ระหว่างที่คดีอาญายังไม่ถึงที่สุด ทายาทที่ถูกฟ้องยังมีฐานะเป็นทายาทตามกฎหมาย เพราะมาตรา 1606 (1) กำจัดเฉพาะผู้ที่ต้องคำพิพากษาถึงที่สุดว่าเจตนาฆ่าหรือพยายามฆ่าเจ้ามรดก หากภายหลังศาลตัดสินถึงที่สุดว่าผิด เขาจะหมดสิทธิรับมรดก และต้องคืนทรัพย์ที่รับไป
ครอบครัวที่สูญเสียคนในบ้านเพราะถูกทำร้ายถึงตาย และผู้ต้องหากลับเป็นลูก หลาน หรือพี่น้องของผู้ตายเอง ต้องรับมือกับสองเรื่องพร้อมกัน คือคดีอาญาที่ใช้เวลาหลายปี และกองมรดกที่ต้องมีคนจัดการ คำถามที่ญาติถามบ่อยคือ ในเมื่อศาลยังไม่ตัดสิน คนที่ถูกฟ้องยังมีสิทธิรับมรดกหรือขอเป็นผู้จัดการมรดกได้หรือไม่ และลูกของเขาจะได้อะไร บทความนี้ตอบเฉพาะช่วงเวลาที่คดีอาญายังไม่ถึงที่สุด
ถูกกำจัดมิให้รับมรดกเพราะฆ่าเจ้ามรดก คืออะไร
การถูกกำจัดมิให้รับมรดกเพราะฆ่าเจ้ามรดก คือการที่กฎหมายตัดสิทธิทายาทซึ่งทำให้เจ้ามรดกตายโดยเจตนา ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1606 (1) ให้ผู้ที่ต้องคำพิพากษาถึงที่สุดว่าได้เจตนากระทำ หรือพยายามกระทำให้เจ้ามรดกหรือผู้มีสิทธิได้รับมรดกก่อนตนถึงแก่ความตายโดยมิชอบด้วยกฎหมาย เป็นผู้ไม่สมควรรับมรดก
องค์ประกอบที่ต้องครบมีสามข้อ
- มีคำพิพากษาถึงที่สุด การถูกจับ ถูกแจ้งข้อหา หรือถูกฟ้อง ยังไม่พอ
- เป็นการกระทำโดยเจตนา หรือพยายามกระทำ การทำให้ตายโดยประมาทไม่เข้าข้อนี้
- เป็นการกระทำโดยมิชอบด้วยกฎหมาย ถ้าศาลฟังว่าเป็นการป้องกันโดยชอบ ก็ไม่เข้าข้อนี้
ภาพรวมของเหตุกำจัดทุกข้ออยู่ในบทความผู้ไม่สมควรรับมรดก มาตรา 1606 ส่วนกรณีประมาทหรือป้องกันตัวดูได้ที่ทำให้เจ้ามรดกตายโดยประมาท ยังมีสิทธิรับมรดกได้ไหม
คดีอาญายังไม่ถึงที่สุด ทายาทที่ถูกฟ้องยังรับมรดกได้ไหม
ในทางกฎหมายยังรับได้ เพราะเหตุกำจัดตามมาตรา 1606 (1) ยังไม่เกิดจนกว่าจะมีคำพิพากษาถึงที่สุด แต่สิทธินั้นไม่มั่นคง และอาจหมดไปทั้งหมดเมื่อคดีจบ
สถานะของเขาเปลี่ยนไปตามขั้นตอนของคดีอาญาดังนี้
| ขั้นตอนของคดีอาญา | สถานะในกองมรดก |
|---|---|
| ถูกจับ ถูกแจ้งข้อหา หรืออัยการยื่นฟ้องแล้ว | ยังเป็นทายาท ยังไม่ถูกกำจัด |
| ศาลชั้นต้นลงโทษ แต่ยังอุทธรณ์หรือฎีกาอยู่ | ยังไม่ถูกกำจัด เพราะคำพิพากษายังไม่ถึงที่สุด |
| คำพิพากษาถึงที่สุดว่าเจตนาฆ่าหรือพยายามฆ่า | ถูกกำจัดมิให้รับมรดกฐานเป็นผู้ไม่สมควร |
| ศาลยกฟ้อง หรือฟังว่าประมาท หรือป้องกันโดยชอบ | ไม่ถูกกำจัดตามมาตรา 1606 (1) |
แม้ยังเป็นทายาท ก็ไม่ได้หมายความว่าศาลจะตั้งเขาเป็นผู้จัดการมรดก ศาลพิจารณาความเหมาะสมเป็นรายคดี และทายาทคนอื่นมีสิทธิคัดค้านโดยยกข้อเท็จจริงเรื่องคดีอาญาขึ้นแสดงได้ การถูกดำเนินคดีข้อหาฆ่าเจ้ามรดกเป็นข้อที่ศาลนำมาชั่งน้ำหนักได้ แต่ผลขึ้นกับพยานหลักฐานในแต่ละคดี
อีกข้อที่ควรรู้ คือทรัพย์ที่เขารับไปในช่วงนี้ไม่ได้เป็นของเขาเด็ดขาด ถ้าต่อมาถูกกำจัด เขาอยู่ในฐานะผู้ไม่มีสิทธิในกองมรดก และทายาทที่แท้จริงเรียกคืนได้ ปัญหาคือเมื่อถึงวันนั้นทรัพย์อาจถูกขายหรือใช้ไปแล้ว
ศาลฎีกาเคยตัดสินเรื่องนี้ไว้อย่างไร
ศาลฎีกาวางหลักว่า การถูกกำจัดเพราะฆ่าเจ้ามรดกเป็นการถูกกำจัดหลังเจ้ามรดกตาย จึงไม่ใช่กรณีรับมรดกแทนที่ตามมาตรา 1639
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 8023/2538 เป็นคดีมรดกที่ผู้ร้องถูกตำรวจจับในข้อหายิงเจ้ามรดกถึงแก่ความตาย และถูกฟ้องต่อศาล ผู้ร้องให้การปฏิเสธ ขณะนั้นคดีอาญายังอยู่ระหว่างพิจารณา ศาลฎีกาเห็นว่า ถ้าต่อมามีคำพิพากษาถึงที่สุดว่าผู้ร้องเจตนาฆ่าเจ้ามรดก ผู้ร้องก็ต้องถูกกำจัดตามมาตรา 1606 (1) แต่เป็นการถูกกำจัดภายหลังเจ้ามรดกตาย ผู้สืบสันดานของผู้ร้องจึงไม่อาจอ้างมาตรา 1639 เพื่อรับมรดกแทนที่ผู้ร้องได้ เพราะมาตรานั้นใช้กับผู้ที่ตายหรือถูกกำจัดก่อนเจ้ามรดกตาย
คดีนี้ยืนยันสองเรื่อง เรื่องแรก ตราบที่คดีอาญายังไม่ถึงที่สุด ยังไม่มีการกำจัด เรื่องที่สอง ลูกของผู้ถูกฟ้องจะอ้างสิทธิรับมรดกแทนที่ล่วงหน้าไม่ได้
ถ้าทายาทถูกกำจัดในที่สุด ลูกของเขาจะได้มรดกไหม
มีช่องทางตามมาตรา 1607 แต่ไม่ใช่การรับมรดกแทนที่ตามมาตรา 1639 และผลในแต่ละคดีต้องให้ศาลชี้ขาด
มาตรา 1607 กำหนดว่าการถูกกำจัดเป็นเรื่องเฉพาะตัว ผู้สืบสันดานของผู้ถูกกำจัดสืบมรดกต่อไปได้เสมือนทายาทนั้นตายแล้ว คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 478/2539 ซึ่งเป็นคดีทายาทยักย้ายปิดบังทรัพย์มรดก วินิจฉัยว่ามาตรา 1607 ไม่ได้จำกัดเฉพาะการถูกกำจัดก่อนเจ้ามรดกตาย และไม่อยู่ใต้บังคับของมาตรา 1639 ลูกของทายาทที่ถูกกำจัดหลังเจ้ามรดกตายจึงสืบมรดกต่อได้
คดีปี 2539 นั้นเป็นเรื่องปิดบังทรัพย์มรดก ไม่ใช่เรื่องฆ่าเจ้ามรดก การนำเหตุผลเดียวกันมาใช้กับลูกของผู้ที่ถูกกำจัดเพราะฆ่าเจ้ามรดกจึงเป็นข้อที่ต้องโต้แย้งกันในศาล หลักทั่วไปของเรื่องนี้อยู่ในบทความพ่อแม่ถูกกำจัดมิให้รับมรดก ลูกรับแทนที่ได้ไหม
กรณีที่ชัดกว่า คือทายาทพยายามฆ่าเจ้ามรดกแต่ไม่สำเร็จ และคำพิพากษาถึงที่สุดก่อนเจ้ามรดกตายด้วยเหตุอื่น กรณีนี้เป็นการถูกกำจัดก่อนเจ้ามรดกตาย ผู้สืบสันดานรับมรดกแทนที่ตามมาตรา 1639 ได้ และเจ้ามรดกซึ่งยังมีชีวิตอยู่ก็ให้อภัยเป็นลายลักษณ์อักษรได้ ดูเจ้ามรดกให้อภัยทายาทที่ถูกกำจัดมิให้รับมรดก
ตัวอย่างสมมติ: คดีของนายเอกชัย
ตัวอย่างสมมติ นางบุญเรือนถูกยิงเสียชีวิตปี 2568 ไม่ได้ทำพินัยกรรม มีลูก 2 คน คือนายเอกชัยและนางสาวพิมพ์ใจ ตำรวจจับนายเอกชัยและอัยการฟ้องข้อหาฆ่าผู้อื่นโดยเจตนา นายเอกชัยปฏิเสธ คดีอยู่ที่ศาลชั้นต้น นายเอกชัยมีลูกชายอายุ 12 ปี
ระหว่างนี้นายเอกชัยยังเป็นทายาท ถ้าเขายื่นขอเป็นผู้จัดการมรดก นางสาวพิมพ์ใจคัดค้านได้ และเสนอตนเองหรือบุคคลที่เป็นกลางแทน
ถ้าต่อมาคำพิพากษาถึงที่สุดว่านายเอกชัยฆ่าแม่โดยเจตนา เขาถูกกำจัดมิให้รับมรดก ลูกชายของเขาอ้างการรับมรดกแทนที่ตามมาตรา 1639 ไม่ได้ตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 8023/2538 แต่ยังยกมาตรา 1607 ขึ้นอ้างเพื่อสืบมรดกส่วนของพ่อได้ ซึ่งศาลจะเป็นผู้วินิจฉัย ถ้าศาลยกฟ้องหรือฟังว่าเป็นเหตุประมาท นายเอกชัยรับมรดกครึ่งหนึ่งตามเดิม
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- คิดว่าถูกฟ้องแล้วหมดสิทธิทันที กฎหมายต้องการคำพิพากษาถึงที่สุด การแบ่งมรดกโดยตัดชื่อเขาออกไปก่อนจึงถูกโต้แย้งได้ถ้าภายหลังศาลยกฟ้อง
- ปล่อยให้ผู้ถูกฟ้องจัดการทรัพย์ไปก่อน เมื่อคดีจบ ทรัพย์อาจไม่เหลือให้เรียกคืน ควรให้มีผู้จัดการมรดกที่เป็นกลางและทำบัญชีทรัพย์ตั้งแต่ต้น
- รอคดีอาญาจบโดยไม่ทำอะไรในคดีแพ่ง คดีมรดกมีอายุความสั้น การนิ่งเฉยหลายปีอาจทำให้เสียสิทธิเรียกร้องบางส่วน
- เข้าใจว่าลูกของผู้ถูกกำจัดต้องเสียสิทธิไปด้วยเสมอ การถูกกำจัดเป็นเรื่องเฉพาะตัว สิทธิของหลานต้องพิจารณาแยกต่างหาก
ทนายช่วยอะไรได้บ้างระหว่างที่คดีอาญายังไม่จบ
ช่วงที่คดีอาญายังไม่ถึงที่สุดเป็นช่วงที่ทรัพย์มรดกเสี่ยงที่สุด เพราะสิทธิของทุกฝ่ายยังไม่นิ่ง ผู้ที่ดำเนินการเองมักพลาดสองทาง คือรีบแบ่งโดยตัดผู้ถูกฟ้องออก หรือปล่อยทุกอย่างค้างไว้จนทรัพย์เสียหาย
- ยื่นคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดก หรือคัดค้านคำร้องของผู้ถูกฟ้อง พร้อมเสนอพยานหลักฐานจากคดีอาญา เหตุที่ศาลไม่ตั้งหรือสั่งถอนอ่านได้ที่เหตุที่ผู้จัดการมรดกอาจถูกศาลสั่งถอน
- ขอมาตรการคุ้มครองทรัพย์ระหว่างคดีเมื่อมีเหตุ และทำบัญชีทรัพย์มรดกให้ครบ
- ติดตามผลคดีอาญาและวางแผนคดีแพ่งให้สอดคล้องกัน รวมถึงประเมินเรื่องอายุความ
- ดูแลสิทธิของหลานซึ่งเป็นลูกของผู้ถูกฟ้อง ที่อาจมีสิทธิสืบมรดกตามมาตรา 1607
หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
ทายาทถูกตำรวจจับข้อหาฆ่าเจ้ามรดก หมดสิทธิรับมรดกทันทีไหม?
ยังไม่หมด มาตรา 1606 (1) กำจัดเฉพาะผู้ที่ต้องคำพิพากษาถึงที่สุดว่าเจตนาฆ่าหรือพยายามฆ่าเจ้ามรดก การถูกจับหรือถูกฟ้องยังไม่ทำให้เสียสิทธิ
ศาลชั้นต้นตัดสินจำคุกแล้ว แต่จำเลยอุทธรณ์ ถือว่าถูกกำจัดหรือยัง?
ยังไม่ถือ เพราะคำพิพากษายังไม่ถึงที่สุด ต้องรอจนไม่มีการอุทธรณ์ฎีกาต่อไป หรือศาลสูงตัดสินแล้ว ระหว่างนั้นทายาทอื่นควรขอให้มีการดูแลทรัพย์มรดกอย่างรัดกุม
ผู้ที่ถูกฟ้องว่าฆ่าเจ้ามรดกขอเป็นผู้จัดการมรดกได้ไหม?
ยื่นขอได้ แต่ศาลไม่จำเป็นต้องตั้ง ศาลดูความเหมาะสมเป็นรายคดี และทายาทคนอื่นคัดค้านพร้อมแสดงหลักฐานเรื่องคดีอาญาได้
ถ้าศาลตัดสินถึงที่สุดว่าผิด ลูกของเขารับมรดกแทนได้ไหม?
รับมรดกแทนที่ตามมาตรา 1639 ไม่ได้ ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 8023/2538 เพราะเป็นการถูกกำจัดหลังเจ้ามรดกตาย แต่ลูกยังอ้างมาตรา 1607 เพื่อสืบมรดกต่อได้ ซึ่งผลขึ้นกับคำวินิจฉัยของศาลในคดีนั้น
ฆ่าเจ้ามรดกโดยประมาท เช่น ขับรถชน ถูกกำจัดมิให้รับมรดกไหม?
ไม่ถูกกำจัดตามมาตรา 1606 (1) เพราะข้อนี้ใช้กับการกระทำโดยเจตนาหรือพยายามกระทำเท่านั้น การทำให้ตายโดยประมาทไม่ใช่เหตุกำจัดตามข้อนี้
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
