ได้ทรัพย์มรดกไปเกินส่วนของตนแล้ว ฟ้องขอแบ่งเพิ่มได้ไหม?

ทายาทโดยธรรมลำดับเดียวกันมีสิทธิได้ส่วนแบ่งเท่ากันตามมาตรา 1633 คนที่รับทรัพย์มรดกไปก่อนเกินส่วนของตนจึงยังฟ้องขอแบ่งทรัพย์ที่เหลือได้ แต่จะเรียกเต็มส่วนซ้ำอีกไม่ได้ ศาลจะหักส่วนที่ได้เกินออกก่อน ผลอาจเหลือน้อยกว่าที่ฟ้องหรือไม่เหลือเลย

มรดกจำนวนมากไม่ได้แบ่งเสร็จในครั้งเดียว ทายาทขายที่ดินแปลงหนึ่งแล้วแบ่งเงินกันไปก่อน หรือถอนเงินฝากมาแจกจ่ายตามที่ตกลงกันในเวลานั้น ส่วนทรัพย์ชิ้นใหญ่ยังค้างอยู่ หลายปีต่อมาเมื่อจะแบ่งทรัพย์ที่เหลือ จึงเกิดคำถามว่าคนที่ได้ไปมากในรอบแรกยังเรียกเต็มส่วนในรอบหลังได้หรือไม่ บทความนี้ตอบเฉพาะเรื่องการนำส่วนที่รับไปแล้วมาหักกลบ ทั้งในมุมของผู้ที่ได้เกินและมุมของทายาทคนอื่น ส่วนลำดับและสิทธิของทายาทโดยรวมดูได้ใน ไม่มีลูกไม่มีพินัยกรรม ใครรับมรดก ลำดับทายาท 6 ลำดับ

การได้ทรัพย์มรดกเกินส่วนคืออะไร

การได้ทรัพย์มรดกเกินส่วน คือการที่ทายาทคนหนึ่งรับทรัพย์จากกองมรดกไปแล้วมีมูลค่ามากกว่าส่วนที่กฎหมายให้ตนได้ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1633 วางหลักว่าทายาทโดยธรรมในลำดับเดียวกันชอบที่จะได้รับส่วนแบ่งเท่ากัน ถ้าลำดับนั้นมีคนเดียว คนนั้นได้ทั้งหมด ส่วนของแต่ละคนจึงคิดจากกองมรดกทั้งกอง ไม่ใช่คิดแยกเป็นรายชิ้น

ต้องแยกให้ชัดระหว่างทรัพย์สองประเภท

  • ทรัพย์มรดกที่แบ่งกันไปหลังเจ้ามรดกตาย เช่น เงินขายที่ดินมรดก เงินฝากที่ถอนมาแบ่ง ทรัพย์พวกนี้เป็นส่วนของกองมรดก จึงนำมาคิดหักกลบได้
  • ทรัพย์ที่เจ้ามรดกยกให้ขณะยังมีชีวิตอยู่ โดยหลักทรัพย์นั้นพ้นจากความเป็นเจ้าของของเจ้ามรดกไปแล้ว ไม่ใช่มรดก และไม่ได้ถูกนำมาหักจากส่วนแบ่งมรดกของผู้รับ เว้นแต่ข้อเท็จจริงแสดงว่าไม่ใช่การให้โดยแท้

ได้ทรัพย์มรดกไปเกินส่วนของตนแล้ว ฟ้องขอแบ่งเพิ่มได้ไหม

ฟ้องได้ แต่ผลที่ได้ไม่ใช่เต็มส่วนของทรัพย์ที่เหลือ ตราบที่การแบ่งมรดกยังไม่เสร็จ ทายาททุกคนยังมีสิทธิร่วมกันในทรัพย์ที่ค้างอยู่ คนที่ได้ไปก่อนมากกว่าคนอื่นจึงไม่ถูกตัดสิทธิฟ้อง แต่เมื่อศาลคำนวณ ศาลจะดูว่าเขาได้เกินส่วนเท่ากันไปเท่าใด แล้วนำส่วนที่เกินนั้นหักออกจากส่วนแบ่งในทรัพย์พิพาท

สถานการณ์ผลโดยหลัก
รับไปก่อนน้อยกว่าส่วนเท่ากันของตนได้ส่วนในทรัพย์ที่เหลือ และได้ชดเชยส่วนที่ขาดจากรอบแรก
รับไปก่อนเท่ากับคนอื่นทุกคนได้ส่วนเท่ากันในทรัพย์ที่เหลือ
รับไปก่อนเกินส่วน แต่ส่วนที่เกินน้อยกว่าส่วนในทรัพย์ที่เหลือได้เฉพาะส่วนที่เหลือหลังหักส่วนที่เกิน
รับไปก่อนเกินส่วน และส่วนที่เกินเท่ากับหรือมากกว่าส่วนในทรัพย์ที่เหลือไม่ได้อะไรเพิ่มจากทรัพย์ที่เหลือ และทายาทอื่นอาจเรียกส่วนที่ขาดได้ ขึ้นกับข้อเท็จจริง
ทายาททุกคนตกลงแบ่งกันเสร็จเด็ดขาดแล้วโดยมีหลักฐานโดยหลักผูกพันตามข้อตกลง จะรื้อมาคิดใหม่ไม่ได้

แถวสุดท้ายเป็นจุดที่คดีแพ้ชนะกันบ่อย ถ้ารอบแรกเป็นเพียงการแบ่งไปพลางก่อน ศาลนำมาคิดรวมได้ แต่ถ้าเป็นข้อตกลงแบ่งทรัพย์ชิ้นนั้นให้เสร็จขาดกันไป และมีหนังสือลงลายมือชื่อหรือการเข้าครอบครองเป็นส่วนสัด การจะอ้างภายหลังว่าได้ไม่เท่ากันทำได้ยาก ศาลพิจารณาเป็นรายคดี

ศาลฎีกาเคยตัดสินเรื่องนี้ไว้อย่างไร

ศาลฎีกาเคยให้หักส่วนที่ได้เกินออกจากส่วนแบ่งในทรัพย์ที่ฟ้อง ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2383/2529 โจทก์เป็นทายาทที่มีสิทธิในมรดก 1 ใน 8 ส่วน โจทก์ฟ้องขอแบ่งทรัพย์มรดกที่พิพาทเต็มส่วน 1 ใน 8 ของตน ข้อเท็จจริงได้ความว่าก่อนหน้านั้นมีทรัพย์มรดกส่วนหนึ่งแบ่งกันไปแล้ว รวมราคา 400,500 บาท

ศาลคิดว่าถ้าแบ่งทรัพย์ส่วนนั้นตามสิทธิคนละ 1 ใน 8 แต่ละคนควรได้ 50,062.50 บาท แต่โจทก์รับไปมากกว่าส่วนที่ควรได้ถึง 171,937.50 บาท ศาลจึงให้นำเงินจำนวนนี้ไปหักออกจากส่วนแบ่งของโจทก์ในทรัพย์มรดกที่พิพาท

เหตุผลเบื้องหลังคือหลักส่วนแบ่งเท่ากันตามมาตรา 1633 ถ้าปล่อยให้โจทก์ได้เต็ม 1 ใน 8 ของทรัพย์ที่เหลือโดยไม่ดูสิ่งที่รับไปแล้ว โจทก์จะได้มรดกรวมมากกว่าทายาทคนอื่นในลำดับเดียวกัน

จะพิสูจน์ได้อย่างไรว่าใครรับทรัพย์มรดกไปแล้วเท่าไร

พิสูจน์ด้วยเอกสารการรับเงินและการโอนทรัพย์ในแต่ละรอบ ฝ่ายที่อ้างว่าอีกฝ่ายได้เกินต้องแสดงให้ศาลเห็นทั้งมูลค่ารวมของทรัพย์ที่แบ่งไปแล้ว และจำนวนที่แต่ละคนรับไป หลักฐานที่ใช้ได้ เช่น

  1. สัญญาซื้อขายและหลักฐานการจดทะเบียนที่สำนักงานที่ดิน ซึ่งแสดงราคาขายทรัพย์มรดก
  2. รายการเดินบัญชี สลิปโอนเงิน หรือเช็ค ที่แสดงว่าเงินเข้าบัญชีทายาทคนใด
  3. บันทึกการแบ่งทรัพย์ ใบรับเงิน หรือข้อความสนทนาที่ทายาทยอมรับจำนวนที่ได้
  4. บัญชีทรัพย์มรดกและรายงานของผู้จัดการมรดก ถ้ามีการตั้งไว้
  5. พยานบุคคลที่รู้เห็นการแบ่งในแต่ละครั้ง

ถ้ามีผู้จัดการมรดก ทายาทมีสิทธิขอดูบัญชีการจัดการ หน้าที่ส่วนนี้อธิบายไว้ใน ผู้จัดการมรดกมีหน้าที่อะไรบ้าง ด้านเวลา คดีมรดกโดยหลักมีอายุความ 1 ปีนับแต่เจ้ามรดกตายหรือนับแต่รู้หรือควรได้รู้ถึงความตาย และไม่เกิน 10 ปี แต่ทายาทที่ครอบครองทรัพย์มรดกซึ่งยังไม่ได้แบ่งกันอยู่ มีสิทธิเรียกให้แบ่งได้แม้พ้นกำหนดนั้น รายละเอียดอยู่ใน ฟ้องแบ่งมรดกแล้วแพ้คดี อุทธรณ์ได้ไหม อายุความมรดก 1 ปี

ตัวอย่างสมมติ: พี่น้องสี่คนกับที่ดินสองแปลง

ตัวอย่างสมมติ นางบุญเรือนถึงแก่ความตายปี 2565 ไม่มีพินัยกรรม ไม่มีคู่สมรส มีลูกสี่คน คือ กมล ขวัญใจ คมสัน และจิรา ทรัพย์มรดกมีที่ดินสองแปลง ปี 2566 ทั้งสี่ขายแปลงแรกได้ 1,200,000 บาท กมลซึ่งเป็นผู้ดำเนินการรับเงินไป 600,000 บาท อีกสามคนได้คนละ 200,000 บาท โดยไม่ได้ทำบันทึกว่าเป็นการแบ่งเสร็จเด็ดขาด ปี 2568 กมลฟ้องขอแบ่งแปลงที่สองซึ่งมีราคา 2,000,000 บาท โดยขอ 1 ใน 4 คือ 500,000 บาท

เมื่อคิดตามหลักส่วนเท่ากัน กองมรดกรวม 3,200,000 บาท แต่ละคนควรได้ 800,000 บาท

  • แปลงแรก ส่วนของแต่ละคนคือ 300,000 บาท กมลรับไป 600,000 บาท จึงได้เกิน 300,000 บาท
  • แปลงที่สอง ส่วนของกมลตามฟ้องคือ 500,000 บาท หักส่วนที่ได้เกิน 300,000 บาท เหลือ 200,000 บาท
  • อีกสามคนได้จากแปลงที่สองคนละ 600,000 บาท รวมกับรอบแรกเป็นคนละ 800,000 บาท เท่ากับกมล

ถ้าทั้งสี่เคยลงชื่อในบันทึกว่าเงิน 600,000 บาทเป็นค่าตอบแทนที่กมลดูแลแม่และตกลงไม่นำมาคิดอีก ผลอาจต่างออกไป ขึ้นกับถ้อยคำในบันทึกและพฤติการณ์

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • คิดส่วนแบ่งแยกทีละชิ้น โดยไม่ดูทั้งกอง ทำให้คนที่ได้มากในรอบแรกได้เต็มส่วนซ้ำในรอบหลัง
  • แบ่งเงินกันด้วยเงินสดโดยไม่มีใบรับ เมื่อเป็นคดี ฝ่ายที่อ้างว่าอีกฝ่ายได้เกินพิสูจน์ไม่ได้ ศาลก็หักให้ไม่ได้
  • ไม่ยกเรื่องส่วนที่ได้เกินขึ้นต่อสู้ในคำให้การ ฝ่ายจำเลยต้องตั้งประเด็นและนำสืบเอง ศาลไม่ได้ค้นหาข้อเท็จจริงนี้ให้
  • นำของที่เจ้ามรดกให้ตอนมีชีวิตมาปนกับมรดก สองเรื่องนี้ใช้หลักต่างกัน การอ้างผิดฐานทำให้เสียประเด็นที่ควรชนะ

ทนายช่วยอะไรได้บ้างในคดีแบ่งมรดกที่มีคนได้เกินส่วน

คดีประเภทนี้เป็นคดีตัวเลข คนที่ดำเนินการเองมักฟ้องเฉพาะทรัพย์ที่เหลือโดยไม่ทำบัญชีทั้งกอง หรือเป็นจำเลยแล้วให้การปฏิเสธลอย ๆ จนไม่มีประเด็นให้ศาลหัก

  • ทำบัญชีกองมรดกทั้งหมด ทั้งส่วนที่แบ่งไปแล้วและที่ยังเหลือ พร้อมมูลค่าและหลักฐานรองรับ
  • ประเมินว่าการแบ่งรอบก่อนเป็นการแบ่งไปพลางก่อน หรือเป็นข้อตกลงเสร็จเด็ดขาดที่ผูกพัน
  • ร่างคำฟ้องหรือคำให้การให้มีประเด็นหักกลบชัดเจน และขอหมายเรียกเอกสารจากธนาคารหรือสำนักงานที่ดิน
  • เจรจาทำสัญญาประนีประนอมแบ่งทรัพย์ที่เหลือ เพื่อให้จบโดยไม่ต้องขายทอดตลาด

ถ้าปัญหาคือทายาทคนหนึ่งครอบครองทรัพย์ไว้คนเดียวมานาน ดู พี่น้องครอบครองที่ดินมรดกคนเดียวมานาน ฟ้องว่าปิดบังมรดกได้ไหม และถ้าทรัพย์ที่ได้ไปก่อนมาจากพินัยกรรม หลักจะเป็นอีกแบบ ดู ได้ทรัพย์ตามพินัยกรรมแล้ว ขอแบ่งมรดกส่วนที่เหลืออีกได้ไหม หากต้องการให้ทนายตรวจเอกสารและประเมินสิทธิของคุณ ติดต่อสำนักงาน

คำถามที่พบบ่อย

รับเงินมรดกไปก่อนมากกว่าพี่น้อง ยังฟ้องขอแบ่งที่ดินที่เหลือได้ไหม?

ฟ้องได้ แต่ศาลจะนำเงินที่คุณรับไปมาคิดรวมตามหลักส่วนแบ่งเท่ากันใน ป.พ.พ. มาตรา 1633 ส่วนที่คุณได้เกินจะถูกหักออกจากส่วนแบ่งในที่ดิน ตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2383/2529

ถ้าส่วนที่ได้เกินไปมากกว่าส่วนแบ่งในทรัพย์ที่เหลือ ต้องคืนเงินไหม?

อย่างน้อยคุณจะไม่ได้อะไรเพิ่มจากทรัพย์ที่เหลือ ส่วนจะต้องคืนส่วนที่ยังเกินอยู่หรือไม่ ขึ้นกับว่าทายาทอื่นเรียกร้องหรือไม่ การแบ่งรอบก่อนผูกพันกันแค่ไหน และอายุความ ศาลพิจารณาเป็นรายคดี

ที่ดินที่พ่อยกให้ตั้งแต่ยังมีชีวิตอยู่ ต้องนำมาหักจากส่วนแบ่งมรดกไหม?

โดยหลักไม่ต้อง เพราะทรัพย์ที่ยกให้โดยสมบูรณ์ก่อนตายไม่ใช่ทรัพย์มรดก หลักการหักกลบในบทความนี้ใช้กับทรัพย์ที่เป็นมรดกและแบ่งกันไปหลังเจ้ามรดกตาย

พี่น้องตกลงแบ่งกันด้วยปากเปล่าแล้ว ภายหลังขอแบ่งใหม่ให้เท่ากันได้ไหม?

ขึ้นกับว่าการแบ่งนั้นเสร็จเด็ดขาดหรือไม่ ถ้าต่างคนต่างเข้าครอบครองทรัพย์เป็นส่วนสัดแล้ว หรือมีหนังสือลงลายมือชื่อ โดยหลักถือว่าแบ่งกันแล้วและผูกพัน แต่ถ้าเป็นเพียงการรับเงินไปก่อนบางส่วน ยังนำมาคิดรวมตอนแบ่งทรัพย์ที่เหลือได้

ใครเป็นฝ่ายต้องพิสูจน์ว่าทายาทคนหนึ่งได้ทรัพย์เกินส่วน?

ฝ่ายที่กล่าวอ้างเป็นผู้พิสูจน์ โดยปกติคือทายาทที่ถูกฟ้องและต้องการให้ศาลหักส่วนที่เกินออก จึงควรเก็บสัญญาซื้อขาย รายการเดินบัญชี และใบรับเงินของการแบ่งทุกรอบไว้

มีคำถามเกี่ยวกับกรณีของคุณ?

ปรึกษาทีมทนายความได้โดยตรง เราช่วยประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางที่เหมาะกับคุณ