ขออนุญาตฎีกาคดีแพ่ง มาตรา 249 ทำอย่างไร? เหตุที่ศาลฎีกาอาจรับ และกำหนด 1 เดือน

คุณแพ้คดีแพ่งในศาลอุทธรณ์ และคิดว่ายังมีศาลฎีกาเป็นด่านสุดท้าย ความเข้าใจนี้ถูกเพียงบางส่วน เพราะตั้งแต่ปี พ.ศ. 2558 การฎีกาคดีแพ่งไม่ใช่สิทธิที่ยื่นได้เองอีกต่อไป แต่ต้องได้รับอนุญาตจากศาลฎีกาก่อน บทความนี้อธิบายวิธีขออนุญาตฎีกาคดีแพ่ง เหตุที่ศาลฎีกาอาจรับเรื่อง ขั้นตอนและกำหนดเวลา และสิ่งที่ทำให้คำร้องอ่อนตั้งแต่ต้น

ระบบขออนุญาตฎีกาคดีแพ่ง คืออะไร

การขออนุญาตฎีกา คือ การยื่นคำร้องขอให้ศาลฎีกาอนุญาตให้คู่ความฎีกาคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์ได้ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 247 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่า การฎีกาคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์ "ให้กระทำได้เมื่อได้รับอนุญาตจากศาลฎีกา" ระบบนี้มาจาก ป.วิ.พ. ที่แก้ไขในปี พ.ศ. 2558

ผลของการเปลี่ยนแปลงนี้มีสองด้าน ด้านหนึ่ง คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์เป็นที่สุดเป็นหลัก ภายใต้บังคับเรื่องการขออนุญาตฎีกา (มาตรา 244/1) อีกด้านหนึ่ง ช่องทางอุทธรณ์ข้ามศาลอุทธรณ์ไปศาลฎีกาโดยตรงตามมาตรา 223 ทวิ เดิม ถูกยกเลิกไปแล้วในการแก้ไขครั้งเดียวกัน รายงานสถิติคดีศาลยุติธรรม ประจำปี พ.ศ. 2568 ของสำนักงานศาลยุติธรรม ก็อธิบายไว้ว่าคดีแพ่งเปลี่ยนจากระบบสิทธิเป็นระบบอนุญาตตั้งแต่ปีนั้น ภาพรวมของการอุทธรณ์และฎีกาทั้งระบบอยู่ใน อุทธรณ์ คืออะไร คู่มือยื่นอุทธรณ์ฉบับปี 2569 และตัวอย่างการขออนุญาตฎีกาในคดีเฉพาะเรื่อง อ่านได้ที่ ฎีกาคดีมรดกต้องขออนุญาตไหม

ขออนุญาตฎีกาคดีแพ่ง ยื่นที่ไหน ภายในกี่วัน

ตามมาตรา 247 วรรคสอง ผู้ที่จะฎีกาต้องยื่นคำร้องขออนุญาตฎีกาพร้อมกับคำฟ้องฎีกาต่อศาลชั้นต้น ภายในกำหนดหนึ่งเดือนนับแต่วันที่ได้อ่านคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์ กฎหมายใช้คำว่าหนึ่งเดือน ซึ่งนับตามเดือนปฏิทิน ไม่ใช่ 30 วัน วิธีนับแบบเดียวกับกำหนดอุทธรณ์ อธิบายไว้ใน อุทธรณ์คดีแพ่งภายในกี่วัน

ถ้าเตรียมไม่ทัน ขอขยายระยะเวลาได้ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 23 เมื่อมีพฤติการณ์พิเศษ และต้องยื่นคำขอก่อนสิ้นระยะเวลา เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัย ศาลมีดุลพินิจว่าจะอนุญาตหรือไม่

ขั้นตอนโดยสรุป

  1. ฟังคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์อาจอ่านเองหรือส่งให้ศาลชั้นต้นอ่านให้คู่ความฟัง จดวันอ่านไว้เพราะเป็นวันเริ่มนับหนึ่งเดือน
  2. อ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์และสำนวน หาประเด็นที่อาจเป็นปัญหาสำคัญตามมาตรา 249
  3. ร่างคำฟ้องฎีกาและคำร้องขออนุญาตฎีกา คำร้องต้องชี้ว่าทำไมปัญหาในคดีนี้ควรให้ศาลฎีกาวินิจฉัย
  4. ยื่นทั้งสองฉบับต่อศาลชั้นต้น ภายในหนึ่งเดือน พร้อมค่าธรรมเนียมและเงินที่ต้องวาง หรือคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียม
  5. ศาลฎีกาพิจารณาคำร้อง ถ้าอนุญาต คดีจึงเข้าสู่การพิจารณาฎีกา ถ้าไม่อนุญาต คดีจบที่ศาลอุทธรณ์

รายละเอียดเรื่องวิธีการ แบบคำร้อง และขั้นตอนปลีกย่อย กฎหมายให้เป็นไปตามข้อกำหนดของประธานศาลฎีกา (มาตรา 250) และถ้าข้อกำหนดไม่ได้กำหนดเรื่องใดไว้ ให้นำบทว่าด้วยอุทธรณ์มาใช้โดยอนุโลม (มาตรา 252) ก่อนยื่นจึงควรให้ทนายความตรวจข้อกำหนดฉบับที่ใช้อยู่

ศาลฎีกาจะอนุญาตเมื่อไร: ปัญหาสำคัญตามมาตรา 249

มาตรา 249 วรรคหนึ่ง ให้ศาลฎีกาอนุญาตให้ฎีกา "เมื่อเห็นว่าปัญหาตามฎีกานั้นเป็นปัญหาสำคัญที่ศาลฎีกาควรวินิจฉัย" และวรรคสองยกตัวอย่างปัญหาสำคัญไว้ โดยใช้ถ้อยคำว่า "ให้รวมถึง" จึงไม่ใช่รายการปิด ตัวอย่างตามกฎหมายมีดังนี้

  1. ปัญหาที่เกี่ยวกับประโยชน์สาธารณะหรือความสงบเรียบร้อยของประชาชน
  2. คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์วินิจฉัยข้อกฎหมายที่สำคัญขัดกันเอง หรือขัดกับแนวบรรทัดฐานของคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลฎีกา
  3. คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์วินิจฉัยข้อกฎหมายที่สำคัญซึ่งยังไม่มีแนวคำพิพากษาของศาลฎีกามาก่อน
  4. คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์ขัดกับคำพิพากษาหรือคำสั่งอันถึงที่สุดของศาลอื่น
  5. มีความจำเป็นต้องให้ศาลฎีกาวินิจฉัยเพื่อเป็นการพัฒนาการตีความกฎหมาย
  6. ปัญหาสำคัญอื่นตามข้อกำหนดของประธานศาลฎีกา

สิ่งที่เห็นได้จากรายการนี้คือ ศาลฎีกาให้ความสำคัญกับปัญหาที่มีผลเกินคดีของคู่ความเพียงคดีเดียว เช่น ความลักลั่นของแนวคำพิพากษาหรือการตีความกฎหมายที่ยังไม่มีบรรทัดฐาน การที่คุณเห็นว่าศาลอุทธรณ์ตัดสินไม่ถูกเพียงอย่างเดียว อาจยังไม่พอให้ศาลฎีกาอนุญาต คำร้องจึงต้องอธิบายให้ได้ว่าปัญหาในคดีของคุณเข้าลักษณะปัญหาสำคัญอย่างไร

ใครเป็นผู้พิจารณาคำร้อง

มาตรา 248 กำหนดให้คำร้องขออนุญาตฎีกาพิจารณาโดยองค์คณะที่ประกอบด้วยรองประธานศาลฎีกาและผู้พิพากษาศาลฎีกาอย่างน้อยสามคน ถ้าความเห็นขององค์คณะเท่ากัน ให้ถือตามฝ่ายที่เห็นควรอนุญาต

ถ้าศาลฎีกาอนุญาต หรือไม่อนุญาต ผลเป็นอย่างไร

ผลคำร้องสิ่งที่เกิดขึ้น
ไม่อนุญาตคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์เป็นที่สุดตั้งแต่วันที่ได้อ่าน (มาตรา 249 วรรคท้าย)
อนุญาตศาลฎีกาพิจารณาฎีกาต่อไป และในกรณีที่ฎีกาเฉพาะข้อกฎหมาย ศาลฎีกาอาจวินิจฉัยข้อกฎหมายแล้วยกคำพิพากษา ส่งให้ศาลอุทธรณ์หรือศาลชั้นต้นพิพากษาใหม่ภายในกรอบคำวินิจฉัยได้ (มาตรา 251)

เพราะผลของการไม่อนุญาตคือคดีจบทันทีย้อนไปถึงวันอ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ คำร้องขออนุญาตฎีกาจึงเป็นเอกสารที่ต้องเขียนอย่างตั้งใจที่สุดในชั้นนี้

ตัวเลขศาลฎีกาปี 2568 บอกอะไร

ตามรายงานสถิติฉบับเดียวกัน ในปี พ.ศ. 2568 ศาลฎีการับคดีใหม่ 8,648 คดี เป็นคดีแพ่ง 2,037 คดี และคดีอาญา 6,611 คดี รายงานไม่ได้แสดงจำนวนคำร้องขออนุญาตฎีกาที่ยื่น ได้รับอนุญาต หรือไม่ได้รับอนุญาต จึงไม่มีตัวเลขทางการที่บอกได้ว่าศาลฎีกาอนุญาตในสัดส่วนเท่าใด ถ้ามีผู้บอกตัวเลขอัตราอนุญาตฎีกาแก่คุณ ควรถามว่ามาจากแหล่งใด

ตัวอย่างสมมติ

นายเอและนางบีพิพาทกันเรื่องการตีความสัญญาแบบมาตรฐานที่ใช้กันแพร่หลาย ศาลชั้นต้นให้นายเอชนะ แต่ศาลอุทธรณ์กลับให้นางบีชนะ ทนายของนายเอตรวจพบว่าศาลอุทธรณ์ตีความข้อสัญญาลักษณะเดียวกันไม่ตรงกันในคดีอื่น คำร้องขออนุญาตฎีกาจึงชี้ไปที่ความลักลั่นของแนววินิจฉัย ซึ่งใกล้กับตัวอย่างปัญหาสำคัญตามมาตรา 249 แทนที่จะเขียนเพียงว่าศาลอุทธรณ์ฟังพยานผิด ถึงอย่างนั้น ศาลฎีกาก็ยังอาจไม่อนุญาตได้ เพราะเป็นดุลพินิจขององค์คณะ

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • เขียนคำร้องเหมือนอุทธรณ์ซ้ำ บอกเพียงว่าศาลอุทธรณ์ตัดสินผิด โดยไม่อธิบายว่าเป็นปัญหาสำคัญอย่างไร
  • นับกำหนดจากวันได้รับสำเนาคำพิพากษา กฎหมายนับจากวันอ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์
  • ยื่นที่ศาลฎีกาโดยตรง ต้องยื่นต่อศาลชั้นต้น
  • ยื่นคำร้องโดยไม่มีคำฟ้องฎีกา กฎหมายให้ยื่นพร้อมกัน
  • เชื่อว่ายังอุทธรณ์ข้ามไปศาลฎีกาได้ มาตรา 223 ทวิ ถูกยกเลิกแล้ว

ชั้นฎีกาเป็นโอกาสสุดท้าย และศาลฎีกาจะดูก่อนว่าคดีของคุณควรได้รับการวินิจฉัยหรือไม่ ทนายความที่ทำคดีชั้นสูงจะช่วยอ่านคำพิพากษาทั้งสองชั้น ค้นหาประเด็นที่เข้าลักษณะปัญหาสำคัญ เรียบเรียงคำร้องและคำฟ้องฎีกา และดูแลกำหนดหนึ่งเดือนให้ทัน ถ้าคุณเพิ่งฟังคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ควรเตรียมคำพิพากษาทั้งศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ แล้ว ติดต่อสำนักงาน โดยเร็ว สำหรับคดีอาญาทั่วไป ซึ่งไม่มีระบบขออนุญาตฎีกาแบบคดีแพ่ง แต่มีข้อห้ามฎีกาของตัวเอง ดูที่ ฎีกาคดีอาญาต้องขออนุญาตไหม และคดียาเสพติดที่ต้องขออนุญาต และเทคนิคการเรียงประเด็นให้ศาลรับวินิจฉัยดูได้ใน วิธีเขียนอุทธรณ์คดีแพ่ง

คำถามที่พบบ่อย

คดีแพ่งทุกคดีฎีกาได้ไหม?

ไม่ได้ทุกคดี การฎีกาคดีแพ่งต้องได้รับอนุญาตจากศาลฎีกาก่อนตามมาตรา 247 และศาลฎีกาจะอนุญาตเมื่อเห็นว่าเป็นปัญหาสำคัญที่ควรวินิจฉัยตามมาตรา 249

ขออนุญาตฎีกาคดีแพ่งต้องยื่นภายในกี่วัน?

ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันที่ได้อ่านคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์ นับตามเดือนปฏิทิน ไม่ใช่ 30 วัน โดยยื่นคำร้องพร้อมคำฟ้องฎีกาต่อศาลชั้นต้น

ศาลฎีกาไม่อนุญาตให้ฎีกา มีผลอย่างไร?

คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลอุทธรณ์เป็นที่สุดตั้งแต่วันที่ได้อ่าน คดีจึงยุติในชั้นศาลอุทธรณ์ และผลตามคำพิพากษานั้นมีผลบังคับต่อไป

ใครเป็นผู้พิจารณาคำร้องขออนุญาตฎีกา?

องค์คณะของศาลฎีกาซึ่งประกอบด้วยรองประธานศาลฎีกาและผู้พิพากษาศาลฎีกาอย่างน้อยสามคน ถ้าความเห็นเท่ากัน ให้ถือตามฝ่ายที่เห็นควรอนุญาต

ไม่มีเงินค่าธรรมเนียมชั้นฎีกา ทำอย่างไร?

ยื่นคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลต่อศาลชั้นต้นพร้อมกับคำฟ้องฎีกาได้ตามมาตรา 156 ถ้าเข้าเกณฑ์ไม่มีทรัพย์สินเพียงพอและฎีกามีเหตุผลอันสมควร และการยกเว้นรวมถึงเงินวางศาลในการยื่นฎีกาด้วยตามมาตรา 157

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ