ระเบียบกระทรวงมหาดไทยว่าด้วยการจดทะเบียนครอบครัว พ.ศ. 2541 เขียนรองรับการให้นายทะเบียนออกไปจดทะเบียนนอกสำนักทะเบียนไว้ชัดเจนเฉพาะการสมรสและการรับรองบุตร ไม่มีข้อที่รองรับการหย่านอกสถานที่ไว้โดยตรง ถ้าคู่หย่าไปสำนักทะเบียนไม่ได้ จึงต้องสอบถามเป็นกรณี หรือใช้ทางต่างสำนักทะเบียนหรือทางศาล
จดทะเบียนหย่านอกสถานที่ได้ไหม ระเบียบเขียนไว้อย่างไร
คำตอบสั้นคือ ไม่ใช่บริการมาตรฐาน เหมือนการจดทะเบียนสมรสนอกสถานที่ ระเบียบฯ ข้อ 14 ถึงข้อ 16 วางขั้นตอนให้นายทะเบียนออกไปจดทะเบียนสมรสนอกสำนักทะเบียน และข้อ 26 ถึงข้อ 27 วางขั้นตอนเดียวกันสำหรับการรับรองบุตร
ส่วนการหย่าโดยความยินยอม ระเบียบฯ ข้อ 20 เขียนถึงการร้องขอต่อนายทะเบียน ณ สำนักทะเบียน และข้อ 21 รองรับกรณีที่อีกฝ่ายมาสำนักทะเบียนแห่งเดียวกันไม่ได้ ซึ่งเรียกกันว่าการหย่าต่างสำนักทะเบียน
ถ้าสำนักทะเบียนแห่งใดรับไปดำเนินการให้ในกรณีพิเศษ ก็เป็นแนวปฏิบัติของหน่วยงานนั้น ผู้ร้องควรโทรสอบถามและอธิบายสถานการณ์ล่วงหน้า ไม่ควรนัดพยานไปรอโดยยังไม่ได้รับคำยืนยัน
| ประเภทการจดทะเบียน | ออกไปนอกสำนักทะเบียน | ค่าธรรมเนียมตามคู่มือกรมการปกครอง |
|---|---|---|
| จดทะเบียนสมรส | มีระเบียบรองรับ (ข้อ 14–16) | 200 บาท และจัดยานพาหนะรับส่งนายทะเบียน |
| จดทะเบียนรับรองบุตร | มีระเบียบรองรับ (ข้อ 26–27) | 200 บาท และจัดยานพาหนะรับส่งนายทะเบียน |
| จดทะเบียนหย่าโดยความยินยอม | ไม่มีข้อที่เขียนรองรับโดยตรง | ที่สำนักทะเบียนไม่เสียค่าธรรมเนียม |
| บันทึกการหย่าตามคำพิพากษา | ยื่นที่สำนักทะเบียน ไม่ต้องให้คู่หย่าไปพร้อมกัน | การจดทะเบียนหย่าทุกกรณีไม่เสียค่าธรรมเนียม |
ทำไมการหย่าต้องไปลงชื่อต่อหน้านายทะเบียนเอง
เพราะการหย่าโดยความยินยอมเป็นการแสดงเจตนาเฉพาะตัว ระเบียบฯ ข้อ 20 ให้นายทะเบียนชี้แจงผลของการหย่าให้ผู้ร้องทราบก่อน ถ้าผู้ร้องยืนยัน จึงให้ผู้ร้องและพยานลงลายมือชื่อในทะเบียนการหย่า (คร.6)
แนวปฏิบัติของงานทะเบียนจึงให้คู่หย่าไปแสดงตนเอง มอบอำนาจให้ผู้อื่นไปลงชื่อแทนไม่ได้ รายละเอียดเรื่องนี้อ่านได้ที่ มอบอำนาจจดทะเบียนหย่าได้ไหม อยู่คนละที่หรือต่างประเทศทำอย่างไร
ถ้าผู้ร้องเขียนชื่อไม่ได้ ระเบียบฯ ข้อ 9 ให้พิมพ์ลายนิ้วมือแทนการลงลายมือชื่อได้ โดยนายทะเบียนเขียนกำกับไว้ แต่ยังต้องทำต่อหน้านายทะเบียนเช่นเดิม
ป่วยติดเตียง จะหย่าโดยความยินยอมได้อย่างไร
ขึ้นกับว่าผู้ป่วยยังเข้าใจและแสดงเจตนาได้ชัดหรือไม่ ถ้ายังรู้สึกตัวดีและตั้งใจหย่าจริง ลองพิจารณาทางเลือกตามลำดับนี้
- โทรหาสำนักทะเบียนในพื้นที่ อธิบายอาการและสถานที่ที่ผู้ป่วยอยู่ ถามว่ามีแนวทางรับดำเนินการเป็นกรณีพิเศษหรือไม่ และต้องใช้ใบรับรองแพทย์หรือเอกสารใดเพิ่ม
- ถ้าผู้ป่วยเดินทางได้ในระยะใกล้ แต่คู่สมรสอยู่คนละจังหวัด ใช้การหย่าต่างสำนักทะเบียนตามระเบียบฯ ข้อ 21 โดยแต่ละฝ่ายไปสำนักทะเบียนใกล้ตัว อีกฝ่ายต้องไปยื่นภายใน 60 วันนับแต่ได้รับแจ้ง
- เตรียมหนังสือสัญญาหย่าที่ตกลงเรื่องลูกและทรัพย์สินไว้ครบ และพยาน 2 คน เพื่อให้จบได้ในการเดินทางครั้งเดียว
- ถ้าเดินทางไม่ได้เลย และสำนักทะเบียนไม่รับออกไป ให้ใช้ทางศาล เช่น ยื่นฟ้องหย่าแล้วทำสัญญาประนีประนอมยอมความในศาล เมื่อคำพิพากษาถึงที่สุด ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งนำไปขอบันทึกการหย่าได้ตามระเบียบฯ ข้อ 22
ถ้าผู้ป่วยไม่อยู่ในสภาพที่เข้าใจหรือแสดงเจตนาได้ชัดเจน อย่าพยายามพาไปจดทะเบียนหย่าให้เสร็จ ๆ เพราะการหย่าอาจถูกโต้แย้งภายหลังว่าไม่ได้เกิดจากความยินยอมที่แท้จริง กรณีนี้ควรปรึกษาทนายความถึงทางศาลก่อน
อยู่ในเรือนจำ หย่าได้ไหม
ได้ กฎหมายไม่ได้ห้ามผู้ต้องขังหย่า แต่ระเบียบฯ ไม่ได้เขียนรองรับให้นายทะเบียนเข้าไปจดทะเบียนหย่าในเรือนจำไว้โดยตรง ถ้าทั้งสองฝ่ายยินยอม ควรสอบถามเรือนจำและสำนักทะเบียนในพื้นที่ว่ามีแนวทางหรือไม่
ทางที่ชัดเจนกว่าคือทางศาล ถ้าคู่สมรสต้องคำพิพากษาถึงที่สุดให้จำคุก และถูกจำคุกเกินหนึ่งปี ในความผิดที่อีกฝ่ายไม่ได้มีส่วนหรือรู้เห็นเป็นใจ และการเป็นคู่สมรสกันต่อไปทำให้อีกฝ่ายเสียหายหรือเดือดร้อนเกินควร ก็เป็นเหตุฟ้องหย่าตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1516 (4/1)
แม้ไม่เข้าเหตุนี้ ถ้าผู้ต้องขังยินยอมหย่า คดีก็อาจจบด้วยการประนีประนอมยอมความในศาล แล้วนำคำพิพากษาไปบันทึกการหย่าได้ โดยคู่หย่าไม่ต้องไปสำนักทะเบียนพร้อมกัน
เตรียมอะไรบ้าง ก่อนติดต่อสำนักทะเบียนหรือศาล
เตรียมข้อมูลให้ครบตั้งแต่ครั้งแรก จะช่วยให้เจ้าหน้าที่ตอบได้ตรงว่าทำได้หรือไม่
- บัตรประจำตัวประชาชนของคู่หย่าทั้งสองฝ่าย หรือหนังสือเดินทางถ้าเป็นชาวต่างชาติ
- ใบสำคัญการสมรส หรือข้อมูลว่าจดทะเบียนสมรสที่ใด
- หนังสือสัญญาหย่าที่ระบุผู้ใช้อำนาจปกครองบุตร ค่าเลี้ยงดู และการแบ่งทรัพย์สิน
- พยาน 2 คนพร้อมบัตรประจำตัวประชาชน
- ใบรับรองแพทย์ หรือหนังสือรับรองจากเรือนจำ ที่ยืนยันว่าไปสำนักทะเบียนไม่ได้
- ชื่อและเบอร์ติดต่อของผู้ประสานงานฝั่งโรงพยาบาลหรือเรือนจำ
เอกสารที่ต้องใช้ในการจดทะเบียนหย่าแบบปกติ ดูเพิ่มได้ที่ จดทะเบียนหย่า ใช้เอกสารอะไรบ้าง พยาน ค่าธรรมเนียม ขั้นตอน
คำถามที่พบบ่อย
จดทะเบียนสมรสนอกสถานที่ได้ แล้วทำไมหย่าที่บ้านไม่ได้
เพราะระเบียบเขียนขั้นตอนนอกสำนักทะเบียนไว้เฉพาะการสมรสและการรับรองบุตร การหย่าโดยความยินยอมมีผลทางกฎหมายต่อทั้งสถานะ ลูก และทรัพย์สิน นายทะเบียนจึงต้องชี้แจงผลและตรวจหลักฐานตามขั้นตอนที่สำนักทะเบียน
ให้ญาติถือหนังสือมอบอำนาจไปจดทะเบียนหย่าแทนผู้ป่วยได้ไหม
สำหรับการหย่าโดยความยินยอม ไม่ได้ เพราะคู่หย่าต้องแสดงเจตนาและลงชื่อต่อหน้านายทะเบียนเอง แต่ถ้าเป็นการบันทึกการหย่าตามคำพิพากษาที่ถึงที่สุดแล้ว ผู้มีส่วนได้เสียนำคำพิพากษาไปยื่นได้ และมักมอบอำนาจได้
ไปจดทะเบียนหย่าที่สำนักทะเบียนไหนก็ได้ไหม
ได้ ไม่จำเป็นต้องเป็นที่เดียวกับที่จดทะเบียนสมรส การเลือกสำนักทะเบียนที่ใกล้โรงพยาบาลหรือที่พักของผู้ป่วยที่สุด มักช่วยให้การเดินทางสั้นลง ขั้นตอนต่างสำนักทะเบียนอ่านได้ที่ จดทะเบียนหย่าคนละที่ได้ไหม หย่าต่างสำนักทะเบียนทำอย่างไร
ถ้าอีกฝ่ายไม่ยอมหย่า แต่ตัวเองป่วยหรืออยู่ไกล ทำอย่างไร
การหย่าโดยความยินยอมต้องมีทั้งสองฝ่าย ถ้าอีกฝ่ายไม่ยอม ทางที่เหลือคือฟ้องหย่าโดยต้องมีเหตุตามมาตรา 1516 ผู้ป่วยมอบอำนาจและแต่งตั้งทนายความดำเนินคดีแทนได้ และขอสืบพยานตามความเหมาะสมกับสภาพร่างกาย
หย่าโดยความยินยอมมีผลเมื่อไร
มีผลเมื่อนายทะเบียนรับจดทะเบียนการหย่าแล้ว ถ้าเป็นการหย่าต่างสำนักทะเบียน การหย่ามีผลเมื่ออีกฝ่ายไปลงลายมือชื่อและสำนักทะเบียนแห่งที่สองรับจดทะเบียนเรียบร้อย ไม่ใช่ตั้งแต่วันที่ฝ่ายแรกยื่นเรื่อง
ควรเริ่มอย่างไร
เริ่มจากถามตัวเองสองข้อ คือผู้ป่วยหรือผู้ต้องขังยังแสดงเจตนาได้ชัดหรือไม่ และอีกฝ่ายยินยอมหย่าจริงหรือไม่ จากนั้นโทรสอบถามสำนักทะเบียนพร้อมข้อมูลครบ ถ้าคำตอบคือทำนอกสถานที่ไม่ได้ อย่าเสียเวลาวนหาที่อื่นนานเกินไป
เมื่อสุขภาพหรือข้อจำกัดของสถานที่ทำให้ไปสำนักทะเบียนไม่ได้จริง ทางศาลมักเป็นทางที่แน่นอนกว่า การปรึกษาทนายความด้านครอบครัวจะช่วยประเมินว่าควรฟ้องด้วยเหตุใด หรือจบด้วยการประนีประนอมได้เร็วแค่ไหน อ่านความต่างของสองทางได้ที่ ฟ้องหย่าฝ่ายเดียวได้ไหม ต่างจากจดทะเบียนหย่าอย่างไร
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ