ยังมีสิทธิรับมรดก เพราะ ป.พ.พ. มาตรา 1606 (1) กำจัดเฉพาะทายาทที่ศาลพิพากษาถึงที่สุดให้ลงโทษว่าเจตนาฆ่าหรือพยายามฆ่าเจ้ามรดกโดยมิชอบด้วยกฎหมาย การขับรถประมาท การทำร้ายจนตายโดยไม่เจตนาฆ่า และการป้องกันโดยชอบด้วยกฎหมาย จึงไม่เข้าเหตุนี้ ส่วนความรับผิดทางอาญาและทางแพ่งเป็นอีกเรื่องหนึ่ง
อุบัติเหตุในครอบครัวเกิดขึ้นได้ เช่น ลูกขับรถพาพ่อแม่ไปต่างจังหวัดแล้วรถพลิกคว่ำ หรือเกิดเหตุชุลมุนในบ้านจนมีผู้เสียชีวิต ผู้ที่รอดมักถูกญาติตั้งคำถามว่าเป็นต้นเหตุให้เจ้ามรดกตายแล้วยังจะรับมรดกได้อีกหรือ บทความนี้ตอบเฉพาะเรื่องนั้น คือความตายที่ไม่ได้เกิดจากเจตนาฆ่า มีผลต่อสิทธิรับมรดกอย่างไร และต้องระวังอะไรระหว่างที่คดีอาญายังไม่จบ
การถูกกำจัดเพราะทำให้เจ้ามรดกตาย คืออะไร?
คือการที่กฎหมายตัดสิทธิรับมรดกของผู้ที่ต้องคำพิพากษาถึงที่สุดว่า ได้เจตนากระทำหรือพยายามกระทำให้เจ้ามรดก หรือผู้มีสิทธิได้รับมรดกก่อนตน ถึงแก่ความตายโดยมิชอบด้วยกฎหมาย ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1606 (1)
ตัวบทมีองค์ประกอบ 3 ข้อที่ต้องครบพร้อมกัน
- เป็นการกระทำโดยเจตนา คือมุ่งให้ตายหรือพยายามให้ตาย
- การกระทำนั้นมิชอบด้วยกฎหมาย
- มีคำพิพากษาถึงที่สุด ซึ่งตำราอธิบายว่าต้องเป็นคำพิพากษาที่ลงโทษผู้นั้น
ขาดข้อใดข้อหนึ่ง ทายาทยังไม่ถูกกำจัดตามข้อนี้ ภาพรวมของเหตุทั้ง 5 ข้อในมาตราเดียวกันอยู่ในบทความ ทายาทแบบไหนถูกกำจัดมิให้รับมรดกตามมาตรา 1606
ทำให้ตายโดยประมาทหรือโดยไม่เจตนา ทำไมยังรับมรดกได้?
เพราะมาตรา 1606 (1) ใช้คำว่า "เจตนา" ไว้ชัดเจน การต้องคำพิพากษาว่าทำให้ผู้อื่นตายโดยประมาท หรือทำร้ายผู้อื่นจนถึงแก่ความตายโดยไม่มีเจตนาฆ่า จึงอยู่นอกตัวบท แม้ผลสุดท้ายคือเจ้ามรดกเสียชีวิตเหมือนกัน
กฎหมายมรดกส่วนนี้ลงโทษความประพฤติที่ชั่วร้ายต่อเจ้ามรดก ไม่ได้ลงโทษความพลั้งพลาด ผู้ที่ขับรถประมาทจนบิดาเสียชีวิตอาจต้องรับโทษทางอาญา แต่ไม่ได้ลงมือเพื่อเอาชีวิตบิดา กฎหมายจึงไม่ตัดสิทธิรับมรดก
ในทางกลับกัน เมื่อเป็นการเจตนาฆ่าแล้ว เหตุจูงใจไม่สำคัญ ผู้กระทำไม่จำต้องหวังมรดก การฆ่าเพราะโกรธ ทะเลาะกัน หรือบันดาลโทสะก็เข้าเหตุถูกกำจัดได้ เพราะบันดาลโทสะเป็นเพียงเหตุให้ศาลลงโทษน้อยลง การกระทำยังเป็นความผิดโดยเจตนาอยู่
| สถานการณ์ | ถูกกำจัดตามมาตรา 1606 (1) หรือไม่ |
|---|---|
| ขับรถประมาท เจ้ามรดกที่นั่งมาด้วยเสียชีวิต | ไม่ถูกกำจัด เพราะไม่ใช่การกระทำโดยเจตนา |
| ทำร้ายร่างกายโดยไม่ตั้งใจให้ตาย แต่เจ้ามรดกเสียชีวิต | ไม่ถูกกำจัด ถ้าศาลในคดีอาญาฟังว่าไม่มีเจตนาฆ่า |
| ป้องกันตัวโดยชอบด้วยกฎหมาย ศาลยกฟ้อง | ไม่ถูกกำจัด เพราะการกระทำไม่มิชอบด้วยกฎหมาย |
| ตั้งใจทำร้ายคนอื่น แต่ผลไปเกิดกับเจ้ามรดกโดยพลาด | ตำราเห็นว่าไม่ถูกกำจัด แต่ต้องดูข้อเท็จจริงเป็นรายคดี |
| ฆ่าเพราะบันดาลโทสะ ศาลลงโทษถึงที่สุด | ถูกกำจัด |
| พยายามฆ่าแต่เจ้ามรดกรอดชีวิต ศาลลงโทษถึงที่สุด | ถูกกำจัด เพราะตัวบทรวมถึงการพยายามกระทำ |
| ถูกฟ้องข้อหาฆ่าโดยเจตนา คดียังไม่ถึงที่สุด | ยังไม่ถูกกำจัด จนกว่าจะมีคำพิพากษาถึงที่สุด |
ข้อหาที่ตำรวจตั้งหรืออัยการฟ้องยังไม่ใช่ตัวชี้ขาด สิ่งที่ชี้ขาดคือฐานความผิดในคำพิพากษาถึงที่สุด คดีที่เริ่มด้วยข้อหาฆ่าโดยเจตนาอาจจบที่ความผิดฐานประมาทหรือไม่เจตนาฆ่า และผลทางมรดกจะเปลี่ยนตามนั้น
ป้องกันตัวหรือกระทำโดยพลาด มีผลต่อสิทธิรับมรดกอย่างไร?
การป้องกันโดยชอบด้วยกฎหมายไม่ทำให้ถูกกำจัด ส่วนการกระทำโดยพลาด ตำราเห็นว่าไม่ถูกกำจัดเช่นกัน แต่เป็นจุดที่ต้องตรวจข้อเท็จจริงละเอียดกว่า
ป้องกันโดยชอบด้วยกฎหมาย ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 68 ถือว่าผู้ที่จำต้องกระทำเพื่อป้องกันสิทธิของตนหรือผู้อื่นให้พ้นภยันตรายที่ใกล้จะถึง และกระทำพอสมควรแก่เหตุ ไม่มีความผิด เมื่อไม่มีความผิดก็ไม่มีคำพิพากษาลงโทษ และการกระทำไม่ใช่การกระทำ "โดยมิชอบด้วยกฎหมาย" องค์ประกอบของมาตรา 1606 (1) จึงไม่ครบ
ข้อที่ต้องระวังคือการป้องกันเกินสมควรแก่เหตุ กรณีนั้นยังเป็นความผิดและศาลยังลงโทษได้ แม้จะลดโทษให้ ตำราที่ใช้อ้างอิงไม่ได้กล่าวถึงกรณีนี้โดยตรง จึงมีความเสี่ยงที่จะถูกโต้แย้งว่าเข้าเหตุถูกกำจัด ต้องอ่านคำพิพากษาคดีอาญาทั้งฉบับก่อนสรุป
กระทำโดยพลาด เช่น ตั้งใจยิงคู่อริ แต่กระสุนไปถูกมารดาของตนเอง ในทางอาญา กฎหมายถือว่าผู้กระทำมีเจตนาต่อผู้ที่ได้รับผลร้ายด้วยตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 60 แต่ตำรามรดกเห็นว่าจะนำหลักนี้มาชี้ว่าเป็นผู้ไม่สมควรรับมรดกไม่ได้ เพราะมาตรา 1606 (1) มุ่งกำจัดผู้ที่ประพฤติร้ายต่อเจ้ามรดกตามความเป็นจริง ไม่ใช่ตามเจตนาที่กฎหมายอาญาโอนให้ ความเห็นนี้เป็นการตีความทางตำรา ผลในคดีจริงขึ้นกับข้อเท็จจริงที่ศาลฟัง
คดีอาญายังไม่ถึงที่สุด ระหว่างนี้ควรทำอย่างไร?
ระหว่างที่คดียังไม่ถึงที่สุด ทายาทยังมีสิทธิรับมรดกตามปกติ แต่ทายาทคนอื่นมักคัดค้านการเข้าจัดการทรัพย์ จึงควรจัดเอกสารให้พร้อมและไม่เร่งแบ่งทรัพย์
- เก็บสำเนาบันทึกแจ้งความ รายงานการสอบสวนอุบัติเหตุ คำฟ้อง และคำให้การในคดีอาญา
- ติดตามว่าฐานความผิดที่ฟ้องคือประมาท ไม่เจตนา หรือเจตนาฆ่า เพราะผลทางมรดกต่างกัน
- เมื่อคดีจบ ขอคัดสำเนาคำพิพากษาและหนังสือรับรองคดีถึงที่สุด ใช้ยืนยันสิทธิต่อทายาทอื่น ธนาคาร และสำนักงานที่ดิน
- ถ้ายังตกลงกันไม่ได้ ให้ศาลตั้งผู้จัดการมรดกที่ทุกฝ่ายรับได้ และทำบัญชีทรัพย์ไว้ก่อน ดู ทำไมต้องมีผู้จัดการมรดก
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 8023/2538 เป็นคดีที่ผู้ขอจัดการมรดกถูกฟ้องว่ายิงเจ้ามรดกและคดีอาญายังอยู่ระหว่างพิจารณา ศาลชี้ว่าถ้าภายหลังมีคำพิพากษาถึงที่สุดว่าเจตนาฆ่า จะเป็นการถูกกำจัดหลังเจ้ามรดกตาย ซึ่งไม่ใช่กรณีรับมรดกแทนที่ รายละเอียดของช่วงรอคำพิพากษาอยู่ในบทความ ทายาทถูกฟ้องว่าฆ่าเจ้ามรดก คดียังไม่ถึงที่สุด รับมรดกได้ไหม
ตัวอย่างสมมติ: อุบัติเหตุบนทางหลวง
ตัวอย่างสมมติ นายวิชิตขับรถพานางลำดวนผู้เป็นมารดากลับบ้านช่วงสงกรานต์ ปี 2567 เขาหลับในจนรถชนท้ายรถบรรทุก มารดาเสียชีวิต พนักงานอัยการฟ้องนายวิชิตฐานกระทำโดยประมาทเป็นเหตุให้ผู้อื่นถึงแก่ความตาย ศาลพิพากษาลงโทษจำคุกแต่ให้รอการลงโทษไว้ คดีถึงที่สุด
นางลำดวนมีบุตร 3 คน ไม่มีพินัยกรรม มีที่ดิน 1 แปลงและเงินฝาก 900,000 บาท น้องสาวของนายวิชิตอ้างว่าพี่ชายเป็นต้นเหตุให้แม่ตายจึงไม่ควรได้อะไร ข้ออ้างนี้ไม่มีผลทางกฎหมาย เพราะคำพิพากษาเป็นความผิดฐานประมาท ไม่ใช่เจตนาฆ่า นายวิชิตยังเป็นทายาทโดยธรรมและได้ส่วนแบ่ง 1 ใน 3 เท่ากับพี่น้อง
ถ้าข้อเท็จจริงเปลี่ยนเป็นว่านายวิชิตทะเลาะกับมารดาแล้วใช้มีดแทงจนเสียชีวิต และศาลพิพากษาถึงที่สุดว่าฆ่าโดยเจตนา แม้จะฟังว่าทำไปเพราะบันดาลโทสะ นายวิชิตจะถูกกำจัดมิให้รับมรดกของมารดาทั้งหมด ส่วนบุตรของเขายังมีช่องทางตามกฎหมาย ดู พ่อแม่ถูกกำจัดมิให้รับมรดก ลูกรับแทนที่ได้ไหม
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- เข้าใจว่าใครทำให้เจ้ามรดกตายก็หมดสิทธิทุกกรณี กฎหมายจำกัดเฉพาะการเจตนาฆ่าหรือพยายามฆ่าที่มีคำพิพากษาถึงที่สุด
- ยึดข้อหาตอนถูกจับเป็นคำตอบ ข้อหาเปลี่ยนได้ระหว่างพิจารณา ต้องดูฐานความผิดในคำพิพากษาถึงที่สุด
- คิดว่าพ้นเรื่องมรดกแล้วพ้นทุกอย่าง ความรับผิดทางอาญา และค่าสินไหมทดแทนทางแพ่งที่ทายาทอื่นอาจเรียกร้อง ยังมีอยู่แยกจากสิทธิรับมรดก
- รีบแบ่งทรัพย์หรือกันทายาทออกก่อนคดีจบ ไม่ว่าฝ่ายใดทำ ก็เสี่ยงต้องแก้ไขการโอนภายหลังเมื่อผลคดีอาญาออกมาอีกทาง
ทนายช่วยอะไรได้บ้างเมื่อความตายของเจ้ามรดกเกี่ยวกับทายาท
เรื่องนี้มีคดีอาญาและเรื่องมรดกเดินคู่กัน ผู้ที่จัดการเองมักให้การในคดีอาญาโดยไม่รู้ว่าถ้อยคำเรื่องเจตนาจะย้อนมากระทบสิทธิรับมรดก หรือปล่อยให้ทรัพย์ถูกโอนไปก่อนโดยไม่มีบัญชีทรัพย์ งานที่ทนายทำได้ เช่น
- ตรวจสำนวนและคำพิพากษาคดีอาญาว่าฐานความผิดเข้าหรือไม่เข้ามาตรา 1606 (1)
- ยื่นหรือคัดค้านคำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดก และเสนอผู้จัดการมรดกที่เป็นกลางในช่วงรอผลคดี
- จัดทำบัญชีทรัพย์มรดกและขอให้ศาลคุ้มครองทรัพย์เมื่อมีเหตุจำเป็น
- คำนวณส่วนแบ่งทั้งกรณีที่ทายาทยังมีสิทธิ และกรณีที่ถูกกำจัดแล้วผู้สืบสันดานเข้ารับแทน
หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
ขับรถประมาทจนพ่อเสียชีวิต ถูกตัดสิทธิรับมรดกพ่อไหม?
ไม่ถูกตัด มาตรา 1606 (1) ใช้กับการเจตนาฆ่าหรือพยายามฆ่าเท่านั้น ความผิดฐานประมาทไม่เข้าเหตุ คุณยังเป็นทายาทโดยธรรมตามลำดับและส่วนแบ่งเดิม
ทำร้ายร่างกายแล้วเจ้ามรดกตายโดยไม่ได้ตั้งใจฆ่า เข้าเหตุถูกกำจัดไหม?
ไม่เข้าเหตุ ถ้าคำพิพากษาถึงที่สุดฟังว่าไม่มีเจตนาฆ่า แต่ถ้าศาลฟังจากอาวุธและพฤติการณ์ว่ามีเจตนาฆ่า ผลจะกลับกัน ประเด็นเจตนาในคดีอาญาจึงสำคัญต่อเรื่องมรดกโดยตรง
ศาลยกฟ้องเพราะเป็นการป้องกันตัว ยังรับมรดกได้ไหม?
รับได้ การป้องกันโดยชอบด้วยกฎหมายไม่เป็นความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 68 จึงไม่มีคำพิพากษาลงโทษและไม่ใช่การกระทำโดยมิชอบด้วยกฎหมาย ส่วนการป้องกันเกินสมควรแก่เหตุต้องพิจารณาเป็นรายคดี
ฆ่าเพราะบันดาลโทสะ ไม่ได้หวังมรดก ถูกกำจัดไหม?
ถูกกำจัด เมื่อศาลพิพากษาถึงที่สุดว่าเป็นการฆ่าโดยเจตนา กฎหมายไม่ได้ถามว่าผู้กระทำหวังมรดกหรือไม่ บันดาลโทสะมีผลเพียงให้ศาลลงโทษน้อยลงในคดีอาญา
ทายาทคนอื่นเรียกค่าเสียหายจากผู้ที่ประมาทได้ไหม?
เรียกได้ตามหลักละเมิด เช่น ค่าปลงศพและค่าขาดไร้อุปการะตามที่กฎหมายกำหนด สิทธินี้แยกจากเรื่องมรดก ผู้ที่ประมาทจึงอาจได้รับส่วนแบ่งมรดกและต้องชดใช้ค่าสินไหมทดแทนไปพร้อมกัน
มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?
ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ
