยคำนั้นเข้าองค์ประกอบความผิดหรือไม่มักยกเป็นข้อกฎหมายได้
  • แสดงความคิดเห็นโดยสุจริต ตาม ป.อ. มาตรา 329 เช่น เพื่อป้องกันตนหรือป้องกันส่วนได้เสียตามคลองธรรม ในฐานะเจ้าพนักงานที่ปฏิบัติตามหน้าที่ ติชมด้วยความเป็นธรรม หรือรายงานการพิจารณาในศาลหรือการประชุมอย่างเป็นธรรม
  • พิสูจน์ความจริง ตาม ป.อ. มาตรา 330 ถ้าพิสูจน์ได้ว่าข้อความที่กล่าวเป็นความจริง ผู้กระทำไม่ต้องรับโทษ แต่ห้ามพิสูจน์ถ้าเป็นการใส่ความในเรื่องส่วนตัวและการพิสูจน์จะไม่เป็นประโยชน์แก่ประชาชน
  • คดีขาดอายุความร้องทุกข์ หมิ่นประมาทเป็นความผิดอันยอมความได้ ถ้าผู้เสียหายไม่ร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำ คดีขาดอายุความ (ป.อ. มาตรา 96)

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยคือ "พูดความจริงไม่ผิดเสมอ" ซึ่งไม่ถูก เพราะเรื่องส่วนตัวที่ไม่เป็นประโยชน์แก่ประชาชนพิสูจน์ความจริงไม่ได้ อีกเรื่องที่ควรรู้คือศาลอาจสั่งให้ยึดและทำลายวัตถุที่เป็นการหมิ่นประมาท หรือให้โฆษณาคำพิพากษาโดยจำเลยเสียค่าใช้จ่ายตามมาตรา 332 จึงควรอ่านคำพิพากษาให้ครบทุกส่วนก่อนตัดสินใจว่าจะอุทธรณ์ส่วนใด

ยอมความระหว่างอุทธรณ์ได้ไหม?

ได้ ความผิดฐานหมิ่นประมาทในหมวดนี้เป็นความผิดอันยอมความได้ (ป.อ. มาตรา 333) และตาม ป.วิ.อ. มาตรา 35 คดีความผิดต่อส่วนตัวถอนฟ้องหรือยอมความได้ในเวลาใดก็ได้ก่อนคดีถึงที่สุด ซึ่งรวมถึงระหว่างอุทธรณ์และฎีกา เมื่อยอมความโดยถูกต้องตามกฎหมายแล้ว สิทธินำคดีอาญามาฟ้องย่อมระงับ (มาตรา 39) แต่ถ้าเป็นการถอนฟ้อง จำเลยมีสิทธิคัดค้านได้

ในทางปฏิบัติ การยอมความควรทำเป็นหนังสือ ระบุให้ชัดว่าครอบคลุมทั้งส่วนอาญาและค่าเสียหายหรือไม่ แล้วยื่นต่อศาลที่สำนวนอยู่ ห้ามใช้การข่มขู่หรือกดดันให้อีกฝ่ายถอนความ เพราะอาจกลายเป็นความผิดใหม่ ถ้าอีกฝ่ายยังไม่พร้อมเจรจา การยื่นอุทธรณ์ให้ทันกำหนดก็ยังจำเป็น เพราะการเจรจาไม่ได้หยุดนับกำหนดเวลาอุทธรณ์

จำเลยอุทธรณ์แล้วเสี่ยงโทษหนักขึ้นไหม?

ถ้าโจทก์ไม่ได้อุทธรณ์ขอให้เพิ่มโทษ ศาลอุทธรณ์จะเพิ่มโทษจำเลยไม่ได้ (ป.วิ.อ. มาตรา 212) แต่โจทก์ยังอุทธรณ์ขอเพิ่มโทษได้ภายในกำหนดของตนเอง ข้อที่ต้องระวังอีกข้อคือ จำเลยที่ถูกพิพากษาจำคุกโดยไม่รอการลงโทษและไม่ได้ถูกคุมขัง ต้องไปแสดงตนต่อเจ้าพนักงานศาลขณะยื่นอุทธรณ์ ไม่เช่นนั้นศาลไม่รับอุทธรณ์ (มาตรา 198) จำเลยที่ศาลรอการลงโทษไม่อยู่ในบังคับข้อนี้

คดีหมิ่นประมาททางแพ่ง อุทธรณ์ค่าเสียหายได้อย่างไร?

คดีแพ่งเรียกค่าเสียหายจากการหมิ่นประมาทใช้หลักอุทธรณ์ของ ป.วิ.พ. คือยื่นต่อศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือน พร้อมวางเงินค่าธรรมเนียมที่ต้องใช้แก่อีกฝ่ายตามคำพิพากษา ถ้าทุนทรัพย์ที่ยังพิพาทกันในชั้นอุทธรณ์ไม่เกินห้าหมื่นบาท ห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง เว้นแต่ผู้พิพากษาในศาลชั้นต้นทำความเห็นแย้ง รับรองว่ามีเหตุอันควรอุทธรณ์ หรืออธิบดีผู้พิพากษาที่เกี่ยวข้องอนุญาต

จำนวนค่าสินไหมทดแทนเป็นเรื่องที่ศาลวินิจฉัยตามควรแก่พฤติการณ์และความร้ายแรงแห่งละเมิด (ป.พ.พ. มาตรา 438) การอุทธรณ์ขอเพิ่มหรือลดจึงต้องชี้ให้เห็นว่าศาลชั้นต้นประเมินพฤติการณ์หรือความเสียหายคลาดเคลื่อนอย่างไร ไม่ใช่เพียงบอกว่าน้อยหรือมากเกินไป นอกจากเงินแล้ว ผู้เสียหายอาจขอให้ศาลสั่งให้จัดการตามควรเพื่อทำให้ชื่อเสียงกลับคืนดีแทนหรือพร้อมกับค่าเสียหายได้ (มาตรา 447) และควรระวังอายุความละเมิด คือหนึ่งปีนับแต่รู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวผู้ต้องรับผิด หรือสิบปีนับแต่วันทำละเมิด แต่ถ้าการกระทำเป็นความผิดอาญาที่มีอายุความยาวกว่า ให้ใช้อายุความทางอาญา (มาตรา 448) แนวทางอุทธรณ์ค่าเสียหายอธิบายละเอียดในอุทธรณ์ค่าเสียหายคดีละเมิด

แพ้ชั้นอุทธรณ์แล้ว ฎีกาต่อได้ไหม?

คดีอาญาฎีกาได้ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ (ป.วิ.อ. มาตรา 216) แต่มีข้อห้ามฎีกาที่กระทบคดีหมิ่นประมาทมาก โดยเฉพาะมาตรา 220 ที่ห้ามฎีกาทั้งข้อเท็จจริงและข้อกฎหมาย เมื่อศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ต่างพิพากษายกฟ้องโจทก์ และมาตรา 218–219 ที่ห้ามฎีกาข้อเท็จจริงในคดีโทษไม่สูง ทางออกของคดีต้องห้ามคือการอนุญาตหรือรับรองตามมาตรา 221 ส่วนคดีแพ่งต้องได้รับอนุญาตจากศาลฎีกา โดยยื่นคำร้องพร้อมฎีกาต่อศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือน ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 247 ดูความต่างของสองระบบได้ในขออนุญาตฎีกา คดีอาญาต้องทำไหม

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในการอุทธรณ์คดีหมิ่นประมาท

  • โจทก์เขียนอุทธรณ์โต้แย้งพยาน ทั้งที่คดีมาตรา 326 อุทธรณ์ข้อเท็จจริงไม่ได้ โดยไม่ได้ขอให้รับรองหรืออนุญาตไว้
  • ยกข้อต่อสู้ใหม่ที่ไม่เคยยกในศาลชั้นต้น เช่น อ้างการติชมโดยสุจริตเป็นครั้งแรกในอุทธรณ์
  • รอเจรจายอมความจนเลยกำหนดอุทธรณ์ การเจรจาไม่หยุดนับเวลา
  • จำเลยที่ถูกจำคุกให้คนอื่นไปยื่นแทน โดยไม่ได้ไปแสดงตนเอง
  • คิดว่ายื่นที่ศาลอุทธรณ์ได้เลย อุทธรณ์ต้องยื่นที่ศาลชั้นต้น และถ้าศาลไม่รับอุทธรณ์ต้องรีบคัดค้านภายในกำหนด ดูศาลไม่รับอุทธรณ์ ทำอย่างไร

คดีหมิ่นประมาทมักตัดสินกันที่รายละเอียดของถ้อยคำ บริบท และข้อต่อสู้ที่ยกไว้ตั้งแต่ศาลชั้นต้น ก่อนตัดสินใจอุทธรณ์หรือเจรจายอมความ ควรนำคำพิพากษา คำฟ้อง คำให้การ และหลักฐานข้อความที่พิพาทไปให้ทนายตรวจว่าประเด็นใดยังอุทธรณ์ได้ และครบกำหนดเมื่อไร หากต้องการให้ช่วยประเมินคดี ติดต่อสำนักงาน

คำถามที่พบบ่อย

คดีหมิ่นประมาทยอมความในชั้นอุทธรณ์ได้ไหม?

ได้ หมิ่นประมาทเป็นความผิดอันยอมความได้ จึงถอนฟ้องหรือยอมความได้ทุกเวลาก่อนคดีถึงที่สุด รวมถึงระหว่างอุทธรณ์และฎีกา เมื่อยอมความถูกต้องแล้ว สิทธินำคดีอาญามาฟ้องระงับ

ศาลรอการลงโทษแล้ว จำเลยอุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้หรือไม่?

ได้ แม้หมิ่นประมาทตามมาตรา 326 จะอยู่ในข้อห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริง แต่จำเลยที่ถูกพิพากษาจำคุกแต่รอการลงโทษเข้าข้อยกเว้นของมาตรา 193 ทวิ จึงอุทธรณ์ข้อเท็จจริงได้

พูดความจริงแล้วถูกฟ้องหมิ่นประมาท ใช้เป็นข้อต่อสู้ได้ไหม?

ได้ในหลายกรณี ถ้าพิสูจน์ได้ว่าข้อความเป็นความจริง ผู้กระทำไม่ต้องรับโทษ แต่ถ้าเป็นเรื่องส่วนตัวและการพิสูจน์ไม่เป็นประโยชน์แก่ประชาชน กฎหมายห้ามพิสูจน์ความจริง

ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ยกฟ้องทั้งคู่ ผู้เสียหายฎีกาได้ไหม?

ไม่ได้ตามหลัก เพราะ ป.วิ.อ. มาตรา 220 ห้ามฎีกาทั้งข้อเท็จจริงและข้อกฎหมายเมื่อศาลทั้งสองยกฟ้องโจทก์ ทางเดียวคือการอนุญาตหรือรับรองตามมาตรา 221 ซึ่งต้องแสดงว่าเป็นปัญหาสำคัญ

อุทธรณ์ขอเพิ่มค่าเสียหายคดีหมิ่นประมาททางแพ่งได้ไหม?

ได้ ถ้าไม่ติดข้อห้ามทุนทรัพย์ห้าหมื่นบาท แต่ต้องชี้ว่าศาลชั้นต้นประเมินพฤติการณ์และความเสียหายคลาดเคลื่อนอย่างไร เพราะจำนวนค่าเสียหายเป็นดุลพินิจของศาล ไม่มีหลักประกันว่าจะได้เพิ่ม

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ