หลายคนรู้ตัวว่าถูกฟ้องคดีแพ่งก็ต่อเมื่อได้รับคำบังคับ หรือเมื่อเงินในบัญชีถูกอายัดไปแล้ว เพราะหมายเรียกส่งไปที่บ้านที่ไม่ได้อยู่ หรือได้รับแล้วแต่ไม่เข้าใจว่าต้องทำอะไร ผลคือศาลพิพากษาให้แพ้คดีโดยที่ไม่เคยได้ต่อสู้เลย บทความนี้อธิบายว่าการขาดนัดยื่นคำให้การคืออะไร ต่างจากขาดนัดพิจารณาอย่างไร และเมื่อแพ้คดีแล้วควรเลือกขอพิจารณาคดีใหม่หรืออุทธรณ์ ซึ่งเป็นการตัดสินใจที่ย้อนกลับไม่ได้
ขาดนัดยื่นคำให้การ คืออะไร
ขาดนัดยื่นคำให้การ คือ กรณีที่จำเลยได้รับหมายเรียกให้ยื่นคำให้การแล้ว แต่ไม่ได้ยื่นคำให้การภายในระยะเวลาที่กำหนด ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ.) มาตรา 197 คำให้การคือเอกสารที่จำเลยใช้ต่อสู้คดี เช่น ปฏิเสธหนี้ อ้างว่าชำระแล้ว หรืออ้างว่าคดีขาดอายุความ เมื่อไม่มีคำให้การ ข้อต่อสู้เหล่านั้นก็ไม่ได้เข้าสู่คดี
เมื่อจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ โจทก์ต้องขอให้ศาลพิพากษาให้ตนชนะโดยขาดนัดภายในสิบห้าวันนับแต่ระยะเวลาที่ให้จำเลยยื่นคำให้การสิ้นสุดลง ถ้าไม่ขอ ศาลจะจำหน่ายคดี (มาตรา 198) และแม้โจทก์ขอแล้ว ศาลก็ไม่ได้พิพากษาให้โจทก์ชนะโดยอัตโนมัติ ศาลจะพิพากษาให้โจทก์ชนะเมื่อเห็นว่าคำฟ้องมีมูลและไม่ขัดต่อกฎหมาย และอาจสืบพยานโจทก์ฝ่ายเดียวก่อน (มาตรา 198 ทวิ)
ถ้ารู้ตัวก่อนศาลพิพากษา ทำอะไรได้
ถ้าจำเลยที่ขาดนัดมาศาลก่อนศาลชี้ขาดคดี และแจ้งในโอกาสแรกว่าจะต่อสู้คดี ศาลอาจอนุญาตให้ยื่นคำให้การได้ ถ้าเห็นว่าการขาดนัดไม่ได้เป็นไปโดยจงใจหรือมีเหตุอันสมควร ถ้าไม่เข้าเงื่อนไข จำเลยยังถามค้านพยานโจทก์ได้ แต่นำพยานของตนเข้าสืบไม่ได้ (มาตรา 199) การรีบมาศาลทันทีที่รู้ตัวจึงมีค่ามาก
ขาดนัดยื่นคำให้การกับขาดนัดพิจารณา ต่างกันอย่างไร
| ประเด็น | ขาดนัดยื่นคำให้การ | ขาดนัดพิจารณา |
|---|---|---|
| เกิดเมื่อไร | ได้รับหมายเรียกแล้วไม่ยื่นคำให้การภายในเวลา (มาตรา 197) | ไม่มาศาลในวันสืบพยานโดยไม่ได้รับอนุญาตให้เลื่อน (มาตรา 200) |
| ถ้าจำเลยขาดนัด | โจทก์ต้องขอให้ชนะโดยขาดนัด ศาลพิพากษาเมื่อฟ้องมีมูลและไม่ขัดกฎหมาย | ศาลพิจารณาฝ่ายเดียว และให้โจทก์ชนะเพราะจำเลยขาดนัดอย่างเดียวไม่ได้ (มาตรา 204, 206) |
| ถ้าโจทก์ขาดนัด | โดยปกติเป็นเรื่องของจำเลย ซึ่งเป็นฝ่ายที่ต้องยื่นคำให้การ | ศาลจำหน่ายคดี เว้นแต่จำเลยขอให้พิจารณาต่อ โจทก์อุทธรณ์คำสั่งจำหน่ายคดีไม่ได้ แต่ฟ้องใหม่ได้ภายในอายุความ (มาตรา 201–203) |
| แพ้คดีแล้วขอพิจารณาใหม่ | ได้ ตามมาตรา 199 ตรี ถึง 199 เบญจ | ได้ โดยนำมาตรา 199 ทวิ ถึง 199 เบญจ มาใช้โดยอนุโลม (มาตรา 207) |
ข้อสังเกตคือ การไม่มาศาลในวันนัดอื่นที่ไม่ใช่วันสืบพยาน กฎหมายถือว่าสละสิทธิดำเนินกระบวนพิจารณาในนัดนั้น (มาตรา 200) ส่วนบทความเก่าหรือเอกสารที่อ้างมาตรา 208 และ 209 เรื่องขาดนัด ให้ระวังเพราะสองมาตรานี้ถูกยกเลิกแล้ว
แพ้คดีเพราะขาดนัด มีทางเลือกอะไรบ้าง
เมื่อศาลพิพากษาให้แพ้คดีเพราะขาดนัดยื่นคำให้การ คุณมีสองทางหลัก คือ ขอพิจารณาคดีใหม่ หรืออุทธรณ์ แต่กฎหมายกำหนดว่าจำเลยจะขอพิจารณาคดีใหม่ได้ ถ้าไม่ได้ยื่นอุทธรณ์คำพิพากษาหรือคำสั่งนั้น (มาตรา 199 ตรี) เมื่อยื่นอุทธรณ์แล้ว ทางขอพิจารณาใหม่จะปิดลง การเลือกจึงต้องทำอย่างรอบคอบตั้งแต่ต้น
ขอพิจารณาคดีใหม่ ต้องยื่นภายในกี่วัน
ต้องยื่นภายในสิบห้าวันนับจากวันที่ได้ส่งคำบังคับให้คุณ ถ้ามีพฤติการณ์นอกเหนือการบังคับบัญชาที่ทำให้ยื่นในเวลานั้นไม่ได้ ให้ยื่นภายในสิบห้าวันนับแต่พฤติการณ์นั้นสิ้นสุด แต่ไม่ว่ากรณีใด ห้ามยื่นเมื่อพ้นหกเดือนนับแต่วันยึดทรัพย์หรือบังคับคดีด้วยวิธีอื่น (มาตรา 199 จัตวา) กำหนดสิบห้าวันนี้สั้นกว่ากำหนดอุทธรณ์มาก และเริ่มนับจากการส่งคำบังคับ ไม่ใช่จากวันที่คุณบังเอิญรู้เรื่อง
คำขอพิจารณาใหม่ต้องกล่าวโดยชัดแจ้งถึงสามเรื่อง คือ เหตุที่ขาดนัด ข้อคัดค้านคำตัดสินที่แสดงว่าถ้าได้พิจารณาใหม่คุณอาจเป็นฝ่ายชนะ และถ้ายื่นช้าเพราะพฤติการณ์พิเศษ ต้องบอกเหตุที่ยื่นช้าด้วย (มาตรา 199 จัตวา วรรคสอง) ศาลจะอนุญาตเมื่อเห็นว่าการขาดนัดไม่ได้เป็นไปโดยจงใจหรือมีเหตุอันสมควร และมีเหตุที่อาจชนะคดีได้ ระหว่างนั้นศาลอาจสั่งงดการบังคับคดีไว้ก่อน ถ้าศาลอนุญาต คำพิพากษาเดิมและการบังคับคดีที่ทำไปแล้วถือว่าเพิกถอนไปในตัว (มาตรา 199 เบญจ)
คำสั่งอนุญาตให้พิจารณาใหม่เป็นที่สุด ส่วนคำสั่งไม่อนุญาต อุทธรณ์ได้ และคำพิพากษาของศาลอุทธรณ์ในเรื่องนี้เป็นที่สุด นอกจากนี้ ถ้าเคยมีคำสั่งให้พิจารณาใหม่มาแล้วครั้งหนึ่ง หรือกรณีที่กฎหมายห้ามไว้ จะขอพิจารณาใหม่ไม่ได้ (มาตรา 199 ตรี และ 199 เบญจ)
อุทธรณ์คำพิพากษาที่ขาดนัด ทำได้แค่ไหน
อุทธรณ์ได้ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา (มาตรา 229) แต่ข้อจำกัดสำคัญอยู่ที่มาตรา 225 ซึ่งให้อุทธรณ์ได้เฉพาะข้อที่ได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วโดยชอบในศาลชั้นต้น จำเลยที่ไม่ได้ยื่นคำให้การจึงอาจยกข้อต่อสู้ใหม่ เช่น อ้างว่าชำระหนี้แล้ว ในชั้นอุทธรณ์ไม่ได้ เพราะไม่เคยยกไว้ในศาลชั้นต้น
ไม่ได้แปลว่าอุทธรณ์ไม่ได้เลย มาตรา 225 วรรคสองยังเปิดให้ยกปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน และข้อกฎหมายที่พฤติการณ์ไม่เปิดช่องให้ยกในศาลชั้นต้นได้ แต่ขอบเขตนี้แคบ และขึ้นกับข้อเท็จจริงของแต่ละคดี ควรให้ทนายอ่านสำนวนก่อนตัดสินใจ หลักการเขียนอุทธรณ์ทั่วไปดูได้ที่ วิธีเขียนอุทธรณ์คดีแพ่งให้ศาลรับวินิจฉัย
เปรียบเทียบสองทาง: ขอพิจารณาใหม่หรืออุทธรณ์
| เรื่อง | ขอพิจารณาคดีใหม่ | อุทธรณ์ |
|---|---|---|
| กำหนดเวลา | 15 วันนับจากวันส่งคำบังคับ และไม่เกิน 6 เดือนนับแต่ยึดทรัพย์หรือบังคับคดีวิธีอื่น | หนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา |
| ยื่นที่ | ศาลที่พิพากษาคดี | ศาลชั้นต้นที่พิพากษา เพื่อส่งต่อศาลอุทธรณ์ |
| ต้องแสดงอะไร | เหตุที่ขาดนัด และข้อคัดค้านที่แสดงว่าอาจชนะ | ข้อผิดพลาดของคำพิพากษาในประเด็นที่ยกได้ |
| ยกข้อต่อสู้ที่ไม่เคยยกได้ไหม | ถ้าศาลอนุญาต คำพิพากษาเดิมถูกเพิกถอน และคดีจะพิจารณาใหม่โดยคุณมีโอกาสต่อสู้ | โดยหลักไม่ได้ เว้นแต่เข้าข้อยกเว้นของมาตรา 225 |
| ผลต่อการบังคับคดี | ศาลอาจสั่งงดการบังคับคดีไว้ก่อน | ไม่ทุเลาการบังคับ ต้องยื่นขอทุเลาแยก (มาตรา 231) |
ถ้าคุณมีข้อต่อสู้จริงและการขาดนัดเกิดจากเหตุที่อธิบายได้ ทางขอพิจารณาใหม่มักเปิดโอกาสให้ได้ต่อสู้ในเนื้อหามากกว่า แต่ถ้าพ้นกำหนดแล้ว หรือเคยได้พิจารณาใหม่มาแล้ว หรือปัญหาอยู่ที่ข้อกฎหมายในคำพิพากษา การอุทธรณ์อาจเหมาะกว่า ศาลจะพิจารณาตามข้อเท็จจริงของแต่ละคดีเสมอ
ตัวอย่างสมมติ
ตัวอย่างสมมติ นายเอทำงานต่างจังหวัดหลายเดือน หมายเรียกคดีผิดสัญญาเงินกู้ส่งไปที่บ้านเดิมซึ่งไม่มีใครอยู่ ศาลพิพากษาให้นายเอแพ้โดยขาดนัดยื่นคำให้การ นายเอรู้เรื่องเมื่อญาติแจ้งว่ามีคำบังคับมาที่บ้าน นายเอมีหลักฐานการโอนเงินชำระหนี้บางส่วนที่ไม่เคยได้เสนอต่อศาล ถ้านายเอรีบยื่นอุทธรณ์เพราะคิดว่าเป็นทางเดียว เขาจะเสียสิทธิขอพิจารณาใหม่ และอาจยกเรื่องชำระหนี้ในชั้นอุทธรณ์ไม่ได้ ทางที่ควรประเมินก่อนคือขอพิจารณาคดีใหม่ภายในสิบห้าวันนับจากวันส่งคำบังคับ โดยอธิบายเหตุที่ไม่ได้รับหมายจริงและแนบหลักฐานการชำระเงินเป็นข้อคัดค้าน
สิ่งที่ควรทำทันทีเมื่อรู้ว่าแพ้คดีโดยขาดนัด
- ตรวจวันส่งคำบังคับและวันอ่านคำพิพากษา เพื่อรู้ว่ากำหนดสิบห้าวันและหนึ่งเดือนเหลือเท่าไร
- ขอคัดถ่ายคำฟ้อง คำพิพากษา รายงานการส่งหมาย และคำบังคับจากศาล
- รวบรวมหลักฐานว่าทำไมจึงขาดนัด เช่น หลักฐานการย้ายที่อยู่ การทำงานต่างพื้นที่ หรือการเจ็บป่วย
- รวบรวมหลักฐานข้อต่อสู้ในเนื้อหา เช่น หลักฐานการชำระเงิน สัญญา ข้อความสนทนา
- ยังไม่ยื่นอุทธรณ์จนกว่าจะประเมินแล้วว่าจะไม่ใช้ทางขอพิจารณาใหม่ แต่ต้องตัดสินใจให้เสร็จก่อนกำหนดอุทธรณ์หนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษาจะสิ้นสุด
- ตรวจว่ามีการยึดหรืออายัดทรัพย์แล้วหรือยัง เพราะเกี่ยวกับเพดานหกเดือนและการขอให้งดการบังคับคดี
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- คิดว่ามีเวลาหนึ่งเดือนเหมือนอุทธรณ์ การขอพิจารณาใหม่มีกำหนดสิบห้าวันนับจากวันส่งคำบังคับ
- ยื่นทั้งสองทางพร้อมกัน ขอพิจารณาใหม่ได้เฉพาะเมื่อไม่ได้ยื่นอุทธรณ์
- เขียนคำขอโดยไม่บอกว่าจะชนะอย่างไร คำขอต้องมีข้อคัดค้านที่แสดงว่าถ้าพิจารณาใหม่อาจชนะ ไม่ใช่เพียงขอโอกาส
- รอให้ถูกยึดทรัพย์ก่อนค่อยดำเนินการ ยิ่งช้า ยิ่งเสี่ยงพ้นกำหนดและเสียหายจากการบังคับคดีมากขึ้น
คดีขาดนัดเป็นคดีที่เวลาสำคัญที่สุด เพราะมีกำหนดสั้นและต้องเลือกทางเดียว ถ้าคุณเพิ่งรู้ว่าแพ้คดีโดยขาดนัด ให้รวบรวมคำบังคับ คำพิพากษา และหลักฐานเหตุที่ขาดนัด แล้วนำมาปรึกษาทนายโดยเร็วเพื่อคำนวณวันครบกำหนดและเลือกทางที่เหมาะกับคดี หากต้องการคำปรึกษาเฉพาะคดี ติดต่อสำนักงาน ได้ ถ้าคดีเข้าสู่การบังคับคดีแล้ว อ่านเพิ่มที่ แพ้คดีแพ่งไม่มีเงินจ่าย ทำอย่างไร และภาพรวมเรื่องอุทธรณ์อยู่ใน คู่มืออุทธรณ์คดีแพ่งและอาญา ฉบับปี 2569 ส่วนประเด็นกำหนดเวลาขอพิจารณาใหม่ดูเพิ่มได้ที่ แพ้คดีเพราะขาดนัดยื่นคำให้การ ขอพิจารณาคดีใหม่ภายในเมื่อใด
คำถามที่พบบ่อย
ขาดนัดยื่นคำให้การ แปลว่าแพ้คดีทันทีไหม?
ไม่ใช่ โจทก์ต้องขอให้ศาลพิพากษาโดยขาดนัดภายในสิบห้าวัน และศาลจะพิพากษาให้โจทก์ชนะเมื่อคำฟ้องมีมูลและไม่ขัดต่อกฎหมาย ถ้ามาศาลก่อนศาลชี้ขาดและการขาดนัดไม่ได้จงใจ ศาลอาจอนุญาตให้ยื่นคำให้การได้
ยื่นอุทธรณ์และขอพิจารณาคดีใหม่พร้อมกันได้ไหม?
ไม่ได้ กฎหมายให้ขอพิจารณาคดีใหม่ได้เฉพาะเมื่อไม่ได้ยื่นอุทธรณ์คำพิพากษาหรือคำสั่งนั้น จึงต้องเลือกทางใดทางหนึ่ง และควรตัดสินใจหลังจากทนายประเมินสำนวนแล้ว
ขอพิจารณาคดีใหม่ได้กี่ครั้ง?
โดยหลักครั้งเดียว ถ้าในคดีนั้นศาลเคยมีคำสั่งให้พิจารณาใหม่มาแล้วครั้งหนึ่ง จะขอพิจารณาใหม่อีกไม่ได้ จึงควรเตรียมคำขอให้ครบทั้งเหตุที่ขาดนัดและข้อต่อสู้ตั้งแต่ครั้งแรก
ศาลไม่อนุญาตให้พิจารณาคดีใหม่ ทำอย่างไรต่อ?
อุทธรณ์คำสั่งไม่อนุญาตนั้นได้ และคำพิพากษาของศาลอุทธรณ์ในเรื่องนี้เป็นที่สุด ส่วนคำสั่งที่อนุญาตให้พิจารณาใหม่ อีกฝ่ายอุทธรณ์ไม่ได้เพราะเป็นที่สุด
ถูกยึดทรัพย์ไปแล้ว ยังขอพิจารณาคดีใหม่ได้หรือไม่?
อาจได้ ถ้ายังอยู่ในกำหนดสิบห้าวันตามกฎหมาย และยังไม่พ้นหกเดือนนับแต่วันยึดทรัพย์หรือบังคับคดีด้วยวิธีอื่น ศาลอาจสั่งงดการบังคับคดีไว้ก่อน และถ้าอนุญาตให้พิจารณาใหม่ การบังคับคดีเดิมถือว่าเพิกถอนไปในตัว
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
