ค่าเลี้ยงดูชั่วคราวระหว่างพิจารณา อุทธรณ์คำสั่งได้ทันทีไหม หรือต้องรอคำพิพากษา

คดีหย่าหรือคดีค่าเลี้ยงดูไม่ได้จบในวันเดียว ระหว่างรอคำพิพากษา ศาลอาจสั่งให้ฝ่ายหนึ่งจ่ายเงินเลี้ยงดูลูกหรือคู่สมรสไปก่อน หรือสั่งเรื่องที่พักอาศัยและการดูแลบุตรเป็นการชั่วคราว ฝ่ายที่ถูกสั่งให้จ่ายมักรู้สึกว่าเกินกำลัง ส่วนฝ่ายที่ขอแล้วไม่ได้ก็กังวลว่าลูกจะขาดแคลนระหว่างคดี บทความนี้อธิบายว่าคำสั่งแบบนี้คืออะไร โต้แย้งได้ทางใด ต้องรอคำพิพากษาหรือไม่ และระหว่างนั้นต้องทำตัวอย่างไร

ค่าเลี้ยงดูชั่วคราวคืออะไร และศาลสั่งได้ตามกฎหมายใด

ค่าเลี้ยงดูชั่วคราว คือเงินที่ศาลสั่งให้คู่ความฝ่ายหนึ่งจ่ายเพื่ออุปการะเลี้ยงดูบุตรหรือคู่สมรสในระหว่างที่คดียังไม่มีคำพิพากษา เพื่อไม่ให้คนที่ต้องพึ่งพาเดือดร้อนระหว่างรอผลคดี คำสั่งนี้เป็นส่วนหนึ่งของสิ่งที่เรียกว่ามาตรการชั่วคราวคดีครอบครัว ซึ่งมีฐานจากกฎหมายสองฉบับ

• พระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 (พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ) มาตรา 159 ให้ศาลมีอำนาจกำหนดวิธีการหรือมาตรการคุ้มครองชั่วคราวในคดีครอบครัว ในเรื่องสินสมรส ค่าทดแทน ที่พักอาศัย การอุปการะเลี้ยงดู และการพิทักษ์อุปการะเลี้ยงดูบุตร หรือวิธีการอื่นเพื่อคุ้มครองสิทธิของคู่ความหรือบุตรตามความจำเป็น และให้นำบทวิธีการชั่วคราวก่อนพิพากษาของประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาใช้โดยอนุโลม
• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1530 ขณะคดีฟ้องหย่าอยู่ระหว่างพิจารณา ถ้าฝ่ายใดร้องขอ ศาลอาจสั่งชั่วคราวให้จัดการตามที่เห็นสมควร เช่น เรื่องสินสมรส ที่พักอาศัย การอุปการะเลี้ยงดูคู่สมรส และการพิทักษ์อุปการะเลี้ยงดูบุตร

นอกจากนี้ มาตรา 159 วรรคสองยังให้ศาลสั่งให้กองทุนคุ้มครองเด็กจ่ายเงินสงเคราะห์แก่ผู้เยาว์ที่อายุต่ำกว่า 18 ปีในระหว่างไกล่เกลี่ยหรือพิจารณาคดีได้ด้วย สิ่งที่ควรจำคือคำสั่งชั่วคราวเหล่านี้ออกมาก่อนศาลจะฟังพยานครบ จึงอาศัยข้อเท็จจริงเท่าที่มีอยู่ในขณะนั้น รายละเอียดเรื่องการขอค่าเลี้ยงดูลูกระหว่างคดีหย่าในชั้นต้นอ่านได้ที่ ค่าเลี้ยงดูบุตรชั่วคราวระหว่างคดีหย่า

อุทธรณ์คำสั่งค่าเลี้ยงดูชั่วคราวได้ทันทีไหม

ตอบแบบเหมารวมไม่ได้ เพราะ ป.วิ.พ. แบ่งคำสั่งระหว่างพิจารณาเป็นสองกลุ่ม กลุ่มแรกอุทธรณ์ทันทีไม่ได้ ต้องโต้แย้งไว้แล้วรออุทธรณ์พร้อมคำพิพากษา กลุ่มที่สองเป็นคำสั่งบางประเภทที่กฎหมายเปิดให้อุทธรณ์ได้ทันที คำสั่งของคุณอยู่กลุ่มไหนต้องดูจากเนื้อหาของคำสั่งจริง

กลุ่มที่ 1 คำสั่งระหว่างพิจารณาทั่วไป (มาตรา 226)

หลักของ ป.วิ.พ. มาตรา 226 คือ คำสั่งระหว่างพิจารณาที่ไม่ใช่คำสั่งตามมาตรา 227 และ 228 ห้ามอุทธรณ์ในระหว่างพิจารณา ถ้าคุณไม่เห็นด้วย ต้องแถลงโต้แย้งเพื่อให้ศาลจดข้อโต้แย้งนั้นลงไว้ในรายงานกระบวนพิจารณา แล้วจึงอุทธรณ์ได้ภายในหนึ่งเดือนหลังศาลพิพากษาหรือมีคำสั่งชี้ขาดคดี ถ้าไม่ได้โต้แย้งไว้เลย อาจเสียสิทธิยกเรื่องนั้นขึ้นอุทธรณ์ภายหลัง

กลุ่มที่ 2 คำสั่งที่อุทธรณ์ได้ทันที (มาตรา 228)

มาตรา 228 ระบุคำสั่งบางประเภทที่อุทธรณ์ได้ทันทีภายในกำหนดหนึ่งเดือนนับแต่วันมีคำสั่ง ข้อที่เกี่ยวกับเรื่องนี้มากที่สุดคือ (2) คำสั่ง "อันเกี่ยวด้วยคำขอเพื่อคุ้มครองประโยชน์ของคู่ความในระหว่างการพิจารณา" การอุทธรณ์ตามมาตรานี้ไม่ทำให้การพิจารณาในศาลชั้นต้นหยุดลง คดีหลักยังเดินต่อไปตามปกติ

ข้อควรระวังคือ การที่คำสั่งค่าเลี้ยงดูชั่วคราวหรือคำสั่งชั่วคราวเรื่องบุตรตามมาตรา 159 หรือมาตรา 1530 เข้าข่ายมาตรา 228 (2) หรือไม่ เป็นการอ่านตัวบทหลายฉบับประกอบกัน และยังไม่มีข้อยืนยันว่าทุกคำสั่งเข้าข่ายเสมอ คุณจึงไม่ควรสรุปเองว่าอุทธรณ์ได้ทันทีหรือไม่ได้ ให้ทนายตรวจเนื้อหาคำสั่งและนับกำหนดเวลาให้ หากตัดสินใจจะอุทธรณ์ทันที ควรนับหนึ่งเดือนจากวันมีคำสั่ง ไม่ใช่วันอ่านคำพิพากษา และควรแถลงโต้แย้งให้ศาลจดไว้ในรายงานด้วย เผื่อกรณีที่ศาลเห็นว่าคำสั่งนั้นเป็นคำสั่งระหว่างพิจารณาทั่วไป

ระหว่างโต้แย้ง ต้องจ่ายตามคำสั่งชั่วคราวหรือไม่

ต้องจ่าย คำสั่งชั่วคราวผูกพันตามที่ศาลสั่ง และ ป.วิ.พ. มาตรา 231 วางหลักว่าการยื่นอุทธรณ์ไม่เป็นการทุเลาการบังคับตามคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลชั้นต้น ถ้าต้องการให้หยุดบังคับระหว่างอุทธรณ์ ต้องยื่นคำขอทุเลาพร้อมเหตุอันสมควร และศาลอาจกำหนดเงื่อนไข เช่น ให้หาประกัน

สำหรับคำสั่งคุ้มครองชั่วคราวตามมาตรา 159 พ.ร.บ.ศาลเยาวชนฯ มาตรา 161 กำหนดว่า ถ้ามีการฝ่าฝืน ศาลออกหมายเรียกหรือหมายจับมาเพื่อตักเตือนได้ และถ้ายังฝ่าฝืนโดยไม่มีเหตุอันสมควร ศาลสั่งกักขังได้ครั้งละไม่เกิน 15 วัน การหยุดจ่ายเองเพราะคิดว่ากำลังโต้แย้งอยู่จึงเป็นความเสี่ยงที่ไม่ควรรับ ภาพรวมเรื่องการบังคับระหว่างอุทธรณ์อธิบายไว้ใน อุทธรณ์แล้วยังต้องจ่ายตามคำพิพากษาไหม

ทางที่มักตรงกับปัญหามากกว่าอุทธรณ์: ยื่นคำร้องต่อศาลที่พิจารณาคดีอยู่

ปัญหาของคำสั่งชั่วคราวส่วนใหญ่ไม่ได้อยู่ที่ศาลใช้กฎหมายผิด แต่อยู่ที่ข้อเท็จจริงไม่ครบหรือเปลี่ยนไป เช่น ศาลยังไม่เห็นหลักฐานรายได้จริง ผู้จ่ายตกงานหลังมีคำสั่ง หรือลูกย้ายไปอยู่กับอีกฝ่าย ในกรณีแบบนี้ ทางที่มักตรงกว่าโดยทั่วไปคือยื่นคำร้องต่อศาลที่กำลังพิจารณาคดีอยู่ พร้อมเอกสารแสดงข้อเท็จจริงใหม่ เพื่อขอให้ศาลพิจารณาคำสั่งชั่วคราวใหม่ เพราะทั้งมาตรา 159 และมาตรา 1530 ให้ศาลสั่งตามความจำเป็นหรือตามที่เห็นสมควร ศาลจะสั่งอย่างไรเป็นดุลพินิจ ส่วนช่องทางและรูปแบบคำร้องที่เหมาะกับคดีของคุณควรให้ทนายตรวจและจัดทำ

เรื่องนี้ต่างจากการขอแก้ไขค่าเลี้ยงดูหลังศาลพิพากษาแล้ว ซึ่ง ป.พ.พ. มาตรา 1598/39 ให้ศาลเพิกถอน ลด เพิ่ม หรือกลับให้ค่าอุปการะเลี้ยงดูได้เมื่อพฤติการณ์ รายได้ หรือฐานะของคู่กรณีเปลี่ยนไป รายละเอียดการเลือกระหว่างสองทางนี้อยู่ที่ อุทธรณ์หรือยื่นขอแก้ไขค่าเลี้ยงดู แบบไหนเหมาะกับกรณีของคุณ ส่วนคดีที่คู่สมรสฟ้องเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดูกันโดยไม่หย่า ประเด็นในชั้นอุทธรณ์อธิบายไว้ใน อุทธรณ์ค่าอุปการะเลี้ยงดูระหว่างคู่สมรสที่ยังไม่หย่า

ได้รับคำสั่งชั่วคราวแล้ว ควรทำอะไรตามลำดับ

1. ขอคัดคำสั่งและอ่านเหตุผล ดูว่าศาลอาศัยข้อเท็จจริงอะไร เช่น รายได้ที่ศาลเชื่อ จำนวนบุตร หรือค่าใช้จ่ายที่อีกฝ่ายอ้าง
2. จดวันที่ศาลมีคำสั่ง ถ้าเป็นคำสั่งที่อุทธรณ์ได้ทันทีตามมาตรา 228 กำหนดหนึ่งเดือนเริ่มนับจากวันนี้
3. แถลงโต้แย้งให้ศาลจดไว้ ถ้าไม่เห็นด้วย เพื่อรักษาสิทธิอุทธรณ์ตามมาตรา 226 ไว้ใช้พร้อมคำพิพากษา
4. ปฏิบัติตามคำสั่งไปก่อน และเก็บหลักฐานการโอนเงินทุกงวดอย่างเป็นระบบ
5. รวบรวมหลักฐานรายได้และค่าใช้จ่ายจริง เช่น สลิปเงินเดือน หนังสือเลิกจ้าง ใบเสร็จค่าเรียน ค่ารักษาพยาบาลของบุตร
6. ปรึกษาทนายเพื่อเลือกทาง ระหว่างอุทธรณ์ทันที โต้แย้งไว้รอคำพิพากษา หรือยื่นคำร้องต่อศาลเดิม

ตัวอย่างสมมติ: ตกงานหลังศาลสั่งค่าเลี้ยงดูชั่วคราว

ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ คุณภพถูกภรรยาฟ้องหย่า ภรรยาขอให้ศาลสั่งค่าเลี้ยงดูบุตรชั่วคราว ศาลสั่งตามคำขอโดยอาศัยหนังสือรับรองเงินเดือนที่ภรรยาแนบมา สองเดือนต่อมาบริษัทของคุณภพปิดกิจการ คุณภพรู้สึกว่าจำนวนที่ถูกสั่งจ่ายไม่ไหวแล้ว

สิ่งที่คุณภพไม่ควรทำคือหยุดจ่ายเอง เพราะอาจถูกเรียกมาตักเตือนหรือถูกกักขังตามมาตรา 161 ทางที่ตรงกว่าคือยื่นคำร้องต่อศาลที่พิจารณาคดีหย่าอยู่ พร้อมหนังสือเลิกจ้างและหลักฐานรายได้ใหม่ ขอให้ศาลพิจารณาคำสั่งชั่วคราวใหม่ ส่วนการอุทธรณ์คำสั่งเดิมไม่ช่วยมากนัก เพราะในวันที่ศาลสั่ง ข้อเท็จจริงเรื่องตกงานยังไม่เกิดขึ้น เมื่อศาลพิพากษาคดีหย่าแล้ว ถ้าคุณภพเห็นว่าค่าเลี้ยงดูในคำพิพากษาไม่ถูกต้อง จึงค่อยพิจารณาอุทธรณ์คำพิพากษาภายในหนึ่งเดือน

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเรื่องคำสั่งชั่วคราว

• หยุดจ่ายเองระหว่างโต้แย้ง การโต้แย้งหรืออุทธรณ์ไม่ได้ทำให้หน้าที่ตามคำสั่งหายไปเอง
• เงียบไว้แล้วค่อยไปบ่นในอุทธรณ์ คำสั่งระหว่างพิจารณาทั่วไปต้องโต้แย้งไว้ก่อน ไม่อย่างนั้นอาจยกขึ้นอุทธรณ์ภายหลังไม่ได้
• นับกำหนดเวลาผิดจุดเริ่ม อุทธรณ์ตามมาตรา 228 นับจากวันมีคำสั่ง ส่วนอุทธรณ์คำพิพากษานับจากวันอ่านคำพิพากษา และกฎหมายเขียนว่าหนึ่งเดือน ไม่ใช่ 30 วัน
• ใช้ลูกเป็นเครื่องต่อรอง เช่น ไม่ให้อีกฝ่ายพบลูกเพราะยังไม่ได้เงิน ศาลคำนึงถึงประโยชน์สูงสุดของผู้เยาว์ และพฤติการณ์แบบนี้ไม่ช่วยคดีของใคร
• ยื่นเอกสารรายได้ไม่ครบตั้งแต่แรก คำสั่งชั่วคราวอาศัยข้อมูลเท่าที่ศาลเห็น ข้อมูลที่ครบและตรวจสอบได้ช่วยให้ศาลสั่งได้ใกล้ความจริงขึ้น

คำสั่งชั่วคราวเป็นเรื่องที่ต้องตัดสินใจเร็ว เพราะทั้งเงินที่ต้องจ่ายทุกงวดและกำหนดเวลาโต้แย้งเดินไปพร้อมกัน การให้ทนายอ่านคำสั่งตั้งแต่วันแรกช่วยให้รู้ว่าควรอุทธรณ์ทันที โต้แย้งไว้ หรือยื่นคำร้องต่อศาลเดิม ภาพรวมการอุทธรณ์คดีครอบครัวทุกประเภทอยู่ใน คู่มืออุทธรณ์คดีหย่า ค่าเลี้ยงดู และฟ้องชู้ และหากต้องการคำปรึกษาเฉพาะคดี ติดต่อสำนักงาน