เมื่อมีลูกด้วยกัน คู่สมรสที่หย่าโดยความยินยอมต้อง ทำความตกลงเป็นหนังสือว่าใครใช้อำนาจปกครองลูกคนใด ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1520 และตกลงว่าใครออกค่าเลี้ยงดูบุตรเท่าใด ตามมาตรา 1522 นายทะเบียนบันทึกข้อตกลงไว้ในทะเบียนการหย่า (คร.6) ได้ ถ้าตกลงกันไม่ได้ ให้ศาลชี้ขาด
บทความนี้เน้นเฉพาะเรื่องลูกในวันจดทะเบียนหย่า ส่วนข้อตกลงเรื่องทรัพย์สินและหนี้ ดูรายการครบได้ที่ หย่าโดยความยินยอม ข้อตกลงหย่าควรเขียนเรื่องอะไรให้ครบ
จดทะเบียนหย่ากรณีมีบุตร ต้องตกลงเรื่องอะไรบ้าง
กฎหมายกำหนดไว้ สองเรื่องหลัก คืออำนาจปกครองและค่าเลี้ยงดู ส่วนอีกสามเรื่องไม่ได้บังคับ แต่ถ้าไม่เขียนไว้ มักเป็นต้นเหตุของการทะเลาะกันหลังหย่า
- อำนาจปกครองของลูกแต่ละคน ตามมาตรา 1520
- ค่าเลี้ยงดูบุตร ใครจ่าย เท่าไร จ่ายอย่างไร ตามมาตรา 1522
- การพบลูก วันเวลา สถานที่รับส่ง และช่วงปิดเทอม
- ค่าใช้จ่ายพิเศษ เช่น ค่าเทอม ค่ารักษาพยาบาล และกิจกรรมของลูก
- การเดินทางไปต่างประเทศ และการแจ้งเมื่อย้ายที่อยู่
ขั้นตอนและเอกสารทั่วไปของการจดทะเบียนหย่า ตรวจได้ที่ จดทะเบียนหย่า ใช้เอกสารอะไรบ้าง พยาน ค่าธรรมเนียม ขั้นตอน
อำนาจปกครองเขียนได้แบบไหนบ้าง แต่ละแบบต่างกันอย่างไร
สิ่งที่เขียนไว้มีผลจริงในชีวิตประจำวัน เพราะ หน่วยงานจะดูจากบันทึกนี้ ว่าต้องให้ใครลงชื่อแทนลูก ตัวอย่างที่ชัดคือการทำหนังสือเดินทางของผู้เยาว์
| แบบที่เขียน | ความหมาย | ผลที่เห็นในทางปฏิบัติ |
|---|---|---|
| ให้ฝ่ายหนึ่งใช้อำนาจปกครองแต่ผู้เดียว | ฝ่ายนั้นเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองและผู้แทนโดยชอบธรรมของลูก | กรมการกงสุลรับให้ผู้ที่ระบุในบันทึกการหย่าว่าใช้อำนาจปกครองแต่ผู้เดียว ลงนามยินยอมทำหนังสือเดินทางให้ลูกได้ฝ่ายเดียว |
| ให้ใช้อำนาจปกครองร่วมกัน | ทั้งสองฝ่ายยังใช้อำนาจปกครองด้วยกัน | เรื่องสำคัญต้องได้ความยินยอมทั้งสองฝ่าย เช่น หนังสือเดินทางต้องลงนามทั้งพ่อและแม่ |
| ไม่ได้ระบุไว้ | โดยหลักพ่อแม่ยังใช้อำนาจปกครองร่วมกันตามมาตรา 1566 | กรมการกงสุลถือว่าต้องลงนามทั้งสองฝ่าย |
| แยกตามลูกแต่ละคน | ลูกคนหนึ่งอยู่กับพ่อ อีกคนอยู่กับแม่ | ต้องเขียนชื่อลูกแต่ละคนให้ชัด มาตรา 1520 ใช้คำว่าลูกคนใด |
ไม่ว่าเลือกแบบใด พ่อแม่ยังมีสิทธิติดต่อกับลูกตามควรแก่พฤติการณ์ตามมาตรา 1584/1 การเลือกระหว่างแบบคนเดียวกับแบบร่วมกัน ดูข้อดีข้อเสียที่ อำนาจปกครองบุตรหลังหย่า ร่วมกันหรือคนเดียว ศาลชี้จากอะไร
ค่าเลี้ยงดูบุตร ควรเขียนอย่างไรให้ชัด
ข้อความที่ดีต้อง อ่านแล้วคำนวณยอดค้างได้ทันที ถ้าวันหนึ่งอีกฝ่ายไม่จ่าย ควรมีรายละเอียดเหล่านี้
- จำนวนเงินต่อเดือนของลูกแต่ละคน
- วันที่ต้องจ่ายของทุกเดือน และเดือนที่เริ่มจ่าย
- วิธีจ่าย เช่น โอนเข้าบัญชีที่ระบุชื่อและเลขบัญชี
- จ่ายถึงเมื่อไร เช่น จนกว่าบุตรจะบรรลุนิติภาวะ
- การปรับเพิ่มตามวัย หรือการทบทวนเมื่อรายได้เปลี่ยน
- สัดส่วนค่าใช้จ่ายพิเศษ เช่น ค่าเทอม ค่ารักษาที่เบิกไม่ได้
อย่าเขียนข้อความทำนองว่าลูกไม่ต้องการค่าเลี้ยงดูตลอดไป เพราะมาตรา 1598/41 ห้ามสละสิทธิที่จะได้ค่าอุปการะเลี้ยงดู และเมื่อฐานะของฝ่ายใดเปลี่ยนไป ศาลแก้จำนวนได้ตามมาตรา 1598/39
ตัวอย่างข้อความในบันทึกข้อตกลงเรื่องลูก
ข้อความต่อไปนี้เป็น ตัวอย่างโครงเท่านั้น ต้องปรับให้ตรงกับครอบครัวของคุณ และเติมชื่อจริงในช่องว่าง
- "บุตรชื่อ ................ เกิดวันที่ ................ ให้อยู่ในอำนาจปกครองของ ................ แต่ผู้เดียว"
- "................ ตกลงชำระค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรเดือนละ ................ บาท ทุกวันที่ ...... ของเดือน โดยโอนเข้าบัญชีธนาคาร ................ เลขที่ ................ เริ่มเดือน ................ จนกว่าบุตรจะบรรลุนิติภาวะ"
- "ค่าเล่าเรียนและค่ารักษาพยาบาลส่วนที่เบิกไม่ได้ ทั้งสองฝ่ายรับผิดชอบคนละกึ่งหนึ่ง โดยชำระภายใน 15 วันนับแต่ได้รับสำเนาใบเสร็จ"
- "................ มีสิทธิพบและรับบุตรไปพักด้วยทุกวันเสาร์ที่ 1 และ 3 ของเดือน เวลา ...... ถึง ...... โดยรับส่งที่ ................"
- "การพาบุตรเดินทางออกนอกประเทศ ให้แจ้งอีกฝ่ายเป็นลายลักษณ์อักษรล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 30 วัน"
เมื่อทั้งสองฝ่ายต้องการ นายทะเบียนจะบันทึกข้อตกลงเรื่องทรัพย์สิน อำนาจปกครองบุตร หรือเรื่องอื่นไว้ในช่องบันทึกของ คร.6 แล้วให้ทั้งสองฝ่ายและพยานลงลายมือชื่อ จากนั้นออกใบสำคัญการหย่า (คร.7) ให้คนละฉบับ
อ่านข้อความในช่องบันทึกของ คร.6 ทุกบรรทัดก่อนลงชื่อ ถ้าตัวเลข วันที่ หรือชื่อลูกผิด ให้ขอแก้ทันทีที่โต๊ะนายทะเบียน การแก้ภายหลังยากกว่ามาก และข้อความที่กำกวมมักจบที่ศาล
ถ้าตกลงเรื่องลูกไม่ได้ ต้องทำอย่างไร
มาตรา 1520 ให้ ศาลเป็นผู้ชี้ขาด เมื่อคู่สมรสตกลงเรื่องอำนาจปกครองกันไม่ได้ และมาตรา 1522 ให้ศาลกำหนดค่าเลี้ยงดูเมื่อไม่ได้ตกลงกันไว้ ทางที่ใช้กันมีดังนี้
- เจรจาต่อโดยมีคนกลาง หรือให้ทนายของแต่ละฝ่ายช่วยร่างข้อเสนอ
- ถ้าจะจดทะเบียนหย่าไปก่อน ให้สอบถามสำนักทะเบียนล่วงหน้าว่ารับจดโดยยังไม่มีข้อตกลงเรื่องลูกหรือไม่ แล้วยื่นคำร้องให้ศาลเยาวชนและครอบครัวกำหนดเรื่องลูกภายหลัง
- ถ้าอีกฝ่ายไม่ยอมหย่าด้วย ให้ฟ้องหย่าและขอให้ศาลกำหนดอำนาจปกครองและค่าเลี้ยงดูในคดีเดียว
ระหว่างที่ยังไม่มีข้อตกลงหรือคำสั่งศาล ควรตกลงเรื่องที่ลูกจะอยู่และค่าใช้จ่ายชั่วคราวไว้เป็นหนังสือ เพื่อไม่ให้ลูกต้องอยู่ตรงกลางระหว่างความขัดแย้ง
คำถามที่พบบ่อย
บันทึกเรื่องค่าเลี้ยงดูท้ายทะเบียนหย่า บังคับได้เลยไหม
บันทึกนี้เป็นหลักฐานข้อตกลงที่ชัดเจน แต่ยังไม่ใช่คำพิพากษา ถ้าอีกฝ่ายไม่จ่าย ต้องนำไปฟ้องให้ศาลพิพากษาก่อน จึงจะบังคับคดี เช่น อายัดเงินเดือนได้
หย่าแล้ว อยากเปลี่ยนคนใช้อำนาจปกครองได้ไหม
ได้ ถ้าผู้ใช้อำนาจปกครองประพฤติไม่สมควร หรือพฤติการณ์เปลี่ยนไปภายหลัง ศาลสั่งเปลี่ยนตัวผู้ใช้อำนาจปกครองได้ตามมาตรา 1521 โดยดูความผาสุกและประโยชน์ของลูกเป็นสำคัญ
ไม่ได้เขียนเรื่องค่าเลี้ยงดูไว้เลย เรียกทีหลังได้ไหม
ได้ มาตรา 1522 ให้ศาลกำหนดเมื่อไม่ได้ตกลงไว้ และหน้าที่ของพ่อแม่ตามมาตรา 1564 ยังอยู่ ส่วนจะเรียกย้อนหลังได้เพียงใด ขึ้นกับข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี
เขียนว่าอีกฝ่ายห้ามพบลูกได้ไหม
ไม่ควร เพราะมาตรา 1584/1 ให้พ่อแม่มีสิทธิติดต่อกับลูกตามควรแก่พฤติการณ์ ถ้ามีเหตุด้านความปลอดภัย ให้เขียนเงื่อนไขการพบ เช่น พบต่อหน้าบุคคลที่สาม และหากจำเป็นให้ศาลเป็นผู้กำหนด
ควรเริ่มอย่างไร
ก่อนนัดวันไปอำเภอ ให้ ร่างข้อตกลงเรื่องลูกให้เสร็จ และส่งให้อีกฝ่ายอ่านล่วงหน้า พร้อมทำรายการค่าใช้จ่ายจริงของลูกต่อเดือน การไปถึงโต๊ะนายทะเบียนโดยยังตกลงไม่เสร็จ มักทำให้ต้องรีบลงชื่อในข้อความที่ไม่ชัด
ถ้าเรื่องลูกซับซ้อน เช่น อีกฝ่ายอยู่ต่างประเทศ มีลูกหลายคน หรือมีปัญหาความปลอดภัย ทนายความด้านครอบครัวช่วยร่างข้อความให้บังคับได้จริงและป้องกันข้อโต้แย้งในอนาคต
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ