อุทธรณ์คำสั่งระหว่างพิจารณาได้ไหม? ทำไมต้องโต้แย้งไว้ก่อน และคำสั่งที่อุทธรณ์ได้ทันที

ระหว่างที่คดีแพ่งยังพิจารณาอยู่ ศาลอาจมีคำสั่งที่คุณไม่เห็นด้วย เช่น สั่งงดสืบพยานปากที่คุณเห็นว่าสำคัญ หรือไม่อนุญาตให้เลื่อนคดี ความรู้สึกแรกคืออยากโต้แย้งทันที แต่กฎหมายวางลำดับไว้ต่างออกไป และถ้าทำผิดขั้นตอน คุณอาจเสียสิทธิอุทธรณ์คำสั่งนั้นไปเลย บทความนี้อธิบายว่าคำสั่งระหว่างพิจารณาคืออะไร ก่อนอุทธรณ์คำสั่งระหว่างพิจารณาต้องโต้แย้งอย่างไร และคำสั่งแบบไหนที่อุทธรณ์ได้ทันที

คำสั่งระหว่างพิจารณา คืออะไร

คำสั่งระหว่างพิจารณา คือ คำสั่งใด ๆ ที่ศาลออกในระหว่างนับแต่มีการยื่นคำฟ้องจนถึงก่อนศาลพิพากษา ไม่ว่าศาลจะสั่งรับคำฟ้องไว้แล้วหรือไม่ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 226 วรรคสอง ยกเว้นคำสั่งที่มาตรา 227 และ 228 กำหนดไว้เป็นการเฉพาะ

ในทางปฏิบัติ คำสั่งที่คู่ความมักไม่พอใจระหว่างพิจารณา เช่น คำสั่งงดสืบพยาน คำสั่งไม่อนุญาตให้เลื่อนคดี หรือคำสั่งเกี่ยวกับการนำพยานหลักฐานเข้าสืบ คำสั่งเหล่านี้มักเป็นคำสั่งระหว่างพิจารณา แต่การจัดประเภทคำสั่งบางเรื่องต้องดูเนื้อหาของคำสั่งจริง ไม่ใช่ดูแค่ชื่อเรียก ภาพรวมของการอุทธรณ์ทุกประเภทอยู่ใน อุทธรณ์ คืออะไร คู่มือยื่นอุทธรณ์ฉบับปี 2569

อุทธรณ์คำสั่งระหว่างพิจารณาได้ไหม

ได้ แต่ไม่ใช่ทันที มาตรา 226 วางหลักไว้สองข้อ

  1. ห้ามอุทธรณ์ในระหว่างพิจารณา คุณยื่นอุทธรณ์คำสั่งระหว่างพิจารณาแยกออกมาในขณะที่คดียังไม่ได้พิพากษาไม่ได้
  2. ต้องโต้แย้งไว้ ถ้าคุณโต้แย้งคำสั่ง ศาลจะจดข้อโต้แย้งลงในรายงาน แล้วคุณจึงอุทธรณ์คำสั่งนั้นได้ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันที่ศาลมีคำพิพากษา

หัวใจของเรื่องนี้คือ สิทธิอุทธรณ์คำสั่งระหว่างพิจารณาเป็นของผู้ที่โต้แย้งไว้ ถ้าคุณไม่ได้โต้แย้งในตอนนั้น โดยหลักคุณจะยกคำสั่งนั้นขึ้นอุทธรณ์ภายหลังไม่ได้ สอดคล้องกับหลักทั่วไปของ ป.วิ.พ. มาตรา 225 ที่ให้อุทธรณ์ได้เฉพาะข้อที่ได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วโดยชอบในศาลชั้นต้น

โต้แย้งคำสั่งทำอย่างไร

กฎหมายกำหนดผลไว้ว่าเมื่อโต้แย้งแล้ว ศาลจะจดลงในรายงาน สิ่งที่ควรทำในทางปฏิบัติคือ

  • แถลงต่อศาลว่าขอโต้แย้งคำสั่ง พร้อมเหตุผลโดยย่อ โดยเร็วที่สุดหลังศาลมีคำสั่ง หรือยื่นเป็นคำแถลงโต้แย้งคำสั่งเป็นหนังสือ
  • ตรวจรายงานกระบวนพิจารณาของนัดนั้นว่ามีบันทึกการโต้แย้งไว้จริง
  • ระบุให้ชัดว่าคำสั่งนั้นทำให้คุณเสียหายอย่างไร เช่น พยานที่ถูกงดสืบจะพิสูจน์ประเด็นใด
  • เก็บสำเนารายงานกระบวนพิจารณาไว้ใช้ตอนเขียนอุทธรณ์

ถ้าคุณมีทนายความ การโต้แย้งคำสั่งในห้องพิจารณาเป็นงานที่ทนายต้องทำทันทีในนัดนั้น คนที่ว่าความเองอาจพลาดตรงนี้ได้ง่ายเพราะไม่รู้ว่าต้องพูดอะไรและต้องขอให้บันทึกอย่างไร

คำสั่งที่ไม่ต้องรอ: มาตรา 227 และมาตรา 228

คำสั่งบางประเภทไม่ถือเป็นคำสั่งระหว่างพิจารณาตามมาตรา 226 หรือกฎหมายให้อุทธรณ์ได้ทันที ตารางนี้สรุปความต่าง

ประเภทคำสั่งมาตราอุทธรณ์เมื่อไร
คำสั่งระหว่างพิจารณาทั่วไป เช่น งดสืบพยาน226ต้องโต้แย้งไว้ แล้วอุทธรณ์ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันที่ศาลมีคำพิพากษา
ไม่รับหรือคืนคำคู่ความ หรือชี้ขาดเบื้องต้น ซึ่งทำให้คดีเสร็จไปทั้งเรื่อง227อุทธรณ์ได้อย่างคำพิพากษา
คำสั่งให้กักขัง ปรับ หรือจำขัง228 (1)ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันมีคำสั่ง
คำสั่งเกี่ยวกับคำขอคุ้มครองประโยชน์ของผู้ขอในระหว่างพิจารณา หรือเพื่อบังคับคดี228 (2)ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันมีคำสั่ง
ไม่รับหรือคืนคำคู่ความ หรือชี้ขาดเบื้องต้น ซึ่งทำให้คดีเสร็จไปเพียงบางประเด็น228 (3)ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันมีคำสั่ง

สำหรับคำสั่งตามมาตรา 228 มีหลักเพิ่มอีกสองข้อ ข้อแรก ระหว่างที่อุทธรณ์คำสั่งอยู่ ศาลชั้นต้นยังดำเนินคดีต่อไป คดีหลักไม่ได้หยุดรอ ข้อสอง ถ้าคุณไม่ได้อุทธรณ์คำสั่งนั้นในระหว่างพิจารณา กฎหมายยังให้อุทธรณ์ได้เมื่อศาลพิพากษาคดีแล้ว แต่ผลของคำสั่งก็จะมีผลไปตลอดช่วงที่รอ เช่น ทรัพย์ที่ถูกยึดไว้ก่อนพิพากษาก็ยังถูกยึดอยู่

ค่าขึ้นศาลสำหรับอุทธรณ์คำสั่งเหล่านี้ ตามตาราง 1 ท้าย ป.วิ.พ. คืออุทธรณ์คำสั่งตามมาตรา 227 หรือมาตรา 228 (2) (3) เสียเรื่องละ 200 บาท ส่วนอุทธรณ์คำสั่งตามมาตรา 228 (1) ไม่เรียกค่าขึ้นศาล

ตัวอย่างสมมติ

นางบีฟ้องนายเอเรียกค่าเสียหาย ระหว่างสืบพยาน ศาลสั่งงดสืบพยานผู้เชี่ยวชาญที่นางบีเตรียมไว้ ทนายของนางบีแถลงโต้แย้งทันทีพร้อมเหตุผลว่าพยานปากนี้จะพิสูจน์ความเสียหายส่วนใหญ่ และตรวจว่ารายงานกระบวนพิจารณาบันทึกไว้ เมื่อศาลพิพากษาให้นางบีได้ค่าเสียหายน้อยกว่าที่ขอ นางบีอุทธรณ์ภายในหนึ่งเดือน โดยยกทั้งคำพิพากษาและคำสั่งงดสืบพยานขึ้นอุทธรณ์ได้

ในอีกคดีหนึ่ง นายเอไม่ได้โต้แย้งคำสั่งงดสืบพยานไว้ เพราะคิดว่าจะไปว่ากันในชั้นอุทธรณ์ทีเดียว เมื่อแพ้คดี นายเอจึงเสี่ยงที่จะยกคำสั่งนั้นขึ้นอุทธรณ์ไม่ได้ ส่วนอีกกรณีหนึ่ง ถ้าศาลมีคำสั่งให้ยึดหรืออายัดทรัพย์ไว้ชั่วคราวก่อนพิพากษาตามคำขอคุ้มครองประโยชน์ของอีกฝ่าย คำสั่งนี้เข้ามาตรา 228 (2) ผู้ที่ไม่เห็นด้วยอุทธรณ์ได้ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันมีคำสั่ง ไม่ต้องรอคำพิพากษา

คดีอาญามีหลักคล้ายกัน

ในคดีอาญา ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 196 วางหลักว่าคำสั่งระหว่างพิจารณาที่ไม่ทำให้คดีเสร็จอุทธรณ์ทันทีไม่ได้ ต้องอุทธรณ์พร้อมกับอุทธรณ์คำพิพากษา เช่น ไม่พอใจคำสั่งงดสืบพยาน ก็ต้องรออุทธรณ์พร้อมคำพิพากษาเช่นกัน ส่วนรายละเอียดเฉพาะของคดีอาญาควรให้ทนายตรวจเป็นรายคดี

สิ่งที่ควรทำทันทีเมื่อศาลมีคำสั่งที่คุณไม่เห็นด้วย

  1. ถามตัวเองก่อนว่าคำสั่งนั้นเป็นคำสั่งระหว่างพิจารณาทั่วไป หรือเข้ามาตรา 227 หรือ 228
  2. ถ้าเป็นคำสั่งระหว่างพิจารณาทั่วไป ให้โต้แย้งไว้ทันทีและตรวจว่าศาลจดลงรายงาน
  3. ถ้าเข้ามาตรา 228 ให้จดวันมีคำสั่งและนับกำหนดอุทธรณ์หนึ่งเดือนจากวันนั้น
  4. เก็บเอกสารที่เกี่ยวข้อง เช่น รายงานกระบวนพิจารณา คำร้อง และคำสั่งศาล
  5. เมื่อศาลพิพากษา ให้รวมคำสั่งที่โต้แย้งไว้เข้าไปในอุทธรณ์ภายในหนึ่งเดือน

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • ยื่นอุทธรณ์คำสั่งระหว่างพิจารณาแยกออกมาทันที ทั้งที่กฎหมายห้าม
  • ไม่โต้แย้งไว้ แล้วหวังจะยกขึ้นในชั้นอุทธรณ์ภายหลัง
  • โต้แย้งด้วยวาจาแต่ไม่ตรวจรายงาน ว่ามีการบันทึกไว้จริง
  • รอคำพิพากษาทั้งที่คำสั่งเข้ามาตรา 228 ทำให้ผลของคำสั่งมีผลต่อไปนานโดยไม่จำเป็น
  • ลืมใส่คำสั่งที่โต้แย้งไว้ในอุทธรณ์ เมื่อถึงเวลาอุทธรณ์คำพิพากษา

คำสั่งระหว่างพิจารณาเป็นเรื่องที่ต้องตัดสินใจในห้องพิจารณาภายในไม่กี่นาที และผลของการพลาดจะไปปรากฏตอนอุทธรณ์ ทนายความที่ดูแลคดีจะช่วยโต้แย้งให้ถูกจังหวะ ตรวจการบันทึก แยกคำสั่งที่ต้องรอกับคำสั่งที่อุทธรณ์ได้ทันที และรวบรวมทุกประเด็นเข้าอุทธรณ์ให้ทันกำหนด อ่านวิธีนับกำหนดหนึ่งเดือนได้ใน อุทธรณ์คดีแพ่งภายในกี่วัน และวิธีเรียงประเด็นใน วิธีเขียนอุทธรณ์คดีแพ่ง ถ้าคดีของคุณกำลังพิจารณาอยู่และศาลเพิ่งมีคำสั่งที่กระทบคดี ติดต่อสำนักงาน เพื่อให้ทนายตรวจรายงานกระบวนพิจารณาโดยเร็ว

คำถามที่พบบ่อย

ศาลสั่งงดสืบพยาน อุทธรณ์ได้ทันทีไหม?

โดยหลักไม่ได้ คำสั่งงดสืบพยานมักเป็นคำสั่งระหว่างพิจารณา คุณต้องโต้แย้งไว้ให้ศาลจดลงรายงาน แล้วอุทธรณ์คำสั่งนั้นพร้อมกับอุทธรณ์คำพิพากษาภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันที่ศาลพิพากษา

โต้แย้งคำสั่งไว้แล้ว ต้องอุทธรณ์ภายในกี่วัน?

ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันที่ศาลมีคำพิพากษาตามมาตรา 226 นับตามเดือนปฏิทิน ไม่ใช่ 30 วัน และไม่ใช่นับจากวันที่ศาลมีคำสั่งระหว่างพิจารณา

คำสั่งเกี่ยวกับคุ้มครองชั่วคราวอุทธรณ์ได้ไหม?

ได้ทันที คำสั่งเกี่ยวกับคำขอคุ้มครองประโยชน์ในระหว่างพิจารณาเข้ามาตรา 228 (2) อุทธรณ์ได้ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันมีคำสั่ง ไม่ต้องรอคำพิพากษา ดูตัวอย่างในคดีครอบครัวได้ที่ ค่าเลี้ยงดูชั่วคราวระหว่างพิจารณา อุทธรณ์คำสั่งได้ทันทีไหม

อุทธรณ์คำสั่งตามมาตรา 228 แล้ว คดีหลักหยุดไหม?

ไม่หยุด กฎหมายให้ศาลชั้นต้นดำเนินคดีต่อไปในระหว่างที่อุทธรณ์คำสั่งนั้น คุณจึงต้องเตรียมคดีหลักควบคู่ไปด้วย

คำสั่งไม่รับคำฟ้องอุทธรณ์ได้เมื่อไร?

ขึ้นกับผลของคำสั่ง ถ้าทำให้คดีเสร็จไปทั้งเรื่อง เข้ามาตรา 227 อุทธรณ์ได้อย่างคำพิพากษา ถ้าทำให้เสร็จเพียงบางประเด็น เข้ามาตรา 228 (3) อุทธรณ์ได้ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันมีคำสั่ง

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ